alt

Για το βιβλίο της Λίζα Ράνταλ «Η σκοτεινή ύλη και η εξαφάνιση των δεινοσαύρων» (μτφρ. Σοφία Παπαλεξίου, εκδ. Ροπή).

Του Νικόλαου Ρομποτή

Η παραγωγή καινούργιων ιδεών στην επιστήμη είναι μια διαδικασία αργή, καθώς απαιτεί εκτενή τεκμηρίωση αλλά και αφομοίωση γνώσης από μια κοινότητα ειδικών. Δεν υπάρχουν νέες ιδέες χωρίς κοινότητα. Ακόμα δεν υπάρχει ιδέα που να προήλθε αποκλειστικά από έναν επιστήμονα, καθώς η ίδια η ύπαρξη της κοινότητας δημιουργεί το περιβάλλον στο οποίο παράγονται, ελέγχονται και αναπτύσσονται ιδέες, και συνεπώς δεν μπορεί κανείς να απομονώσει τη δράση των μελών της.

Είναι αναμφίβολο ότι μια ιδέα είναι τόσο επαναστατική και ανατρεπτική που «ξαναγράφει την επιστήμη» όπως μπορεί να ακούμε κάποιες φορές να αναφέρεται με μεγάλη δόση υπερβολής στα μέσα ενημέρωσης. Οι επαναστάσεις στην επιστήμη είναι πολύ αργές και βασίζονται πάνω στα θεμέλια ήδη υπάρχουσας δουλειάς.

Επίσης είναι αναμφίβολο ότι μια ιδέα είναι τόσο επαναστατική και ανατρεπτική που «ξαναγράφει την επιστήμη» όπως μπορεί να ακούμε κάποιες φορές να αναφέρεται με μεγάλη δόση υπερβολής στα μέσα ενημέρωσης. Οι επαναστάσεις στην επιστήμη είναι πολύ αργές και βασίζονται πάνω στα θεμέλια ήδη υπάρχουσας δουλειάς. Τέλος θα πρέπει να παρατηρήσουμε ότι μακράν οι περισσότερες από τις καινούργιες ιδέες αποδεικνύονται λανθασμένες. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι οι συντελεστές των προσπαθειών αυτών ήταν αναποτελεσματικοί ή ότι η δουλειά αυτή έγινε μάταια. Η κοινότητα χρειάζεται τις χίλιες αποτυχημένες προσπάθειες για να μπορέσουν να δημιουργηθούν οι συνθήκες υπό τις οποίες θα δουλέψει η μια επιτυχημένη ιδέα.

Το βιβλίο της Λίζα Ράνταλ Η σκοτεινή ύλη και η εξαφάνιση των δεινοσαύρων (μτφρ. Σοφία Παπαλεξίου) αναφέρεται σε μια ιδέα της συγγραφέως και των συνεργατών της, την ιστορία της και όλο το σχετικό επιστημονικό υπόβαθρο. Σύμφωνα με την ιδέα αυτή, η κατανομή της σκοτεινής ύλης στον Γαλαξία μας είναι τέτοια ώστε, καθώς ο ήλιος κινείται μέσα σε αυτόν, να συναντά περιοδικά μεγάλες συγκεντρώσεις της ύλης αυτής. Οι συναντήσεις αυτές επηρεάζουν βαρυτικά τις τροχιές των σωμάτων της ζώνης του Ορτ, που πιστεύεται ότι αποτελεί την πηγή των κομητών, με αποτέλεσμα να αυξάνεται ο αριθμός των σωμάτων-επισκεπτών της γειτονιάς μας. Κατά τη Ράνταλ και τους συνεργάτες της, πιθανώς ένα τέτοιο σώμα να ήταν και αυτό που πριν από 65 εκατομμύρια χρόνια έπεσε εκεί που είναι σήμερα ο κόλπος του Μεξικού και συνέβαλε στην εξαφάνιση των δεινοσαύρων.

alt
Η Λίζα Ράνταλ είναι καθηγήτρια φυσικής στο
Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ. Είναι μία από τους
θεωρητικούς φυσικούς με τη μεγαλύτερη επιρροή
παγκοσμίως και έχει κερδίσει πολλά βραβεία. Η έρευνά
της στη σωματιδιακή φυσική και στην κοσμολογία
οδήγησαν σε θεωρίες πέραν του Καθιερωμένου
Προτύπου της Σωματιδιακής Φυσικής, που είναι δυνατόν
να ελεγχθούν πειραματικά στον LHC του CERN, ενώ
μεγάλο μέρος του έργου της αφορά τη Θεωρία
Υπερχορδών. Η Ράνταλ είναι μέλος της Εθνικής
Ακαδημίας Επιστημών, της Αμερικανικής Φιλοσοφικής
Εταιρείας, της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών και
Επιστημών, επίτιμο μέλος του Ινστιτούτου
Φυσικής και κάτοχος πολλών τιμητικών διπλωμάτων.



Η σκοτεινή ύλη δεν είναι έννοια της επιστημονικής φαντασίας, αλλά ύλη η οποία δεν αλληλεπιδρά ηλεκτρομαγνητικά και συνεπώς δεν εκπέμπει ή απορροφά φως. Μόνο μέσω της επίδρασης της βαρύτητας κάνει αισθητή την ύπαρξή της στο σημερινό σύμπαν. Δεν γνωρίζουμε τη σύσταση της σκοτεινής ύλης και κατά καιρούς έχουν προταθεί διάφορες ιδέες. Κάποιες από αυτές μάλιστα την ερμηνεύουν σαν πρόβλημα στον τρόπο που κατανοούμε τη βαρύτητα. Σίγουρα έχουμε πολλά ακόμα να μάθουμε για το τι πραγματικά συμβαίνει και αυτή τη στιγμή υπάρχουν αρκετά πειράματα τα οποία σε βάθος χρόνου θα μας δώσουν τελικά τις απαντήσεις.

Η Ράνταλ δεν φείδεται χώρου να εξηγήσει στο βιβλίο τις σύγχρονες κοσμολογικές αντιλήψεις, τη δομή του ηλιακού συστήματος και ακόμα την περιγραφή της εξέλιξης της ζωής στη Γη και τα διάφορα γεγονότα μαζικού αφανισμού ειδών, σε βαθμό που ίσως να θεωρηθεί ότι πλατειάζει. Η επιμονή της να ορίσει με ακρίβεια τις έννοιες που χρησιμοποιεί αποτελεί εξαιρετικά χρήσιμο παράδειγμα για το πώς οφείλει κανείς να παρουσιάζει επιστημονικές έννοιες και καλό θα ήταν να το βλέπαμε συχνότερα σε εκλαϊκευτικά βιβλία επιστήμης. Η Ράνταλ επίσης κάνει εξαιρετική δουλειά στο να ξεκαθαρίσει για ποια πράγματα γνωρίζουμε πραγματικά ότι είναι έτσι όπως τα θεωρούμε και για ποια ακόμα πιθανολογούμε, χωρίς να είμαστε ακριβώς σίγουροι για το πώς έγιναν. Η διάκριση αυτή είναι πολύ σημαντικό να γίνεται και είναι επίσης ένα σημείο στο οποίο πάσχουν πολλές προσπάθειες εκλαΐκευσης.

Σε τελική ανάλυση, δεν έχει σημασία αν οι ιδέες της Ράνταλ, αλλά και άλλων, για τη σκοτεινή ύλη είναι σωστές ή όχι. Αργά ή γρήγορα, άλλωστε, θα το μάθουμε. Το σημαντικό είναι να κατανοήσουμε τη διαδικασία με την οποία αναπτύσσεται και εξελίσσεται η επιστήμη και τον τρόπο με τον οποίο τελικά φτάνουμε όχι να πιθανολογούμε αλλά να γνωρίζουμε ότι κάτι πράγματι συμβαίνει με τον τρόπο που πιστεύουμε. Σε αυτή την προσπάθεια σίγουρα το συγκεκριμένο βιβλίο έχει πολλά να προσφέρει.

* Ο ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΡΟΜΠΟΤΗΣ είνα λέκτορας Τμ. Φυσικής, Πανεπιστήμιο Λίβερπουλ.


altΗ σκοτεινή ύλη και η εξαφάνιση των δεινοσαύρων
Η εκπληκτική συνέχεια του Σύμπαντος
Λίζα Ράνταλ
Μτφρ. Σοφία Παπαλεξίου
Ροπή 2019
Σελ. 416, τιμή εκδότη €21,20

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ LISA RANDALL

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Θεραπεία ή απάτη; Η εναλλακτική ιατρική υπό δοκιμή, των Σάιμον Σινγκ & Ερνστ Έντζαρντ

Θεραπεία ή απάτη; Η εναλλακτική ιατρική υπό δοκιμή, των Σάιμον Σινγκ & Ερνστ Έντζαρντ

Για το βιβλίο των Simon Singh & Ernst Edzard «Θεραπεία ή απάτη; – Η εναλλακτική ιατρική υπό δοκιμή» (μτφρ. Νίκος Αποστολόπουλος, εκδ. Τραυλός).

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

Όλες εκείνες τις μέρες της καραντ...

Γήινα ερωτήματα, συμπαντικές απαντήσεις

Γήινα ερωτήματα, συμπαντικές απαντήσεις

Για τα βιβλία των Stephen Hawking «Σύντομες απαντήσεις στα μεγάλα ερωτήματα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης, εκδ. Πατάκη) και Διονύση Π. Σιμόπουλου «Από τα Ψηλαλώνια στο Φεγγάρι» (εκδ. Μεταίχμιο).

Της Άλκηστης Σου...

Μια ιστορία του σύμπαντος, χωρίς αρχή και χωρίς τέλος

Μια ιστορία του σύμπαντος, χωρίς αρχή και χωρίς τέλος

Για το βιβλίο του Διονύση Π. Σιμόπουλου «Είμαστε αστρόσκονη – Σύμπαν, μια ιστορία χωρίς τέλος» (εκδ. Μεταίχμιο).

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Καταρχάς έχουμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Το Jojo Rabbit, του Τάικα Γουαϊτίτι, ανανεώνει το βλέμμα μας για τη ναζιστική θηριωδία

Το Jojo Rabbit, του Τάικα Γουαϊτίτι, ανανεώνει το βλέμμα μας για τη ναζιστική θηριωδία

Σκέψεις με αφορμή την ταινία του Jojo Rabbit (2019) του Νεοζηλανδού Taika Waititi (Τάικα Γουαϊτίτι), παράλληλα με μυθιστορήματα που πραγματεύονται με φρέσκο τρόπο τη ναζιστική θηριωδία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Η ταινία Jojo Rabbi...

«Μίλησε, μνήμη» με τις λέξεις της Χίλντας Παπαδημητρίου

«Μίλησε, μνήμη» με τις λέξεις της Χίλντας Παπαδημητρίου

Ζητήσαμε από πεζογράφους, ποιητές, μεταφραστές και επιμελητές να μας στείλουν μια καλοκαιρινή φωτογραφία από το προσωπικό τους αρχείο και να την πλαισιώσουν με μια ανάμνηση. Σήμερα, η Χίλντα Παπαδημητρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός
Εικονογράφ...

Το Jojo Rabbit, του Τάικα Γουαϊτίτι, ανανεώνει το βλέμμα μας για τη ναζιστική θηριωδία

Το Jojo Rabbit, του Τάικα Γουαϊτίτι, ανανεώνει το βλέμμα μας για τη ναζιστική θηριωδία

Σκέψεις με αφορμή την ταινία του Jojo Rabbit (2019) του Νεοζηλανδού Taika Waititi (Τάικα Γουαϊτίτι), παράλληλα με μυθιστορήματα που πραγματεύονται με φρέσκο τρόπο τη ναζιστική θηριωδία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Η ταινία Jojo Rabbi...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Emmanuel Levinas: «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο»

Emmanuel Levinas: «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Emmanuel Levinas «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο» σε μετάφραση και επίμετρο του Θωμά Συμεωνίδη, το οποίο κυκλοφορεί το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Σαιξπηρικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Θάνος M. Βερέμης: «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21»

Θάνος M. Βερέμης: «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Θάνου M. Βερέμη «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21», που κυκλοφορεί στις 2 Ιουλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ...

Γρηγόρης Αζαριάδης: «Παραπλάνηση»

Γρηγόρης Αζαριάδης: «Παραπλάνηση»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γρηγόρη Αζαριάδη «Παραπλάνηση», που κυκλοφορεί στις 2 Ιουλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μια Σκιά

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ