Braun Vega 2

Για τη συλλογή διηγημάτων του Αχιλλέα Κυριακίδη «Το μουσείο των τύψεων και άλλες ιστορίες» (εκδ. Πατάκη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Στην προμετωπίδα του βιβλίου ο ποιητής Γιώργης Παυλόπουλος και ο στίχος του: Κοιμάται και το φεγγάρι τον κατέχει («Ο ποιητής και το φεγγάρι», Χαιρετισμός στον Jorge Luis Borges). Μ’ αυτόν τον τρόπο (αντλημένο από το πλούσιο λογοτεχνικό τοπίο των επιρροών του μπορχεσιανού έργου) ο Αχιλλέας Κυριακίδης επέλεξε την είσοδο στα δικά του κείμενα, τα καινούργια, που φέρουν μέσα τους όλη την αύρα του σύμπαντος κόσμου του μέγιστου διανοητή Μπόρχες. Κάποιος θα πει: Μα πάλι ο Μπόρχες; Η απάντηση θα μπορούσε να είναι: Μα, φυσικά! Ποιος άλλος; Αν μέσα στα δικά του κείμενα μπορείς να δεις όλον τον κόσμο της λογοτεχνίας (εμφανώς ή όχι, καμία σημασία δεν έχει – ίσα ίσα οι υποκρυπτόμενες αναφορές αποδεικνύονται και οι πλέον ενδιαφέρουσες), τότε η παρουσία του Μπόρχες θα είναι έως και αυτονόητη σε ό,τι σήμερα ακόμη γράφεται με αξιώσεις. Ο Κυριακίδης, επομένως, όχι με στείρα εμμονή αλλά με δημιουργική κάθε φορά διαφοροποίηση του τρόπου, μας φέρνει στο προσκήνιο μια σκέψη δική του με όλη την γόνιμη επιρροή που έχει  ασκήσει μέσα της η σκέψη του Μπόρχες.

Εδώ το λογοτεχνικό παιχνίδι γίνεται με άξονα την έννοια του χρόνου, όχι όμως στις τρεις διαστάσεις του, τις συμβατικά αποδεκτές από την ανθρώπινη διάνοια, αλλά στην τέταρτη εκδοχή του: «[…] η μνήμη είναι η τέταρτη –και η μόνη υποκειμενική– εκδοχή του χρόνου»

Με την εισαγωγή, λοιπόν, αυτή εισέρχεσαι υποψιασμένος στις ιστορίες του βιβλίου. Η αλήθεια είναι πως το τοπίο δεν είναι ομαλό για τον αμύητο αναγνώστη. Απαιτείται εδώ η αναγνωστική επάρκεια, που σημαίνει τριβή με τα κείμενα που αρέσκονται να λειτουργούν ως σημαίνοντα για ποικίλα σημαινόμενα, ως πρόκληση για αποκάλυψη των στρωμάτων μιας παλίμψηστης γραφής, κυρίως εκείνα τα κείμενα που προτιμούν να βλέπουν τη λογοτεχνία με τη σοβαρότητα μιας παίζουσας ματιάς – αλλιώς θα λέγαμε εκείνα που προτιμούν να κλείνουν το μάτι στον αναγνώστη τους προσδοκώντας τη συνωμοτική ανταπόκριση. Εδώ το λογοτεχνικό παιχνίδι γίνεται με άξονα την έννοια του χρόνου, όχι όμως στις τρεις διαστάσεις του, τις συμβατικά αποδεκτές από την ανθρώπινη διάνοια, αλλά στην τέταρτη εκδοχή του: […] η μνήμη είναι η τέταρτη –και η μόνη υποκειμενική– εκδοχή του χρόνου· […] μια βίαιη εισβολή τετελεσμένων σ’ ένα χρόνο, τον παρόντα, που είναι ένα διαρκές work in progress· («Κτερίσματα»).

Στη λογική αυτή δομείται και το παράδοξο Βιογραφικό Σημείωμα, με το οποίο κλείνει η συλλογή – ένα σχόλιο στο οποίο, ωστόσο, προτιμώ να προτάξω καταργώντας τη σειρά του συγγραφέα ή ερμηνεύοντας, όπως ελπίζω, στην ουσία όλο το βιβλίο. Πρόκειται για μια λίστα (πάντα ενδιαφέρουσες οι λίστες, μιλούν καθαρότερα από πολλές αφηρημένες αναλύσεις) με καταγραφές ακουσμάτων, εικόνων, προσώπων και καταστάσεων, που παρατίθενται ως μνημονικοί σταθμοί συγκροτώντας έτσι τον προσωπικό χρόνο μέσα από την τέταρτη διάστασή του, την αναμφίβολα υποκειμενική· στην ουσία την μόνη εκδοχή των χρονικών διαστημάτων που μπορούμε να κρατήσουμε στο χέρι μας, καθώς ο άλλος χρόνος, ο μετρημένος αυστηρά, κυλάει ερήμην μας και αργά αλλά σταθερά μας καταργεί. Κι εδώ τα πρόσωπα των υπολοίπων διηγημάτων επιθυμούν να κρατήσουν τον χρόνο και να τον διαχειριστούν με τον προσφορότερο τρόπο που το καθένα βρίσκει ή (στην ανάγκη) εφευρίσκει.

Πώς γίνεται, για παράδειγμα, ένας επιμελητής εκδόσεων να παρεμβαίνει στα κλασικά έργα και να αλλοιώνει κατά το δοκούν το τέλος τους; Στο ευφυές (και στον τίτλο του) «The Ender» συναντάμε αυτήν ακριβώς τη θρασύτητα. Εκτός αν αυτό που φαίνεται σαν θράσος συνιστά μια αγωνιώδη επιθυμία παρέμβασης στον συντελεσμένο χρόνο – όσο μπορεί αυτό να γίνει κατορθωτό ή όσο μπορεί να λειτουργήσει (ιαματικά ίσως) ως μάταιη αυτονόμηση της ύπαρξης από τα δεσμευτικά όρια. Το τέλος της ιστορίας παραπέμπει στο δίσημο τέλος του «Νότου», του αριστουργηματικού διηγήματος του Μπόρχες, αφήνοντας τον αναγνώστη να αποτελειώσει ελεύθερα με τη δική του εκδοχή το κείμενο.

Κι έπειτα, στο έξοχο «Με τον Φούνες», συντελείται η μυθοπλαστική συνάντηση (δε συναντηθήκαμε στην πραγματικότητα, αλλά σε μια γωνιά της μυθοπλασίας) του συγγραφέα με τον μνήμονα Φούνες, τον ήρωα του Μπόρχες στη «Μυθοπλασία» παραβιάζοντας κάθε λογική συνθήκη και ανατρέποντας τον χρόνο και ως χρονική διάρκεια αλλά και ως χρόνο των λογοτεχνικών αφηγήσεων, που πλέον μαγικά συγχέουν τον δημιουργό με τον ήρωα.

Στο «Εξωφρενικό αριστούργημα», ίσως το πιο ευφάνταστο στην επινόησή του από όλα τα διηγήματα του βιβλίου, ο χρόνος επανέρχεται πάλι για να εκτιμηθεί ως «αέναη ροή που μας προσπερνάει στο σκοτάδι», ενώ εμείς είμαστε εκεί που η μνήμη επιθυμεί να μας οδηγήσει με τις επιλεκτικές της ανακύπτουσες αναφορές.

Αλλά και στο «Εξωφρενικό αριστούργημα», ίσως το πιο ευφάνταστο στην επινόησή του από όλα τα διηγήματα του βιβλίου, ο χρόνος επανέρχεται πάλι για να εκτιμηθεί ως αέναη ροή που μας προσπερνάει στο σκοτάδι, ενώ εμείς είμαστε εκεί που η μνήμη επιθυμεί να μας οδηγήσει με τις επιλεκτικές της ανακύπτουσες αναφορές. Από το σημείο αυτό και πέρα αρχίζει και η δημιουργία, η Τέχνη, η προσωπική σφραγίδα του νοήμονος όντος, που στην προκειμένη περίπτωση περιγελά ευθαρσώς τα φυσικά όρια, και που κατασκευάζει το πανίσχυρο άλλοθι, προκειμένου να υλοποιήσει τη μέγιστη επιθυμία του ανθρώπου, δηλαδή να επέμβει και να διαφοροποιήσει το παρελθόν.

Τέλος, ας γίνει μνεία του πιο παράξενου (αλλά και πιο πιστού στο σύμπαν του Μπόρχες) διηγήματος με τον τίτλο «Κτερίσματα». Κι ας μην αναρωτηθούμε ποιος το γράφει αυτό το μικρό άριστο δείγμα γραφής, που μέσα σε αγκύλες στο τέλος υπογράφεται [Χόρχε Λουίς Μπόρχες], γιατί πράγματι δεν έχει καμία σημασία. Όπως σημειώνεται στο οπισθόφυλλο του βιβλίου: […] ένα διήγημα που ο Μπόρχες δεν εξέδωσε (μπορεί και να μην έγραψε) ποτέ.

Κι αν επιμένει κάποιος να ρωτάει για την ταυτότητα του διηγήματος, εδώ ο ίδιος ο Μπόρχες δίνει μια απάντηση: […] Ο Σπινόζα κατάλαβε πως όλα τα πράγματα θέλουν να παραμείνουν αυτό που είναι˙ η πέτρα θέλει να είναι αιωνίως πέτρα, και η τίγρη, τίγρη. Εγώ θα παραμείνω Μπόρχες˙ όχι ο εαυτός μου (αν υποτεθεί ότι είμαι κάποιος), αν και αναγνωρίζω τον εαυτό μου λιγότερο στα βιβλία μου απ’ όσο στα βιβλία πολλών άλλων ή στο περίτεχνο γρατζούνισμα μιας κιθάρας. Πριν κάποια χρόνια, προσπάθησα ν’ απελευθερωθώ απ’ αυτόν, και πέρασα απ’ τις μυθολογίες των προαστίων στα παιχνίδια με το χρόνο και το άπειρο˙ αυτά τα παιχνίδια, όμως, τώρα πια ανήκουν στον Μπόρχες, και θα χρειαστεί να επινοήσω άλλα. Έτσι, όλη μου η ζωή είναι μια φυγή, κι όλα τα χάνω κι όλα ανήκουν στη λήθη – ή σ’ αυτόν. Δεν ξέρω ποιος από τους δυο μας γράφει αυτή τη σελίδα. («Ο Μπόρχες κι εγώ», Ο ποιητής, 1960, μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, Ελληνικά Γράμματα, 2005)

* Η ΔΙΩΝΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ είναι συγγραφέας. 
Τελευταίο της βιβλίο, η συλλογή διηγημάτων «Ο βιωμένος χρόνος» (εκδ. ΑΩ).

→ Στην κεντρική εικόνα έργο του περουβιανού ζωγράφου Herman Braun-Vega (1933 - )


altΤο μουσείο των τύψεων
Και άλλα διηγήματα
Αχιλλέας Κυριακίδης
Πατάκης 2018
Σελ. 160, τιμή εκδότη €8,70

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ ΚΥΡΙΑΚΙΔΗ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Στέλιου Μάινα «Να θυμηθώ να παραγγείλω» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μάνου Κοντολέων

Γνωστός ηθοποιός ο Στέλιος Μάινας, πριν από δώδεκα χρόνια είχε κάνει μια πρώτη εμφάνιση και στο χώρο της πεζογραφίας με μια συλλογή διηγημάτων – ...

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

Για τη νουβέλα του Βασίλη Τσιαμπούση «Ο κήπος των ψυχών» (εκδ. Εστία).

Του Ευάγγελου Αυδίκου

Υπάρχουν πολλές επιστημονικές μελέτες για τον εμφύλιο πόλεμο Σ’ αυτή την κατεύθυνση είναι καθοριστική η συνδρομή της Προφορικής Ιστορίας, που γιγαντώθηκε ως πεδίο έρευνας, κινούμενη στη ορ...

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

Για τη νουβέλα του Σπύρου Κιοσσέ «Τα πρωτοβρόχια – Μικρή ιστορία ενηλικίωσης» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη

Ποια στιγμή σηματοδοτεί την πορεία προς την ενηλικίωση; Μέσα από ποιες διαδικασίες δρομολογείται; Ποιες ενδότερες δυνάμεις ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Για να τον ξεχάσω (διήγημα)

Για να τον ξεχάσω (διήγημα)

Η αλήθεια είναι πως στην αρχή σε σιχαινόμουν. Απ’ την πρώτη στιγμή που σ’ έφερε στο σπίτι και σε είδα να κολυμπάς μέσα σ’ εκείνο το διάφανο σακούλι που το ‘σφιγγε σαν πουγκί στο χέρι του, σαν μπελά σ’ έβλεπα περισσότερο παρά σαν παρέα, ένα μπελά με τον οποίο δεν ήθελα επ’ ουδενί να συμβιώσω.

Της Χρυσ...

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Τρια μυθιστορήματα του επιτυχημένου Ισπανού συγγραφέα Χαβιέρ Θέρκας (Javier Cercas) και ο τρόπος με τον οποίο ο Ισπανικός Εμφύλιος εντάσσεται στις τρεις ιστορίες. Οι διαθλάσεις της Ιστορίας στον καθρέφτη της μνήμης και της λογοτεχνικής αφήγησης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

02 Μαΐου 2022 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Οι δώδεκα συμβουλές του Ρομπέρτο Μπολάνιο για τη συγγραφή διηγημάτων

Ο Χιλιανός πεζογράφος και ποιητής Roberto Bolaño ήταν ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους ισπανόφωνους λογοτέχνες. Μετανάστευσε σε μικρή ηλικία στο Μεξικό και αργό

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ