elytis 02

Για την ανθολογία κειμένων του Οδυσσέα Ελύτη, σε επιμέλεια της Ιουλίτας Ηλιοπούλου «Η Ελλάδα του Ελύτη» (εκδ. Ίκαρος).

Της Τέσυς Μπάιλα

Με αφορμή την επέτειο της συμπλήρωσης των 200 χρόνων της ύπαρξης του Νεοελληνικού κράτους η ποιήτρια Ιουλίτα Ηλιοπούλου επιλέγει και ανθολογεί 130 αποσπάσματα από τα πεζά κείμενα τού Ελύτη τα οποία περιλαμβάνονται στα βιβλία Ανοιχτά χαρτιά, Εν λευκώ, Συν τοις άλλοις ως μια ευκαιρία επαναπροσδιορισμού της ανυπόταχτης ποιητικής σκέψης του Οδυσσέα Ελύτη και ταυτόχρονα της εννοιολογικής υπόστασης της Ελλάδας.

Η συμβολή της ανθολόγησης αυτής τόσο στην εμβάθυνση των ποιητικών συμβόλων του Ελύτη όσο και στην ουσιαστική αντίληψή του για την Ελλάδα είναι ιδιαιτέρως σημαντική. Ο αναγνώστης αυτών των αποσπασμάτων έχει την ευκαιρία να γνωρίσει τις μαιανδρικές διαδρομές του φιλοσοφικού λυρισμού του ποιητή και να ανακαλύψει τη διαυγή ενάργεια με την οποία ο στοχασμός του καθορίζει έννοιες όπως είναι η εθνική ταυτότητα, ο πολιτισμικός προσανατολισμός, η τέχνη, η γλώσσα, ο ελληνισμός, η πατρίδα, το κράτος, η Ιστορία και η διάρκεια στον χρόνο, το Αιγαίο ως «παρασημαντική ενός άλλου κόσμου».

Χωρισμένο σε επτά ενότητες, το βιβλίο περιλαμβάνει αποσπάσματα του πεζογραφικού έργου του Οδυσσέα Ελύτη και των συνεντεύξεών του εστιάζοντας στα θέματα:

α) η Ελλάδα,
β) η ιστορία του ελληνισμού,
γ) η ελληνική γλώσσα,
δ) η ελληνική θάλασσα – το Αιγαίο,
ε) η ελληνική φύση,
στ) η ελληνική τέχνη,
ζ) η ελληνική πραγματικότητα.

Ενότητες οι οποίες συστήνουν τις σχετιζόμενες θέσεις του ποιητή στον ιδεολογικό και πνευματικό τομέα του ελληνισμού και στην ιστορική και αδιάλειπτη συνείδηση της υπαρκτικής του εξέλιξης και αναδεικνύουν πτυχές ενός πολύμορφου και ταυτόχρονα διαχρονικού έργου, προκαλώντας και προσκαλώντας τον αναγνώστη να γνωρίσει σε βάθος ολόκληρο το έργο του δημιουργού, αν δεν το έχει κάνει ακόμα. 

Ο αναγνώστης αυτών των αποσπασμάτων έχει την ευκαιρία να γνωρίσει τις μαιανδρικές διαδρομές του φιλοσοφικού λυρισμού του ποιητή και να ανακαλύψει τη διαυγή ενάργεια με την οποία ο στοχασμός του καθορίζει έννοιες όπως είναι η εθνική ταυτότητα, ο πολιτισμικός προσανατολισμός, η τέχνη, η γλώσσα, ο ελληνισμός...

Ο Ελύτης διεισδύει σε έννοιες που ορίζουν τη σύγχρονη μορφή της χώρας, ανασυνθέτοντας το παρελθόν σε μια νέα πραγματικότητα. Ταυτόχρονα αναδεικνύει την ύπαρξη της Ελλάδας στη διαύγεια του χρόνου, τη συμβολική της διάσταση στο διηνεκές και τη θέση της στην Ευρώπη, αντιπαραβάλλοντας τις αξίες της απέναντι στην υποτίμησή της και στις τρέχουσες απαισιόδοξες αντιλήψεις. Ανατρέπει έτσι κάθε παγιωμένη αντίληψη πεσιμισμού περί τέλους και κινητοποιεί τις συνειδήσεις σε μια ενδοσκοπική αναζήτηση των πνευματικών εκείνων στοιχείων που εξασφαλίζουν τη διαρκή ύπαρξη του ελληνισμού και τη συνέχειά του. Χαρακτηριστικό είναι το απόσπασμα:

«Υπάρχουν δύο Ελλάδες. Αυτή που εξαναγκάζεται και τους ίδιους τους υπηκόους της να καταπονεί και σ’ έναν διεθνή χορό μεταμφιεσμένων να μετέχει με το φόρεμα της Ευρωπαίας (διάβαζε: Αμερικάνας). Και υπάρχει η άλλη, που εξακολουθεί να υπακούει στον Ηράκλειτο και στον Μακρυγιάννη. Η πρώτη μπορεί να καταλυθεί μια μέρα. Η δεύτερη, ακόμη και αν μείνει χωρίς υπόσταση, ποτέ. Τουλάχιστον εγώ, γι’ αυτήν υπάρχω». («Η μοίρα μας βρίσκεται στα χέρια μας», από το βιβλίο Συν τοις άλλοις)

Ο Ελύτης, άλλωστε, αυτή τη διάρκεια θέλησε να αποτυπώσει στο έργο του και για να το πετύχει αυτό έστρεψε τους προβολείς του ποιητικού του φωτός στην ταπεινή φύση, αναζητώντας τις αξίες που ενυπάρχουν στο μυριστικό χόρτο και το ταπεινό βότσαλο ή σε ένα λαγήνι ή μια αρχαϊκή μορφή κόρης με ό,τι αυτά συμβολίζουν στο διηνεκές. 

«Ένας μικρός βοτανικός μπορεί και να 'ναι ένας κρυφός των δύο κυμάτων Παρθενώνας». («Μικρός Βοτανικός» από το Εν Λευκώ).

Ο Ελύτης «δείχνει και η ορατότητα μεγαλώνει» εξαναγκάζοντας τον αναγνώστη του να συναισθανθεί πρώτα και ύστερα να δει ό,τι αθέατο κινείται γύρω μας, κάτω από το πέπλο της συνήθειας, υπαρκτό ωστόσο να μετουσιωθεί σε μια επαναστατική «πηγή αθωότητας». Αλλά για την επίτευξη αυτού είναι ανάγκη να αναπτυχθεί η ποιητική νοημοσύνη, ο άνθρωπος να εξελιχθεί, να εμβαθύνει τις προσωπικές του αναζητήσεις, να ωριμάσει φτάνοντας στην τελείωση, ώστε να μπορέσει έτσι να αντιληφθεί τη δύναμη του λιτού, της λιγοσύνης, της ταπεινότητας, αυτόν «τον κόσμο τον μικρό, τον μέγα».

Κάθε γειτνίαση με το έργο του Οδυσσέα Ελύτη σηματοδοτεί παράλληλα μια εκρηκτική διάσταση της γλωσσικής του αγωγής και εξαναγκάζει τον νου να «παίρνει νέες αδοκίμαστες στροφές» αποκαλύπτοντας την ισχύ αλλά και τη δυναμική της ελληνικής γλώσσας...

Κάθε γειτνίαση με το έργο του Οδυσσέα Ελύτη σηματοδοτεί παράλληλα μια εκρηκτική διάσταση της γλωσσικής του αγωγής και εξαναγκάζει τον νου να «παίρνει νέες αδοκίμαστες στροφές» αποκαλύπτοντας την ισχύ αλλά και τη δυναμική της ελληνικής γλώσσας όταν μετατρέπεται σε όχημα μιας προσωπικής και συλλογικής αισθητικής ευγένειας, μια παρακαταθήκη εμπειριών. Ο Ελύτης είναι ο ευγενής της αισθητικής, ένας ασυμβίβαστος του γλωσσικού ήθους που «απελευθερώνεται μεσ’ από τους Πλατωνικούς διαλόγους και φτάνει ανεμπόδιστο και αδιάφθορο ίσαμε τον Σολωμό» για να αποδείξει περίτρανα τη συνέχεια αυτού του ήθους στην πορεία τριών χιλιάδων χρόνων. Παραθέτω:

«Και ιδού που σήμερα βρίσκομαι στη Στολκχόμη, με μόνο κεφάλαιο στα χέρια μου μερικές λέξεις Ελληνικές. Είναι ταπεινές αλλά ζωντανές, αφού βρίσκονται στα χείλη ενός ολόκληρού λαού. Είναι ηλικίας τριών χιλιάδων χρόνων, αλλά δροσερές σαν μόλις τις ανέσυρες από τη θάλασσα μεσ’ απ’ τα βότσαλα και τα φύκια μιας ακτής του Αιγαίου. Είναι η λέξη ουρανός, είναι η λέξη θάλασσα, είναι η λέξη ήλιος, κι είναι η λέξη ελευθερία. Τις καταθέτω με σεβασμό στα πόδια σας». («Δύο λεπτών ευχαριστήριο στο Δημαρχείο της Στοκχόλμης», Εν Λευκώ).

Το μικρό αυτό βιβλίο αποτελεί μια αναψηλάφηση του ελληνικού λογισμού του Οδυσσέα Ελύτη, μια εξαιρετική επιλογή κειμένων που διεγείρουν τη σκέψη, και συγχρόνως μια ανυψωτική συνάντηση με τον λόγο του ποιητή, που επιμένει να μας προσκαλεί σε μια συνομιλία με τις ρίζες μας, το ήθος του ελληνισμού και τη γοητεία της ποιητικής του οπτικής που έχει «αντίκρισμα στην Ελλάδα την παντοτινή».

* Η ΤΕΣΥ ΜΠΑΪΛΑ είναι συγγραφέας. Τελευταίο της βιβλίο, το μυθιστόρημα «Τις νύχτες έπαιζε με τις σκιές» (εκδ. Ψυχογιός).


anthologia elytisΗ Ελλάδα του Ελύτη
ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ
Επιμ. ΙΟΥΛΙΤΑ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ
ΙΚΑΡΟΣ 2021
Σελ. 144, τιμή εκδότη €11,00

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ ΕΛΥΤΗ

 


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Λέξεις, αλλ’ αυτή τη φορά τοποθετημένες κατά τέτοιον τρόπο που να συλλαμβάνουν εκείνο που μας υπερβαίνει. Και μήπως τι άλλο είναι η ποίηση; Ένα κυνήγι ατέρμονο που άρχισε πριν δυόμισι χιλιάδες χρόνια, κάπου εκεί στη μέση της θάλασσας του Αιγαίου, όταν ο Αρχίλοχος στην Πάρο και η Σαπφώ στη Λέσβο, με λέξεις ελληνικές, εγκαινίαζαν μια καινούργια τέχνη, εκείνη που εξακολουθούμε ως τις μέρες μας να ονομάζουμε “λυρική ποίηση”. Εάν δικαιούμαι να υπερηφανεύομαι για κάτι, αλήθεια, είναι μόνον γι’ αυτό. Ότι γεννήθηκα στον ίδιο χώρο και χρησιμοποίησα τις ίδιες λέξεις μ’ εκείνους. Λέξεις που θα τις έλεγε κανείς κυανές και που ευωδιάζουν ακόμη απ’ την αρμύρα των θαλασσόχορτων». («Μικρός λόγος στο μεγάλο αμφιθέατρο της Σορβόνης», από το βιβλίο Εν Λευκώ).


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τι είναι και τι δεν είναι η ποίηση», του Κώστα Κουτσουρέλη

«Τι είναι και τι δεν είναι η ποίηση», του Κώστα Κουτσουρέλη

Για τον τόμο του Κώστα Κουτσουρέλη «Τι είναι και τι δεν είναι η ποίηση – Δώδεκα ομόκεντρα δοκίμια» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Στην κεντρική εικόνα, το έργο του Τζάκσον Πόλοκ «Νούμερο 23».

Του Θεοδόση Βολκώφ

Όμαιμο και ομόγλωσσο της δικαίως πολύκροτης ...

«Η αυτοκτονία της Γερμανίας», του Ζαν Μισέλ Ρε: Με αφορμή τον Μωυσή του Τόμας Μαν

«Η αυτοκτονία της Γερμανίας», του Ζαν Μισέλ Ρε: Με αφορμή τον Μωυσή του Τόμας Μαν

Για το βιβλίο του φιλόσοφου Jean Michel Rey «Η αυτοκτονία της Γερμανίας - Με αφορμή τον Μωυσή του Τόμας Μαν», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Στερέωμα (μτφρ. Ανδρέας Παππάς)

Του Γιώργου Σιακαντάρη

Ο φιλόσοφος Jean Michel Rey είναι ομότιμος καθηγητ...

Κράτα το φιλί, του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι

Κράτα το φιλί, του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι

Για το βιβλίο του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι «Κράτα το φιλί – Σύντομα μαθήματα για τον έρωτα», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέλευθος στη σειρά Μικρή βιβλιοθήκη, σε μετάφραση του Χρήστου Πονηρού. Στην κεντρική φωτογραφία, ο Αντέρως, θεός του ώριμου έρωτα, αδερφός του Έρωτα, όπως αναπαρίσταται στην κορυφή συντριβανιού ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

ΙΝSEQS: Μάθημα μπαλέτου με noise-punk συνθέσεις στην καλύτερη παράσταση χορού φέτος

ΙΝSEQS: Μάθημα μπαλέτου με noise-punk συνθέσεις στην καλύτερη παράσταση χορού φέτος

Για την παράσταση «ΙΝSEQS» σε χορογραφία του Δημήτρη Μυτιληναίου, η οποία παρουσιάστηκε στον πρώην εκθεσιακό χώρο αυτοκινήτων της Φίατ, στο Κουκάκι.

Του Νίκου Ξένιου

Οι σωματικές αναπαραστάσεις που επιδιώκει το μπαλέτο είναι πολύ συγκεκριμένες. Η ...

«Έλγκαρ», του Αχιλλέα Κυριακίδη (κριτική)

«Έλγκαρ», του Αχιλλέα Κυριακίδη (κριτική)

Για το βιβλίο του Αχιλλέα Κυριακίδη «Έλγκαρ» (εκδ. Πατάκη).

Της Τιτίκας Δημητρούλια

Πιστός όπως πάντα στη μικρή φόρμα σε κάθε έκφανση της δημιουργίας του, ο Αχιλλέας Κυριακίδης προσδιορίζει, στη νέα του συλλογή, ειδολογικά τα κείμενά του με όρους μουσι...

«Οι κεφαλές του Κέρβερου», της Φράνσις Στίβενς – Παλπ πρωτοπορία και επιστημονική φαντασία

«Οι κεφαλές του Κέρβερου», της Φράνσις Στίβενς – Παλπ πρωτοπορία και επιστημονική φαντασία

Για το μυθιστόρημα «Οι κεφαλές του Κέρβερου» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος) της Φράνσις Στίβενς που κυκλοφορεία από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος. Στην κεντρική φωτογραφία, η συγγραφέας.

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Γεννημένη το 1884, ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Bill Bryson «Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο» (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡ...

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Charlie Jane Anders «Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν» (μτφρ. Πόλυ Μοσχοπούλου), το οποίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Φουρφούρι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το Δέντρο δεν μιλούσε. ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Καθώς η χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πλησιάζει τον μισό αιώνα, τίθεται το ερώτημα πώς να μιλήσουμε στα σημερινά παιδιά για ένα από τα κομβικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας που για τα ίδια δεν είναι παρά μια αργία μεταξύ 28ης Οκτωβρίου και Χριστουγέννων.

...
11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ