ellipappa

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Άρχισα να διαβάζω το βιβλίο της Έλλης Παππά με την απροθυμία και τη διστακτικότητα που δείχνω έναντι των κομουνιστών. Πρόκειται για μια προσωπική στάση που προκάλεσε ρήξη με την οικογένειά μου ήδη από το 1971 και η οποία στη συνέχεια οδήγησε σε πλήθος περιπέτειες και παρεξηγήσεις.

Για χρόνια, φιλίες και επαγγελματικές σχέσεις είχαν την καταγωγή τους στο κομουνιστικό περιβάλλον της οικογένειας αυτής που θύμιζε βισκοντικά μελοδράματα κι όπου πάσχιζα να περισώσω την ατομικότητά μου. Ήμουν περίπου δεκατεσσάρων ετών όταν, μέσα από το ροκ εντ ρολ, τα βιβλία και τον κινηματογράφο άρχισα να αμφισβητώ το κομουνιστικό κήρυγμα του πατέρα μου, του θείου μου του Κώστα (και μιας σειράς άλλων θείων που μπαινόβγαιναν στις φυλακές ή ήταν πολιτικοί πρόσφυγες στην ΕΣΣΔ), καθώς κι ενός ευρύτερου κοινωνικού κύκλου μέσα στον οποίον κινείτο εκείνη η οικογένεια. Ευτυχώς για μένα, υπήρχαν εξαιρέσεις: αναζητούσα την αλήθεια διαβάζοντας βιβλία από τη βιβλιοθήκη του θείου μου του Μήτσου, που ήταν δημοκράτης, και που, πάλι ευτυχώς για μένα, έμενε στην ίδια πολυκατοικία. Για χρόνια αυθαδίαζα, απορρίπτοντας ένα-ένα τα βιβλία του πατέρα μου, ο οποίος ήταν, όπως είπα, «κομουνιστής». Θα εξηγήσω παρακάτω τα εισαγωγικά και το πώς συνδέονται με το βιβλίο της Έλλης Παππά.

Στη μεταπολίτευση του 1974, παρότι ονειρευόμουν να πάω στο Κατμαντού μαζί με τους χίπις, βρέθηκα μαζί με τον παιδικό μου φίλο Θάνο στην ΚΝΕ. Τότε, και για μερικά χρόνια αργότερα, οι περισσότεροι νέοι οργανώνονταν σε επαναστατικές ομάδες: το έχω πει και γράψει πολλές φορές· οι πολιτικές οργανώσεις λειτουργούσαν όπως οι συμμορίες του δρόμου· ήταν μια μορφή κοινωνικής δικτύωσης, μια κοινωνική ταυτότητα και μια εκδήλωση βαθιάς καθυστέρησης· ένα ψυχοπαθολογικό σύμπτωμα. Πάντως, το 1975, ο Θάνος με έπεισε ότι η ΚΝΕ είναι πολύ ροκ κι ότι δεν σχετίζεται με τον μίζερο, αυταπαρνητικό και πουριτανικό τρόπο ζωής των παλιών κομουνιστών. Μια καινούργια εποχή!

pappa_exofΠήγαμε λοιπόν και οι δυο μας στην ΚΝΕ φορώντας σηματάκια με τον Τσε Γκεβάρα και την Άντζελα Ντέιβις, για να ανακαλύψουμε σύντομα ότι ουδείς ενδιαφερόταν για τον Τσε Γκεβάρα και την Άντζελα Ντέιβις: οι Κνίτες ήταν χωρικοί που απεργάζονταν εξέγερση κατά των πλουσίων. Την πρώτη μέρα που βρέθηκα σε «πυρήνα» της ΚΝΕ τη θυμούνται όλοι όσοι ήταν παρόντες: αφού άκουσα διάφορες εθνικοπατριωτικές και σταλινοειδείς δηλώσεις, υστερικά συνθήματα (περί «μαζικής τρομοκρατίας που θα εξαπολύσει το προλεταριάτο») και αποσπάσματα υπερσυντηρητικής ιδεολογίας, φανατικού εργατισμού, μίσους και αιματηρών οραμάτων, σηκώθηκα και είπα: «Σύντροφοι, είστε φασίστες! Έκανα λάθος, φεύγω!» Ενώ γύριζα την πλάτη για να φύγω τρέχοντας από τη φασιστική γιάφκα, με πλησίασε ένας σχεδόν συνομήλικός μου (που φαινόταν όμως πάνω από τριάντα ετών εξαιτίας της κομουνιστικής σοβαρότητας και του μουστακιού) και μου είπε σε ήπιο τόνο: «Συντρόφισσα, χρειαζόμαστε ανθρώπους σαν εσένα· που να σκέφτονται και που να έχουν διαβάσει...» Έτσι, με έβαλαν να κάνω μαθήματα μαρξισμού· για λίγο καιρό, ώσπου να καταλάβει η «ηγεσία», ότι τα μαθήματα δεν ήταν και τόσο ορθόδοξα, έμεινα στην ΚΝΕ. Ήμουν ένα απλό μέλος που το έστελναν να κολλάει αφίσες: «Μα,» είπα, «απαγορεύεται η αφισοκόλληση· το γράφει παντού, υπάρχουν ταμπελίτσες!» Με κοιτούσαν σαν να ήμουν ηλίθια· και ήμουν στ’ αλήθεια: έχανα τον χρόνο μου κάνοντας παράλογα πράγματα. Βρισκόμουν σε τέτοιο διχασμό και ένταση ώστε άρχισα να παρουσιάζω ψυχοσωματικά προβλήματα.

Το τι είδαν τα μάτια μου και άκουσαν τα αυτιά μου το περιγράφει, σε διαφορετικό ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο, η Έλλη Παππά σ’ αυτή την παράξενη διαθήκη. Λέω «παράξενη» επειδή το αυτονόητο είναι να διατυπώνεις την αλήθεια στη διάρκεια του βίου σου και να δέχεσαι το κόστος αυτής της αλήθειας. Η Έλλη Παππά, που ταλαιπωρήθηκε από το ΚΚΕ περισσότερο απ’ όσο ταλαιπωρήθηκε από τη μοναρχική δεξιά, επέλεξε να μιλήσει μετά τον θάνατό της. Αναρωτιέμαι γιατί.

Θυμάμαι, μεταξύ άλλων, έναν «σύντροφο» ο οποίος, επειδή με θεωρούσε χαφιέ, με παρακολουθούσε ολημερίς· τον έβρισκα διαρκώς μπροστά μου, μου έθετε μάλιστα ερωτήσεις-παγίδες που ήταν για γέλια και για κλάματα. 

Μολονότι λοιπόν, στα μέσα της δεκαετίας του ’70, η ΚΝΕ δρούσε σε συνθήκες απόλυτης ελευθερίας, και κανείς από μας δεν απειλείτο με φυλάκιση και εκτέλεση, το λεγόμενο «Κόμμα» (με το Κ πάντα κεφαλαίο) ήταν ίδιο και απαράλλακτο με αυτό που περιγράφει η Έλλη Παππά αναφερόμενη στις δεκαετίες του ’40, του ’50 και του ’60. Θυμάμαι, μεταξύ άλλων, έναν «σύντροφο» ο οποίος, επειδή με θεωρούσε χαφιέ, με παρακολουθούσε ολημερίς· τον έβρισκα διαρκώς μπροστά μου, μου έθετε μάλιστα ερωτήσεις-παγίδες που ήταν για γέλια και για κλάματα. Τα σχόλια γύρω μου ήταν εκκωφαντικά: ήμουν αμερικανάκι και πράκτορας... τι πράκτορας δηλαδή, πρακτορίσκος! (Υπενθυμίζω ότι μόλις είχα κλείσει τα δεκαοκτώ...) Άκουγα «ξενόφερτη» μουσική, οδηγούσα μηχανάκι (απαράδεκτο για κορίτσι!) και συναναστρεφόμουν άνδρες που δεν ήσαν κομματικά μέλη. Επιπροσθέτως, δίδασκα αγγλικά και γαλλικά σε φροντιστήρια: το άκρον άωτον της μπουρζουαζίας. Και πού να μάθαιναν οι Κνίτες ότι μελετούσα αμερικανική ιστορία, ότι κάπνιζα μπάφους, ότι σχεδίαζα να κάνω αίτηση για υποτροφία για τη Νέα Υόρκη (δεν έκανα την αίτηση τελικά, με τρόμαξε η γραφειοκρατία) κι ότι αλληλογραφούσα με Deadheads στις αμερικανικές φυλακές· οι Grateful Dead ήταν ένα από τα αγαπημένα μου συγκροτήματα. Ζούσα διπλή ζωή και ήμουν τρομερά δυστυχισμένη· φοβόμουν ότι φεύγοντας από την ΚΝΕ θα γινόμουν για μια ακόμη φορά κοινωνικά απόβλητη.

Εκείνη την εποχή, η ΚΝΕ είχε τεράστια δημοτικότητα: πολλοί νέοι άνθρωποι σαν εμένα παρασύρθηκαν από το κύμα πιστεύοντας ότι η αριστερά μπορεί να αποκολληθεί από τους σοσιαλφασίστες· ότι μπορεί να κερδίσει από την δημοκρατική πείρα της ΕΔΑ και από τον τροτσκισμό που, στο κάτω-κάτω, κατήγγελλε τον σταλινισμό. Αλλά, δεν άργησα να διαπιστώσω ότι ήμουν σχεδόν μόνη· κι ότι τουλάχιστον στην ακτίνα δράσης μου και στο οπτικό μου πεδίο ήμουν μόνη. Ακόμα και με τον Θάνο φτάσαμε σε πικρές και βίαιες διαφωνίες· χωρίσαμε άσχημα· πέρασαν χρόνια προτού ξαναμιλήσουμε. Ειδικά μετά από ένα ταξίδι στη Βουλγαρία και τη Ρουμανία υπέρ των οποίων ο Θάνος έκανε προπαγάνδα, οι σχέσεις μας επιδεινώθηκαν: είχα αρχίσει να πιστεύω ότι ο κόσμος γύρω μου είχε τρελαθεί και ότι προσπαθούσε να με τρελάνει βάση σχεδίου. Τα πράγματα χειροτέρεψαν προτού καλυτερέψουν.

Τα χρόνια της μεταπολίτευσης έχουν εγγραφεί ως η χειρότερη περίοδος της ζωής μου: με την οικογένειά μου δεν είχαμε καμία σχέση (το «πρόβλημα» ήταν, μεταξύ άλλων, «πολιτικό»)· στο πανεπιστήμιο επικρατούσε αληθινό χάος· σοβιετική δικτατορία· εργαζόμουν σκληρά για να σπουδάσω σ’ εκείνο το ξέφραγο αμπέλι που θεωρείτο ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα. Δεν με βοηθούσε κανείς· το περιβάλλον ήταν ασφυκτικό· έπνιγε κάθε φιλοδοξία. Το εξηγώ με περισσότερα λόγια στο αυτοβιογραφικό βιβλίο «Ο χρόνος πάλι»: στα χρόνια που ήμουν φοιτήτρια στη Φυσικομαθηματική ζούσα κάτω από συνθήκες σοσιαλφασιστικής δικτατορίας. Αισθανόμουν ότι αν έκανα κάποιο μοιραίο λάθος θα με έστελναν σε κάποιο ψυχικό Γκούλαγκ.

Αναφέρω την ιστορία του πατέρα μου διότι ναι μεν πρόκειται για μια κοινή, κοινότατη, περιπέτεια, κατέληξε όμως σε μια τραγωδία που εικονογραφεί ολόκληρη την πρόσφατη ιστορία της Ελλάδας.

Ο πατέρας μου, που με ήξερε, δεν καταλάβαινε πώς μπορούσα να είμαι μέλος της ΚΝΕ. Δεν είχε ιδέα ότι, στον λίγο χρόνο που έμεινα σ’ αυτή την οργάνωση, ήρθα σε σύγκρουση με όλους -μερικοί από τους οποίους είναι σήμερα γνωστοί δημοκράτες πολιτικοί και γνωστοί δημοσιογράφοι- όπως ακριβώς είχα έρθει σε σύγκρουση με την οικογένεια. Οι βάρκες βυθίζονταν κάθε μέρα, οι γέφυρες καίγονταν. Εξάλλου, τον πρώτο καιρό μετά τη μεταπολίτευση ο πατέρας μου προσπαθούσε να βρει τον φυσικό πολιτικό και ταξικό του χώρο στις παρυφές του ΠΑΣΟΚ: παρότι είχε ιστορία στο ΚΚΕ, κυρίως εξαιτίας των δύο αδελφών του (του Νίκου που αυτοκτόνησε το 1948 και του Κώστα που είχε περάσει δεκαέξι χρόνια στις φυλακές και στα νησιά), φαινόταν αηδιασμένος από «τα λάθη και τις παραλείψεις»· φλέρταρε με τον Ανδρέα Παπανδρέου. Οι κομματικοί ηγέτες τού φαίνονταν άξεστοι κι αμόρφωτοι, ανίκανοι και διψασμένοι για εξουσία. Αναφέρω την ιστορία του πατέρα μου διότι ναι μεν πρόκειται για μια κοινή, κοινότατη, περιπέτεια, κατέληξε όμως σε μια τραγωδία που εικονογραφεί ολόκληρη την πρόσφατη ιστορία της Ελλάδας.

Έφυγα λοιπόν από την ΚΝΕ μετά από πολλές υποχωρήσεις και παλινωδίες: το ΚΚΕ ήταν ένας συντριπτικός μηχανισμός ενοχών και κατηγοριών, ένας κινητήρας group pressure. Όποιος, σαν εμένα, δεν είχε αρκετά ισχυρή προσωπικότητα (είχα κάμποσες γνώσεις για την ηλικία μου αλλά δεν είχα αναπτύξει στέρεη προσωπικότητα) μπορούσε να πέσει θύμα συκοφαντιών, κυνηγητών, κακοήθειας, πιέσεων. Παρ’ όλ’ αυτά, έφυγα επαναλαμβάνοντας: «Είστε φασίστες!» και τρέχοντας μακριά από τα γραφεία της οργάνωσης με το περιβόητο μηχανάκι που, παρεμπιπτόντως, έκανε διαβολεμένο θόρυβο. Ποτέ δεν ξαναείδα με τη θέλησή μου ανθρώπους από εκείνη την περίοδο· πράγματι συνάντησα κάμποσους τυχαία αλλά οι δονήσεις μεταξύ μας ήταν πάντα δυσάρεστες. Πιστεύω ότι αν έχεις υπάρξει ψυχοπαθής Κνίτης, σαν αυτούς που με περιέβαλλαν, δύσκολα εξελίσσεσαι σε φυσιολογικό άνθρωπο. Φαντάζομαι ότι εξαιρέσεις υπάρχουν.

Η Έλλη Παππά εξιστορεί τη ζωή της ανάμεσα σε τέτοια κομματικά στελέχη τα περισσότερα από τα οποία είτε ζούσαν ακόμα όταν ήμουν μικρή, είτε είχα ακούσει να μιλούν γι’ αυτά μέσα στο σπίτι. Έτσι, αυτό το βιβλίο, το γραμμένο με αγανάκτηση και πίκρα, με όψιμη αυτογνωσία και όχι χωρίς χιούμορ, μοιάζει με μια πινακοθήκη τεράτων τα οποία τυχαίνει να ξέρω.

Στο μεταξύ, ενώ ο πατέρας μου θαύμαζε τον Ανδρέα Παπανδρέου, ο θείος μου ο Κώστας και ο ευρύτερος κομουνιστικός κλοιός βάλθηκαν να του δημιουργήσουν ενοχές: πώς μπορούσε να «προδίδει» έτσι το κίνημα; «Μα», τον φανταζόμουν να απαντά, «οι Κουκουέδες, τόσο του εξωτερικού, όσο και του εσωτερικού, δεν μπορούν να μοιράσουν δυο γαϊδουριών άχυρα!» Παρότι ανέκαθεν ο πατέρας μου έκανε σε όλους μας κομουνιστική κατήχηση, και παρότι θρηνούσε με κάπως ψυχοπαθητική ένταση και τρόπο τον θάνατο του θείου μου του Νίκου στον εμφύλιο πόλεμο (για τον οποίον δεν αποδεχόταν την εκδοχή της αυτοκτονίας), ήταν, στην πραγματικότητα, ένας φιλήσυχος πολίτης. Πράγματι εξέφραζε κάποια αλληλεγγύη προς τους φτωχούς, ένα είδος ενεργού ανθρωπισμού (τον οποίον κληρονομήσαμε ο αδερφός μου κι εγώ), αλλά δεν ξεχνούσε την ταξική του θέση: επρόκειτο για άνθρωπο που πίστευε στην ατομική πρωτοβουλία, στην κοινωνική φιλοδοξία και στους αστικούς θεσμούς· την οικογένεια, την πατρίδα, την περιουσία, τη δύναμη του χρήματος. Στη θρησκεία δεν πίστευε, όχι· κι αυτό το κληρονομήσαμε μαζί με τον αδελφό μου, αν και με διαφορετικό τρόπο ο καθένας. Επίσης, επειδή ήταν γιατρός και μάλιστα πολύ φιλόδοξος (προτού τον συντρίψει το ΚΚΕ) που είχε παντρευτεί μια γυναίκα επίσης γιατρό (ομοίως φιλόδοξη προτού τη συντρίψει ο ίδιος), αισθανόταν με ακρίβεια την ταξική του θέση: δεν θεωρούσε τον εαυτό του προλετάριο· ούτε ήταν φυσικά. Άρχισε να παριστάνει τον προλετάριο για να γίνει αρεστός σε κομματικά στελέχη όπως ο Χαρίλαος Φλωράκης και η Ρούλα Κουκούλου. Για τον πατέρα μου, το κενό της θρησκείας γέμιζε, όπως συμβαίνει στους κομουνιστές και στους φασίστες, η «ιδεολογία», το «Κόμμα» και, στην περίπτωση αυτή, η αγάπη και ο θαυμασμός για τη Σοβιετική Ένωση. Το πράγμα έφτανε σε σημεία γελοιότητας: η αγάπη και ο θαυμασμός για τη Σοβιετική Ένωση επεκτεινόταν σε οτιδήποτε ρωσικό· στα μπαλέτα, στον κινηματογράφο και βέβαια στη ρωσική γλώσσα την οποία ο μπαμπάς μάθαινε επί χρόνια και χρόνια με τη δασκάλα του την κυρία Νίνα. Θέλω να πω με όλα τούτα ότι αν ο πατέρας μου δεν δεχόταν την επιρροή και την πίεση της οικογένειας και του κόμματος δεν θα δήλωνε ποτέ κομουνιστής· διότι δεν ήταν κομουνιστής. Ήταν ένας προοδευτικός διανοούμενος με πολλές συντηρητικές ιδέες και άλλες τόσες φιλελεύθερες. Ο πόνος για τον χαμένο αδερφό του, για τον οποίον, μόνον σε στιγμές αναλαμπής παραδεχόταν ότι υπήρξε θύμα του κομματικού κατεστημένου και του Νίκου Ζαχαριάδη, τον έκαναν «κομουνιστή». Εδώ εξηγούνται τα εισαγωγικά: η «ιδεολογία» του πατέρα μου ήταν το εχθρικό συναίσθημα εναντίον της «άλλης πλευράς» (της δεξιάς) αλλά συχνά και της ζαχαριαδικής ηγεσίας. Όμως, με το πέρασμα του χρόνου, στη δεκαετία του ’80 και του ’90, ο μπαμπάς αναγκάστηκε να συμφιλιωθεί με το φάντασμα αυτής της ηγεσίας την οποίαν κάποτε αμφισβητούσε: κατά κάποιον τρόπο έκανε δήλωση μετανοίας στο ίδιο το ΚΚΕ ομολογώντας το «λάθος» του, την παρεκτροπή του. Σύντροφοι, συγνώμη που τόλμησα να σας αμφισβητήσω. Κι ενώ, όταν ήμουν μικρή, τον θυμάμαι να καταριέται τον Ζαχαριάδη (και τον Κολιγιάννη, και τον Φλωράκη), άρχισε να κάνει παρέα με τη χήρα του, τη Ρούλα Κουκούλου, που ήταν ένα κομματόσκυλο· κι επιπλέον αληθινό τέρας.

Η Έλλη Παππά εξιστορεί τη ζωή της ανάμεσα σε τέτοια κομματικά στελέχη τα περισσότερα από τα οποία είτε ζούσαν ακόμα όταν ήμουν μικρή είτε είχα ακούσει να μιλούν γι’ αυτά μέσα στο σπίτι. Έτσι, αυτό το βιβλίο, το γραμμένο με αγανάκτηση και πίκρα, με όψιμη αυτογνωσία και όχι χωρίς χιούμορ, μοιάζει με μια πινακοθήκη τεράτων τα οποία τυχαίνει να ξέρω. Ανακινεί λοιπόν πλήθος αναμνήσεων από την παιδική μου ηλικία: ονόματα που δεν είχαν πρόσωπο και πρόσωπα χωρίς ονόματα που μπαινόβγαιναν στο σπίτι της οδού Αντιοχείας, στην Πατησίων· κι άλλα πρόσωπα αφανών αγωνιστών με ζωές κατεστραμμένες που αιωρούνταν ανάμεσα στις Συμπληγάδες: απ’ τη μια οι μοναρχοφασίστες κι απ’ την άλλη οι σοσιαλφασίστες· πώς να ζήσεις σαν αληθινός δημοκράτης; Κι εκτός από τους αφανείς (μερικούς από τους οποίους νομίζω πως αναγνώρισα στην αφήγηση της Έλλης Παππά), μερικά στελέχη, φίλοι του θείου μου του Κώστα, ο οποίος, αντιθέτως από τον μπαμπά «δεν έκανε ποτέ δήλωση» και γι’ αυτό είχε υψηλές γνωριμίες στο κόμμα. Σπουδαίο κατόρθωμα!

η ιστορική αλήθεια έχει αργήσει υπερβολικά: σιωπή επιβλήθηκε· άνθρωποι χωρίς ισχυρή προσωπικότητα πολτοποιήθηκαν· έχασαν την ανεξαρτησία της σκέψης τους, την ατομικότητά τους. 

Οι Μαρτυρίες μιας διαδρομής αποτελούν πράγματι μια διαθήκη και μια καταγγελία. Όλα όσα περιγράφει η Έλλη Παππά είναι γνωστά, τουλάχιστον σε ανθρώπους που μεγάλωσαν σε οικογένειες Κουκουέδων· όλα έχουν ακουστεί σε ψιθύρους, σε θραύσματα παραπόνων, σε μισές κατηγόριες. Αλλά η ιστορική αλήθεια έχει αργήσει υπερβολικά: σιωπή επιβλήθηκε· άνθρωποι χωρίς ισχυρή προσωπικότητα πολτοποιήθηκαν· έχασαν την ανεξαρτησία της σκέψης τους, την ατομικότητά τους. Το ΚΚΕ τούς τροφοδότησε με ψέματα, παραβιάζοντας όλους τους κανόνες της λογικής: για παράδειγμα, το ταξίδι της Έλλης Παππά στη Σοβιετική Ένωση είναι υλικό για θέατρο του παραλόγου· το ταξίδι του πατέρα μου στη Σοβιετική Ένωση υπήρξε το έναυσμα μιας ραγδαίας ψυχοσωματικής πτώσης που κατέληξε στον θάνατο. Κι εγώ θυμάμαι, στον περιορισμένο χρόνο που προσγειώθηκα στην ΚΝΕ, να σκοντάφτω ξανά και ξανά στον τούβλινο τοίχο του παραλόγου. Αλλά, τελειώνοντας το βιβλίο της Έλλης Παππά μετρώ τις ευλογίες μου: δεν ζούμε σε καθεστώς μοναρχοφασισμού, δεν υπάρχει ενδεχόμενο εμφυλίου πολέμου, κι από την ΚΝΕ έφυγα νωρίς χάνοντας, είναι αλήθεια, όλους μου τους φίλους. 

ΣΩΤΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Κράτα το φιλί, του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι

Κράτα το φιλί, του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι

Για το βιβλίο του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι «Κράτα το φιλί – Σύντομα μαθήματα για τον έρωτα», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέλευθος στη σειρά Μικρή βιβλιοθήκη, σε μετάφραση του Χρήστου Πονηρού. Στην κεντρική φωτογραφία, ο Αντέρως, θεός του ώριμου έρωτα, αδερφός του Έρωτα, όπως αναπαρίσταται στην κορυφή συντριβανιού ...

Ο Σελίν φαιοχίτωνας, του Χανς-Έριχ Καμίνσκι

Ο Σελίν φαιοχίτωνας, του Χανς-Έριχ Καμίνσκι

Για το βιβλίο του Hanns-Erich Kaminski «Ο Σελίν φαιοχίτωνας» (μτφρ. Χαράλαμπος Μαγουλάς, εκδ. Μάγμα).

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

Το πρόβλημα της ανάμειξης των διανοουμένων στην πολιτική, καθώς και των (όχι πάντα θετικών)...

Έξω απ' τα δόντια: Δοκίμια 1937-1975, του Άρη Αλεξάνδρου

Έξω απ' τα δόντια: Δοκίμια 1937-1975, του Άρη Αλεξάνδρου

Για τον συγκεντρωτικό τόμο του Άρη Αλεξάνδρου «Έξω απ' τα δόντια: Δοκίμια 1937-1975» (εκδ. Πατάκη).

Του Διονύση Μαρίνου

Μακριά από το αγριεμένο πλήθος, μόνος, κατάμονος, ένας μονήρης μάρτυρας μπρος σε ιδεολογικά δόρατα που τρυπούσαν, βία που γεννούσε α...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ