celine kentriki

Για το βιβλίο του Hanns-Erich Kaminski «Ο Σελίν φαιοχίτωνας» (μτφρ. Χαράλαμπος Μαγουλάς, εκδ. Μάγμα).

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

Το πρόβλημα της ανάμειξης των διανοουμένων στην πολιτική, καθώς και των (όχι πάντα θετικών) συνεπειών μιας τέτοιας ανάμειξης, είναι κάτι που έχει συζητηθεί και σχολιαστεί ευρύτατα, τόσο που θα έμπαινε κανείς στον πειρασμό να σκεφτεί ότι το θέμα έχει κορεστεί. Κι όμως, φαίνεται πως οι καιροί μας ευνοούν σημαντικά τέτοιους προβληματισμούς και η συζήτηση δεν θα σταματήσει στο προσεχές μέλλον. Η αξιόλογη σειρά «Πολιτικό δοκίμιο» των εκδόσεων Μάγμα, ύστερα από μια σειρά τόμων για αξιόλογους μα και αντισυμβατικούς στοχαστές, προσφέρει τώρα στη γλώσσα μας το βιβλίο του συγγραφέα Χανς-Έριχ Καμίνσκι για τον καταξιωμένο και αμφιλεγόμενο Γάλλο λογοτέχνη και γιατρό Λουί-Φερντινάν Σελίν (Louis Ferdinand Céline, ψευδώνυμο του Louis Ferdinand Destouches).

Το βιβλίο, ντοκουμέντο της ταραγμένης μεσοπολεμικής περιόδου, περιστρέφεται βασικά γύρω από ένα ζήτημα, το οποίο δεν είναι άλλο από την πολιτική στράτευση του Σελίν στο ναζιστικό κίνημα, μια στράτευση που ακόμη προβληματίζει και διχάζει τους θαυμαστές της γραφής του. Πιο συγκεκριμένα, πρόκειται για μια σατιρική αποτύπωση των απόψεων του Γάλλου συγγραφέα, που παρεμβάλλονται ανάμεσα στους στοχασμούς του Καμίνσκι σχετικά με τον φασισμό, τον αντισημιτισμό, τον πόλεμο. Το παρόν έργο γράφεται στη γαλλική γλώσσα, περίπου στα 1938, δηλαδή έναν χρόνο αφότου ο Σελίν είχε διακηρύξει ξεκάθαρα τις αντισημιτικές του πεποιθήσεις, στο γνωστό βιβλίο του Φλυαρίες για μια σφαγή (αποκαλείται επίσης και «μπαγκατέλες», με αναφορά στον πρωτότυπο γαλλικό τίτλο Bagatelles pour un massacre). Ο Καμίνσκι, αν και Γερμανός με εβραϊκή καταγωγή, σπεύδει να μας ξεκαθαρίσει ότι δεν νιώθει να τον συνδέει κάτι με τις εβραϊκές του ρίζες, τις οποίες θεωρεί συγκυριακό γεγονός, περίπου όπως το χρώμα μαλλιών και δέρματος. Περισσότερο κοντά, μας λέει, βρίσκεται στη γερμανική του ταυτότητα, χωρίς φυσικά να συμμερίζεται τον επιθετικό εθνικισμό πολλών συμπατριωτών του. Παράλληλα ο συγγραφέας, προσκείμενος στην αναρχική και ελευθεριακή σκέψη, καταδικάζει ανοιχτά το «σοβιετικό πείραμα», χωρίς όμως να απορρίπτει την αναζήτηση για μια κοινωνία ίσων ανθρώπων. Στο βιβλίο του ο αναγνώστης δεν θα βρει μια ψύχραιμη και αποστασιοποιημένη τοποθέτηση, από εκείνες που διαθέτουν το αναμφισβήτητο πλεονέκτημα της εκ των υστέρων γνώσης. Αντίθετα, πρόκειται για ένα λιβελογράφημα με απώτερο σκοπό την ηθική καταγγελία, σε μια εποχή μετάβασης όπου ακόμη όλα διακυβεύονται. Μάλιστα, σε κάποια σημεία ενδεχομένως αδικείται ο Σελίν (όπως λ.χ. στην αμφιλεγόμενη νοηματοδότηση της λέξης «σφαγή», που δεν είχε τη σημασία της προτροπής σε διώξεις του εβραϊκού πληθυσμού, όπως δείχνει να πιστεύει ο Καμίνσκι).

Ο Καμίνσκι, αν και Γερμανός με εβραϊκή καταγωγή, σπεύδει να μας ξεκαθαρίσει ότι δεν νιώθει να τον συνδέει κάτι με τις εβραϊκές του ρίζες, τις οποίες θεωρεί συγκυριακό γεγονός, περίπου όπως το χρώμα μαλλιών και δέρματος. Περισσότερο κοντά, μας λέει, βρίσκεται στη γερμανική του ταυτότητα, χωρίς φυσικά να συμμερίζεται τον επιθετικό εθνικισμό πολλών συμπατριωτών του.

Κύριος στόχος του Καμίνσκι είναι να προωθήσει τα αντιφασιστικά και τα φιλειρηνικά ιδεώδη (τα οποία θεωρεί συνώνυμα, όπως ακριβώς θεωρεί τον φασισμό συνώνυμο με τον μιλιταρισμό) ανάμεσα στη Γαλλία και τη Γερμανία. Παρατηρώντας γύρω του, βλέπει τα μιλιταριστικά αισθήματα να θεριεύουν και επιχειρεί να προειδοποιήσει απέναντι σε κάτι που αντιλαμβάνεται ως απολύτως ορατό κίνδυνο. Αυτόν τον σκοπό έχει και η καταδίκη του Σελίν. Όπως επίσης παραδέχεται, ο Καμίνσκι γνώριζε από πριν το λογοτεχνικό έργο του Σελίν: είχε διαβάσει τόσο το Ταξίδι στην άκρη της νύχτας (1932), όσο και το Θάνατος επί πιστώσει (1936) και έτρεφε μάλιστα κάποιο θαυμασμό για εκείνον, μέχρι που διάβασε το έργο του Mea culpa (1936). Για άλλη μια φορά, φαίνεται να τίθεται το περίφημο πρόβλημα της ανάμειξης των διανοουμένων στην πολιτική, και ειδικότερα, της για πολλούς επονείδιστη στήριξής τους σε απάνθρωπες και αυταρχικές ιδεολογίες.

Συγκεκριμένα, ο Καμίνσκι ασκεί σφοδρή κριτική στον Σελίν, ιδιαίτερα στις Φλυαρίες, και δεν διστάζει να πει στο τέλος ότι το έργο του αποτελεί μασκαρεμένη προπαγάνδα αντισημιτισμού. Στη σάτιρά του, τον παρουσιάζει να συνομιλεί με τον (επίσης αντισημίτη) ποιητή Πολ Μοράν (Paul Morand), να διαβάζει ναζιστικά κείμενα και στη συνέχεια να επισκέπτεται τη ναζιστική Γερμανία την εποχή των διώξεων του εβραϊκού πληθυσμού, συναντώντας τους ναζιστές ηγέτες Γκέμπελς, Γκέρινγκ και Χίτλερ, καθώς και τον φημισμένο ναζιστή δημοσιογράφο Γιούλιους Στράιχερ (Julius Streicher, εκτελέστηκε το 1946 δι’ απαγχονισμού), με το τραγικό στοιχείο να εναλλάσσεται αδιάλειπτα με το γκροτέσκο. Τέλος, η ιστορία παίρνει μιαν απρόσμενη μορφή, που θυμίζει ίσως λίγο το θεατρικό έργο Ο ρινόκερος του Ιονέσκου, με έντονη παρουσία σκατολογικού χιούμορ, που με τη σειρά του θυμίζει τον ίδιο τον Σελίν. «Ο αντισημιτισμός» αντιτείνει προφητικά ο Καμίνσκι «οδηγεί αναπόφευκτα, μέχρι νεωτέρας διαταγής, στα στρατόπεδα των ναζί» (σελ. 42). Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης ο φανταστικός διάλογος με τον Γκέμπελς, ο οποίος εμφανίζεται να περιγράφει τον αντισημιτισμό ως ένα διανοουμενίστικο κατασκεύασμα που περισσότερο προβάλλεται στον γερμανικό λαό άνωθεν, παρά αντικατοπτρίζει τα γνήσια, μα αντιφατικά και συγκεχυμένα, αισθήματά του.

celine nietzsche heidegger

O Friedrich Nietzsche, o Martin Heidegger και ο Louis Ferdinand Céline.

Ωστόσο, ο τόμος δεν τελειώνει εκεί. Εκτός από το κυρίως κείμενο, είναι σημαντικό να δει κανείς και το επίμετρο από τον Νίκο Ν. Μάλλιαρη, όπου σκιαγραφείται το ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο του αντισημιτισμού του Σελίν και θίγονται κάποια σχετικά προβλήματα που, δυστυχώς ή ευτυχώς, παραμένουν και σήμερα επίκαιρα. Συγκεκριμένα, πρέπει να μεταφραστεί στην ελληνική γλώσσα ο αντισημιτικός λίβελος του Σελίν; Συνήθως όσοι απαντούν καταφατικά τονίζουν την ανάγκη διάλυσης των ταμπού και την προώθηση της ανοιχτής συζήτησης σχετικά με το αντισημιτικό μίσος, ενώ όσοι απαντούν αρνητικά προβάλλουν το αντεπιχείρημα ότι μια τέτοια έκδοση απλώς θα περιέβαλε ένα κείμενο μίσους με επίσημη αίγλη, ενισχύοντας τελικά αυτό που επιδιώκει να αποτρέψει, δηλαδή την έξαρση του μίσους εναντίον του εβραϊκού λαού. Ο συγγραφέας του επιμέτρου φαίνεται πως συντάσσεται με την πρώτη άποψη, προβάλλοντας τον ισχυρισμό ότι η καταβύθιση αυτής της σκοτεινής πλευράς του Σελίν στη σιωπή μάλλον της προσδίδει αίγλη (αφού οι επίδοξοι αναγνώστες ίσως αποκομίσουν την εντύπωση πως πρόκειται για ένα «απαγορευμένο» και επομένως αντισυμβατικό βιβλίο κ.λπ.) και τελικά μάλλον αναζωπυρώνει το ρατσιστικό μίσος.

Πάντως, ο Σελίν καταδικάστηκε με το άρθρο 75 του γαλλικού Ποινικού Κώδικα, περί συνεργασίας με εχθρική δύναμη, αν και βέβαια ο ίδιος ποτέ δεν συνεργάστηκε στην πράξη με τις ναζιστικές δυνάμεις κατοχής. Τέλος, όπως και ο Χάιντεγκερ, ο Σελίν δεν εξέφρασε ποτέ κανενός είδους μεταμέλεια για τις δηλώσεις του. Αντίθετα, εξέφρασε την αμφισβήτησή του για την ύπαρξη του Ολοκαυτώματος και επέμεινε πως οι κατηγορίες εναντίον του οφείλονταν στον φθόνο για το ανυπέρβλητο λογοτεχνικό του έργο. Βέβαια, μέχρι σήμερα γίνεται κάποια προσπάθεια να παρακαμφθεί το ζήτημα του αντισημιτισμού του, μέσω της έμφασης στο λογοτεχνικό του ύφος (αντί της θεματολογίας και των ιδεών). Κάτι αντίστοιχο έχει επιχειρηθεί και με τον Νίτσε, προκειμένου ίσως να απαλυνθούν οι πιο αιχμηρές διατυπώσεις και ορισμένες πλευρές της σκέψης του.

* Ο ΜΥΡΩΝ ΖΑΧΑΡΑΚΗΣ είναι υποψήφιος διδάκτωρ Φιλοσοφίας.


kaminski exΟ Σελίν φαιοχίτωνας
ΧΑΝΣ-ΕΡΙΧ ΚΑΜΙΝΣΚΙ
Μτφρ. ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΜΑΓΟΥΛΑΣ
ΜΑΓΜΑ 2021
Σελ. 160, τιμή εκδότη €12,00

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Ο αντισημιτισμός δεν έχει χαρακτηριστεί τυχαία ως ο “σοσιαλισμός των ηλιθίων”, και ο Σελίν αντιλαμβάνεται τα μεγάλα δεινά της εποχής μας σαν ένας οποιοσδήποτε χαμηλής μόρφωσης, στενοκέφαλος μικροαστός. Μισεί χωρίς να βλέπει πέρα από τη μύτη του, και το επιμελώς καλλιεργημένο μίσος του τον παρασύρει σε περιοχές όπου δεν υπάρχει ούτε λογική ούτε πνεύματα για να τον κατανοήσουν. Δεν ξέρω πού πάει και πού θα φτάσει· δεν ξέρω καν αν πρέπει να τον περιφρονήσω ή να τον οικτίρω. Κάθε εποχή έχει τη δική της ασθένεια, που συνήθως καταστρέφει τους ανθρώπους αλλά ορισμένες φορές τους εμπνέει. Το κακό σήμερα είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο: όχι μόνο διότι εξαπλώνεται συνεχώς, σαν επιδημία ή σαν ανεξέλεγκτη πυρκαγιά, αλλά προπάντων επειδή προκαλεί την αυτοκαταστροφή του πολιτισμού. Ο αντισημιτισμός, η βούληση να εγκαταλείψουμε κάθε κριτική σκέψη και η επιθυμία να υποταχθούμε τυφλά σ’ έναν μύθο που εκπροσωπείται από έναν ηγέτη, δεν είναι παρά τα συμπτώματα τούτης της ασθένειας. Η προέλευσή της είναι υλικής τάξης. Ο οργανισμός της σύγχρονης κοινωνίας έχει απορρυθμιστεί και όποιος θέλει να τον θεραπεύσει, πρέπει να αναζητήσει γιατρικά ικανά να καταπολεμήσουν τις αιτίες των δεινών του».

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη – Ο μεταφραστικός λόγος και η κριτική του

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη – Ο μεταφραστικός λόγος και η κριτική του

Ο κύκλος δοκιμίων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος. Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Johann Heinrich Wilhelm Tischbein με τίτλο “Goethe in der roemischen Campagna” (1786).

Γράφει ο Θεοδόσης Βολκώφ...

«Πώς λειτουργεί πραγματικά ο κόσμος» του Βάτσλαβ Σμιλ – Ένας επιστήμονας μιλάει για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον

«Πώς λειτουργεί πραγματικά ο κόσμος» του Βάτσλαβ Σμιλ – Ένας επιστήμονας μιλάει για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον

Για το βιβλίο του Βάτσλαβ Σμιλ «Πώς λειτουργεί πραγματικά ο κόσμος – Ένας επιστήμονας μιλάει για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα, σε μετάφραση Χρήστου Μπαρουξή. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Ομολογώ ότι θα σήκω...

«Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» των Νάντλερ & Σαπίρο (κριτική) – «Πώς η φιλοσοφία μπορεί να μας σώσει από τον εαυτό μας»

«Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» των Νάντλερ & Σαπίρο (κριτική) – «Πώς η φιλοσοφία μπορεί να μας σώσει από τον εαυτό μας»

Για το βιβλίο των Στίβεν Νάντλερ και Λόρενς Σαπίρο [Steven Nadler, Lawrence Shapiro] «Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» (μτφρ. Παρασκευή Παπαδοπούλου, εκδ.Διόπτρα) –  ένα βιβλίο για το τι κάνει πολλούς καλοπροέραιτους ανθρώπους να σκέφτονται εντελώς λάθος και πώς μπορούμε (αν μπορούμε) να τους αλλάξ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Τη φετινή χρονιά, ανάμεσα στους υποψηφίους για το Όσκαρ Καλύτερου Διασκευασμένου Σεναρίου βρίσκεται και ο νομπελίστας Kazuo Ishiguro, για το σενάριο της ταινίας «Αισθάνομαι ζωντανός», μια διασκευή του «Ikiru» του Akira Kurosawa. Ο συγγραφέας μίλησε για την υποψηφιότητά του σε πρόσφατη συνέντευξή του στο The Wrap. Τα...

Τιμητική διάκριση για την Άννα Πατάκη από το γαλλικό κράτος

Τιμητική διάκριση για την Άννα Πατάκη από το γαλλικό κράτος

Η εκδότρια Άννα Πατάκη τιμήθηκε από το γαλλικό κράτος με το παράσημο του Ιππότη των Γραμμάτων και των Τεχνών, για τη δράση της υπέρ της προώθησης των σύγχρονων Γάλλων συγγραφέων.

Επιμέλεια: Book Press

Τη Δευτέρα 23 Ιανουαρί...

Τρεις γάτες (διήγημα)

Τρεις γάτες (διήγημα)

Στα δύο της άρχισε να παχαίνει απότομα, έπαιρνε σχεδόν ένα κιλό τον μήνα· σαν αρνάκι που το τάιζαν για το Πάσχα. Δεν θυσιάστηκε βέβαια, αρρώστησε όμως. Τότε εκδηλώθηκε το αυτοάνοσο που την ταλαιπωρεί. Κεντρική εικόνα: Charles van den Eycken, The Jewel Box.

Της Αθηνάς Βογιατζόγλου ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ