alt

Μαξ Βέμπερ, Ζίγκμουντ Μπάουμαν, Κορνήλιος Καστοριάδης, Αν Κάρσον κ.ά. Επιλογή δοκιμίων από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή.

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

Είναι γνωστό ότι έχει κοπάσει, ή έχει περάσει στην επικράτεια της αδιαφορίας, το τσουνάμι της γραμμένης στο πόδι, ή με το πόδι (!), ποίησης που κατέκλυσε για ένα διάστημα το διαδίκτυο. Καίτοι, η λεγόμενη «αυτοέκφραση» βρήκε ένα άτακτο λεφούσι από ένθερμους και θερμοκέφαλους θιασώτες που με την πρώτη ευκαιρία, ή και χωρίς ευκαιρία, έγραφαν ό,τι τους ερχόταν στον πυρωμένο προσώρας νου, και θεωρούσαν ότι ο λόγος τους, συνήθως ασυνάρτητος και γυμνός από επιχειρήματα, πιάνει τόπο, βλέπουμε τώρα ότι ανασυντάσσονται οι δυνάμεις του συγκροτημένου/συγκρατημένου τρόπου σκέψης, οι δυνάμεις της διαύγειας και του δομημένου επιχειρήματος. Πολλοί νέοι και παλαιοί εκδοτικοί οίκοι επιμένουν στην προσφορά δοκιμίων και πονημάτων, έργων αναφοράς, λίαν κατατοπιστικών εγχειριδίων, ακόμα και περιοδικών, που μάλλον θα κάνουν εκ νέου δημοφιλές το είδος, και σίγουρα το κάνουν ευπρόσδεκτο στους κύκλους των απαιτητικών αναγνωστών. Ο «Σάκος Εκστρατείας του Επίμονου Αναγνώστη» είναι φορτωμένος, κυριολεκτικά, με έργα που τιμούν και πλουτίζουν τη σκέψη.

altΤο recto/verso είναι ένα «Περιοδικό Δοκιμιακού Λόγου». Είναι γενναιόδωρο, διακόσιες ολόκληρες σελίδες. Στημένο, τυπωμένο, δεμένο με κέφι και μεράκι: πολυτονικό, χαρτί άψογο, δεμένο στο χέρι. Το διευθύνει ο Δημήτρης-Χρυσός Τομαράς, τον σχεδιασμό και την εικονογράφησή του υπογράφει ο Ιάκωβος Ουρανός, στηρίζεται τεχνικά από Το Ροδακιό της Τζούλιας Τσιακίρη, τα αντίτυπα είναι αριθμημένα, η ύλη συνδυάζει στοχασμούς του William Butler Yeats («Μέσ’ από τη σύγκρουσή μας με άλλους ανθρώπους δημιουργούμε την τέχνη της ρητορικής, αλλά μέσ’ από την αμάχη με τον ίδιο τον εαυτό μας γεννιέται η ποίηση») με περιπλανήσεις του Νικήτα Σινιόσογλου στη Σιγκαπούρη όπου καταπιάνεται με τις εμμένουσες αστοχίες του Μάρτιν Χάιντεγκερ και του Καρλ Σμιτ, ενώ «φλανάρει» σε μεταβιομηχανικές πολεοδομικές παράνοιες· συνδυάζει μια μελέτη του Τομαρά περί αγγέλων στο έργο του Κιαροστάμι και του Σεφέρη με τις προγραμματικές σκέψεις του Δημήτρη Καράμπελα για τις προθέσεις της δοκιμιογραφίας.

Εντωμεταξύ, το ίδιο το προσωπικό δοκίμιο –το ουσιαστικό σύστημα έντιμης αυτοεξέτασης και η επίμονη ενασχόληση με ιδέες, όπως το επεξεργάστηκε ο Μονταίνιος και το ανέπτυξαν ο Έμερσον και η Γουλφ και ο Μπόλντουϊν– βρίσκεται σε έκλειψη. Τα πιο πολλά μεγάλης κυκλοφορίας έντυπα της Αμερικής έχουν σχεδόν σταματήσει να δημοσιεύουν αμιγή δοκίμια. Η μορφή του δοκιμίου εμμένει περισσότερο σε μικρά περιοδικά που έχουν, όλα μαζί, λιγότερους αναγνώστες απ’ όσους ακολούθους έχει στο Twitter η Μάργκαρετ Άτγουντ. «Θα πρέπει άραγε να θρηνήσουμε για την εξάλειψη του δοκιμίου; altΉ θα πρέπει να πανηγυρίζουμε για το ότι κατέκτησε την ευρύτερη κουλτούρα;» γράφει ο Τζόναθαν Φράνζεν στο πιο πρόσφατο βιβλίο του, που δεν είναι μυθιστόρημα αλλά ένας τόμος συνεκτικών, ενίοτε εκτενών δοκιμίων, με τίτλο The End of the End of the Earth (που μεταφράζεται από τον υπογράφοντα, και θα κυκλοφορήσει από τις εκδ. Ψυχογιός).

Από τον λαμπρό οίκο Δώμα μόλις κυκλοφόρησαν δύο έργα που θα συζητηθούν ευρέως. Η Αν Κάρσον [Anne Carson, 1950], ίσως η σημαντικότερη εν ζωή ποιήτρια, και σίγουρα η πιο ρηξικέλευθη ως προς την τυποτεχνική μορφή των έργων της, περιπλανιέται στα μυστικά, τα εξαίφνης, τα υπόρρητα και τα απόρρητα, την ηδονή και την οδύνη του Έρωτος. Στο πόνημά της Έρως ο γλυκόπικρος (μτφρ. Ανδρονίκη Μελετλίδου) διερευνά τη διαλεκτική του πόθου στη Σαπφώ και τον Πλάτωνα, στο Δάφνις και Χλόη του Λόγγου και στο Τα κατά Λευκίππην και Κλειτοφώντα του Αχιλλέως Τάτιου, ενώ δεν λείπουν αναφορές σε σύγχρονους στοχαστές του ερωτικού λόγου, στον Ρολάν Μπαρτ, στον Μισέλ Φουκώ, στον Ζακ Λακάν. «Ο έρωτας δεν έρχεται» γράφει η Κάρσον, μελετώντας τον Αρχίλοχο και τον Ησίοδο, «δίχως να χαθεί η ζωτικότητα του εαυτού. Ο ερωτευμένος είναι ένας ηττημένος άνθρωπος. Ή έτσι πιστεύει» (σ. 51). altΣχεδόν ταυτόχρονα με την Κάρσον, κυκλοφόρησε και η διάλεξη Η πολιτική ως κάλεσμα και επάγγελμα του Μαξ Βέμπερ [Max Weber, 1864-1920], σε άρτια μετάφραση του Κώστα Κουτσουρέλη. «Όποιος επιζητεί τη σωτηρία της ψυχής του και τη σωτηρία άλλων ψυχών, ας μην το κάνει μέσω της πολιτικής, η οποία έχει τελείως διαφορετικά μελήματα: μελήματα που διευθετούνται μόνο μέσω της βίας» επισημαίνει (στη σ. 99) ο ψύχραιμα βαθυστόχαστος και ανατόμος των κοινωνικών διακυμάνσεων Μαξ Βέμπερ στο παρόν κείμενο που, βέβαια, χαρακτηρίστηκε «ανατριχιαστικά επίκαιρο», καίτοι γραμμένο τον Ιανουάριο του 1919, πριν από έναν αιώνα!

altΔύο κορυφαία έργα: Πεπραγμένα και Πρακτέα του μείζονος διανοητή Κορνήλιου Καστοριάδη (1922-1997), όπου συγκεντρώνονται, από τον ίδιο, εκτενή και διεισδυτικά, ενίοτε λαβυρινθώδη κείμενα/έρευνες σχετικά με τη φιλοσοφία και την ψυχανάλυση, πάντα υπό την οπτική και το πρίσμα της αυτονομίας. Τη μετάφραση υπογράφει ο έμπειρος Κωστής Σπαντιδάκης, την έκδοση το ύψιλον/βιβλία, όπου άλλωστε έχουν εκδοθεί και οι άλλοι τόμοι της σειράς «Τα Σταυροδρόμια του Λαβύρινθου». «Αντιλαμβανόμαστε την αυτονομία» επιμένει ο Καστοριάδης «ως την ικανότητα –της κοινωνίας ή του ατόμου– του δραν συλλογισμένα και ρητά, με στόχο τον μετασχηματισμό του νόμου τους, ήτοι της μορφής του. Ο νόμος καθίσταται ρητή αυτοδημιουργία της μορφής – πράγμα που τον εμφανίζει πάντοτε ως το αντίθετο της φύσεως, και, συγχρόνως, ως μία από τις απολήξεις της» (σ. 321). altΟ Τζέιμς Μόνακο [James Monaco, 1942] εκπονεί ένα από τα πιο εμπεριστατωμένα, και ογκώδη (802 σελίδες) βιβλία για το τι εστί κινηματογράφος, το περιλάλητο Πώς διαβάζουμε μια ταινία (μτφρ. Ανδρέας Κίκιρας & Αμαλία Σταθάκη, εκδ. Gutenberg). Τέχνη και τεχνικές, ιστορία και είδη, κλασικά φιλμ και πρωτοποριακά τολμήματα, Χόλυγουντ και underground, Χίτσκοκ και Γκοντάρ, όλα εξετάζονται με πάθος και εμβρίθεια, προσφέροντάς μας έναν τόμο που σίγουρα θα συνοδεύσει αυτούς των David Bordwell & Kristin Thomson (εκδ. ΜΙΕΤ και εκδ. Πατάκης) στα ράφια των σινεφίλ αλλά και των δημιουργών κινηματογραφικών ταινιών.

Ο Μίλαν Κούντερα (ετών 90!) φιλοσοφεί σχετικά με τα απαστράπτοντα καρφωτά σκουλαρίκια αφαλού και με τις ιδιαιτερότητες της σφριγηλής νιότης [βλ., μεταξύ άλλων, Η Γιορτή της Ασημαντότητας (μτφρ. Γιάννης Η. Χάρης, εκδ. Εστία)]. Ο Ζίγκνουντ Μπάουμαν (Zygmunt Bauman, 1925-2017), μέγας αναγνώστης του Μαρξ και του Αντόρνο, αλλά και του Λεβινάς και του Καστοριάδη, κυμαινόμενος με πάθος ανάμεσα στη φιλοσοφία και την κοινωνιολογία, καταπιάνεται με τη δερματοστιξία, τους hipster, την ωτοπλαστική, το διαδίκτυο, τους Millennials, συνομιλώντας με τον κατά εξήντα (60!!) χρόνια νεότερό του δημοσιογράφο Τόμας Λεοντσίνι. altΚαρπός των συνομιλιών τους το τομίδιο Γεννημένοι ρευστοί – μεταμορφώσεις της τρίτης χιλιετίας (μτφρ. Σώτη Τριανταφύλλου, εκδ. Πατάκη), όπου έχουμε σε «σφηνάκια» ένα περισκοπικό αναλυτικό πανόραμα όσων ιλιγγιωδώς διαδραματίζονται στις κοινωνίες μας τα τελευταία είκοσι έτη. Ο Μπάουμαν σχετίζει το τατουάζ με το αίσθημα του ανήκειν και το δικαίωμα του αυτοπροσδιορισμού, εμπλέκει τη διαλεκτική της μόδας με την επανάσταση της αυτοπραγμάτωσης, και εξηγεί τη θραύση που κάνουν οι μπίζνες της πλαστικής χειρουργικής με το «μαγικό κόλπο» της καταναλωτικής οικονομίας, ήτοι τη μετατροπή της ευκαιρίας σε υποχρέωση, ενώ επισημαίνει ορθά ότι στους ρευστούς καιρούς μας «η βία έχει επιστρέψει στο προσκήνιο και η χυδαία γλώσσα έχει παρεισφρήσει στην κομψή ομιλία του σαλονιού και στον δημόσιο χώρο» (σ. 52).

Επί τροχάδην: οι εκδόσεις Ουαπίτι έχουν κυκλοφορήσει αθορύβως είκοσι κομψότατα τομίδια από το 2010 έως σήμερα. Πρόσφατες κυκλοφορίες, το πόνημα Οι «σκληροί» παίζουν σκάκι (μτφρ. Ηλίας Διάμεσης), μια συνεκτική καταγραφή της εμφάνισης του ζατρικίου στο σύμπαν της αστυνομικής λογοτεχνίας, και οι θέσεις Προλεγόμενα σε μια Ιστορία της φιλοσοφίας, του Ανδρέα Ζαβιτσάνου, μια οξυδερκής αφορμή εκδίπλωσης σκέψεων για το «με ποιον τρόπο χάθηκε ο παλιός κόσμος». Γράφει ο Ζαβιτσάνος: «Κάθε πορεία ερμηνείας χαρίζεται σε μια γλώσσα που υπάρχει ώστε να προμηνύσει μια γλώσσα που έρχεται».

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ-ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.
Τελευταίο του βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Ίχνη και χνότα» (εκδ. Γαβριηλίδη).


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τι είναι και τι δεν είναι η ποίηση», του Κώστα Κουτσουρέλη

«Τι είναι και τι δεν είναι η ποίηση», του Κώστα Κουτσουρέλη

Για τον τόμο του Κώστα Κουτσουρέλη «Τι είναι και τι δεν είναι η ποίηση – Δώδεκα ομόκεντρα δοκίμια» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Στην κεντρική εικόνα, το έργο του Τζάκσον Πόλοκ «Νούμερο 23».

Του Θεοδόση Βολκώφ

Όμαιμο και ομόγλωσσο της δικαίως πολύκροτης ...

«Η αυτοκτονία της Γερμανίας», του Ζαν Μισέλ Ρε: Με αφορμή τον Μωυσή του Τόμας Μαν

«Η αυτοκτονία της Γερμανίας», του Ζαν Μισέλ Ρε: Με αφορμή τον Μωυσή του Τόμας Μαν

Για το βιβλίο του φιλόσοφου Jean Michel Rey «Η αυτοκτονία της Γερμανίας - Με αφορμή τον Μωυσή του Τόμας Μαν», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Στερέωμα (μτφρ. Ανδρέας Παππάς)

Του Γιώργου Σιακαντάρη

Ο φιλόσοφος Jean Michel Rey είναι ομότιμος καθηγητής το...

Κράτα το φιλί, του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι

Κράτα το φιλί, του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι

Για το βιβλίο του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι «Κράτα το φιλί – Σύντομα μαθήματα για τον έρωτα», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέλευθος στη σειρά Μικρή βιβλιοθήκη, σε μετάφραση του Χρήστου Πονηρού. Στην κεντρική φωτογραφία, ο Αντέρως, θεός του ώριμου έρωτα, αδερφός του Έρωτα, όπως αναπαρίσταται στην κορυφή συντριβανιού ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αριστείδης Χατζής: «Το 1821 υπήρχε μια εξαιρετικά προχωρημένη δυναμική αστική τάξη»

Αριστείδης Χατζής: «Το 1821 υπήρχε μια εξαιρετικά προχωρημένη δυναμική αστική τάξη»

Συνέντευξη με τον ιστορικό Αριστείδη Χατζή, με αφορμή το βιβλίο του «Ο Ενδοξότερος Αγώνας, Η Ελληνική Επανάσταση του 1821» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος.

Του K.B. Κατσουλάρη

Έχετε εμπνευστεί τον τίτλο του βιβλίου σας από μια επισ...

«Utopia avenue», του Ντέιβιντ Μίτσελ – μια πολυσέλιδη μπαλάντα για τη νιότη, τις φιλοδοξίες, τη φιλία (κριτική)

«Utopia avenue», του Ντέιβιντ Μίτσελ – μια πολυσέλιδη μπαλάντα για τη νιότη, τις φιλοδοξίες, τη φιλία (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του David Mitchell «Utopia avenue» (μτφρ. Μαρία Ξυλούρη, εκδ. Μεταίχμιο). Στην κεντρική εικόνα, ο David Bowie σε ιδιωτικό πάρτι στο Λος Άντζελες το 1971.

Του Διονύση Μαρίνου

Κιθαριστικά ριφ που κυλούν σαν διαμαντόπετρες. Μπασιστικά π...

«Μάντρα, Μάντρα, τι μαγειρεύεις;», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου (κριτική)

«Μάντρα, Μάντρα, τι μαγειρεύεις;», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου (κριτική)

Για την εικονογραφημένη παραμυθική ιστορία «Μάντρα, Μάντρα τι μαγειρεύεις», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου, σε εικονογράφηση Αιμιλίας Κονταίου που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ελληνοεκδοτική.

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Ένα μεγάλ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Bill Bryson «Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο» (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡ...

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Charlie Jane Anders «Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν» (μτφρ. Πόλυ Μοσχοπούλου), το οποίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Φουρφούρι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το Δέντρο δεν μιλούσε. ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Καθώς η χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πλησιάζει τον μισό αιώνα, τίθεται το ερώτημα πώς να μιλήσουμε στα σημερινά παιδιά για ένα από τα κομβικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας που για τα ίδια δεν είναι παρά μια αργία μεταξύ 28ης Οκτωβρίου και Χριστουγέννων.

...
11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ