elytis 02

Για την ανθολογία κειμένων του Οδυσσέα Ελύτη, σε επιμέλεια της Ιουλίτας Ηλιοπούλου «Η Ελλάδα του Ελύτη» (εκδ. Ίκαρος).

Της Τέσυς Μπάιλα

Με αφορμή την επέτειο της συμπλήρωσης των 200 χρόνων της ύπαρξης του Νεοελληνικού κράτους η ποιήτρια Ιουλίτα Ηλιοπούλου επιλέγει και ανθολογεί 130 αποσπάσματα από τα πεζά κείμενα τού Ελύτη τα οποία περιλαμβάνονται στα βιβλία Ανοιχτά χαρτιά, Εν λευκώ, Συν τοις άλλοις ως μια ευκαιρία επαναπροσδιορισμού της ανυπόταχτης ποιητικής σκέψης του Οδυσσέα Ελύτη και ταυτόχρονα της εννοιολογικής υπόστασης της Ελλάδας.

Η συμβολή της ανθολόγησης αυτής τόσο στην εμβάθυνση των ποιητικών συμβόλων του Ελύτη όσο και στην ουσιαστική αντίληψή του για την Ελλάδα είναι ιδιαιτέρως σημαντική. Ο αναγνώστης αυτών των αποσπασμάτων έχει την ευκαιρία να γνωρίσει τις μαιανδρικές διαδρομές του φιλοσοφικού λυρισμού του ποιητή και να ανακαλύψει τη διαυγή ενάργεια με την οποία ο στοχασμός του καθορίζει έννοιες όπως είναι η εθνική ταυτότητα, ο πολιτισμικός προσανατολισμός, η τέχνη, η γλώσσα, ο ελληνισμός, η πατρίδα, το κράτος, η Ιστορία και η διάρκεια στον χρόνο, το Αιγαίο ως «παρασημαντική ενός άλλου κόσμου».

Χωρισμένο σε επτά ενότητες, το βιβλίο περιλαμβάνει αποσπάσματα του πεζογραφικού έργου του Οδυσσέα Ελύτη και των συνεντεύξεών του εστιάζοντας στα θέματα:

α) η Ελλάδα,
β) η ιστορία του ελληνισμού,
γ) η ελληνική γλώσσα,
δ) η ελληνική θάλασσα – το Αιγαίο,
ε) η ελληνική φύση,
στ) η ελληνική τέχνη,
ζ) η ελληνική πραγματικότητα.

Ενότητες οι οποίες συστήνουν τις σχετιζόμενες θέσεις του ποιητή στον ιδεολογικό και πνευματικό τομέα του ελληνισμού και στην ιστορική και αδιάλειπτη συνείδηση της υπαρκτικής του εξέλιξης και αναδεικνύουν πτυχές ενός πολύμορφου και ταυτόχρονα διαχρονικού έργου, προκαλώντας και προσκαλώντας τον αναγνώστη να γνωρίσει σε βάθος ολόκληρο το έργο του δημιουργού, αν δεν το έχει κάνει ακόμα. 

Ο αναγνώστης αυτών των αποσπασμάτων έχει την ευκαιρία να γνωρίσει τις μαιανδρικές διαδρομές του φιλοσοφικού λυρισμού του ποιητή και να ανακαλύψει τη διαυγή ενάργεια με την οποία ο στοχασμός του καθορίζει έννοιες όπως είναι η εθνική ταυτότητα, ο πολιτισμικός προσανατολισμός, η τέχνη, η γλώσσα, ο ελληνισμός...

Ο Ελύτης διεισδύει σε έννοιες που ορίζουν τη σύγχρονη μορφή της χώρας, ανασυνθέτοντας το παρελθόν σε μια νέα πραγματικότητα. Ταυτόχρονα αναδεικνύει την ύπαρξη της Ελλάδας στη διαύγεια του χρόνου, τη συμβολική της διάσταση στο διηνεκές και τη θέση της στην Ευρώπη, αντιπαραβάλλοντας τις αξίες της απέναντι στην υποτίμησή της και στις τρέχουσες απαισιόδοξες αντιλήψεις. Ανατρέπει έτσι κάθε παγιωμένη αντίληψη πεσιμισμού περί τέλους και κινητοποιεί τις συνειδήσεις σε μια ενδοσκοπική αναζήτηση των πνευματικών εκείνων στοιχείων που εξασφαλίζουν τη διαρκή ύπαρξη του ελληνισμού και τη συνέχειά του. Χαρακτηριστικό είναι το απόσπασμα:

«Υπάρχουν δύο Ελλάδες. Αυτή που εξαναγκάζεται και τους ίδιους τους υπηκόους της να καταπονεί και σ’ έναν διεθνή χορό μεταμφιεσμένων να μετέχει με το φόρεμα της Ευρωπαίας (διάβαζε: Αμερικάνας). Και υπάρχει η άλλη, που εξακολουθεί να υπακούει στον Ηράκλειτο και στον Μακρυγιάννη. Η πρώτη μπορεί να καταλυθεί μια μέρα. Η δεύτερη, ακόμη και αν μείνει χωρίς υπόσταση, ποτέ. Τουλάχιστον εγώ, γι’ αυτήν υπάρχω». («Η μοίρα μας βρίσκεται στα χέρια μας», από το βιβλίο Συν τοις άλλοις)

Ο Ελύτης, άλλωστε, αυτή τη διάρκεια θέλησε να αποτυπώσει στο έργο του και για να το πετύχει αυτό έστρεψε τους προβολείς του ποιητικού του φωτός στην ταπεινή φύση, αναζητώντας τις αξίες που ενυπάρχουν στο μυριστικό χόρτο και το ταπεινό βότσαλο ή σε ένα λαγήνι ή μια αρχαϊκή μορφή κόρης με ό,τι αυτά συμβολίζουν στο διηνεκές. 

«Ένας μικρός βοτανικός μπορεί και να 'ναι ένας κρυφός των δύο κυμάτων Παρθενώνας». («Μικρός Βοτανικός» από το Εν Λευκώ).

Ο Ελύτης «δείχνει και η ορατότητα μεγαλώνει» εξαναγκάζοντας τον αναγνώστη του να συναισθανθεί πρώτα και ύστερα να δει ό,τι αθέατο κινείται γύρω μας, κάτω από το πέπλο της συνήθειας, υπαρκτό ωστόσο να μετουσιωθεί σε μια επαναστατική «πηγή αθωότητας». Αλλά για την επίτευξη αυτού είναι ανάγκη να αναπτυχθεί η ποιητική νοημοσύνη, ο άνθρωπος να εξελιχθεί, να εμβαθύνει τις προσωπικές του αναζητήσεις, να ωριμάσει φτάνοντας στην τελείωση, ώστε να μπορέσει έτσι να αντιληφθεί τη δύναμη του λιτού, της λιγοσύνης, της ταπεινότητας, αυτόν «τον κόσμο τον μικρό, τον μέγα».

Κάθε γειτνίαση με το έργο του Οδυσσέα Ελύτη σηματοδοτεί παράλληλα μια εκρηκτική διάσταση της γλωσσικής του αγωγής και εξαναγκάζει τον νου να «παίρνει νέες αδοκίμαστες στροφές» αποκαλύπτοντας την ισχύ αλλά και τη δυναμική της ελληνικής γλώσσας...

Κάθε γειτνίαση με το έργο του Οδυσσέα Ελύτη σηματοδοτεί παράλληλα μια εκρηκτική διάσταση της γλωσσικής του αγωγής και εξαναγκάζει τον νου να «παίρνει νέες αδοκίμαστες στροφές» αποκαλύπτοντας την ισχύ αλλά και τη δυναμική της ελληνικής γλώσσας όταν μετατρέπεται σε όχημα μιας προσωπικής και συλλογικής αισθητικής ευγένειας, μια παρακαταθήκη εμπειριών. Ο Ελύτης είναι ο ευγενής της αισθητικής, ένας ασυμβίβαστος του γλωσσικού ήθους που «απελευθερώνεται μεσ’ από τους Πλατωνικούς διαλόγους και φτάνει ανεμπόδιστο και αδιάφθορο ίσαμε τον Σολωμό» για να αποδείξει περίτρανα τη συνέχεια αυτού του ήθους στην πορεία τριών χιλιάδων χρόνων. Παραθέτω:

«Και ιδού που σήμερα βρίσκομαι στη Στολκχόμη, με μόνο κεφάλαιο στα χέρια μου μερικές λέξεις Ελληνικές. Είναι ταπεινές αλλά ζωντανές, αφού βρίσκονται στα χείλη ενός ολόκληρού λαού. Είναι ηλικίας τριών χιλιάδων χρόνων, αλλά δροσερές σαν μόλις τις ανέσυρες από τη θάλασσα μεσ’ απ’ τα βότσαλα και τα φύκια μιας ακτής του Αιγαίου. Είναι η λέξη ουρανός, είναι η λέξη θάλασσα, είναι η λέξη ήλιος, κι είναι η λέξη ελευθερία. Τις καταθέτω με σεβασμό στα πόδια σας». («Δύο λεπτών ευχαριστήριο στο Δημαρχείο της Στοκχόλμης», Εν Λευκώ).

Το μικρό αυτό βιβλίο αποτελεί μια αναψηλάφηση του ελληνικού λογισμού του Οδυσσέα Ελύτη, μια εξαιρετική επιλογή κειμένων που διεγείρουν τη σκέψη, και συγχρόνως μια ανυψωτική συνάντηση με τον λόγο του ποιητή, που επιμένει να μας προσκαλεί σε μια συνομιλία με τις ρίζες μας, το ήθος του ελληνισμού και τη γοητεία της ποιητικής του οπτικής που έχει «αντίκρισμα στην Ελλάδα την παντοτινή».

* Η ΤΕΣΥ ΜΠΑΪΛΑ είναι συγγραφέας. Τελευταίο της βιβλίο, το μυθιστόρημα «Τις νύχτες έπαιζε με τις σκιές» (εκδ. Ψυχογιός).


anthologia elytisΗ Ελλάδα του Ελύτη
ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ
Επιμ. ΙΟΥΛΙΤΑ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ
ΙΚΑΡΟΣ 2021
Σελ. 144, τιμή εκδότη €11,00

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ ΕΛΥΤΗ

 


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Λέξεις, αλλ’ αυτή τη φορά τοποθετημένες κατά τέτοιον τρόπο που να συλλαμβάνουν εκείνο που μας υπερβαίνει. Και μήπως τι άλλο είναι η ποίηση; Ένα κυνήγι ατέρμονο που άρχισε πριν δυόμισι χιλιάδες χρόνια, κάπου εκεί στη μέση της θάλασσας του Αιγαίου, όταν ο Αρχίλοχος στην Πάρο και η Σαπφώ στη Λέσβο, με λέξεις ελληνικές, εγκαινίαζαν μια καινούργια τέχνη, εκείνη που εξακολουθούμε ως τις μέρες μας να ονομάζουμε “λυρική ποίηση”. Εάν δικαιούμαι να υπερηφανεύομαι για κάτι, αλήθεια, είναι μόνον γι’ αυτό. Ότι γεννήθηκα στον ίδιο χώρο και χρησιμοποίησα τις ίδιες λέξεις μ’ εκείνους. Λέξεις που θα τις έλεγε κανείς κυανές και που ευωδιάζουν ακόμη απ’ την αρμύρα των θαλασσόχορτων». («Μικρός λόγος στο μεγάλο αμφιθέατρο της Σορβόνης», από το βιβλίο Εν Λευκώ).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη – Ο μεταφραστικός λόγος και η κριτική του

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη – Ο μεταφραστικός λόγος και η κριτική του

Ο κύκλος δοκιμίων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος. Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Johann Heinrich Wilhelm Tischbein με τίτλο “Goethe in der roemischen Campagna” (1786).

Γράφει ο Θεοδόσης Βολκώφ...

«Πώς λειτουργεί πραγματικά ο κόσμος» του Βάτσλαβ Σμιλ – Ένας επιστήμονας μιλάει για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον

«Πώς λειτουργεί πραγματικά ο κόσμος» του Βάτσλαβ Σμιλ – Ένας επιστήμονας μιλάει για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον

Για το βιβλίο του Βάτσλαβ Σμιλ «Πώς λειτουργεί πραγματικά ο κόσμος – Ένας επιστήμονας μιλάει για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα, σε μετάφραση Χρήστου Μπαρουξή. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Ομολογώ ότι θα σήκω...

«Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» των Νάντλερ & Σαπίρο (κριτική) – «Πώς η φιλοσοφία μπορεί να μας σώσει από τον εαυτό μας»

«Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» των Νάντλερ & Σαπίρο (κριτική) – «Πώς η φιλοσοφία μπορεί να μας σώσει από τον εαυτό μας»

Για το βιβλίο των Στίβεν Νάντλερ και Λόρενς Σαπίρο [Steven Nadler, Lawrence Shapiro] «Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» (μτφρ. Παρασκευή Παπαδοπούλου, εκδ.Διόπτρα) –  ένα βιβλίο για το τι κάνει πολλούς καλοπροέραιτους ανθρώπους να σκέφτονται εντελώς λάθος και πώς μπορούμε (αν μπορούμε) να τους αλλάξ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε το πρωί της Δευτέρας 30 Ιανουαρίου 2023 από καρδιακή προσβολή σε ηλικία 51 ετών ο Ισπανός πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] ο οποίος κατείχε εξέχουσα θέση στη σύγχρονη ισπανική λογοτεχνία, έχοντας γράψει πολλά και επιτυχημένα αστυνομικά και όχι μόνο μυθιστορήματα. Μέσα στο 2023, οι εκδό...

Πέρα από τη θάλασσα: Ο Παύλος Παυλίδης συναντά τον Γιάννη Μαρκόπουλο στη Στέγη

Πέρα από τη θάλασσα: Ο Παύλος Παυλίδης συναντά τον Γιάννη Μαρκόπουλο στη Στέγη

Ο Παύλος Παυλίδης δίνει νέα πνοή σε 16 από τα σημαντικότερα έργα του μεγάλου συνθέτη Γιάννη Μαρκόπουλου, από τις 3 έως τις 5 Φεβρουαρίου 2023, στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης. Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος

Επιμέλεια: Book Press

...
Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Συνέντευξη της πρωτοεμφανιζόμενης Ματίνας Αποστόλου, η οποία διαχειρίζεται τον γνωστό βιβλιοφιλικό λογαριασμό του Instagram με το όνομα Intellectual thighs. Τα «Σωματίδια», το πρώτο της βιβλίο, κυκλοφόρησε προσφάτως από τις εκδόσεις Ποταμός.

Του Σόλωνα Παπαγεωργίου ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ