kapnismena ereipia

Για το μυθιστόρημα του Βασίλη Κουνέλη «Καπνισμένα ερείπια» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Διονύση Μαρίνου

Το καλοκαίρι του 2002 ήταν ολότελα παράξενο για την Ελλάδα. Εν μέσω παροιμιώδους ραστώνης, θερινού θάλπους και λαμπρής αμεριμνησίας, η Ελληνική Αστυνομία έκανε πράξη αυτό που προσδοκούσε επί 27 συναπτά χρόνια: να ξηλώσει το πουλόβερ της τρομοκρατικής οργάνωσης «17 Νοέμβρη» και να συλλάβει τα μέλη της.

Η αποκάλυψη των προσώπων που τελικά συγκροτούσαν την «17Ν» ήταν μια σπουδή στην κοινοτοπία. [...] Παρά τις ακραίες απόψεις και πρακτικές τους, όλα τα μέλη της οργάνωσης επιβεβαίωναν τις βασικές εκδοχές του μέσου Έλληνα. Τίποτα το εκκεντρικό ή περισπούδαστο.

Είχαν προηγηθεί παταγώδεις αποτυχίες, εξωφρενικές γκάφες, εγκληματικές αβελτηρίες, αλλά και μια υποβόσκουσα συνωμοσιολογία για ποιος και για ποιους λόγους κρυβόταν πίσω από την οργάνωση «φάντασμα». Πολλοί τότε έσπευσαν να μιλήσουν για το πραγματικό τέλος της Μεταπολίτευσης, καθώς γέννημα θρέμμα εκείνης της περιόδου ήταν και η συγκεκριμένη οργάνωση. Η ύστερη γνώμη της ελληνικής περίπτωσης απέδειξε πως η περιώνυμη Μεταπολίτευση άνοιξε και έκλεισε τα κιτάπια της πολλές φορές στον δημόσιο βίο. Τούτο, όμως, είναι μια άλλη ιστορία. 

Η αποκάλυψη των προσώπων που τελικά συγκροτούσαν την «17Ν» ήταν μια σπουδή στην κοινοτοπία. Όσοι πίστευαν πως οι εκτελεστές εκπληρούσαν, όντως, τον μύθο που τους περιέβαλε, μάλλον κατανόησαν πόσο τους είχε παραπλανήσει η αχαλίνωτη φαντασία τους. Παρά τις ακραίες απόψεις και πρακτικές τους, όλα τα μέλη της οργάνωσης επιβεβαίωναν τις βασικές εκδοχές του μέσου Έλληνα. Τίποτα το εκκεντρικό ή περισπούδαστο. Κανένας Ρομπέν των Δασών σε σύγχρονη μορφή. Άνθρωποι της διπλανής πόρτας ήταν σχεδόν όλοι τους. Λαϊκά παιδιά που ριζοσπαστικοποιήθηκαν αμέσως μετά την πτώση της Δικτατορίας. Βρισκόμενοι μονίμως εν (πολιτικώ) βρασμώ έγιναν η ασύμμετρη απειλή της αστικής Δημοκρατίας. Προέγραψαν πρόσωπα, αφαίρεσαν ζωές, έσπειραν τον τρόμο, βάφτισαν το επαναστατικό τους όραμα σε μια κολυμβήθρα γεμάτη αίμα. 

Η ελληνική λογοτεχνία, καίτοι έχει να εμφανίσει αρκετά δείγματα γραφής γύρω από το θέμα της τρομοκρατίας, δεν μπορούμε να πούμε πως ακούμπησε το πυρωμένο σίδερο με την ίδια ζέση που το έκανε στις μέρες μας για την οικονομική κρίση και την άνοδο της Ακροδεξιάς. Φαίνεται πως με τα χρόνια, η τρομοκρατία έπαψε να είναι ένα «δελεαστικό» θέμα για ανάλυση με την επίρρωση της μυθοπλασίας. 

Το μυθιστόρημα του Βασίλη Κουνέλη Καπνισμένα ερείπια (εκδ. Καστανιώτη), αν και δεν αναφέρεται ευθέως στην «17Ν», λειτουργεί ως μια παράπλευρη ιστορία της. Οι συνάφειες είναι πολλές και οι αντιστοιχίες προσώπων και γεγονότων πρόδηλες. Το ποια χρεία έχουμε τέτοιων μυθιστορημάτων πολιτικού περιεχομένου, τώρα που οι δράστες έχουν καταδικαστεί για τις πράξεις τους και εκτίουν βαρύτατες ποινές φυλάκισης, αποδεικνύεται ολοκάθαρα από την οπτική γωνία του συγγραφέα. 

Πρωταγωνιστής δεν είναι κάποιος διώκτης των τρομοκρατών, έτσι ώστε από πίσω του να συνασπίζεται η πλειοψηφία των πολιτών, αλλά ένα βασικό μέλος της. Ο Ηρακλής Κοντός, καταδικασμένος κι αυτός, υπήρξε σημαντικός βραχίονας της τρομοκρατικής οργάνωσης «Επαναστατική Οργάνωση των Οκτώ». Μια επαναστατική γκρούπα που «ταυτίστηκε» σε συμβολικό και πραγματικό επίπεδο με τον αριθμό οκτώ. Ο διαμεσολαβητής της ιστορίας είναι ο δικηγόρος του Φίλιππος Γιαννόπουλος. Αυτός είναι που μεταφέρει τόσο την πλευρά του τρομοκράτη, όσο και τη δική του από τη στιγμή που έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στην εξέλιξη της δίκης. 

Ο Κουνέλης δεν γράφει ένα μυθιστόρημα αποκαλύψεων, αλλά ένα αποκαλυπτικό μυθιστόρημα με την έννοια ότι προσπαθεί να βουτήξει στα θολά νερά που έπεσε ο Ηρακλής Κοντός κι όταν αναδύθηκε βρέθηκε με ένα όπλο ανά χείρας. Έτοιμος να αφαιρέσει τη ζωή κάποιου μεγαλοστελέχους του αστικού κράτους, προς χάριν της ιδέας της διαρκούς Επανάστασης.

Είναι φανερό πως ο Βασίλης Κουνέλης χρησιμοποίησε επί σκοπώ τη δικηγορική του ιδιότητα και τη συμμετοχή του στη δίκη της «17Ν» ως συνήγορος υπεράσπισης του Πάτροκλου Τσελέντη. Όλο αυτό το πραγματολογικό υλικό περνάει μέσα από το βιβλίο και του δίνει εγκυρότητα και αληθοφάνεια, δίχως να επιδιώκει να κρούσει κλειστές θύρες και να μας αποκαλύψει ανομολόγητα μυστικά – καλά κρυμμένα ως τώρα από τους τρομοκράτες ή τους δημοσιογράφους που κάλυψαν τα γεγονότα εκείνης της εποχής. 

Ο Κουνέλης δεν γράφει ένα μυθιστόρημα αποκαλύψεων, αλλά ένα αποκαλυπτικό μυθιστόρημα με την έννοια ότι προσπαθεί να βουτήξει στα θολά νερά που έπεσε ο Ηρακλής Κοντός κι όταν αναδύθηκε βρέθηκε με ένα όπλο ανά χείρας. Έτοιμος να αφαιρέσει τη ζωή κάποιου μεγαλοστελέχους του αστικού κράτους, προς χάριν της ιδέας της διαρκούς Επανάστασης. Ο Ηρακλής Κοντός, όπως και οι πραγματικοί «οπλαρχηγοί» της «17Ν», δεν ήταν κάτι το εξαιρετικό. Δεν βγήκε από το πρόπλασμα του Μπακούνιν και του Νετσάγιεφ (αν και την κατάλληλη στιγμή χρειάστηκε να τους διαβάσει έτσι ώστε να οπλιστεί ιδεολογικά). Ένα απλοϊκό παιδί νησιωτών ήταν. Η οικογένειά του ζούσε στο νησί Αιγίλειψος. Ζούσε, τρόπος του λέγειν, ψευτοζούσε σε μια κλειστή κοινωνία που δεν αποδεχόταν τα αδύναμα μέλη της. Ο πατέρας ταχυδρομικός υπάλληλος, η μάνα στο σπίτι, τα παιδιά (ο Ηρακλής και οι δίδυμοι αδελφοί του) να προσπαθούν να επιβιώσουν με αντιπάλους τα παιδιά των προυχόντων του νησιού. 

Η πραγματική ζωή του Κοντού θα ξεκινήσει όταν θα μετοικήσουν στον Πειραιά. Εκεί, το μεγάλο λιμάνι (όπως και η Αθήνα) θα του προσφέρει όλες τις δυνατότητες: για το καλό και το κακό. Είναι το ίδιο παιδί που θα μαγευτεί από το βιολί και θα φτάσει στο σημείο να γίνει ένας βιρτουόζος που θα μπορούσε να κάνει διεθνή καριέρα, αλλά κι αυτό που θα εκδικηθεί για την ντροπή που υφίσταται η μάνα του από ένα κουτσαβάκι αστυνομικό που την πολιορκεί εκμεταλλευόμενος το γεγονός ότι ο άντρας της έχει πεθάνει. Ο φοιτητής Κοντός θα μαγευτεί από τις μεγάλες αλλαγές που συμβαίνουν στη χώρα, θα πάρει το μερτικό από τον έρωτα που κάθε νέος αποζητάει (και στο νησί, μικρός όπως ήταν, δεν μπορούσε να τον ολοκληρώσει) και μέσω ενός υπόγειου κυκλώματος θα αρχίσει να διαμορφώνει μέσα του το προφίλ του ριζοσπάστη. Αρχικά ως υποστηρικτικό μέλος και στη συνέχεια ως ενεργό, θα βρεθεί στο κέντρο όλων των επιχειρήσεων της Οργάνωσης.

Πώς ένα νέο παιδί που θα μπορούσε να έχει άλλη τύχη, καταλήγει να ζωστεί με τα όπλα και να βγει στο κυνήγι των αστών; Πώς γεννιέται ένας τρομοκράτης;

Ο λόγος, όμως, ανήκει και στον δικηγόρο του Φίλιππο Γιαννόπουλο που με τη σειρά του έχει μπόλικη οικογενειακή και προσωπική ιστορία να διηγηθεί. Πήγε κόντρα στον χουντικό πατέρα του, ακολούθησε την αριστερόστροφη πολιτική προοπτική και, τελικά, έγινε συνήγορος και εξομολόγος ενός τρομοκράτη. Αν παίρνει θέση στο μυθιστόρημα; Υπογείως ναι, αλλά φανερά ποτέ. Κάτι τέτοιο θα προκαλούσε σημαντικές ρήξεις στο βιβλίο και θα το μετέτρεπε σε αγιογραφία και απολογία από το φοβερό βήμα της λογοτεχνίας. 

Αν και η λύση που δίνει στο δράμα ο Κουνέλης δεν είναι η πλέον συμβατή με την πραγματικότητα, εντούτοις σε πολλά σημεία του μυθιστορήματος (πάντως, όχι στις ονειρικές περιελίξεις και τους εσωτερικούς μονολόγους του που αποδεικνύονται σχοινοτενείς) καταφέρνει να κυκλώσει τον εσωτερικό κόσμο του βασικού του ήρωα. Η ιστορία λειτουργεί σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο – δεν θα μπορούσε να γίνει αλλιώς από τη στιγμή που οι τρομοκράτες ενήργησαν ως αυτόκλητοι τιμωροί και δικαστές και περιέπλεξαν όλη τη χώρα σε μια δίνη θεωρώντας πως έπρατταν εξ ονόματός της (δίχως, φυσικά, να τους το έχει ζητήσει κανείς). Διαφαίνονται οι αντιθέσεις και οι αντιφάσεις των μελών μετά της σύλληψή τους (κυριαρχεί η φιγούρα του γηραιού Φώτη που φέρνει στο νου τη φυσιογνωμία του Γιωτόπουλου), αλλά και η αντιμέτωπη που έτυχαν από την ελληνική κοινωνία. Φυσικά, το ερώτημα παραμένει πάντα ανοιχτό: πώς ένα νέο παιδί που θα μπορούσε να έχει άλλη τύχη, καταλήγει να ζωστεί με τα όπλα και να βγει στο κυνήγι των αστών; Πώς γεννιέται ένας τρομοκράτης; Ποιες ειδικές συνθήκες θερμαίνουν την ορμή του και την μετατρέπουν σε μίσος και ιδεολογική λύσσα; Ο Ηρακλής Κοντός είναι μια τέτοια χαρακτηριστική περίπτωση. Μπορεί κανείς να μην συμφωνεί με τη λογική και τις πρακτικές του, αλλά με τη βοήθεια του μυθιστορήματος είναι σε θέση να τον κατανοήσει. Είναι κι αυτό ένα βήμα. Η Δημοκρατία, άλλωστε, οφείλει να αποδέχεται και τις παραφυάδες της. 

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, η συλλογή διηγημάτων «Όπως και αν έρθει αυτό το βράδυ» (εκδ. Μελάνι).


altΚαπνισμένα ερείπια
Βασίλης Κουνέλης
Καστανιώτης 2018
Σελ. 384, τιμή εκδότη €15,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΚΟΥΝΕΛΗ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Δημητρίου «Ουρανός απ’ άλλους τόπους» (εκδ. Πατάκη). Οικογενειακή φωτογραφία: Άγνωστος δημιουργός  © Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Έχετε δει χειροποίητους σεμέδες...

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ