clive head

Για το δοκίμιο του Νικήτα Σινιόσογλου «Ο καρπός της ασθενείας μου – Δοκίμιο με σάρκα και οστά» (εκδ. Κίχλη). Κεντρική εικόνα: Πίνακας, λάδι σε καμβά (2016) © Clive Head.

Της Ιωάννας Κυριακίδου

Ο Νικήτας Σινιόσογλου είναι ένας αλλόκοτος συγγραφέας. Τα βιβλία που γράφει συνιστούν ένα ιδιαίτερο γραμματολογικό είδος. Ο καρπός της ασθενείας μου είναι ένα βιβλίο χαμαιλέων. «Δοκίμιο με σάρκα και οστά» το χαρακτηρίζει και δίνει έναν εξαιρετικό ορισμό του είδους:

«Το δοκίμιο είναι ένα χιμαιρικό υβρίδιο πρωτότυπου στοχασμού· παραθεμάτων από αρχαίες πηγές που ενεργοποιούν ψυχικές συνάψεις· παρεκβάσεων και αφορισμών· πνευματικών ασκήσεων και παραδοξογραφίας· αυτοβιογραφίας κι αυτομυθοπλασίας – πάντως μια σειρά διαθλάσεων και αναπλάσεων του εαυτού, ένα σωματοδοκίμιο. Οφείλει να έχει την κομψότητα του ευπατρίδη και το θράσος του αλήτη». [σελ. 30]

Το βιβλίο είναι αποσπασματικό. Ασυνέχεια του βίου (πώς αλλιώς;), ασυνέχεια του λόγου. Θα μπορούσε σαφώς κάποιος να το διαβάσει κομμάτι κομμάτι –η σκέψη της ημέρας–, ή να είναι από εκείνα τα βιβλία που είχαν οι νέοι σε προηγούμενους αιώνες στις συντροφιές τους, τα άνοιγαν, διάβαζαν μια αράδα και μετά συζητούσαν ατελείωτα. Στο πρώτο διάβασμα (μιας και δεν είναι βιβλίο που εξαντλείται με την πρώτη φορά), απ' όλους τους δυνατούς τρόπους προκρίνω την ευθύγραμμη ανάγνωση, όπου συσσωρεύεται η πληροφορία και η διανοητική απόλαυση εκρήγνυται και πολλαπλασιάζεται. Είναι ένα ανάγνωσμα για δυνατούς λύτες.

Το κείμενο στο σύνολό του είναι ένα μεγάλο οδοιπορικό, μια flânerie εσωτερική στα «γεγονότα της μέσα ζωής», στο βίωμα και την επανασύστασή του, στη μνήμη και την αναμνημόνευση, στον εαυτό και τις διαθλάσεις του, στους κατοπτρισμούς και αντικατοπτρισμούς που αφήνει στο πέρασμά του. Και τότε οι απορίες οδηγούν σε παρακάμψεις και παράδρομους, πλατιές λεωφόρους και πλατείες, όπου εκεί ο γραφέας γίνεται συγγραφέας συναντώντας και συνομιλώντας με εμβληματικούς προγόνους του συγγραφείς· τον Μονταίν, τον Μάρκο Αυρήλιο, τον Πασκάλ, τον Πλούταρχο πιο συχνά, ενώ με άλλους –τον Σοπενχάουερ, τον Αυγουστίνο, τον Ρουσσώ και τον Νίτσε– πιο αραιά. Άλλες φορές επανασυστήνει ξεχασμένους δημιουργούς, όπως τον εισηγητή του δοκιμίου στην Ελλάδα, τον Κλέωνα Παράσχο (1894-1964), ή τον Αλμπέρ Καρακό (1919-1971) και τον Μπαλτάσαρ Γκραθιάν (1601-1658) μεταξύ άλλων.

Το κείμενο στο σύνολό του είναι ένα μεγάλο οδοιπορικό, μια flânerie εσωτερική στα «γεγονότα της μέσα ζωής», στο βίωμα και την επανασύστασή του, στη μνήμη και την αναμνημόνευση, στον εαυτό και τις διαθλάσεις του, στους κατοπτρισμούς και αντικατοπτρισμούς που αφήνει στο πέρασμά του.

Το κείμενο είναι μια νοσογραφία. Η πορεία της «ασθένωσης» του εαυτού, της αναπόδραστης φυλλοροής, τα ρινίσματα του εαυτού σκορπισμένα σε μια «φλεγμαίνουσα» πόλη. Πού πάνε τα ακατάγραπτα συμβάντα; Τι κρατάμε από αυτά που χάνουμε; Ο λόγος φαρμακείο, φάρμακο ή δηλητήριο; Η μοναξιά ερημία ψυχική ή σώσιμο εαυτού; Δεν υπάρχουν απόλυτες κρίσεις, όλα ισοσθενή και ισόρροπα σύμφωνα με τους «δέκα τρόπους» των Σκεπτικών. Η μελαγχολία, η κόπωση του ζην, η ακηδία, η ενδόρρηξη, το τραύμα, όλα εξετάζονται θεωρητικά αλλά και ελέγχονται πρακτικά με πειραματόζωο τον ίδιο τον συγγραφέα.

Ένα από τα νήματα που διατρέχουν την αφήγηση είναι και μια ερωτική ιστορία. Ο σύγχρονος Οδυσσέας ταξιδεύει και περιπλανιέται στην πόλη και εκεί συναντάει τη σκαθαρίνα του, τη Ζ. που τον τραβάει στη χαρά της ζωής – μια Κίρκη που του μεταμορφώνει το βλέμμα. Μαζί πια περιπλανιούνται στους δρόμους, στα σινεμά, στα δωμάτια, στην Επιθυμία και στο Σώμα.

kichli siniossoglou o karposΤο αφήγημα τελειώνει με μια απεντόμωση. Δεν θα μπορούσε να υπάρχει πιο σαρδόνιο τέλος. Η Ζ., μην ξεχνάμε, έχει το προσωνύμιο «σκαθαρίνα». Ο Οδυσσέας είναι ταυτόχρονα και η Πηνελόπη· το ίδιο πρόσωπο. Έπειτα από την πιστοποιημένη απεντόμωση ανεβαίνει στο μικρό του δώμα, βρίσκει τον εαυτό του και τη μοναξιά του και υφαίνει το γραπτό του κείμενο. Το κάστρο του Μονταίν γίνεται το μικρό δώμα της πόλης.

Το κείμενο είναι ένα λεκτικό “cabinet de curiosités” –ένας θάλαμος αξιοπερίεργων αντικειμένων–, ένα παραδοξογράφημα, πολυσυλλεκτικό και πολυποίκιλο. Εμπεριέχει αποσυνάγωγους και εξόριστους κάθε είδους, μίμους, αυτόχειρες, σκαθάρια και μυρμήγκια, στοιχεία σχιζοφυσιολογίας και ποτήρια μπίρας, καββαλιστές και σούφι, αστραποβόλους και κιούρτους, κορδόνια και columbarium, τραπουλόχαρτα και florilegia, τζιμτζουμ και πουκάμισα, αμπελομιξία και σκιλλοκρόμμυον, φύματα και συνοστεώσεις. Παράξενες και ανοίκειες λέξεις, λέξεις απ' όλη τη διαχρονία της γλώσσας και από πολλά πεδία. Μια κιβωτός γνώσεων· ένα ιδιότυπο μάθημα πολιτισμού.

«Ο δοκιμιογράφος σκαρώνει το γραπτό είδωλο του χαρακτήρα του».

Κλείνοντας το βιβλίο δεν ένιωθα μονάχα ότι «διάβασα» κάτι. Είχα την αίσθηση ότι «είδα» μια παράσταση, μια παράσταση πολυποίκιλη και πλούσια, ένα βαριετέ με μίμους και ηθοποιούς, ιδέες, λέξεις και αντικείμενα αλλά και κάτοπτρα και διαθλούμενα βιώματα. Σκηνοθέτης και κομπέρ, σκηνογράφος και χορογράφος, ο ίδιος ο συγγραφέας που χρησιμοποιεί με σκωπτική μαεστρία το humor-πνεύμα του «φιλάνθρωπου» μισάνθρωπου.

Κείμενο στοχασμού, λογοτεχνία, flânerie, ημερολόγιο, ερωτική ιστορία, florilegia (βιβλίο γνωμών), ιστόρημα μαθητείας, εγκυκλοπαίδεια, μια επιλεκτική ιστορία αρχαίας ελληνικής σκέψης και ευρωπαϊκού πολιτισμού: όλα συντίθενται σε ένα μοναδικό αμάλγαμα και καθιστούν το δοκίμιο του Νικήτα Σινιόσογλου, μοναδικό.


* Η ΙΩΑΝΝΑ ΚΥΡΙΑΚΙΔΟΥ είναι φιλόλογος.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Φιλελεύθερη δημοκρατία: πλούσιο παρελθόν, αβέβαιο μέλλον; – Μια ανάγνωση του βιβλίου «Τι δημοκρατίες θα έχουμε το 2050;» του Γιώργου Σιακαντάρη

Φιλελεύθερη δημοκρατία: πλούσιο παρελθόν, αβέβαιο μέλλον; – Μια ανάγνωση του βιβλίου «Τι δημοκρατίες θα έχουμε το 2050;» του Γιώργου Σιακαντάρη

Ξεκινώντας από το βιβλίο του David Held «Μοντέλα δημοκρατίας» (μτφρ. Μαριάννα Τζιαντζή, Κατερίνα Κέη, Γιάννης Βογιατζής, εκδ. Πολύτροπον) και του Andrew Heywood «Εισαγωγή στην Πολιτική» (μτφρ. Γιώργος Καράμπελας, εκδ. Πόλις), παρουσιάζουμε και σχολιάζουμε το βιβλίο του Γιώργου Σιακαντάρη «Τι δημοκρατίες θα...

Γιατί ερωτευόμαστε; Τρία βιβλία για να κατανοήσουμε τα κοινωνικά και βιολογικά χαρακτηριστικά του έρωτα

Γιατί ερωτευόμαστε; Τρία βιβλία για να κατανοήσουμε τα κοινωνικά και βιολογικά χαρακτηριστικά του έρωτα

Για τα βιβλία «Περί έρωτος» (μτφρ. Ρεβέκκα Πεσσάχ, εκδ. Ηριδανός) και «Περιπλάνηση στη νεωτρικότητα» (μτφρ. Γιώργος Σαγκριώτης, εκδ. Αλεξάνδρεια) του Γκέοργκ Ζίμελ [George Simmel] και «Γιατί το σεξ είναι διασκεδαστικό;» (μτφρ. Κλείτος Παρασκευόπουλος, εκδ. Κάτοπτρο) του Τζάρεντ Ντάιμοντ [Jared Diamond]. Κεντρική εικ...

«Ο Κύκλος», του Στέφανου Τραχανά (κριτική) – Η επιστήμη χειραφετεί, ο σχετικισμός υποδουλώνει

«Ο Κύκλος», του Στέφανου Τραχανά (κριτική) – Η επιστήμη χειραφετεί, ο σχετικισμός υποδουλώνει

Για το βιβλίο του Στέφανου Τραχανά «Ο Κύκλος – Επιστήμη και δημοκρατία σε ανήσυχους καιρούς» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).

Γράφει ο Γιώργος Σιακαντάρης

Όλο και περισσότερο πληθαίνουν οι φωνές που πλέον δεν αρνούνται μόνο τη δημοκρατία, αλλά κ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Ετυμολογίες» του Ευθύμη Φιλίππου και της Αγγελικής Παπούλια στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική)

«Ετυμολογίες» του Ευθύμη Φιλίππου και της Αγγελικής Παπούλια στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική)

Για την παράσταση «Ετυμολογίες» σε κείμενο του Ευθύμη Φιλίππου και σκηνοθεσία του Ευθύμη Φιλίππου και της Αγγελικής Παπούλια, η οποία θα παρουσιαστεί στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου, στο κτήριο της Παλαιάς Βουλής για 4 ακόμη παραστάσεις (20, 21 –δύο παραστάσεις–, 22 Ιουλίου).

Γράφει ο ...

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα, όπως ψηφίστηκαν από 503 μυθιστοριογράφους, συγγραφείς μη μυθοπλαστικών έργων, ποιητές, κριτικούς και άλλους βιβλιόφιλους – με την επιμέλεια των συντακτων του Book Review των Νew Υork Τimes. Έκπληξη; Οι γυναίκες συγγραφείς είναι, οριακά, περισσότερες από τους άντρες. 

...
«Θεόδωρος Τερζόπουλος: Ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο - Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο» του Δημήτρη Τσατσούλη (κριτική)

«Θεόδωρος Τερζόπουλος: Ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο - Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο» του Δημήτρη Τσατσούλη (κριτική)

Για το βιβλίο του Δημήτρη Τσατσούλη «Θεόδωρος Τερζόπουλος: ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο - Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο» (εκδ. 24 Γράμματα). 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Η πρόσφατη παράσταση της αισχύλειας τριλογίας «...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα, όπως ψηφίστηκαν από 503 μυθιστοριογράφους, συγγραφείς μη μυθοπλαστικών έργων, ποιητές, κριτικούς και άλλους βιβλιόφιλους – με την επιμέλεια των συντακτων του Book Review των Νew Υork Τimes. Έκπληξη; Οι γυναίκες συγγραφείς είναι, οριακά, περισσότερες από τους άντρες. 

...
50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Πώς να περάσεις «απέναντι»: 10 βιβλία που βοηθούν να αλλάξεις νοοτροπία και στόχους

Πώς να περάσεις «απέναντι»: 10 βιβλία που βοηθούν να αλλάξεις νοοτροπία και στόχους

Γίνεται να αλλάξουμε τη ζωή μας αντιμετωπίζοντας τους φόβους, τα τραύματα του παρελθόντος και να αγαπήσουμε πραγματικά; Επιλέγουμε δέκα βιβλία που μας παρέχουν πρακτικές συμβουλές για να δούμε τον εαυτό μας κάτω από ένα νέο φως. 

Γράφει ο Λεωνίδας Καλούσης 

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ