kapnismena ereipia

Για το μυθιστόρημα του Βασίλη Κουνέλη «Καπνισμένα ερείπια» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Διονύση Μαρίνου

Το καλοκαίρι του 2002 ήταν ολότελα παράξενο για την Ελλάδα. Εν μέσω παροιμιώδους ραστώνης, θερινού θάλπους και λαμπρής αμεριμνησίας, η Ελληνική Αστυνομία έκανε πράξη αυτό που προσδοκούσε επί 27 συναπτά χρόνια: να ξηλώσει το πουλόβερ της τρομοκρατικής οργάνωσης «17 Νοέμβρη» και να συλλάβει τα μέλη της.

Η αποκάλυψη των προσώπων που τελικά συγκροτούσαν την «17Ν» ήταν μια σπουδή στην κοινοτοπία. [...] Παρά τις ακραίες απόψεις και πρακτικές τους, όλα τα μέλη της οργάνωσης επιβεβαίωναν τις βασικές εκδοχές του μέσου Έλληνα. Τίποτα το εκκεντρικό ή περισπούδαστο.

Είχαν προηγηθεί παταγώδεις αποτυχίες, εξωφρενικές γκάφες, εγκληματικές αβελτηρίες, αλλά και μια υποβόσκουσα συνωμοσιολογία για ποιος και για ποιους λόγους κρυβόταν πίσω από την οργάνωση «φάντασμα». Πολλοί τότε έσπευσαν να μιλήσουν για το πραγματικό τέλος της Μεταπολίτευσης, καθώς γέννημα θρέμμα εκείνης της περιόδου ήταν και η συγκεκριμένη οργάνωση. Η ύστερη γνώμη της ελληνικής περίπτωσης απέδειξε πως η περιώνυμη Μεταπολίτευση άνοιξε και έκλεισε τα κιτάπια της πολλές φορές στον δημόσιο βίο. Τούτο, όμως, είναι μια άλλη ιστορία. 

Η αποκάλυψη των προσώπων που τελικά συγκροτούσαν την «17Ν» ήταν μια σπουδή στην κοινοτοπία. Όσοι πίστευαν πως οι εκτελεστές εκπληρούσαν, όντως, τον μύθο που τους περιέβαλε, μάλλον κατανόησαν πόσο τους είχε παραπλανήσει η αχαλίνωτη φαντασία τους. Παρά τις ακραίες απόψεις και πρακτικές τους, όλα τα μέλη της οργάνωσης επιβεβαίωναν τις βασικές εκδοχές του μέσου Έλληνα. Τίποτα το εκκεντρικό ή περισπούδαστο. Κανένας Ρομπέν των Δασών σε σύγχρονη μορφή. Άνθρωποι της διπλανής πόρτας ήταν σχεδόν όλοι τους. Λαϊκά παιδιά που ριζοσπαστικοποιήθηκαν αμέσως μετά την πτώση της Δικτατορίας. Βρισκόμενοι μονίμως εν (πολιτικώ) βρασμώ έγιναν η ασύμμετρη απειλή της αστικής Δημοκρατίας. Προέγραψαν πρόσωπα, αφαίρεσαν ζωές, έσπειραν τον τρόμο, βάφτισαν το επαναστατικό τους όραμα σε μια κολυμβήθρα γεμάτη αίμα. 

Η ελληνική λογοτεχνία, καίτοι έχει να εμφανίσει αρκετά δείγματα γραφής γύρω από το θέμα της τρομοκρατίας, δεν μπορούμε να πούμε πως ακούμπησε το πυρωμένο σίδερο με την ίδια ζέση που το έκανε στις μέρες μας για την οικονομική κρίση και την άνοδο της Ακροδεξιάς. Φαίνεται πως με τα χρόνια, η τρομοκρατία έπαψε να είναι ένα «δελεαστικό» θέμα για ανάλυση με την επίρρωση της μυθοπλασίας. 

Το μυθιστόρημα του Βασίλη Κουνέλη Καπνισμένα ερείπια (εκδ. Καστανιώτη), αν και δεν αναφέρεται ευθέως στην «17Ν», λειτουργεί ως μια παράπλευρη ιστορία της. Οι συνάφειες είναι πολλές και οι αντιστοιχίες προσώπων και γεγονότων πρόδηλες. Το ποια χρεία έχουμε τέτοιων μυθιστορημάτων πολιτικού περιεχομένου, τώρα που οι δράστες έχουν καταδικαστεί για τις πράξεις τους και εκτίουν βαρύτατες ποινές φυλάκισης, αποδεικνύεται ολοκάθαρα από την οπτική γωνία του συγγραφέα. 

Πρωταγωνιστής δεν είναι κάποιος διώκτης των τρομοκρατών, έτσι ώστε από πίσω του να συνασπίζεται η πλειοψηφία των πολιτών, αλλά ένα βασικό μέλος της. Ο Ηρακλής Κοντός, καταδικασμένος κι αυτός, υπήρξε σημαντικός βραχίονας της τρομοκρατικής οργάνωσης «Επαναστατική Οργάνωση των Οκτώ». Μια επαναστατική γκρούπα που «ταυτίστηκε» σε συμβολικό και πραγματικό επίπεδο με τον αριθμό οκτώ. Ο διαμεσολαβητής της ιστορίας είναι ο δικηγόρος του Φίλιππος Γιαννόπουλος. Αυτός είναι που μεταφέρει τόσο την πλευρά του τρομοκράτη, όσο και τη δική του από τη στιγμή που έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στην εξέλιξη της δίκης. 

Ο Κουνέλης δεν γράφει ένα μυθιστόρημα αποκαλύψεων, αλλά ένα αποκαλυπτικό μυθιστόρημα με την έννοια ότι προσπαθεί να βουτήξει στα θολά νερά που έπεσε ο Ηρακλής Κοντός κι όταν αναδύθηκε βρέθηκε με ένα όπλο ανά χείρας. Έτοιμος να αφαιρέσει τη ζωή κάποιου μεγαλοστελέχους του αστικού κράτους, προς χάριν της ιδέας της διαρκούς Επανάστασης.

Είναι φανερό πως ο Βασίλης Κουνέλης χρησιμοποίησε επί σκοπώ τη δικηγορική του ιδιότητα και τη συμμετοχή του στη δίκη της «17Ν» ως συνήγορος υπεράσπισης του Πάτροκλου Τσελέντη. Όλο αυτό το πραγματολογικό υλικό περνάει μέσα από το βιβλίο και του δίνει εγκυρότητα και αληθοφάνεια, δίχως να επιδιώκει να κρούσει κλειστές θύρες και να μας αποκαλύψει ανομολόγητα μυστικά – καλά κρυμμένα ως τώρα από τους τρομοκράτες ή τους δημοσιογράφους που κάλυψαν τα γεγονότα εκείνης της εποχής. 

Ο Κουνέλης δεν γράφει ένα μυθιστόρημα αποκαλύψεων, αλλά ένα αποκαλυπτικό μυθιστόρημα με την έννοια ότι προσπαθεί να βουτήξει στα θολά νερά που έπεσε ο Ηρακλής Κοντός κι όταν αναδύθηκε βρέθηκε με ένα όπλο ανά χείρας. Έτοιμος να αφαιρέσει τη ζωή κάποιου μεγαλοστελέχους του αστικού κράτους, προς χάριν της ιδέας της διαρκούς Επανάστασης. Ο Ηρακλής Κοντός, όπως και οι πραγματικοί «οπλαρχηγοί» της «17Ν», δεν ήταν κάτι το εξαιρετικό. Δεν βγήκε από το πρόπλασμα του Μπακούνιν και του Νετσάγιεφ (αν και την κατάλληλη στιγμή χρειάστηκε να τους διαβάσει έτσι ώστε να οπλιστεί ιδεολογικά). Ένα απλοϊκό παιδί νησιωτών ήταν. Η οικογένειά του ζούσε στο νησί Αιγίλειψος. Ζούσε, τρόπος του λέγειν, ψευτοζούσε σε μια κλειστή κοινωνία που δεν αποδεχόταν τα αδύναμα μέλη της. Ο πατέρας ταχυδρομικός υπάλληλος, η μάνα στο σπίτι, τα παιδιά (ο Ηρακλής και οι δίδυμοι αδελφοί του) να προσπαθούν να επιβιώσουν με αντιπάλους τα παιδιά των προυχόντων του νησιού. 

Η πραγματική ζωή του Κοντού θα ξεκινήσει όταν θα μετοικήσουν στον Πειραιά. Εκεί, το μεγάλο λιμάνι (όπως και η Αθήνα) θα του προσφέρει όλες τις δυνατότητες: για το καλό και το κακό. Είναι το ίδιο παιδί που θα μαγευτεί από το βιολί και θα φτάσει στο σημείο να γίνει ένας βιρτουόζος που θα μπορούσε να κάνει διεθνή καριέρα, αλλά κι αυτό που θα εκδικηθεί για την ντροπή που υφίσταται η μάνα του από ένα κουτσαβάκι αστυνομικό που την πολιορκεί εκμεταλλευόμενος το γεγονός ότι ο άντρας της έχει πεθάνει. Ο φοιτητής Κοντός θα μαγευτεί από τις μεγάλες αλλαγές που συμβαίνουν στη χώρα, θα πάρει το μερτικό από τον έρωτα που κάθε νέος αποζητάει (και στο νησί, μικρός όπως ήταν, δεν μπορούσε να τον ολοκληρώσει) και μέσω ενός υπόγειου κυκλώματος θα αρχίσει να διαμορφώνει μέσα του το προφίλ του ριζοσπάστη. Αρχικά ως υποστηρικτικό μέλος και στη συνέχεια ως ενεργό, θα βρεθεί στο κέντρο όλων των επιχειρήσεων της Οργάνωσης.

Πώς ένα νέο παιδί που θα μπορούσε να έχει άλλη τύχη, καταλήγει να ζωστεί με τα όπλα και να βγει στο κυνήγι των αστών; Πώς γεννιέται ένας τρομοκράτης;

Ο λόγος, όμως, ανήκει και στον δικηγόρο του Φίλιππο Γιαννόπουλο που με τη σειρά του έχει μπόλικη οικογενειακή και προσωπική ιστορία να διηγηθεί. Πήγε κόντρα στον χουντικό πατέρα του, ακολούθησε την αριστερόστροφη πολιτική προοπτική και, τελικά, έγινε συνήγορος και εξομολόγος ενός τρομοκράτη. Αν παίρνει θέση στο μυθιστόρημα; Υπογείως ναι, αλλά φανερά ποτέ. Κάτι τέτοιο θα προκαλούσε σημαντικές ρήξεις στο βιβλίο και θα το μετέτρεπε σε αγιογραφία και απολογία από το φοβερό βήμα της λογοτεχνίας. 

Αν και η λύση που δίνει στο δράμα ο Κουνέλης δεν είναι η πλέον συμβατή με την πραγματικότητα, εντούτοις σε πολλά σημεία του μυθιστορήματος (πάντως, όχι στις ονειρικές περιελίξεις και τους εσωτερικούς μονολόγους του που αποδεικνύονται σχοινοτενείς) καταφέρνει να κυκλώσει τον εσωτερικό κόσμο του βασικού του ήρωα. Η ιστορία λειτουργεί σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο – δεν θα μπορούσε να γίνει αλλιώς από τη στιγμή που οι τρομοκράτες ενήργησαν ως αυτόκλητοι τιμωροί και δικαστές και περιέπλεξαν όλη τη χώρα σε μια δίνη θεωρώντας πως έπρατταν εξ ονόματός της (δίχως, φυσικά, να τους το έχει ζητήσει κανείς). Διαφαίνονται οι αντιθέσεις και οι αντιφάσεις των μελών μετά της σύλληψή τους (κυριαρχεί η φιγούρα του γηραιού Φώτη που φέρνει στο νου τη φυσιογνωμία του Γιωτόπουλου), αλλά και η αντιμέτωπη που έτυχαν από την ελληνική κοινωνία. Φυσικά, το ερώτημα παραμένει πάντα ανοιχτό: πώς ένα νέο παιδί που θα μπορούσε να έχει άλλη τύχη, καταλήγει να ζωστεί με τα όπλα και να βγει στο κυνήγι των αστών; Πώς γεννιέται ένας τρομοκράτης; Ποιες ειδικές συνθήκες θερμαίνουν την ορμή του και την μετατρέπουν σε μίσος και ιδεολογική λύσσα; Ο Ηρακλής Κοντός είναι μια τέτοια χαρακτηριστική περίπτωση. Μπορεί κανείς να μην συμφωνεί με τη λογική και τις πρακτικές του, αλλά με τη βοήθεια του μυθιστορήματος είναι σε θέση να τον κατανοήσει. Είναι κι αυτό ένα βήμα. Η Δημοκρατία, άλλωστε, οφείλει να αποδέχεται και τις παραφυάδες της. 

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, η συλλογή διηγημάτων «Όπως και αν έρθει αυτό το βράδυ» (εκδ. Μελάνι).


altΚαπνισμένα ερείπια
Βασίλης Κουνέλης
Καστανιώτης 2018
Σελ. 384, τιμή εκδότη €15,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΚΟΥΝΕΛΗ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Brandy Sour» της Κωνσταντίας Σωτηρίου (κριτική) – Μυθιστόρημα επιστροφής και μνήμης με επίκεντρο το ιστορικό Λήδρα Πάλας

«Brandy Sour» της Κωνσταντίας Σωτηρίου (κριτική) – Μυθιστόρημα επιστροφής και μνήμης με επίκεντρο το ιστορικό Λήδρα Πάλας

Για το μυθιστόρημα της Κωνσταντίας Σωτηρίου «Brandy Sour – Μυθιστόρημα σε είκοσι δύο δωμάτια» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Χριστούγεννα στο Λήδρα Πάλας, το 1954.

Γράφει ο Δημήτρης Χριστόπουλος

«Ο τόπος ανήκ...

«Λάδι σε καμβά» του Αλέξη Πανσέληνου (κριτική)

«Λάδι σε καμβά» του Αλέξη Πανσέληνου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Αλέξη Πανσέληνου «Λάδι σε καμβά» (εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Φοιτητές συγκεντρωμένοι έξω από το Πολυτεχνείο στις 15.11.1973 γράφουν συνθήματα σε διερχόμενα τρόλεϊ «Κάτω η χούντα» © Ντίμης Αργυρόπουλος / Πρακτορείο Φωτογραφικών Επικαίρων Ελληνικού και Ξένου Τύπου...

«Φυγόδικος δεν ήμουν» της Ισμήνης Καρυωτάκη (κριτική) – Από τη Φρειδερίκη στον «Κατήφορο»

«Φυγόδικος δεν ήμουν» της Ισμήνης Καρυωτάκη (κριτική) – Από τη Φρειδερίκη στον «Κατήφορο»

Για το μυθιστόρημα της Ισμήνης Καρυωτάκη «Φυγόδικος δεν ήμουν» (εκδ. Ποταμός). Κεντρική εικόνα: Η Ζωή Λάσκαρη στον «Κατήφορο» (σκην. Γιάννης Δαλιανίδης).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Θα ήθελα, πρώτα απ’ όλα, να δώσω τα εύσημα στην Ισμήνη Καρυω...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» των Νάντλερ & Σαπίρο (κριτική) – «Πώς η φιλοσοφία μπορεί να μας σώσει από τον εαυτό μας»

«Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» των Νάντλερ & Σαπίρο (κριτική) – «Πώς η φιλοσοφία μπορεί να μας σώσει από τον εαυτό μας»

Για το βιβλίο των Στίβεν Νάντλερ και Λόρενς Σαπίρο [Steven Nadler, Lawrence Shapiro] «Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» (μτφρ. Παρασκευή Παπαδοπούλου, εκδ.Διόπτρα) –  ένα βιβλίο για το τι κάνει πολλούς καλοπροέραιτους ανθρώπους να σκέφτονται εντελώς λάθος και πώς μπορούμε (αν μπορούμε) να τους αλλάξ...

Ηλίας Μπιστολάς: «Ένα μικρό βιβλίο που καταπιάνεται με μεγάλα θέματα»

Ηλίας Μπιστολάς: «Ένα μικρό βιβλίο που καταπιάνεται με μεγάλα θέματα»

Πρόσφατα ο Ηλίας Μπιστολάς μας συστήθηκε με το μυθιστόρημα «Χώμα στα μάτια, στα αυτιά, στο στόμα» (εκδ. Τόπος), «ένα σχετικά μικρό σε έκταση βιβλίο το οποίο καταπιάνεται με μεγάλα θέματα».

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης

Με ποια λόγια θα συστήνατε...

Καζούο Ισιγκούρο: «Γράφω όπως θα έγραφε ένας τραγουδοποιός»

Καζούο Ισιγκούρο: «Γράφω όπως θα έγραφε ένας τραγουδοποιός»

Ο νομπελίστας Kazuo Ishiguro μίλησε στον Guardian για τη συλλογή διηγημάτων του με τίτλο «Νυχτωδίες», που κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Ψυχογιός, σε μετάφραση Αργυρώς Μαντόγλου.

Επιμέλεια: Book Press

Ο βραβευμένο...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Το σκοτάδι παραμένει» των Γουίλιαμ ΜακΊλβανι & Ίαν Ράνκιν (προδημοσίευση)

«Το σκοτάδι παραμένει» των Γουίλιαμ ΜακΊλβανι & Ίαν Ράνκιν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Γουίλιαμ ΜακΊλβανι [William McIlvanney], το οποίο ολοκλήρωσε ο Ίαν Ράνκιν [Ian Rankin] «Το σκοτάδι παραμένει» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ