OriginsChildrenLit

Για τη μελέτη των Ελένης Κονταξή και Τασούλας Τσιλιμένη «Εισαγωγή στην παιδική και εφηβική λογοτεχνία της Ευρώπης – Εργα και συγγραφείς» (εκδ. Ροπή).

Της Βασιλικής Λαλαγιάννη

H συγγραφή μιας Ιστορίας της ευρωπαϊκής παιδικής και εφηβικής λογοτεχνίας η οποία θα δίνει σφαιρικά τις τάσεις κάθε εθνικής λογοτεχνίας και τις διαδράσεις της με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές, θα παρουσιάζει ρεύματα, έργα και συγγραφείς και θα καλύπτει το διάστημα από τη γένεσή της, τον 17ο αιώνα, μέχρι και τις μέρες μας, αποτελεί ένα εγχείρημα δύσκολο αλλά και ριψοκίνδυνο. Οι δύο συγγραφείς του βιβλίου Ελένη Κονταξή και Τασούλα Τσιλιμένη, με πολυετή εμπειρία στον χώρο της μελέτης της παιδικής λογοτεχνίας, έθεσαν τα κριτήρια και τα όρια στη μελέτη και τις επιλογές αυτού του ογκοδέστατου υλικού, με στόχο, όπως πληροφορούν τον αναγνώστη στην Εισαγωγή τους, αφενός να αναδειχθούν τα κομβικά έργα της ευρωπαïκής παιδικής και εφηβικής λογοτεχνικής παραγωγής, και αφετέρου να υπογραμμιστούν οι πολιτισμικές αξίες και οι πνευματικές δημιουργίες που απολαμβάνουν από κοινού οι λαοί της Ευρώπης. Στον ελληνόφωνο χώρο, μετά τη μετάφραση, το 1995, από τη Στέση Αθήνη του σημαντικού βιβλίου της Ντενίζ Εσκαρπί Η παιδική και νεανική λογοτεχνία στην Ευρώπη, δεν είχαμε μία νεότερη ιστορία που να περιλαμβάνει σύγχρονα ρεύματα, να μελετά νέα λογοτεχνικά είδη, όπως για παράδειγμα το graphic novel, αλλά και να περιλαμβάνει και σύγχρονους Ευρωπαίους και Έλληνες δημιουργούς τόσο στον χώρο του μυθιστορήματος όσο και σε αυτόν του θεάτρου και της ποίησης.

Οι δύο συγγραφείς έθεσαν τα κριτήρια και τα όρια στη μελέτη και τις επιλογές αυτού του ογκοδέστατου υλικού, με στόχο αφενός να αναδειχθούν τα κομβικά έργα της ευρωπαïκής παιδικής και εφηβικής λογοτεχνικής παραγωγής, και αφετέρου να υπογραμμιστούν οι πολιτισμικές αξίες και οι πνευματικές δημιουργίες που απολαμβάνουν από κοινού οι λαοί της Ευρώπης.

Το πρώτο τμήμα του βιβλίου καλύπτει το χρονικό διάστημα από τα μέσα του 17ου μέχρι τα τέλη του 18ου αιώνα, εποχή κατά την οποία στην Ευρώπη δεν θεωρούνταν απαραίτητα τα παιδικά βιβλία, με τα παιδιά να καταφεύγουν σε αναγνώσματα ενηλίκων, στη Βίβλο και σε θρησκευτικές ιστορίες. Όταν προέκυψε αυτή η ανάγκη στις αρχές του 18ου αιώνα, η εμφάνισή τους περιορίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στην εκπαίδευση. Στον αιώνα όμως αυτόν θεωρείται ότι εμφανίζεται η λογοτεχνία για παιδιά καθώς δημοσιεύονται περιπετειώδη αφηγήματα, παραμυθικές ιστορίες και άλλα είδη, με σαφή την απομάκρυνση από τον ηθικοδιδακτισμό. Τα Ο Ροβινσώνας Κρούσος και Τα ταξίδια του Γκιούλιβερ παρόλο που σύγχρονοι μελετητές τούς αποδίδουν ένα αποικιοκρατικό πνεύμα, υπήρξαν την εποχή εκείνη επαναστατικές δημιουργίες, που, μαζί με τα παραμύθια του Σαρλ Περό, έβαλαν τη σφραγίδα τους στον 18ο αιώνα και αποτέλεσαν τα πρώτα έργα της παιδικής λογοτεχνίας. Το κίνημα του Διαφωτισμού και ειδικότερα οι απόψεις των Τζον Λοκ και Ζαν-Ζακ Ρουσό βοήθησαν σε αυτή την ανατροπή. Όλη αυτή η λογοτεχνική παραγωγή, από τον Δον Κιχώτη μέχρι την ποίηση για παιδιά του Γουίλιαμ Μπλέικ, παρουσιάζεται στο πρώτο μέρος του βιβλίου, συγχρόνως με τα ιδεολογικά ρεύματα που χαρακτηρίζουν τους υπό εξέταση αιώνες.

Ο «χρυσός αιώνας» της παιδικής λογοτεχνίας

Το δεύτερο μέρος εστιάζει στον «χρυσό αιώνα» της παιδικής λογοτεχνίας, τον 19ο αιώνα, όπου, στον απόηχο της τεχνολογικής και επιστημονικής εξέλιξης και των νέων συνθηκών διαβίωσης που χαρακτηρίζουν τον αιώνα αυτό, εμφανίζονται νέα λογοτεχνικά είδη, όπως το ιστορικό μυθιστόρημα και η αυτοβιογραφία, και δημοσιεύονται πολλά από τα αριστουργήματα της παιδικής και εφηβικής λογοτεχνίας. Στο δεύτερο μισό του αιώνα, η νεανική λογοτεχνία αποτινάζει τον ηθικολογικό και γνωσιολογικό της χαρακτήρα. Έτσι, τα παραμύθια του Άντερσεν αλλά και η Αλίκη, ο Πινόκιο και άλλοι ήρωες θα κατοικήσουν μια για πάντα στο φαντασιακό των παιδιών, καθιερώνοντας τον 19ο αιώνα ως τη σπουδαιότερη περίοδο τροφοδότησης, μεταλλαγής και ανάπτυξης της παιδικής και νεανικής λογοτεχνίας στον ευρωπαϊκό χώρο. Στο κεφάλαιο αυτό οι συγγραφείς του βιβλίου αναφέρονται και στις περιοδικές εκδόσεις και στους εκδότες τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Ελλάδα και στην εισαγωγή της εικόνας στον περιοδικό νεανικό Τύπο. Ένα άλλο πολύ σημαντικό σημείο είναι και η αναφορά στις μεταφράσεις ευρωπαïκών έργων στα ελληνικά, για τον 19ο όσο και για τον 20ό αιώνα που ακολουθεί. Έτσι έχουμε σε ένα σύγγραμμα συγκεντρωμένες τις πληροφορίες για τις μεταφραστικές διαδρομές γνωστών έργων της ευρωπαϊκής γραμματείας και την πρόσληψή τους στον ελληνικό χώρο.

Έχουμε σε ένα σύγγραμμα συγκεντρωμένες τις πληροφορίες για τις μεταφραστικές διαδρομές γνωστών έργων της ευρωπαϊκής γραμματείας και την πρόσληψή τους στον ελληνικό χώρο.

Το τρίτο μέρος του βιβλίου αναφέρεται στην παιδική και νεανική λογοτεχνική παραγωγή του 20ού και του 21ου αιώνα, μια εποχή που σηματοδότησε αλλαγές στον τρόπο που εκφράζεται, απεικονίζεται και μελετάται η παιδική ηλικία. Οι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι, το Ολοκαύτωμα, η πτώση των Αυτοκρατοριών, οι νέες πολιτικές ιδεολογίες, έστρεψαν το νεανικό λογοτέχνημα σε ένα ιστορικό και κοινωνικό προβληματισμό και επέβαλαν, γενικότερα, μια ρεαλιστική προσέγγιση της πραγματικότητας. Από το Ημερολόγιο της Άννας Φρανκ μέχρι τον Μεγάλο περίπατο του Πέτρου, το κεφάλαιο αυτό βλέπει διεξοδικά το ιστορικό αφήγημα, καθώς και τη λογοτεχνία του φανταστικού, από τον θεατρικό Πίτερ Παν μέχρι τη μεταμυθοπλαστική αφήγηση στη Μαίρη Πόπινς. Οι περιπέτειες του Χάρι Πότερ και ο Άρχοντας των δακτυλιδιών που κυριάρχησαν στη λογοτεχνία του φανταστικού, εξετάζονται από τις συγγραφείς εκτενώς, όπως και τα κόμικς και τα graphic novel, λογοτεχνικά δημιουργήματα της σύγχρονης εποχής.

Βιβλίο άρτια υπομνηματισμένο και σχεδιασμένο

Το εποπτικό υλικό του βιβλίου, άρτια υπομνηματισμένο, περιλαμβάνει εξώφυλλα των πρώτων εκδόσεων, σπάνιες γκραβούρες, φωτογραφίες ή έγχρωμες εικονογραφήσεις που κοσμούσαν τα εσώφυλλα των βιβλίων, από τον 17ο αιώνα μέχρι τα πλέον πρόσφατα. Το υλικό αυτό συνομιλεί με το κείμενο και παρέχει στοιχεία για την εκδοτική διαδρομή των βιβλίων αλλά και για την εκδοτική και καλλιτεχνική κίνηση κάθε εποχής και κάθε χώρας. Η βιβλιογραφία, ξενόγλωσση κατά βάση, συμπληρώνει αυτή τη μελέτη, η οποία αποτελεί πηγή γνώσεων για τον αναγνώστη και τον ερευνητή της παιδικής και νεανικής λογοτεχνίας στην Ευρώπη των νεώτερων χρόνων.

* Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΛΑΛΑΓΙΑΝΝΗ είναι καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου.

 


paidiki logotexnia evropi ROPIΕισαγωγή στην παιδική και εφηβική λογοτεχνία της Ευρώπης
Έργα και συγγραφείς
Ελένη Κονταξή & Τασούλα Τσιλιμένη
Ροπή 2020
Σελ. 328, τιμή εκδότη €18,00

 

 

politeia link more

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΤΑΣΟΥΛΑΣ ΤΣΙΛΙΜΕΝΗ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το Ιερόν, μυστήριο και φόβος, στον Ρούντολφ Ότο

Το Ιερόν, μυστήριο και φόβος, στον Ρούντολφ Ότο

Για το δοκίμιο του Rudolf Otto «Το Ιερόν – Για το ανορθολογικόν στην ιδέα της θεότητας και την σχέση του με το ορθολογικόν» (μτφρ. Ελένη Λαδιά, εκδ. Αρμός).

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

Το σύνολο των πνευματικών τάσεων στην Ευρώπη τ...

Ταξίδι στο άγνωστο, του Νικόλα Σεβαστάκη, ή τι πάει στραβά με τη φιλελεύθερη δημοκρατία;

Ταξίδι στο άγνωστο, του Νικόλα Σεβαστάκη, ή τι πάει στραβά με τη φιλελεύθερη δημοκρατία;

Για το δοκίμιο του Νικόλα Σεβαστάκη «Ταξίδι στο άγνωστο – Φιλελεύθερη δημοκρατία και κρίση πολιτισμού» (εκδ. Στερέωμα).

Του Γιώργου Σιακαντάρη

Και σ’ αυτό το εξαιρετικό του δοκίμιο ο καθηγητής πολιτικής φιλοσοφίας στο ΑΠΘ Ν...

Περί ελευθερίας, του Τζον Στιούαρτ Μιλ – εγχειρίδιο φιλελευθερισμού

Περί ελευθερίας, του Τζον Στιούαρτ Μιλ – εγχειρίδιο φιλελευθερισμού

Για το δοκίμιο του John Stuart Mill «Περί ελευθερίας» (μτφρ. Θεοφάνης Τάσης, εκδ. Μίνωας), ένα sine qua non κάθε συζήτησης περί φιλελευθερισμού και δικαιωμάτων.

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

Πρόκειται για ένα βιβλίο που επηρέασε αμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ηλίας Γιαννακάκης: «Είμαι απολύτως καθορισμένος από τα βιβλία και τις ταινίες»

Ηλίας Γιαννακάκης: «Είμαι απολύτως καθορισμένος από τα βιβλία και τις ταινίες»

Ένα ντοκιμαντέρ για τη μεταφορά της Εθνικής Βιβλιοθήκης από το Βαλλιάνειο Μέγαρο της Πανεπιστημίου, στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, όταν συνεχίζει να προβάλλεται για δεύτερο Σαββατοκύριακο στον κινηματογράφο Δαναό, με τα εισιτήρια να είναι σχεδόν εξαντλημένα, αυτό αποτελεί είδηση και μια καλή αφορμή να...

Άντρες χωρίς άντρες, του Νίκου Δαββέτα

Άντρες χωρίς άντρες, του Νίκου Δαββέτα

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Δαββέτα «Άντρες χωρίς άντρες» (εκδ. Πατάκη), μια πολυφωνική σύνθεση για τους άρρητους δεσμούς ανάμεσα σε πατέρες και γιους. 

Του Μάνου Κοντολέων 

Ο Νίκος Δαββέτας συνηθίζει να χρησιμοποιεί ένα ιστορικό γεγονός ή μ...

Σύμπνοια κοινού κι επιτροπής για το βραβείο Not the Booker prize για το 2020

Σύμπνοια κοινού κι επιτροπής για το βραβείο Not the Booker prize για το 2020

Το βραβείο Not the Booker prize, βραβείο των αναγνωστών της εφημερίδας The Guardian, κερδίζει για το 2020 ο Richard Owain Roberts με το βιβλίο Hello friend we missed you. Το μυθιστόρημα υποστηρίχτηκε εξίσου θερμά από την τριμελή επιτροπή της εφημερίδας.

Της Σοφίας Μεσσήνη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Από την αρχή, του Θοδωρή Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Από την αρχή, του Θοδωρή Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πρώτο μυθιστόρημα για ενήλικες του Θοδωρή Παπαϊωάννου «Από την αρχή», που κυκλοφορεί στις 2 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Ίκαρος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Οι αταξίες συνοδεύονται από τιμωρίες». Έτσι μας έλεγαν πάντα ο...

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Sarah Knott «Μητέρες – Μια αντισυμβατική ιστορία» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), που κυκλοφορεί στις 29 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΟ ΑΚΟΥΣΜΑ

...
Νο 13, του Βάλτερ Μπένγιαμιν (προδημοσίευση)

Νο 13, του Βάλτερ Μπένγιαμιν (προδημοσίευση)

Απόσπασμα μιας ενότητας και μέρος των επιλεγομένων από την ανθολογία του Walter Benjamin «Νο 13 – Εξήντα πέντε θέσεις για τα βιβλία και τις πόρνες, το γράψιμο, την κριτική, τους σνομπ και την επιτυχία», σε μετάφραση και επιλεγόμενα του Κώστα Κουτσουρέλη. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Περιήγηση στο επιδραστικό έργο του Edgar Allan Poe μέσα από πέντε σχετικά πρόσφατα βιβλία, τέσσερα με δικά του έργα και ένα με κείμενα εμπνευσμένα από την τόσο ιδιαίτερη λογοτεχνία του. 

Του Δημήτρη Αργασταρά

Κοιν...

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε ελληνικά αστυνομικά μυθιστορήματα από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή που ξεχωρίζουν.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

 

...
Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Μια σχεδόν εξαντλητική περιήγηση στα βιβλία που αφορούν την ελληνική ακροδεξιά και τη Χρυσή Αυγή και κυκλοφόρησαν την τελευταία 10ετία στη χώρα μας. Ένα αξιανάγνωστο «σώμα» κειμένων που καλύπτει όλες τις όψεις του σύνθετου πολιτικού και κοινωνικού φαινομένου.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

05 Οκτωβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Μια σχεδόν εξαντλητική περιήγηση στα βιβλία που αφορούν την ελληνική ακροδεξιά και τη Χρυσή Αυγή και κυκλοφόρησαν την τελευταία 10ετία στη χώρα μας. Ένα αξιανάγνωστο «σ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ