thessaloniki retouche 700

Για το μυθιστόρημα του Σίμου Οφλίδη και της Λένας Καλαϊτζή-Οφλίδη «Ρετούς – Το τρυφερό χάδι του ψέματος» (εκδ. Νησίδες).

Του Κώστα Δρουγαλά

«Ρετούς» είναι μία λέξη με την οποία είναι εξοικειωμένοι όσοι ασχολούνται με τη φωτογραφία: είναι η διόρθωση μικρών ατελειών με το χέρι προκειμένου να εμφανίζεται πεντακάθαρο και πιο γοητευτικό το αποτέλεσμα. Γύρω από τη φωτογραφική τέχνη και το αποτύπωμά της στον 20ό και στον 21ο αιώνα περιστρέφεται το καινούργιο βιβλίο της Λένας Καλαϊτζή-Οφλίδη και του Σίμου Οφλίδη, με τίτλο Ρετούς.

Από το βιβλίο παρελαύνουν όλα τα ιστορικά γεγονότα που σημάδεψαν τη συμπρωτεύουσα και την Ελλάδα εν γένει: Κατοχή, Εμφύλιος, οι δολοφονίες του Πολκ, του Λαμπράκη, του Παγκρατίδη, τα πρώτα μετεμφυλιακά χρόνια, τα ξερονήσια, η μετανάστευση στη Γερμανία, η Χούντα, η μεταπολίτευση, το περιβόητο μιλένιουμ και η απατηλή υπόσχεση της ευτυχίας.

Η αφήγηση του μυθιστορήματος κινείται σε δύο άξονες: ο ένας στο παρελθόν και ο άλλος στο παρόν. Η παρελθοντική αφήγηση ξεκινάει από το χωριό Ζαράκοβο το 1934· παρακολουθούμε την πρόσμειξη των ντόπιων με τους πρόσφυγες, το ανακάτεμα της ποντιακής διαλέκτου με το χαρακτηριστικό σλαβομακεδονικό γλωσσικό ιδίωμα. Οι πρωταγωνιστές μας είναι δύο δίδυμα αδέλφια, ο Αλέκος κι ο Παναγής, που αναγκάζονται να αφήσουν τη γενέτειρά τους για τη Θεσσαλονίκη, προκειμένου να επιβιώσουν στα δύσκολα εμφυλιακά χρόνια. Στην πόλη τα δύο αδέρφια εργάζονται σε ένα ανήλιαγο πασουμάδικο για πολλές ώρες κάθε μέρα, μέχρι που ένας φωτογράφος τούς βλέπει έξω απ’ το μαγαζί να χαζεύουν τη βιτρίνα του· από εκεί κι έπειτα η ζωή τους αλλάζει με ραγδαίο τρόπο: μαθαίνουν τη δουλειά του φωτογράφου κι ύστερα από πέντε χρόνια ανοίγουν το δικό τους φωτογραφείο, το «Φώτο Μιστράλ». Στις δεκαετίες που ακολουθούν, οι ζωές τους αλλάζουν, εξελίσσονται: παντρεύονται, κάνουν παιδιά, βλέπουν το φωτογραφείο να παρακμάζει, απόλυτα παραδομένο στις αλλαγές της κοινωνίας. Μαζί τους γνωρίζουμε και τους ανθρώπους που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στις ζωές τους: ο Αργυριάδης με τις παράλογες απαιτήσεις ενός αφεντικού, βγαλμένου από τις σελίδες του Στάινμπεκ· η Αρμένισσα Ναΐρα με τα εντυπωσιακά αμυγδαλωτά μάτια· η Εσπερία, η Μπίλη, η Κορτέσσα· και φυσικά, ο καλύτερος όλων, ο τσιγγάνος Βασίλαγας με τη συγκινητική ιστορία του μετανάστη πατέρα του.

Στην αφήγηση του παρόντος βρισκόμαστε στο 2013, κι η Ναΐρα, η εγγονή του Αλέκου, χαροπαλεύει σε δημόσιο νοσοκομείο της Θεσσαλονίκης ύστερα από πυροβολισμό που δέχτηκε στο στήθος. Σε αυτό το κομμάτι της αφήγησης η φωτογραφική μηχανή γίνεται όπλο στα χέρια του κυνηγού Αλέκου, που βγαίνει σε αναζήτηση αυτών που πυροβόλησαν την εγγονή του.

Από το βιβλίο παρελαύνουν όλα τα ιστορικά γεγονότα που σημάδεψαν τη συμπρωτεύουσα και την Ελλάδα εν γένει: Κατοχή, Εμφύλιος, οι δολοφονίες του Πολκ, του Λαμπράκη, του Παγκρατίδη, τα πρώτα μετεμφυλιακά χρόνια, τα ξερονήσια, η μετανάστευση στη Γερμανία, η Χούντα, η μεταπολίτευση, το περιβόητο μιλένιουμ και η απατηλή υπόσχεση της ευτυχίας.

Η αφήγηση είναι πρωτοπρόσωπη (οι ζωές των αδερφών εξιστορούνται από τον Αλέκο, τον έναν από τους δίδυμους), ενώ συνολικά θα λέγαμε πως το βιβλίο είναι θεατρικά γραμμένο· έχει την απαραίτητη ζωντάνια που χαρακτηρίζει το «σανίδι». Και δεν κάνουμε λόγο μόνο για τους διαλόγους, αλλά και για την αφήγηση και την περιγραφή: οι ήρωες ζωντανεύουν στα μάτια του αναγνώστη, με το λαϊκό ιδίωμα, το χιούμορ τους. Μεγάλο ενδιαφέρον από άποψη περιεχομένου παρουσιάζει η αισθητική πρόσληψη της φωτογραφίας: πώς μετακινούμαστε από το ασπρόμαυρο στο έγχρωμο κι από εκεί στη γρήγορη, ψηφιακή αποτύπωση με σύντομη διάρκεια ζωής, όσο χρειάζεται για να ανασάνει και να πεθάνει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αποτυπώνοντας με ενάργεια τη δυστοπική κοινωνία του θεάματος.

Ολοκληρώνοντας την παρουσίαση, καλό θα ήταν να σταθούμε και στο αρνητικό στοιχείο του βιβλίου, που δεν είναι άλλο από το «οικονομικό» μέγεθός του: τα ιστορικά και μυθιστορηματικά γεγονότα με τα οποία καταπιάνεται, μοιάζουν να ασφυκτιούν στις περίπου τριακόσιες σελίδες του μυθιστορήματος, που δεν θα ήταν υπερβολή, εάν υποστηρίζαμε πως το βιβλίο θα μπορούσε να είναι διπλάσιο σε μέγεθος. Ίσως, ακόμη καλύτερα, θα μπορούσε το Ρετούς να αποτελεί μία συλλογή διηγημάτων με ομόκεντρη θεματική-αφήγηση την τέχνη της φωτογραφίας και την πόλη της Θεσσαλονίκης.

* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΔΡΟΥΓΑΛΑΣ είναι συγγραφέας.
Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Το τελευταίο τραγούδι του Ντύλαν» (εκδ. Πικραμένος).

altΡετούς
Το τρυφερό χάδι του ψέματος
Λένα Καλαϊτζή-Οφλίδη, Σίμος Οφλίδης
Νησίδες 2018
Σελ. 292, τιμή εκδότη €12,72

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΣΙΜΟΥ ΟΦΛΙΔΗ

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΛΕΝΑΣ ΚΑΛΑΪΤΖΗ-ΟΦΛΙΔΗ

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Δημητρίου «Ουρανός απ’ άλλους τόπους» (εκδ. Πατάκη). Οικογενειακή φωτογραφία: Άγνωστος δημιουργός  © Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Έχετε δει χειροποίητους σεμέδες...

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ