alt

Για το βιβλίο της Λίζα Ράνταλ «Η σκοτεινή ύλη και η εξαφάνιση των δεινοσαύρων» (μτφρ. Σοφία Παπαλεξίου, εκδ. Ροπή).

Του Νικόλαου Ρομποτή

Η παραγωγή καινούργιων ιδεών στην επιστήμη είναι μια διαδικασία αργή, καθώς απαιτεί εκτενή τεκμηρίωση αλλά και αφομοίωση γνώσης από μια κοινότητα ειδικών. Δεν υπάρχουν νέες ιδέες χωρίς κοινότητα. Ακόμα δεν υπάρχει ιδέα που να προήλθε αποκλειστικά από έναν επιστήμονα, καθώς η ίδια η ύπαρξη της κοινότητας δημιουργεί το περιβάλλον στο οποίο παράγονται, ελέγχονται και αναπτύσσονται ιδέες, και συνεπώς δεν μπορεί κανείς να απομονώσει τη δράση των μελών της.

Είναι αναμφίβολο ότι μια ιδέα είναι τόσο επαναστατική και ανατρεπτική που «ξαναγράφει την επιστήμη» όπως μπορεί να ακούμε κάποιες φορές να αναφέρεται με μεγάλη δόση υπερβολής στα μέσα ενημέρωσης. Οι επαναστάσεις στην επιστήμη είναι πολύ αργές και βασίζονται πάνω στα θεμέλια ήδη υπάρχουσας δουλειάς.

Επίσης είναι αναμφίβολο ότι μια ιδέα είναι τόσο επαναστατική και ανατρεπτική που «ξαναγράφει την επιστήμη» όπως μπορεί να ακούμε κάποιες φορές να αναφέρεται με μεγάλη δόση υπερβολής στα μέσα ενημέρωσης. Οι επαναστάσεις στην επιστήμη είναι πολύ αργές και βασίζονται πάνω στα θεμέλια ήδη υπάρχουσας δουλειάς. Τέλος θα πρέπει να παρατηρήσουμε ότι μακράν οι περισσότερες από τις καινούργιες ιδέες αποδεικνύονται λανθασμένες. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι οι συντελεστές των προσπαθειών αυτών ήταν αναποτελεσματικοί ή ότι η δουλειά αυτή έγινε μάταια. Η κοινότητα χρειάζεται τις χίλιες αποτυχημένες προσπάθειες για να μπορέσουν να δημιουργηθούν οι συνθήκες υπό τις οποίες θα δουλέψει η μια επιτυχημένη ιδέα.

Το βιβλίο της Λίζα Ράνταλ Η σκοτεινή ύλη και η εξαφάνιση των δεινοσαύρων (μτφρ. Σοφία Παπαλεξίου) αναφέρεται σε μια ιδέα της συγγραφέως και των συνεργατών της, την ιστορία της και όλο το σχετικό επιστημονικό υπόβαθρο. Σύμφωνα με την ιδέα αυτή, η κατανομή της σκοτεινής ύλης στον Γαλαξία μας είναι τέτοια ώστε, καθώς ο ήλιος κινείται μέσα σε αυτόν, να συναντά περιοδικά μεγάλες συγκεντρώσεις της ύλης αυτής. Οι συναντήσεις αυτές επηρεάζουν βαρυτικά τις τροχιές των σωμάτων της ζώνης του Ορτ, που πιστεύεται ότι αποτελεί την πηγή των κομητών, με αποτέλεσμα να αυξάνεται ο αριθμός των σωμάτων-επισκεπτών της γειτονιάς μας. Κατά τη Ράνταλ και τους συνεργάτες της, πιθανώς ένα τέτοιο σώμα να ήταν και αυτό που πριν από 65 εκατομμύρια χρόνια έπεσε εκεί που είναι σήμερα ο κόλπος του Μεξικού και συνέβαλε στην εξαφάνιση των δεινοσαύρων.

alt
Η Λίζα Ράνταλ είναι καθηγήτρια φυσικής στο
Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ. Είναι μία από τους
θεωρητικούς φυσικούς με τη μεγαλύτερη επιρροή
παγκοσμίως και έχει κερδίσει πολλά βραβεία. Η έρευνά
της στη σωματιδιακή φυσική και στην κοσμολογία
οδήγησαν σε θεωρίες πέραν του Καθιερωμένου
Προτύπου της Σωματιδιακής Φυσικής, που είναι δυνατόν
να ελεγχθούν πειραματικά στον LHC του CERN, ενώ
μεγάλο μέρος του έργου της αφορά τη Θεωρία
Υπερχορδών. Η Ράνταλ είναι μέλος της Εθνικής
Ακαδημίας Επιστημών, της Αμερικανικής Φιλοσοφικής
Εταιρείας, της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών και
Επιστημών, επίτιμο μέλος του Ινστιτούτου
Φυσικής και κάτοχος πολλών τιμητικών διπλωμάτων.



Η σκοτεινή ύλη δεν είναι έννοια της επιστημονικής φαντασίας, αλλά ύλη η οποία δεν αλληλεπιδρά ηλεκτρομαγνητικά και συνεπώς δεν εκπέμπει ή απορροφά φως. Μόνο μέσω της επίδρασης της βαρύτητας κάνει αισθητή την ύπαρξή της στο σημερινό σύμπαν. Δεν γνωρίζουμε τη σύσταση της σκοτεινής ύλης και κατά καιρούς έχουν προταθεί διάφορες ιδέες. Κάποιες από αυτές μάλιστα την ερμηνεύουν σαν πρόβλημα στον τρόπο που κατανοούμε τη βαρύτητα. Σίγουρα έχουμε πολλά ακόμα να μάθουμε για το τι πραγματικά συμβαίνει και αυτή τη στιγμή υπάρχουν αρκετά πειράματα τα οποία σε βάθος χρόνου θα μας δώσουν τελικά τις απαντήσεις.

Η Ράνταλ δεν φείδεται χώρου να εξηγήσει στο βιβλίο τις σύγχρονες κοσμολογικές αντιλήψεις, τη δομή του ηλιακού συστήματος και ακόμα την περιγραφή της εξέλιξης της ζωής στη Γη και τα διάφορα γεγονότα μαζικού αφανισμού ειδών, σε βαθμό που ίσως να θεωρηθεί ότι πλατειάζει. Η επιμονή της να ορίσει με ακρίβεια τις έννοιες που χρησιμοποιεί αποτελεί εξαιρετικά χρήσιμο παράδειγμα για το πώς οφείλει κανείς να παρουσιάζει επιστημονικές έννοιες και καλό θα ήταν να το βλέπαμε συχνότερα σε εκλαϊκευτικά βιβλία επιστήμης. Η Ράνταλ επίσης κάνει εξαιρετική δουλειά στο να ξεκαθαρίσει για ποια πράγματα γνωρίζουμε πραγματικά ότι είναι έτσι όπως τα θεωρούμε και για ποια ακόμα πιθανολογούμε, χωρίς να είμαστε ακριβώς σίγουροι για το πώς έγιναν. Η διάκριση αυτή είναι πολύ σημαντικό να γίνεται και είναι επίσης ένα σημείο στο οποίο πάσχουν πολλές προσπάθειες εκλαΐκευσης.

Σε τελική ανάλυση, δεν έχει σημασία αν οι ιδέες της Ράνταλ, αλλά και άλλων, για τη σκοτεινή ύλη είναι σωστές ή όχι. Αργά ή γρήγορα, άλλωστε, θα το μάθουμε. Το σημαντικό είναι να κατανοήσουμε τη διαδικασία με την οποία αναπτύσσεται και εξελίσσεται η επιστήμη και τον τρόπο με τον οποίο τελικά φτάνουμε όχι να πιθανολογούμε αλλά να γνωρίζουμε ότι κάτι πράγματι συμβαίνει με τον τρόπο που πιστεύουμε. Σε αυτή την προσπάθεια σίγουρα το συγκεκριμένο βιβλίο έχει πολλά να προσφέρει.

* Ο ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΡΟΜΠΟΤΗΣ είνα λέκτορας Τμ. Φυσικής, Πανεπιστήμιο Λίβερπουλ.


altΗ σκοτεινή ύλη και η εξαφάνιση των δεινοσαύρων
Η εκπληκτική συνέχεια του Σύμπαντος
Λίζα Ράνταλ
Μτφρ. Σοφία Παπαλεξίου
Ροπή 2019
Σελ. 416, τιμή εκδότη €21,20

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ LISA RANDALL

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Φιλοσοφία της βιολογίας και της ανθρώπινης αναβάθμισης – Δυο βιβλία για τα όρια του ανθρώπου

Φιλοσοφία της βιολογίας και της ανθρώπινης αναβάθμισης – Δυο βιβλία για τα όρια του ανθρώπου

Κείμενο με αφορμή τα βιβλία «Φιλοσοφία της βιολογίας» του Peter Godfrey-Smith (μτφρ. Γιώργος Μαραγκός, Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης, 2016) και «Φιλοσοφία της ανθρώπινης αναβάθμισης» του Θεοφάνη Τάση (εκδ. Αρμός, 2021)

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

Ποια είναι ...

«Μύθοι & Ζωολόγιο» του Λεονάρντο ντα Βίντσι (κριτική)

«Μύθοι & Ζωολόγιο» του Λεονάρντο ντα Βίντσι (κριτική)

Για τον τόμο με δύο έργα του Leonardo da Vinci «Μύθοι & Ζωολόγιο» (εισαγ. – μτφρ.: Αιμιλία Εμμανουήλ, εκδ. Gutenberg).

Της Διώνης Δημητριάδου

Εύστοχα η μεταφράστρια του βιβλίου Αιμιλία Εμμανουήλ στην εισαγωγή της παρατηρεί ότι όσο δι...

«Ψυχολογικές θεωρίες προσωπικότητας» των Ντουέιν Π. Σουλτζ και Έλεν Σίντνεϊ Σουλτζ

«Ψυχολογικές θεωρίες προσωπικότητας» των Ντουέιν Π. Σουλτζ και Έλεν Σίντνεϊ Σουλτζ

Για το βιβλίο των Duane P. Schultz και Ellen Sydney Schultz «Ψυχολογικές θεωρίες προσωπικότητας» (μτφρ. Χαρά Λυμπεροπούλου, εκδ. Πεδίο).

Του Φώτιου Γ. Αναγνωστόπουλου

Στην καθημερινή ζωή μας πολλές φορές προσπαθούμε να καταλάβουμε, να εξηγήσουμε ή να περιγράψουμε την προσωπικότητα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

Παρουσίαση του μυθιστορήματος του Ντίνου Γιώτη «Club 23.4»

Παρουσίαση του μυθιστορήματος του Ντίνου Γιώτη «Club 23.4»

Το ΝΠΔΔ του Δήμου Ζωγράφου και οι εκδόσεις Βακχικόν παρουσιάζουν το βιβλίο του Ντίνου Γιώτη Club 23.4. 

Επιμέλεια: Book Press

Για το βιβλίο θα συζητήσουν ο συγγραφέας Ντίνος Γιώτης με τον συγγραφέ...

Φράνσις Κιρπς: «Δεν είμαι απαισιόδοξος για το μέλλον της λογοτεχνίας αλλά της ανθρωπότητας»

Φράνσις Κιρπς: «Δεν είμαι απαισιόδοξος για το μέλλον της λογοτεχνίας αλλά της ανθρωπότητας»

«Οι μεταλλάξεις» του Λουξεμβουργιανού συγγραφέα Φράνσις Κιρπς είναι επτά ιστορίες και ένα ποίημα, με αντίστοιχο πρότυπο και σημείο αναφοράς ένα κλασικό κείμενο – από την Κοκκινοσκουφίτσα μέχρι τη Βιρτζίνια Γουλφ. Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Συνέντευξη στην Αγγελ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ