celine kentriki

Για το βιβλίο του Hanns-Erich Kaminski «Ο Σελίν φαιοχίτωνας» (μτφρ. Χαράλαμπος Μαγουλάς, εκδ. Μάγμα).

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

Το πρόβλημα της ανάμειξης των διανοουμένων στην πολιτική, καθώς και των (όχι πάντα θετικών) συνεπειών μιας τέτοιας ανάμειξης, είναι κάτι που έχει συζητηθεί και σχολιαστεί ευρύτατα, τόσο που θα έμπαινε κανείς στον πειρασμό να σκεφτεί ότι το θέμα έχει κορεστεί. Κι όμως, φαίνεται πως οι καιροί μας ευνοούν σημαντικά τέτοιους προβληματισμούς και η συζήτηση δεν θα σταματήσει στο προσεχές μέλλον. Η αξιόλογη σειρά «Πολιτικό δοκίμιο» των εκδόσεων Μάγμα, ύστερα από μια σειρά τόμων για αξιόλογους μα και αντισυμβατικούς στοχαστές, προσφέρει τώρα στη γλώσσα μας το βιβλίο του συγγραφέα Χανς-Έριχ Καμίνσκι για τον καταξιωμένο και αμφιλεγόμενο Γάλλο λογοτέχνη και γιατρό Λουί-Φερντινάν Σελίν (Louis Ferdinand Céline, ψευδώνυμο του Louis Ferdinand Destouches).

Το βιβλίο, ντοκουμέντο της ταραγμένης μεσοπολεμικής περιόδου, περιστρέφεται βασικά γύρω από ένα ζήτημα, το οποίο δεν είναι άλλο από την πολιτική στράτευση του Σελίν στο ναζιστικό κίνημα, μια στράτευση που ακόμη προβληματίζει και διχάζει τους θαυμαστές της γραφής του. Πιο συγκεκριμένα, πρόκειται για μια σατιρική αποτύπωση των απόψεων του Γάλλου συγγραφέα, που παρεμβάλλονται ανάμεσα στους στοχασμούς του Καμίνσκι σχετικά με τον φασισμό, τον αντισημιτισμό, τον πόλεμο. Το παρόν έργο γράφεται στη γαλλική γλώσσα, περίπου στα 1938, δηλαδή έναν χρόνο αφότου ο Σελίν είχε διακηρύξει ξεκάθαρα τις αντισημιτικές του πεποιθήσεις, στο γνωστό βιβλίο του Φλυαρίες για μια σφαγή (αποκαλείται επίσης και «μπαγκατέλες», με αναφορά στον πρωτότυπο γαλλικό τίτλο Bagatelles pour un massacre). Ο Καμίνσκι, αν και Γερμανός με εβραϊκή καταγωγή, σπεύδει να μας ξεκαθαρίσει ότι δεν νιώθει να τον συνδέει κάτι με τις εβραϊκές του ρίζες, τις οποίες θεωρεί συγκυριακό γεγονός, περίπου όπως το χρώμα μαλλιών και δέρματος. Περισσότερο κοντά, μας λέει, βρίσκεται στη γερμανική του ταυτότητα, χωρίς φυσικά να συμμερίζεται τον επιθετικό εθνικισμό πολλών συμπατριωτών του. Παράλληλα ο συγγραφέας, προσκείμενος στην αναρχική και ελευθεριακή σκέψη, καταδικάζει ανοιχτά το «σοβιετικό πείραμα», χωρίς όμως να απορρίπτει την αναζήτηση για μια κοινωνία ίσων ανθρώπων. Στο βιβλίο του ο αναγνώστης δεν θα βρει μια ψύχραιμη και αποστασιοποιημένη τοποθέτηση, από εκείνες που διαθέτουν το αναμφισβήτητο πλεονέκτημα της εκ των υστέρων γνώσης. Αντίθετα, πρόκειται για ένα λιβελογράφημα με απώτερο σκοπό την ηθική καταγγελία, σε μια εποχή μετάβασης όπου ακόμη όλα διακυβεύονται. Μάλιστα, σε κάποια σημεία ενδεχομένως αδικείται ο Σελίν (όπως λ.χ. στην αμφιλεγόμενη νοηματοδότηση της λέξης «σφαγή», που δεν είχε τη σημασία της προτροπής σε διώξεις του εβραϊκού πληθυσμού, όπως δείχνει να πιστεύει ο Καμίνσκι).

Ο Καμίνσκι, αν και Γερμανός με εβραϊκή καταγωγή, σπεύδει να μας ξεκαθαρίσει ότι δεν νιώθει να τον συνδέει κάτι με τις εβραϊκές του ρίζες, τις οποίες θεωρεί συγκυριακό γεγονός, περίπου όπως το χρώμα μαλλιών και δέρματος. Περισσότερο κοντά, μας λέει, βρίσκεται στη γερμανική του ταυτότητα, χωρίς φυσικά να συμμερίζεται τον επιθετικό εθνικισμό πολλών συμπατριωτών του.

Κύριος στόχος του Καμίνσκι είναι να προωθήσει τα αντιφασιστικά και τα φιλειρηνικά ιδεώδη (τα οποία θεωρεί συνώνυμα, όπως ακριβώς θεωρεί τον φασισμό συνώνυμο με τον μιλιταρισμό) ανάμεσα στη Γαλλία και τη Γερμανία. Παρατηρώντας γύρω του, βλέπει τα μιλιταριστικά αισθήματα να θεριεύουν και επιχειρεί να προειδοποιήσει απέναντι σε κάτι που αντιλαμβάνεται ως απολύτως ορατό κίνδυνο. Αυτόν τον σκοπό έχει και η καταδίκη του Σελίν. Όπως επίσης παραδέχεται, ο Καμίνσκι γνώριζε από πριν το λογοτεχνικό έργο του Σελίν: είχε διαβάσει τόσο το Ταξίδι στην άκρη της νύχτας (1932), όσο και το Θάνατος επί πιστώσει (1936) και έτρεφε μάλιστα κάποιο θαυμασμό για εκείνον, μέχρι που διάβασε το έργο του Mea culpa (1936). Για άλλη μια φορά, φαίνεται να τίθεται το περίφημο πρόβλημα της ανάμειξης των διανοουμένων στην πολιτική, και ειδικότερα, της για πολλούς επονείδιστη στήριξής τους σε απάνθρωπες και αυταρχικές ιδεολογίες.

Συγκεκριμένα, ο Καμίνσκι ασκεί σφοδρή κριτική στον Σελίν, ιδιαίτερα στις Φλυαρίες, και δεν διστάζει να πει στο τέλος ότι το έργο του αποτελεί μασκαρεμένη προπαγάνδα αντισημιτισμού. Στη σάτιρά του, τον παρουσιάζει να συνομιλεί με τον (επίσης αντισημίτη) ποιητή Πολ Μοράν (Paul Morand), να διαβάζει ναζιστικά κείμενα και στη συνέχεια να επισκέπτεται τη ναζιστική Γερμανία την εποχή των διώξεων του εβραϊκού πληθυσμού, συναντώντας τους ναζιστές ηγέτες Γκέμπελς, Γκέρινγκ και Χίτλερ, καθώς και τον φημισμένο ναζιστή δημοσιογράφο Γιούλιους Στράιχερ (Julius Streicher, εκτελέστηκε το 1946 δι’ απαγχονισμού), με το τραγικό στοιχείο να εναλλάσσεται αδιάλειπτα με το γκροτέσκο. Τέλος, η ιστορία παίρνει μιαν απρόσμενη μορφή, που θυμίζει ίσως λίγο το θεατρικό έργο Ο ρινόκερος του Ιονέσκου, με έντονη παρουσία σκατολογικού χιούμορ, που με τη σειρά του θυμίζει τον ίδιο τον Σελίν. «Ο αντισημιτισμός» αντιτείνει προφητικά ο Καμίνσκι «οδηγεί αναπόφευκτα, μέχρι νεωτέρας διαταγής, στα στρατόπεδα των ναζί» (σελ. 42). Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης ο φανταστικός διάλογος με τον Γκέμπελς, ο οποίος εμφανίζεται να περιγράφει τον αντισημιτισμό ως ένα διανοουμενίστικο κατασκεύασμα που περισσότερο προβάλλεται στον γερμανικό λαό άνωθεν, παρά αντικατοπτρίζει τα γνήσια, μα αντιφατικά και συγκεχυμένα, αισθήματά του.

celine nietzsche heidegger

O Friedrich Nietzsche, o Martin Heidegger και ο Louis Ferdinand Céline.

Ωστόσο, ο τόμος δεν τελειώνει εκεί. Εκτός από το κυρίως κείμενο, είναι σημαντικό να δει κανείς και το επίμετρο από τον Νίκο Ν. Μάλλιαρη, όπου σκιαγραφείται το ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο του αντισημιτισμού του Σελίν και θίγονται κάποια σχετικά προβλήματα που, δυστυχώς ή ευτυχώς, παραμένουν και σήμερα επίκαιρα. Συγκεκριμένα, πρέπει να μεταφραστεί στην ελληνική γλώσσα ο αντισημιτικός λίβελος του Σελίν; Συνήθως όσοι απαντούν καταφατικά τονίζουν την ανάγκη διάλυσης των ταμπού και την προώθηση της ανοιχτής συζήτησης σχετικά με το αντισημιτικό μίσος, ενώ όσοι απαντούν αρνητικά προβάλλουν το αντεπιχείρημα ότι μια τέτοια έκδοση απλώς θα περιέβαλε ένα κείμενο μίσους με επίσημη αίγλη, ενισχύοντας τελικά αυτό που επιδιώκει να αποτρέψει, δηλαδή την έξαρση του μίσους εναντίον του εβραϊκού λαού. Ο συγγραφέας του επιμέτρου φαίνεται πως συντάσσεται με την πρώτη άποψη, προβάλλοντας τον ισχυρισμό ότι η καταβύθιση αυτής της σκοτεινής πλευράς του Σελίν στη σιωπή μάλλον της προσδίδει αίγλη (αφού οι επίδοξοι αναγνώστες ίσως αποκομίσουν την εντύπωση πως πρόκειται για ένα «απαγορευμένο» και επομένως αντισυμβατικό βιβλίο κ.λπ.) και τελικά μάλλον αναζωπυρώνει το ρατσιστικό μίσος.

Πάντως, ο Σελίν καταδικάστηκε με το άρθρο 75 του γαλλικού Ποινικού Κώδικα, περί συνεργασίας με εχθρική δύναμη, αν και βέβαια ο ίδιος ποτέ δεν συνεργάστηκε στην πράξη με τις ναζιστικές δυνάμεις κατοχής. Τέλος, όπως και ο Χάιντεγκερ, ο Σελίν δεν εξέφρασε ποτέ κανενός είδους μεταμέλεια για τις δηλώσεις του. Αντίθετα, εξέφρασε την αμφισβήτησή του για την ύπαρξη του Ολοκαυτώματος και επέμεινε πως οι κατηγορίες εναντίον του οφείλονταν στον φθόνο για το ανυπέρβλητο λογοτεχνικό του έργο. Βέβαια, μέχρι σήμερα γίνεται κάποια προσπάθεια να παρακαμφθεί το ζήτημα του αντισημιτισμού του, μέσω της έμφασης στο λογοτεχνικό του ύφος (αντί της θεματολογίας και των ιδεών). Κάτι αντίστοιχο έχει επιχειρηθεί και με τον Νίτσε, προκειμένου ίσως να απαλυνθούν οι πιο αιχμηρές διατυπώσεις και ορισμένες πλευρές της σκέψης του.

* Ο ΜΥΡΩΝ ΖΑΧΑΡΑΚΗΣ είναι υποψήφιος διδάκτωρ Φιλοσοφίας.


kaminski exΟ Σελίν φαιοχίτωνας
ΧΑΝΣ-ΕΡΙΧ ΚΑΜΙΝΣΚΙ
Μτφρ. ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΜΑΓΟΥΛΑΣ
ΜΑΓΜΑ 2021
Σελ. 160, τιμή εκδότη €12,00

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Ο αντισημιτισμός δεν έχει χαρακτηριστεί τυχαία ως ο “σοσιαλισμός των ηλιθίων”, και ο Σελίν αντιλαμβάνεται τα μεγάλα δεινά της εποχής μας σαν ένας οποιοσδήποτε χαμηλής μόρφωσης, στενοκέφαλος μικροαστός. Μισεί χωρίς να βλέπει πέρα από τη μύτη του, και το επιμελώς καλλιεργημένο μίσος του τον παρασύρει σε περιοχές όπου δεν υπάρχει ούτε λογική ούτε πνεύματα για να τον κατανοήσουν. Δεν ξέρω πού πάει και πού θα φτάσει· δεν ξέρω καν αν πρέπει να τον περιφρονήσω ή να τον οικτίρω. Κάθε εποχή έχει τη δική της ασθένεια, που συνήθως καταστρέφει τους ανθρώπους αλλά ορισμένες φορές τους εμπνέει. Το κακό σήμερα είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο: όχι μόνο διότι εξαπλώνεται συνεχώς, σαν επιδημία ή σαν ανεξέλεγκτη πυρκαγιά, αλλά προπάντων επειδή προκαλεί την αυτοκαταστροφή του πολιτισμού. Ο αντισημιτισμός, η βούληση να εγκαταλείψουμε κάθε κριτική σκέψη και η επιθυμία να υποταχθούμε τυφλά σ’ έναν μύθο που εκπροσωπείται από έναν ηγέτη, δεν είναι παρά τα συμπτώματα τούτης της ασθένειας. Η προέλευσή της είναι υλικής τάξης. Ο οργανισμός της σύγχρονης κοινωνίας έχει απορρυθμιστεί και όποιος θέλει να τον θεραπεύσει, πρέπει να αναζητήσει γιατρικά ικανά να καταπολεμήσουν τις αιτίες των δεινών του».

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τρεις γκινέες» της Βιρτζίνια Γουλφ – Μνημείο πνευματικής διαύγειας και ηθικής τόλμης

«Τρεις γκινέες» της Βιρτζίνια Γουλφ – Μνημείο πνευματικής διαύγειας και ηθικής τόλμης

Ένα βιβλίο που γράφτηκε σχεδόν έναν αιώνα πριν και παραμένει μέχρι σήμερα επίκαιρο και διαφωτιστικό, το οποίο μας μιλάει για την κατάσταση της γυναίκας σε έναν κόσμο όπου όλα ρυθμίζονται και κανοναρχούνται από τους άντρες, για τους άντρες. Τίτλος του, «Τρεις γκινέες», και συγγραφέας του, η Βιρτζίνια Γουλφ (μτφρ. Μυρ...

«Ο τελευταίος πίνακας ή το πορτρέτο του Θεού» της Ελέν Σιξού (κριτική)

«Ο τελευταίος πίνακας ή το πορτρέτο του Θεού» της Ελέν Σιξού (κριτική)

Για το δοκίμιο της Ελέν Σιξού (Helen Cixous), «Ο τελευταίος πίνακας ή το πορτρέτο του Θεού» (μτφρ. Θωμάς Συμεωνίδης, εκδ. Σαιξπηρικόν)

Της Έλσας Κορνέτη

Μια παράλληλη πραγματικότητα είναι η τέχνη, που δίνει την ψευδαίσθηση μιας επιδιόρθωσης της πραγματ...

«Κ' η φαντασία στον λογισμό»: Τιμητικός τόμος για την καθηγήτρια Άντα Κατσίκη-Γκίβαλου

«Κ' η φαντασία στον λογισμό»: Τιμητικός τόμος για την καθηγήτρια Άντα Κατσίκη-Γκίβαλου

Βιβλιοπαρουσίαση του τιμητικού τόμου για την Ομότιμη Καθηγήτρια Άντα Κατσίκη-Γκίβαλου, «Κ' η φαντασία στον λογισμό», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καλειδοσκόπιο, σε επιστημονική επιμέλεια των Γιάννη Σ. Παπαδάτου και Δημήτρη Πολίτη.

Της Χριστίνας Αργυροπούλου

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Δεν έχει νόημα να γράφεις χωρίς κέφι»: 8 συγγραφικές συμβουλές της Αν Ράις

«Δεν έχει νόημα να γράφεις χωρίς κέφι»: 8 συγγραφικές συμβουλές της Αν Ράις

Η Αν Ράις (Anne Rice) ήταν Αμερικανίδα συγγραφέας που ασχολήθηκε κυρίως με το είδος του γοτθικού τρόμου. Το πλέον γνωστό της έργο είναι το μυθιστόρημα «Συνέντευξη με έναν βρικόλακα», που την καθιέρωσε ως μία από τις σημαντικότερες συγγραφείς τρόμου της γενιάς της, και ενέπνευσε την ομότιτλη κινηματογραφική διασκευή ...

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
Απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ: Αυτή είναι η βραχεία λίστα

Απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ: Αυτή είναι η βραχεία λίστα

Υπό την Αιγίδα της Α.Ε. της Προέδρου της Δημοκρατίας, Κατερίνας Σακελλαροπούλου, απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ, στις 30 Σεπτεμβρίου, στο Αμφιθέατρο του Μουσείου Μπενάκη, ανήμερα της Παγκόσμιας Ημέρας Μετάφρασης. Ανακοινώθηκαν σήμερα τα ονόματα των μεταφραστών που βρίσκονται στη βραχε...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ