OriginsChildrenLit

Για τη μελέτη των Ελένης Κονταξή και Τασούλας Τσιλιμένη «Εισαγωγή στην παιδική και εφηβική λογοτεχνία της Ευρώπης – Εργα και συγγραφείς» (εκδ. Ροπή).

Της Βασιλικής Λαλαγιάννη

H συγγραφή μιας Ιστορίας της ευρωπαϊκής παιδικής και εφηβικής λογοτεχνίας η οποία θα δίνει σφαιρικά τις τάσεις κάθε εθνικής λογοτεχνίας και τις διαδράσεις της με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές, θα παρουσιάζει ρεύματα, έργα και συγγραφείς και θα καλύπτει το διάστημα από τη γένεσή της, τον 17ο αιώνα, μέχρι και τις μέρες μας, αποτελεί ένα εγχείρημα δύσκολο αλλά και ριψοκίνδυνο. Οι δύο συγγραφείς του βιβλίου Ελένη Κονταξή και Τασούλα Τσιλιμένη, με πολυετή εμπειρία στον χώρο της μελέτης της παιδικής λογοτεχνίας, έθεσαν τα κριτήρια και τα όρια στη μελέτη και τις επιλογές αυτού του ογκοδέστατου υλικού, με στόχο, όπως πληροφορούν τον αναγνώστη στην Εισαγωγή τους, αφενός να αναδειχθούν τα κομβικά έργα της ευρωπαïκής παιδικής και εφηβικής λογοτεχνικής παραγωγής, και αφετέρου να υπογραμμιστούν οι πολιτισμικές αξίες και οι πνευματικές δημιουργίες που απολαμβάνουν από κοινού οι λαοί της Ευρώπης. Στον ελληνόφωνο χώρο, μετά τη μετάφραση, το 1995, από τη Στέση Αθήνη του σημαντικού βιβλίου της Ντενίζ Εσκαρπί Η παιδική και νεανική λογοτεχνία στην Ευρώπη, δεν είχαμε μία νεότερη ιστορία που να περιλαμβάνει σύγχρονα ρεύματα, να μελετά νέα λογοτεχνικά είδη, όπως για παράδειγμα το graphic novel, αλλά και να περιλαμβάνει και σύγχρονους Ευρωπαίους και Έλληνες δημιουργούς τόσο στον χώρο του μυθιστορήματος όσο και σε αυτόν του θεάτρου και της ποίησης.

Οι δύο συγγραφείς έθεσαν τα κριτήρια και τα όρια στη μελέτη και τις επιλογές αυτού του ογκοδέστατου υλικού, με στόχο αφενός να αναδειχθούν τα κομβικά έργα της ευρωπαïκής παιδικής και εφηβικής λογοτεχνικής παραγωγής, και αφετέρου να υπογραμμιστούν οι πολιτισμικές αξίες και οι πνευματικές δημιουργίες που απολαμβάνουν από κοινού οι λαοί της Ευρώπης.

Το πρώτο τμήμα του βιβλίου καλύπτει το χρονικό διάστημα από τα μέσα του 17ου μέχρι τα τέλη του 18ου αιώνα, εποχή κατά την οποία στην Ευρώπη δεν θεωρούνταν απαραίτητα τα παιδικά βιβλία, με τα παιδιά να καταφεύγουν σε αναγνώσματα ενηλίκων, στη Βίβλο και σε θρησκευτικές ιστορίες. Όταν προέκυψε αυτή η ανάγκη στις αρχές του 18ου αιώνα, η εμφάνισή τους περιορίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στην εκπαίδευση. Στον αιώνα όμως αυτόν θεωρείται ότι εμφανίζεται η λογοτεχνία για παιδιά καθώς δημοσιεύονται περιπετειώδη αφηγήματα, παραμυθικές ιστορίες και άλλα είδη, με σαφή την απομάκρυνση από τον ηθικοδιδακτισμό. Τα Ο Ροβινσώνας Κρούσος και Τα ταξίδια του Γκιούλιβερ παρόλο που σύγχρονοι μελετητές τούς αποδίδουν ένα αποικιοκρατικό πνεύμα, υπήρξαν την εποχή εκείνη επαναστατικές δημιουργίες, που, μαζί με τα παραμύθια του Σαρλ Περό, έβαλαν τη σφραγίδα τους στον 18ο αιώνα και αποτέλεσαν τα πρώτα έργα της παιδικής λογοτεχνίας. Το κίνημα του Διαφωτισμού και ειδικότερα οι απόψεις των Τζον Λοκ και Ζαν-Ζακ Ρουσό βοήθησαν σε αυτή την ανατροπή. Όλη αυτή η λογοτεχνική παραγωγή, από τον Δον Κιχώτη μέχρι την ποίηση για παιδιά του Γουίλιαμ Μπλέικ, παρουσιάζεται στο πρώτο μέρος του βιβλίου, συγχρόνως με τα ιδεολογικά ρεύματα που χαρακτηρίζουν τους υπό εξέταση αιώνες.

Ο «χρυσός αιώνας» της παιδικής λογοτεχνίας

Το δεύτερο μέρος εστιάζει στον «χρυσό αιώνα» της παιδικής λογοτεχνίας, τον 19ο αιώνα, όπου, στον απόηχο της τεχνολογικής και επιστημονικής εξέλιξης και των νέων συνθηκών διαβίωσης που χαρακτηρίζουν τον αιώνα αυτό, εμφανίζονται νέα λογοτεχνικά είδη, όπως το ιστορικό μυθιστόρημα και η αυτοβιογραφία, και δημοσιεύονται πολλά από τα αριστουργήματα της παιδικής και εφηβικής λογοτεχνίας. Στο δεύτερο μισό του αιώνα, η νεανική λογοτεχνία αποτινάζει τον ηθικολογικό και γνωσιολογικό της χαρακτήρα. Έτσι, τα παραμύθια του Άντερσεν αλλά και η Αλίκη, ο Πινόκιο και άλλοι ήρωες θα κατοικήσουν μια για πάντα στο φαντασιακό των παιδιών, καθιερώνοντας τον 19ο αιώνα ως τη σπουδαιότερη περίοδο τροφοδότησης, μεταλλαγής και ανάπτυξης της παιδικής και νεανικής λογοτεχνίας στον ευρωπαϊκό χώρο. Στο κεφάλαιο αυτό οι συγγραφείς του βιβλίου αναφέρονται και στις περιοδικές εκδόσεις και στους εκδότες τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Ελλάδα και στην εισαγωγή της εικόνας στον περιοδικό νεανικό Τύπο. Ένα άλλο πολύ σημαντικό σημείο είναι και η αναφορά στις μεταφράσεις ευρωπαïκών έργων στα ελληνικά, για τον 19ο όσο και για τον 20ό αιώνα που ακολουθεί. Έτσι έχουμε σε ένα σύγγραμμα συγκεντρωμένες τις πληροφορίες για τις μεταφραστικές διαδρομές γνωστών έργων της ευρωπαϊκής γραμματείας και την πρόσληψή τους στον ελληνικό χώρο.

Έχουμε σε ένα σύγγραμμα συγκεντρωμένες τις πληροφορίες για τις μεταφραστικές διαδρομές γνωστών έργων της ευρωπαϊκής γραμματείας και την πρόσληψή τους στον ελληνικό χώρο.

Το τρίτο μέρος του βιβλίου αναφέρεται στην παιδική και νεανική λογοτεχνική παραγωγή του 20ού και του 21ου αιώνα, μια εποχή που σηματοδότησε αλλαγές στον τρόπο που εκφράζεται, απεικονίζεται και μελετάται η παιδική ηλικία. Οι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι, το Ολοκαύτωμα, η πτώση των Αυτοκρατοριών, οι νέες πολιτικές ιδεολογίες, έστρεψαν το νεανικό λογοτέχνημα σε ένα ιστορικό και κοινωνικό προβληματισμό και επέβαλαν, γενικότερα, μια ρεαλιστική προσέγγιση της πραγματικότητας. Από το Ημερολόγιο της Άννας Φρανκ μέχρι τον Μεγάλο περίπατο του Πέτρου, το κεφάλαιο αυτό βλέπει διεξοδικά το ιστορικό αφήγημα, καθώς και τη λογοτεχνία του φανταστικού, από τον θεατρικό Πίτερ Παν μέχρι τη μεταμυθοπλαστική αφήγηση στη Μαίρη Πόπινς. Οι περιπέτειες του Χάρι Πότερ και ο Άρχοντας των δακτυλιδιών που κυριάρχησαν στη λογοτεχνία του φανταστικού, εξετάζονται από τις συγγραφείς εκτενώς, όπως και τα κόμικς και τα graphic novel, λογοτεχνικά δημιουργήματα της σύγχρονης εποχής.

Βιβλίο άρτια υπομνηματισμένο και σχεδιασμένο

Το εποπτικό υλικό του βιβλίου, άρτια υπομνηματισμένο, περιλαμβάνει εξώφυλλα των πρώτων εκδόσεων, σπάνιες γκραβούρες, φωτογραφίες ή έγχρωμες εικονογραφήσεις που κοσμούσαν τα εσώφυλλα των βιβλίων, από τον 17ο αιώνα μέχρι τα πλέον πρόσφατα. Το υλικό αυτό συνομιλεί με το κείμενο και παρέχει στοιχεία για την εκδοτική διαδρομή των βιβλίων αλλά και για την εκδοτική και καλλιτεχνική κίνηση κάθε εποχής και κάθε χώρας. Η βιβλιογραφία, ξενόγλωσση κατά βάση, συμπληρώνει αυτή τη μελέτη, η οποία αποτελεί πηγή γνώσεων για τον αναγνώστη και τον ερευνητή της παιδικής και νεανικής λογοτεχνίας στην Ευρώπη των νεώτερων χρόνων.

* Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΛΑΛΑΓΙΑΝΝΗ είναι καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου.

 


paidiki logotexnia evropi ROPIΕισαγωγή στην παιδική και εφηβική λογοτεχνία της Ευρώπης
Έργα και συγγραφείς
Ελένη Κονταξή & Τασούλα Τσιλιμένη
Ροπή 2020
Σελ. 328, τιμή εκδότη €18,00

 

 

politeia link more

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΤΑΣΟΥΛΑΣ ΤΣΙΛΙΜΕΝΗ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το τέλος του τέλους της γης, του Τζόναθαν Φράνζεν

Το τέλος του τέλους της γης, του Τζόναθαν Φράνζεν

Για το βιβλίο του Jonathan Franzen «Το τέλος του τέλους της γης» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Ψυχογιός). «Πώς μπορούμε να βρούμε νόημα στις πράξεις μας, όταν ο κόσμος μοιάζει να οδηγείται στο τέλος του;»

Της Άννας Λυδάκη

...
Φιλοσοφία των κοινωνικών επιστημών, του Αλεξάντερ Ρόζενμπεργκ

Φιλοσοφία των κοινωνικών επιστημών, του Αλεξάντερ Ρόζενμπεργκ

Για τη μελέτη του Alexander Rosenberg «Φιλοσοφία των κοινωνικών επιστημών» (μτφρ. Γιώργος Μαραγκός, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης). Η φιλοσοφία και οι επιστήμες του ανθρώπου σήμερα: ένας επίκαιρος διάλογος

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

...
«1821-2021: Δύο αιώνες εθνικά δεινά στον καθρέφτη της ποίησης», του Κώστα Κουτσουρέλη

«1821-2021: Δύο αιώνες εθνικά δεινά στον καθρέφτη της ποίησης», του Κώστα Κουτσουρέλη

Για τον τόμο «1821-2021: Η Ελλάς των Ελλήνων. Δύο αιώνες εθνικά δεινά στον καθρέφτη της ποίησης, Μια παράκαιρη ανθολογία του Κώστα Κουτσουρέλη», ο οποίος κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Gutenberg. Κεντρική εικόνα © Έργο του Χρήστου Μποκόρου από την έκθεση «Ηρωικά Αναστάσιμα».

Της Διώνης Δημητρι...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τάσος Λειβαδίτης: «...ἔζησε στὰ σύνορα μιᾶς ἀκαθόριστης ἡλικίας»

Τάσος Λειβαδίτης: «...ἔζησε στὰ σύνορα μιᾶς ἀκαθόριστης ἡλικίας»

Μια μέρα σαν σήμερα, 20 Απριλίου 1922, γεννήθηκε στην Αθήνα ο ποιητής Τάσος Λειβαδίτης. Τον έχουν αποκαλέσει ποιητή του έρωτα και της επανάστασης, έναν μοντέρνο κομμουνιστή. 

Του Λεωνίδα Καλούση

Ήταν Μεγάλο Σάββατο όταν γεννήθηκε το πέμπτο παιδί τ...

Διαβάζοντας με τη Μαρία Παπαφωτίου

Διαβάζοντας με τη Μαρία Παπαφωτίου

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Η ηθοποιός Μαρία Παπαφωτίου απαντά σε 18 κλασικές ή αναπάντεχες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Σάμιουελ Χάντινγκτον: «...η παρακμή ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη»

Σάμιουελ Χάντινγκτον: «...η παρακμή ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη»

Μια μέρα σαν σήμερα, 18 Απριλίου 1927, γεννήθηκε ο πολιτικός επιστήμονας Σάμιουελ Χάντινγκτον. 

Του Λεωνίδα Καλούση

Ο συγγραφέας του πολυσυζητημένου βιβλίου ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Καλό σημάδι, της Ελευθερίας Κυρίμη (προδημοσίευση)

Καλό σημάδι, της Ελευθερίας Κυρίμη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ελευθερίας Κυρίμη «Καλό σημάδι», το οποίο κυκλοφορεί στις 22 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σήμερα δεν θα συναντιόταν με τον Πότη. Είχε κανονίσει ο δάσκαλος να βρεθεί μ...

Φτερά στο τσιμέντο, της Ευσταθίας Ματζαρίδου (προδημοσίευση)

Φτερά στο τσιμέντο, της Ευσταθίας Ματζαρίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ευσταθίας Ματζαρίδου «Φτερά στο τσιμέντο», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Περισπωμένη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

[…] Τις ώρες που αυτοί κοιμούνται, αν εξαιρέσω, το ροχαλητό το...

Συγχώρεση – Μια ψυχαναλυτική προσέγγιση, Συλλογικός τόμος (προδημοσίευση)

Συγχώρεση – Μια ψυχαναλυτική προσέγγιση, Συλλογικός τόμος (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τον συλλογικό τόμο «Συγχώρεση – Μια ψυχαναλυτική προσέγγιση», σε επιμέλεια του Ιωάννη Βαρτζόπουλου, που κυκλοφορεί στις 16 Απριλίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Είναι στη φύση του ανθρώπου η δυνατότ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ