clive head

Για το δοκίμιο του Νικήτα Σινιόσογλου «Ο καρπός της ασθενείας μου – Δοκίμιο με σάρκα και οστά» (εκδ. Κίχλη). Κεντρική εικόνα: Πίνακας, λάδι σε καμβά (2016) © Clive Head.

Της Ιωάννας Κυριακίδου

Ο Νικήτας Σινιόσογλου είναι ένας αλλόκοτος συγγραφέας. Τα βιβλία που γράφει συνιστούν ένα ιδιαίτερο γραμματολογικό είδος. Ο καρπός της ασθενείας μου είναι ένα βιβλίο χαμαιλέων. «Δοκίμιο με σάρκα και οστά» το χαρακτηρίζει και δίνει έναν εξαιρετικό ορισμό του είδους:

«Το δοκίμιο είναι ένα χιμαιρικό υβρίδιο πρωτότυπου στοχασμού· παραθεμάτων από αρχαίες πηγές που ενεργοποιούν ψυχικές συνάψεις· παρεκβάσεων και αφορισμών· πνευματικών ασκήσεων και παραδοξογραφίας· αυτοβιογραφίας κι αυτομυθοπλασίας – πάντως μια σειρά διαθλάσεων και αναπλάσεων του εαυτού, ένα σωματοδοκίμιο. Οφείλει να έχει την κομψότητα του ευπατρίδη και το θράσος του αλήτη». [σελ. 30]

Το βιβλίο είναι αποσπασματικό. Ασυνέχεια του βίου (πώς αλλιώς;), ασυνέχεια του λόγου. Θα μπορούσε σαφώς κάποιος να το διαβάσει κομμάτι κομμάτι –η σκέψη της ημέρας–, ή να είναι από εκείνα τα βιβλία που είχαν οι νέοι σε προηγούμενους αιώνες στις συντροφιές τους, τα άνοιγαν, διάβαζαν μια αράδα και μετά συζητούσαν ατελείωτα. Στο πρώτο διάβασμα (μιας και δεν είναι βιβλίο που εξαντλείται με την πρώτη φορά), απ' όλους τους δυνατούς τρόπους προκρίνω την ευθύγραμμη ανάγνωση, όπου συσσωρεύεται η πληροφορία και η διανοητική απόλαυση εκρήγνυται και πολλαπλασιάζεται. Είναι ένα ανάγνωσμα για δυνατούς λύτες.

Το κείμενο στο σύνολό του είναι ένα μεγάλο οδοιπορικό, μια flânerie εσωτερική στα «γεγονότα της μέσα ζωής», στο βίωμα και την επανασύστασή του, στη μνήμη και την αναμνημόνευση, στον εαυτό και τις διαθλάσεις του, στους κατοπτρισμούς και αντικατοπτρισμούς που αφήνει στο πέρασμά του. Και τότε οι απορίες οδηγούν σε παρακάμψεις και παράδρομους, πλατιές λεωφόρους και πλατείες, όπου εκεί ο γραφέας γίνεται συγγραφέας συναντώντας και συνομιλώντας με εμβληματικούς προγόνους του συγγραφείς· τον Μονταίν, τον Μάρκο Αυρήλιο, τον Πασκάλ, τον Πλούταρχο πιο συχνά, ενώ με άλλους –τον Σοπενχάουερ, τον Αυγουστίνο, τον Ρουσσώ και τον Νίτσε– πιο αραιά. Άλλες φορές επανασυστήνει ξεχασμένους δημιουργούς, όπως τον εισηγητή του δοκιμίου στην Ελλάδα, τον Κλέωνα Παράσχο (1894-1964), ή τον Αλμπέρ Καρακό (1919-1971) και τον Μπαλτάσαρ Γκραθιάν (1601-1658) μεταξύ άλλων.

Το κείμενο στο σύνολό του είναι ένα μεγάλο οδοιπορικό, μια flânerie εσωτερική στα «γεγονότα της μέσα ζωής», στο βίωμα και την επανασύστασή του, στη μνήμη και την αναμνημόνευση, στον εαυτό και τις διαθλάσεις του, στους κατοπτρισμούς και αντικατοπτρισμούς που αφήνει στο πέρασμά του.

Το κείμενο είναι μια νοσογραφία. Η πορεία της «ασθένωσης» του εαυτού, της αναπόδραστης φυλλοροής, τα ρινίσματα του εαυτού σκορπισμένα σε μια «φλεγμαίνουσα» πόλη. Πού πάνε τα ακατάγραπτα συμβάντα; Τι κρατάμε από αυτά που χάνουμε; Ο λόγος φαρμακείο, φάρμακο ή δηλητήριο; Η μοναξιά ερημία ψυχική ή σώσιμο εαυτού; Δεν υπάρχουν απόλυτες κρίσεις, όλα ισοσθενή και ισόρροπα σύμφωνα με τους «δέκα τρόπους» των Σκεπτικών. Η μελαγχολία, η κόπωση του ζην, η ακηδία, η ενδόρρηξη, το τραύμα, όλα εξετάζονται θεωρητικά αλλά και ελέγχονται πρακτικά με πειραματόζωο τον ίδιο τον συγγραφέα.

Ένα από τα νήματα που διατρέχουν την αφήγηση είναι και μια ερωτική ιστορία. Ο σύγχρονος Οδυσσέας ταξιδεύει και περιπλανιέται στην πόλη και εκεί συναντάει τη σκαθαρίνα του, τη Ζ. που τον τραβάει στη χαρά της ζωής – μια Κίρκη που του μεταμορφώνει το βλέμμα. Μαζί πια περιπλανιούνται στους δρόμους, στα σινεμά, στα δωμάτια, στην Επιθυμία και στο Σώμα.

kichli siniossoglou o karposΤο αφήγημα τελειώνει με μια απεντόμωση. Δεν θα μπορούσε να υπάρχει πιο σαρδόνιο τέλος. Η Ζ., μην ξεχνάμε, έχει το προσωνύμιο «σκαθαρίνα». Ο Οδυσσέας είναι ταυτόχρονα και η Πηνελόπη· το ίδιο πρόσωπο. Έπειτα από την πιστοποιημένη απεντόμωση ανεβαίνει στο μικρό του δώμα, βρίσκει τον εαυτό του και τη μοναξιά του και υφαίνει το γραπτό του κείμενο. Το κάστρο του Μονταίν γίνεται το μικρό δώμα της πόλης.

Το κείμενο είναι ένα λεκτικό “cabinet de curiosités” –ένας θάλαμος αξιοπερίεργων αντικειμένων–, ένα παραδοξογράφημα, πολυσυλλεκτικό και πολυποίκιλο. Εμπεριέχει αποσυνάγωγους και εξόριστους κάθε είδους, μίμους, αυτόχειρες, σκαθάρια και μυρμήγκια, στοιχεία σχιζοφυσιολογίας και ποτήρια μπίρας, καββαλιστές και σούφι, αστραποβόλους και κιούρτους, κορδόνια και columbarium, τραπουλόχαρτα και florilegia, τζιμτζουμ και πουκάμισα, αμπελομιξία και σκιλλοκρόμμυον, φύματα και συνοστεώσεις. Παράξενες και ανοίκειες λέξεις, λέξεις απ' όλη τη διαχρονία της γλώσσας και από πολλά πεδία. Μια κιβωτός γνώσεων· ένα ιδιότυπο μάθημα πολιτισμού.

«Ο δοκιμιογράφος σκαρώνει το γραπτό είδωλο του χαρακτήρα του».

Κλείνοντας το βιβλίο δεν ένιωθα μονάχα ότι «διάβασα» κάτι. Είχα την αίσθηση ότι «είδα» μια παράσταση, μια παράσταση πολυποίκιλη και πλούσια, ένα βαριετέ με μίμους και ηθοποιούς, ιδέες, λέξεις και αντικείμενα αλλά και κάτοπτρα και διαθλούμενα βιώματα. Σκηνοθέτης και κομπέρ, σκηνογράφος και χορογράφος, ο ίδιος ο συγγραφέας που χρησιμοποιεί με σκωπτική μαεστρία το humor-πνεύμα του «φιλάνθρωπου» μισάνθρωπου.

Κείμενο στοχασμού, λογοτεχνία, flânerie, ημερολόγιο, ερωτική ιστορία, florilegia (βιβλίο γνωμών), ιστόρημα μαθητείας, εγκυκλοπαίδεια, μια επιλεκτική ιστορία αρχαίας ελληνικής σκέψης και ευρωπαϊκού πολιτισμού: όλα συντίθενται σε ένα μοναδικό αμάλγαμα και καθιστούν το δοκίμιο του Νικήτα Σινιόσογλου, μοναδικό.


* Η ΙΩΑΝΝΑ ΚΥΡΙΑΚΙΔΟΥ είναι φιλόλογος.

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μακιαβέλλι: Η τέχνη τού να διδάσκεις στους ανθρώπους τι πρέπει να φοβούνται» του Πατρίκ Μπουσρόν (κριτική)

«Μακιαβέλλι: Η τέχνη τού να διδάσκεις στους ανθρώπους τι πρέπει να φοβούνται» του Πατρίκ Μπουσρόν (κριτική)

Για το βιβλίο του Patrick Boucheron «Μακιαβέλλι: Η τέχνη τού να διδάσκεις στους ανθρώπους τι πρέπει να φοβούνται» (μτφρ. Μήνα Πατεράκη-Γαρέφη, εκδ. Πατάκη).

Του Γιώργου Σιακαντάρη

Γνωρίζουμε πραγματικά ποιος και τι ήταν ο Μακιαβέλλι...

«Ο δρόμος προς την ανελευθερία: Ρωσία, Ευρώπη, Αμερική» του Τίμοθι Σνάιντερ (κριτική)

«Ο δρόμος προς την ανελευθερία: Ρωσία, Ευρώπη, Αμερική» του Τίμοθι Σνάιντερ (κριτική)

Για το βιβλίο του Timothy Snyder «Ο δρόμος προς την ανελευθερία: Ρωσία, Ευρώπη, Αμερική» (μτφρ. Ανδρέας Παππάς, εκδ. Παπαδόπουλος. Βιβλίο «που κυκλοφόρησε το 2018 και που διαβάζεται σαν να γράφτηκε σήμερα».

Του Γιώργου Σιακαντάρη

Ο πολύγλωσσος και...

«Τρεις συζητήσεις» της Χάνα Άρεντ (κριτική)

«Τρεις συζητήσεις» της Χάνα Άρεντ (κριτική)

Για τον συγκεντρωτικό τόμο με τις συνεντεύξεις της Hannah Arendt «Τρεις συζητήσεις» (μτφρ. Γιώργος Στεφανίδης, επίμ. Δημήτρης Μαρκόπουλος, εκδ. Μάγμα).

Του Γιώργου Δρίτσα

Είναι γεγονός ότι η Χάνα Άρεντ σε πολλές περιπτώσεις δίχασε τους συναδέ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Χάνα Κεντ: «Με γοήτευσε η ιδέα μιας αγάπης που ήταν πέρα από τον χρόνο»

Χάνα Κεντ: «Με γοήτευσε η ιδέα μιας αγάπης που ήταν πέρα από τον χρόνο»

Η Αυστραλή Χάνα Κέντ (Hannah Kent), συγγραφέας του εξαιρετικού «Έθιμα ταφής», μιλάει για το νέο της μυθιστόρημα με τίτλο «Λατρεία» (εκδ. Ίκαρος), το οποίο περιγράφει τη βαθιά αγάπη μεταξύ δυο νεαρών μεταναστριών τον 19ο αιώνα.

Επιμέλεια: Book Press

...
Τριάντα χρόνια Καφέ Φίλιον – Το μεγάλο χωνευτήρι της Αθήνας

Τριάντα χρόνια Καφέ Φίλιον – Το μεγάλο χωνευτήρι της Αθήνας

Το Καφέ Φίλιον, το στέκι πολιτικών, καλλιτεχνών, διανοούμενων, ηθοποιών, αλλά και κάθε λογής αθηναίων, κλείνει φέτος 30 χρόνια παρουσίας στην πόλη μας, και το γιορτάζει. Ακολουθεί το Δελτίο Τύπου που εξέδωσαν οι ιδιοκτήτριες του καφενείου ενόψει της επετείου, καθώς και απόσπασμα από το διήγημα του Κ.Β. Κατσουλάρη «Φ...

Σε μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τον πατέρα του Νετανιάχου το Πούλιτζερ λογοτεχνίας για το 2021

Σε μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τον πατέρα του Νετανιάχου το Πούλιτζερ λογοτεχνίας για το 2021

Ο συγγραφέας Τζόσουα Κοέν (Joshua Cohen) τιμήθηκε με το φετινό Βραβείο Pulitzer στην κατηγορία της μυθοπλασίας, για το μυθιστόρημά του με τίτλο «The Netanyahus», ένα σατιρικό μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τη ζωή του πατέρα του πρώην Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου. Δείτε επίσης τα υπόλοιπα βραβεία Pulitze...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...
«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (προδημοσίευση)

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Antonio Skármeta «Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 11 Μαΐου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μεγαλωμένος ανάμε...

«Μια τελευταία επιστολή αγάπης» της Ελιάνας Χουρμουζιάδου (προδημοσίευση)

«Μια τελευταία επιστολή αγάπης» της Ελιάνας Χουρμουζιάδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ελιάνας Χουρμουζιάδου «Μια τελευταία επιστολή αγάπης», που θα κυκλοφορήσει στις 11 Μαΐου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Θα σου πω τι θυμάμαι από τη συνέχεια. Περπατήσαμε αργά στην ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ