Για το βιβλίο του Ντέιβιντ Ντάρλινγκ (David Darling) «Μπουμ! Ο φυσικός κόσμος στα άκρα» (μτφρ. Παναγιώτης Δρεπανιώτης, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης). Εικόνα: Ο Colossus, ο πρώτος υπολογιστής.
Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου
Κάθε φορά που επαναπροσδιορίζουμε τα όρια του κόσμου μας, στην ουσία αλλάζουμε και την εικόνα που έχουμε για αυτόν, το περιεχόμενο του ορισμού του. Μελετώντας την Ιστορία, συνειδητοποιούμε πως κάτι το οποίο φαίνεται αδιανόητο στους ανθρώπους μιας συγκεκριμένης εποχής, ενδεχομένως λίγα χρόνια μετά να γίνει πραγματικότητα.
Ο αστρονόμος και συγγραφέας Ντέιβιντ Ντάρλινγκ κάνει μια αντίστοιχη σκέψη σε ένα σημείο του βιβλίου του Μπουμ! Ο φυσικός κόσμος στα άκρα (μτφρ. Παναγιώτης Δρεπανιώτης, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης): «Ποιος θα μπορούσε να προβλέψει το 1970 ότι μέσα σε σχεδόν μισό αιώνα όλοι θα είχαμε στην τσέπη μας μια συσκευή με πολύ μεγαλύτερη ισχύ επεξεργασίας από όλους τους υπολογιστές που υπήρχαν τότε»;
Ο Ντάρλινγκ αφιερώνει ένα ολόκληρο βιβλίο στην τάση του ανθρώπου να φτάνει έως τα άκρα, να δημιουργεί στη Γη χαμηλότερες θερμοκρασίες απ’ ό,τι υπάρχουν στο διάστημα, να φτιάχνει θαλάμους στους οποίους δεν ακούγεται ο παραμικρός εξωτερικός ήχος, δημιουργώντας μια σιωπή τόσο απόλυτη, που δεν υπάρχει στη φύση, να συνθέτει ατόφιες αποχρώσεις του μαύρου, ώστε στη συνέχεια να κατασκευάζει τηλεσκόπια και άλλα όργανα που μπορούν να παρατηρούν ακόμα και απόμακρους πλανήτες, παράγοντας καθαρές εικόνες εφόσον δεν αντανακλούν πολύ φως.
Το βιβλίο χωρίζεται σε πέντε θεματικές ενότητες (φυσική, διάστημα, υλικά, τεχνολογία, ο φυσικός κόσμος) και σε καθεμιά από αυτές, ο συγγραφέας μάς εξηγεί διάφορα απίστευτα και όμως αληθινά επιτεύγματα του ανθρώπου, μα και ακραίες καταστάσεις της φύσης, η οποία φαίνεται πως εξελίσσεται και μεταβάλλεται συνεχώς.
Ακραίες, αλλά πραγματικές ιστορίες
Μία από τις ακραίες ιστορίες που μαθαίνουμε είναι αυτή της προόδου της πληροφορικής. Από τον Colossus, έναν από τους πρώτους υπολογιστές, που κατασκευάστηκε για να βοηθήσει τις δυνάμεις των Συμμάχων να κερδίσουν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, έχουμε φτάσει στο σημείο όπου η ανθρωπότητα σκοπεύει να κατασκευάσει υπερ-υπολογιστές με βάση τα φωτόνια, δηλαδή τα ηλεκτρομαγνητικά πακέτα μέσω των οποίων μεταδίδεται το φως.
Μία ακόμα είναι η εξής: το μακροβιότερο σπονδυλωτό είναι ο καρχαρίας της Γροιλανδίας, ο οποίος θα μπορούσε να ζει έως και τετρακόσια χρόνια, ακόμα γηραιότερα είναι κάποια είδη δέντρων -μια μακραίωνη πεύκη ξεπερνά σε ηλικία τα τεσσερισήμισι χιλιάδες χρόνια-, αλλά υπάρχουν και όντα που πιθανώς είναι αθάνατα – στη θεωρία, τουλάχιστον. Έχουμε παρατηρήσει μικροοργανισμούς του γένους Hydra που φαίνεται να μην γερνούν καθόλου. Αναρωτιέται ο αναγνώστης, δικαιολογημένα, μήπως ο βιολογικός θάνατος είναι ακόμη ένα όριο που έχει κιόλας υπερπηδηθεί.
• Διαβάστε ακόμα: «Για μια νέα φιλοσοφία» του Παύλου Καστανά (κριτική) – Ο άνθρωπος μπροστά στο απέραντο σύμπαν
Τα συμπεράσματα
Καθώς διαβάζουμε, καταλήγουμε σε δύο συμπεράσματα. Κατ’ αρχάς, ο άνθρωπος έχει θέσει ως συνεχή του στόχο να επαναπροσδιορίζει τι είναι αδύνατο και τι όχι. Είναι ζήτημα επιβίωσης, απ’ ό,τι φαίνεται. Συχνά λέμε, κάπως ποιητικά, πως μια πεταλούδα μπορεί να προκαλέσει βροχή στην Κίνα κουνώντας τα φτερά της στον Αμαζόνιο. Με την ίδια λογική, ας αναλογιστούμε πόσο διαφορετικός θα ήταν ο κόσμος μας αν δεν είχαμε σπάσει το φράγμα του ήχου.
Το δεύτερο συμπέρασμα είναι πως οι έννοιες στη φύση είναι πολύ πιο ρευστές απ’ όσο φανταζόμαστε. Δεν έχουμε ακόμη ερμηνεύσει πλήρως όσα «κρύβονται» κάτω από το άτομο, ενώ συνεχώς παρατηρούμε φαινόμενα τριγύρω μας, αλλά και στο διάστημα, που μας υποχρεώνουν να αλλάζουμε εκ βάθρων το σύστημα σκέψης μας. Οι ορίζοντές μας ανοίγουν συνεχώς μέσα από τη διαδικασία της έρευνας, ακόμα και όταν φτάνουμε σε επιστημονικό αδιέξοδο. Το μόνο βέβαιο είναι πως τα επόμενα χρόνια θα εκπλαγούμε ακόμα περισσότερο, με τρόπους που δεν τους χωράει ο νους μας τη δεδομένη στιγμή. Ας είμαστε, λοιπόν, έτοιμοι να πλοηγηθούμε έχοντας κάποιες σταθερές και να αφήσουμε κάποιες άλλες πίσω μας.
Βιβλία όπως το δοκίμιο του Ντέιβιντ Ντάρλινγκ, λοιπόν, μας προσφέρουν απαραίτητα εφόδια για το λαμπρό και ιλιγγιώδες αυτό ταξίδι, μέρος της μεγάλης περιπέτειας της Ανθρωπότητας, στην οποία όλοι συμμετέχουμε.
* Ο ΣΟΛΩΝΑΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
Ο Ντέιβιντ Ντάρλινγκ είναι αστρονόμος, εκλαϊκευτής της επιστήμης και μουσικός. Εξαιρετικά δραστήριος, έχει γράψει σχεδόν 50 τίτλους επιστημονικής εκλαΐκευσης, ενώ διατηρεί τον πολύ επιτυχημένο ιστότοπο Internet Encyclopedia of Science (Διαδικτυακή Εγκυκλοπαίδεια της Επιστήμης).
Πολύ γνωστά βιβλία του: Equations of Eternity: Speculations on Consciousness, Meaning, and the Mathematical Rules That Orchestrate the Cosmos (1993), Life Everywhere: The Mave-rick Science of Astrobiology (2001), The Universal Book of Mathematics: From Abracadabra to Zeno’s Paradoxes (2004) και, σε συνεργασία με τον Agnijo Banerjee, The Biggest Number in the World: A Journey to the Edge of Mathematics (2022) και την τριλογία Weird Maths.
