clive head

Για το δοκίμιο του Νικήτα Σινιόσογλου «Ο καρπός της ασθενείας μου – Δοκίμιο με σάρκα και οστά» (εκδ. Κίχλη). Κεντρική εικόνα: Πίνακας, λάδι σε καμβά (2016) © Clive Head.

Της Ιωάννας Κυριακίδου

Ο Νικήτας Σινιόσογλου είναι ένας αλλόκοτος συγγραφέας. Τα βιβλία που γράφει συνιστούν ένα ιδιαίτερο γραμματολογικό είδος. Ο καρπός της ασθενείας μου είναι ένα βιβλίο χαμαιλέων. «Δοκίμιο με σάρκα και οστά» το χαρακτηρίζει και δίνει έναν εξαιρετικό ορισμό του είδους:

«Το δοκίμιο είναι ένα χιμαιρικό υβρίδιο πρωτότυπου στοχασμού· παραθεμάτων από αρχαίες πηγές που ενεργοποιούν ψυχικές συνάψεις· παρεκβάσεων και αφορισμών· πνευματικών ασκήσεων και παραδοξογραφίας· αυτοβιογραφίας κι αυτομυθοπλασίας – πάντως μια σειρά διαθλάσεων και αναπλάσεων του εαυτού, ένα σωματοδοκίμιο. Οφείλει να έχει την κομψότητα του ευπατρίδη και το θράσος του αλήτη». [σελ. 30]

Το βιβλίο είναι αποσπασματικό. Ασυνέχεια του βίου (πώς αλλιώς;), ασυνέχεια του λόγου. Θα μπορούσε σαφώς κάποιος να το διαβάσει κομμάτι κομμάτι –η σκέψη της ημέρας–, ή να είναι από εκείνα τα βιβλία που είχαν οι νέοι σε προηγούμενους αιώνες στις συντροφιές τους, τα άνοιγαν, διάβαζαν μια αράδα και μετά συζητούσαν ατελείωτα. Στο πρώτο διάβασμα (μιας και δεν είναι βιβλίο που εξαντλείται με την πρώτη φορά), απ' όλους τους δυνατούς τρόπους προκρίνω την ευθύγραμμη ανάγνωση, όπου συσσωρεύεται η πληροφορία και η διανοητική απόλαυση εκρήγνυται και πολλαπλασιάζεται. Είναι ένα ανάγνωσμα για δυνατούς λύτες.

Το κείμενο στο σύνολό του είναι ένα μεγάλο οδοιπορικό, μια flânerie εσωτερική στα «γεγονότα της μέσα ζωής», στο βίωμα και την επανασύστασή του, στη μνήμη και την αναμνημόνευση, στον εαυτό και τις διαθλάσεις του, στους κατοπτρισμούς και αντικατοπτρισμούς που αφήνει στο πέρασμά του. Και τότε οι απορίες οδηγούν σε παρακάμψεις και παράδρομους, πλατιές λεωφόρους και πλατείες, όπου εκεί ο γραφέας γίνεται συγγραφέας συναντώντας και συνομιλώντας με εμβληματικούς προγόνους του συγγραφείς· τον Μονταίν, τον Μάρκο Αυρήλιο, τον Πασκάλ, τον Πλούταρχο πιο συχνά, ενώ με άλλους –τον Σοπενχάουερ, τον Αυγουστίνο, τον Ρουσσώ και τον Νίτσε– πιο αραιά. Άλλες φορές επανασυστήνει ξεχασμένους δημιουργούς, όπως τον εισηγητή του δοκιμίου στην Ελλάδα, τον Κλέωνα Παράσχο (1894-1964), ή τον Αλμπέρ Καρακό (1919-1971) και τον Μπαλτάσαρ Γκραθιάν (1601-1658) μεταξύ άλλων.

Το κείμενο στο σύνολό του είναι ένα μεγάλο οδοιπορικό, μια flânerie εσωτερική στα «γεγονότα της μέσα ζωής», στο βίωμα και την επανασύστασή του, στη μνήμη και την αναμνημόνευση, στον εαυτό και τις διαθλάσεις του, στους κατοπτρισμούς και αντικατοπτρισμούς που αφήνει στο πέρασμά του.

Το κείμενο είναι μια νοσογραφία. Η πορεία της «ασθένωσης» του εαυτού, της αναπόδραστης φυλλοροής, τα ρινίσματα του εαυτού σκορπισμένα σε μια «φλεγμαίνουσα» πόλη. Πού πάνε τα ακατάγραπτα συμβάντα; Τι κρατάμε από αυτά που χάνουμε; Ο λόγος φαρμακείο, φάρμακο ή δηλητήριο; Η μοναξιά ερημία ψυχική ή σώσιμο εαυτού; Δεν υπάρχουν απόλυτες κρίσεις, όλα ισοσθενή και ισόρροπα σύμφωνα με τους «δέκα τρόπους» των Σκεπτικών. Η μελαγχολία, η κόπωση του ζην, η ακηδία, η ενδόρρηξη, το τραύμα, όλα εξετάζονται θεωρητικά αλλά και ελέγχονται πρακτικά με πειραματόζωο τον ίδιο τον συγγραφέα.

Ένα από τα νήματα που διατρέχουν την αφήγηση είναι και μια ερωτική ιστορία. Ο σύγχρονος Οδυσσέας ταξιδεύει και περιπλανιέται στην πόλη και εκεί συναντάει τη σκαθαρίνα του, τη Ζ. που τον τραβάει στη χαρά της ζωής – μια Κίρκη που του μεταμορφώνει το βλέμμα. Μαζί πια περιπλανιούνται στους δρόμους, στα σινεμά, στα δωμάτια, στην Επιθυμία και στο Σώμα.

kichli siniossoglou o karposΤο αφήγημα τελειώνει με μια απεντόμωση. Δεν θα μπορούσε να υπάρχει πιο σαρδόνιο τέλος. Η Ζ., μην ξεχνάμε, έχει το προσωνύμιο «σκαθαρίνα». Ο Οδυσσέας είναι ταυτόχρονα και η Πηνελόπη· το ίδιο πρόσωπο. Έπειτα από την πιστοποιημένη απεντόμωση ανεβαίνει στο μικρό του δώμα, βρίσκει τον εαυτό του και τη μοναξιά του και υφαίνει το γραπτό του κείμενο. Το κάστρο του Μονταίν γίνεται το μικρό δώμα της πόλης.

Το κείμενο είναι ένα λεκτικό “cabinet de curiosités” –ένας θάλαμος αξιοπερίεργων αντικειμένων–, ένα παραδοξογράφημα, πολυσυλλεκτικό και πολυποίκιλο. Εμπεριέχει αποσυνάγωγους και εξόριστους κάθε είδους, μίμους, αυτόχειρες, σκαθάρια και μυρμήγκια, στοιχεία σχιζοφυσιολογίας και ποτήρια μπίρας, καββαλιστές και σούφι, αστραποβόλους και κιούρτους, κορδόνια και columbarium, τραπουλόχαρτα και florilegia, τζιμτζουμ και πουκάμισα, αμπελομιξία και σκιλλοκρόμμυον, φύματα και συνοστεώσεις. Παράξενες και ανοίκειες λέξεις, λέξεις απ' όλη τη διαχρονία της γλώσσας και από πολλά πεδία. Μια κιβωτός γνώσεων· ένα ιδιότυπο μάθημα πολιτισμού.

«Ο δοκιμιογράφος σκαρώνει το γραπτό είδωλο του χαρακτήρα του».

Κλείνοντας το βιβλίο δεν ένιωθα μονάχα ότι «διάβασα» κάτι. Είχα την αίσθηση ότι «είδα» μια παράσταση, μια παράσταση πολυποίκιλη και πλούσια, ένα βαριετέ με μίμους και ηθοποιούς, ιδέες, λέξεις και αντικείμενα αλλά και κάτοπτρα και διαθλούμενα βιώματα. Σκηνοθέτης και κομπέρ, σκηνογράφος και χορογράφος, ο ίδιος ο συγγραφέας που χρησιμοποιεί με σκωπτική μαεστρία το humor-πνεύμα του «φιλάνθρωπου» μισάνθρωπου.

Κείμενο στοχασμού, λογοτεχνία, flânerie, ημερολόγιο, ερωτική ιστορία, florilegia (βιβλίο γνωμών), ιστόρημα μαθητείας, εγκυκλοπαίδεια, μια επιλεκτική ιστορία αρχαίας ελληνικής σκέψης και ευρωπαϊκού πολιτισμού: όλα συντίθενται σε ένα μοναδικό αμάλγαμα και καθιστούν το δοκίμιο του Νικήτα Σινιόσογλου, μοναδικό.


* Η ΙΩΑΝΝΑ ΚΥΡΙΑΚΙΔΟΥ είναι φιλόλογος.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ορθόδοξη θεολογία, ψυχοθεραπεία και βιοηθική – Δύο βιβλία, δύο χριστιανικές θεωρήσεις

Ορθόδοξη θεολογία, ψυχοθεραπεία και βιοηθική – Δύο βιβλία, δύο χριστιανικές θεωρήσεις

Για τα βιβλία «Η θεραπεία της ψυχής – Πατέρες και ψυχολόγοι σε διάλογο», του Αλέξιου Ιερομόναχου Καρακαλλινού, και «Τα θεμέλια της βιοηθικής – Μια χριστιανική θεώρηση» (μτφρ. Πολυξένη Τσαλίκη-Κιοσόγλου), του Τρίσταμ Χ. Ένγκελχαρτ (Tristam H. Engelhardt Jr), που κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Αρμός.

Γ...

«Η ιστορία της αθεΐας» του Ζορζ Μινουά (κριτική) – Μια περιδιάβαση στις περιπέτειες του αθεϊσμού στον Δυτικό κόσμο

«Η ιστορία της αθεΐας» του Ζορζ Μινουά (κριτική) – Μια περιδιάβαση στις περιπέτειες του αθεϊσμού στον Δυτικό κόσμο

Για το βιβλίο του Ζορζ Μινουά [Georges Minois] «Η ιστορία της αθεΐας – η αθεΐα στον Δυτικό κόσμο» (μτφρ. Βάλια Σερέτη, εκδ. Νάρκισσος).

Γράφει ο Μύρων Ζαχαράκης

Ο αθεϊσμός είναι ένα ίσως από τα επιδραστικά πνευματικά κινήματα του σύγχρονου κό...

«Ο δρόμος της ομορφιάς» του Βίτο Μανκούζο – Αναζητώντας έναν τρόπο να βλέπουμε

«Ο δρόμος της ομορφιάς» του Βίτο Μανκούζο – Αναζητώντας έναν τρόπο να βλέπουμε

Για το βιβλίο του Βίτο Μανκούζο [Vito Mancuso] «Ο δρόμος της ομορφιάς» (μτφρ. Παναγιώτης Αρ. Υφαντής, εκδ. Αρμός). Κεντρική εικόνα: ο πίνακας του William Turner “Dutch Boats in a Gale” [«Ολλανδικές βάρκες σε θύελλα»], 1801 © The Capricorn Foundation.

Γράφει ο Διονύση...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

Για το βιβλίο του Μπενχαμίν Λαμπατούτ [Benjamín Labatut] «Maniac» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Δώμα). Στην κεντρική εικόνα, ο φυσικός Τζον Φον Νόυμαν. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Αυτό το βιβλίο ιστορεί τη μήνι του Προμηθέα....

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

Μέσα στην πληθώρα των ελληνικών έργων που ανεβαίνουν για βραχύ διάστημα στις αθηναϊκές σκηνές ξεχώρισαν τα έργα «The Dreamers» σε σκηνοθεσία Πέρη Μιχαηλίδη, «Παγώνια» σε σκηνοθεσία Τάσου Πυργιέρη και «Μάλο Μόμε σε σκηνοθεσία Νάντιας Δαλκυριάδου. Κεντρική εικόνα: από την παράσταση «The Dreamers».  

...
Η Λαμπρινή Λαδά σε ένα διαδραστικό workshop στη ΒιβλιοΠρόταση στο Μαρούσι

Η Λαμπρινή Λαδά σε ένα διαδραστικό workshop στη ΒιβλιοΠρόταση στο Μαρούσι

Διαδραστικό workshop με τη Λαμπρινή Λαδά, στη ΒιβλιοΠρόταση, το Σάββατο 9 Μαρτίου, την επομένη της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας.

Επιμέλεια: Book Press

Η ομάδα της ΒιβλιοΠρότασης, διοργανώνει το Σάββατο 9 Μαρτίου και ώρα 12:00, ένα διαδραστι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο του βραβευμένου Βέλγου δοκιμιογράφου και καθηγητή Νομικής Λοράν ντε Σουτέρ [Laurent de Sutter] «Η τέχνη της μέθης» (μτφρ. Ζωή Καραμπέκιου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Το Μέλλον.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ελάχιστοι συγγραφείς στις μέρες μας έχουν την απήχηση ενός «ποπ σταρ» όσο η Ντόνα Ταρτ [Donna Tartt]. Γύρω από το όνομά της σωρεύονται φήμες και «τρελές» ειδήσεις. Ωστόσο τα βιβλία της διαβάζονται με πάθος, πυροδοτούν πάντα συζητήσεις και αποτελούν σημαντική συνεισφορά στη σύγχρονη αμερικανική λογοτεχνία. Kεντρική ε...

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Τρέλα», «Αντίληψη», «Αισθητική», «Πληροφορία», «Χιούμορ»: Πέντε βιβλία της άκρως επιτυχημένης σειράς του Oxford University Press κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ και μας βοηθούν να κατανοήσουμε βασικές πτυχές της ανθρώπινης νόησης και συμπεριφοράς. Η επιμέλεια της σειράς είναι του Θάνου Καραγιαννό...

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ