Les Voyageurs Marseilles France

Για το μυθιστόρημα του Μιχάλη Μοδινού «Το πλέγμα» (εκδ. Καστανιώτη).

Της Νότας Χρυσίνα

Το νέο βιβλίο του Μιχάλη Μοδινού προσδιορίζεται από το εξώφυλλο ως μυθιστόρημα σε είκοσι μονολόγους. Ο έμπειρος και οξυδερκέστατος αναγνώστης που έχει διαβάσει τα προηγούμενα βιβλία του συγγραφέα καταλαβαίνει αμέσως τον υπαινιγμό του. Ωστόσο ο Μοδινός επανέρχεται στην προμετωπίδα παραθέτοντας ένα απόσπασμα από το βιβλίο του Lewis Carroll Sylvie and Bruno, ένα απόσπασμα από το Εναρκτήριο μάθημα κοινωνικής ανθρωπολογίας του ίδιου και ένα απόσπασμα από τα Στοιχειώδη σωματίδια του Μισέλ Ουελμπέκ υποβάλλοντας ουσιαστικά τον τρόπο που θέλει να διαβαστεί το βιβλίο του: ως μία λογοτεχνική κατασκευή «χωρίς αξιώσεις επαλήθευσης ή έστω διάψευσης», καθώς όπως γράφει στο δοκίμιό του Εναρκτήριο μάθημα κοινωνικής ανθρωπολογίας ο αναγωγικός ισχυρισμός ότι η ανθρώπινη κοινωνία λειτουργεί ως οικοσύστημα είναι απλά «μια μεταφορά και τίποτα παραπάνω». 

Ο μοντερνισμός, τον οποίο νομίζω εκπροσωπεί άξια ο συγγραφέας, ευνοεί αυτού του είδους τη λογοτεχνική αναπαράσταση καθώς μερικά από τα βασικά χαρακτηριστικά του είναι η σύγχυση των ορίων μεταξύ λογοτεχνικών ειδών, οι τεχνικές του εσωτερικού μονολόγου και της ροής της συνείδησης, οι μη ξεκάθαρες οπτικές γωνίες και ηθικές στάσεις.

Επιπλέον, ο τίτλος Το Πλέγμα μοιάζει να δίνει τον ορισμό αυτού που ουσιαστικά είναι το θέμα του βιβλίου, δηλαδή ένα ανθρώπινο οικοσύστημα, μια κοινότητα ζωντανών οργανισμών που δρουν και αλληλοεπιδρούν ως ενιαίο σύνολο αλλά και σαν αυτόνομος οργανισμός, που εντάσσεται μέσα στο γενικότερο οικοσύστημα. Ο Μοδινός, ως γεωγράφος και περιβαλλοντολόγος, μελετά με τους όρους της επιστήμης του την κοινωνία και αποτυπώνει τα ίχνη της μέσω της μυθοπλασίας. Άλλωστε ο μοντερνισμός, τον οποίο νομίζω εκπροσωπεί άξια ο συγγραφέας, ευνοεί αυτού του είδους τη λογοτεχνική αναπαράσταση καθώς μερικά από τα βασικά χαρακτηριστικά του είναι η σύγχυση των ορίων μεταξύ λογοτεχνικών ειδών, οι τεχνικές του εσωτερικού μονολόγου και της ροής της συνείδησης, οι μη ξεκάθαρες οπτικές γωνίες και ηθικές στάσεις. Σε αυτά τα χαρακτηριστικά προστίθενται η χρήση στοιχείων του μεταμοντερνισμού: της παρωδίας και του παστίς. Το νέο βιβλίο του Μοδινού με προβλημάτισε ως προς το αν ανήκει ή όχι στο πρώτο ή το δεύτερο αλλά και γενικότερα ως προς το λογοτεχνικός είδος και έτσι κατέφυγα στον ορισμό τους από τον Ζεράρ Ζενέτ στο βιβλίο του Παλίμψηστα. Δεν μπόρεσα να κατατάξω το βιβλίο στην παρωδία ή το παστίς καθώς ούτε η θεματική του αλλάζει κάποιο κείμενο (υποκείμενο) που φανερά θα μπορούσε να παρωδεί ούτε το ύφος του αλλάζει σε σημείο που να θεωρηθεί παστίς. Δεν θα επεκταθώ καθώς θα ξεφύγω από τον στόχο που είναι η λογοτεχνική κριτική ανάγνωση. Ωστόσο, σημείωσα ορισμένα σημεία που νομίζω ότι θα βοηθήσουν στην βαθύτερη κατανόηση του βιβλίου αλλά και του ανοίγματος που κάνει ο Μοδινός με διάθεση ανανέωσης της λογοτεχνίας.  

Το πρώτο σημείο, που αφορά την ανάγνωση του βιβλίου του Μοδινού και σημείωσα από τα Παλίμψηστα, αφορά το γένος για το οποίο ο Ζεράρ Ζενέτ γράφει: «τα κείμενα μεταμφιέζονται, εναλλάσσουν και υποδύονται ρόλους, διατηρώντας κάτι από τις διεμφυλικές σχέσεις, έναν αδιόρατο ερμαφροδιτισμό ή υβριδισμό, ενίοτε δυσδιάκριτο στο γενολογικό χάρτη». Επίσης ότι «ο υπότιτλος είναι ένας είδος γενολογικού συμβολαίου». 

Το δεύτερο σημείο αφορά τον τίτλο και την προμετωπίδα τα οποία λειτουργούν ως πυξίδα οδηγώντας τον αναγνώστη σε μια αρτιότερη ανάγνωση του βιβλίου καθώς η λειτουργία όλων αυτών των συγγραφικών επιλογών περιεγράφηκε από τον Ζενέτ με τον όρο παρακειμενικότητα. 

Το νέο βιβλίο του Μοδινού φαίνεται να συνεχίζει τη στροφή στο λογοτεχνικό του έργο, το οποίο παρουσίαζε έξοχα τον τόπο στη λογοτεχνία, που ξεκίνησε με το βιβλίο του «Τελευταία Έξοδος Στυμφαλία» καταγράφοντας την κρίση στην ελληνική κοινωνία.

Αρκετά με τις «τεχνικές» παρατηρήσεις πάνω στο κείμενο. Το νέο βιβλίο του Μοδινού φαίνεται να συνεχίζει τη στροφή στο λογοτεχνικό του έργο, το οποίο παρουσίαζε έξοχα τον τόπο στη λογοτεχνία, που ξεκίνησε με το βιβλίο του Τελευταία Έξοδος Στυμφαλία καταγράφοντας την κρίση στην ελληνική κοινωνία. Ο ήρωας του βιβλίου αυτού σε έναν παραληρηματικό μονόλογο κατέγραφε με ένα ντοκουμενταρίστικο στιλ την ελληνική κοινωνία. Το πλέγμα είναι ένα είδος συνέχειας της Στυμφαλίας. Εννοώ ότι ο ήρωας εκείνου του βιβλίου θα μπορούσε να είναι ένα από τα πρόσωπα που πρωταγωνιστούν στο «θέατρο του παραλόγου» των μονολόγων του νέου βιβλίου του Μοδινού. Συγκεκριμένα ο βασικός ήρωας του βιβλίου, ο Δημήτρης Ωραιόπουλος, στον οποίο ο συγγραφέας ανέθεσε δύο μονολόγους και γύρω από τον οποίο χτίζονται οι σχέσεις όλων των άλλων προσώπων, θα μπορούσε να είναι ο ήρωας της Στυμφαλίας που εδώ δεν έχει τόσο εμφανείς τάσεις αυτοκτονίας και πεθαίνει από φυσικά αίτια.

Ο έρωτας κυριαρχεί στο βιβλίο σαν μια αυταπάτη, γνώρισμα της ρηχότητας των χαρακτήρων που αρνούνται να ωριμάσουν, χαρακτηριστικό της νεόπλουτης ελληνικής κοινωνίας την οποία κυρίως περιγράφει ο συγγραφέας. Ο θάνατος εξορκίζεται μέσα από ατέλειωτες ματαιόδοξες προσωπικές ιστορίες που όλες μαζί συνιστούν την κρίση της κρίσης. Ο Μοδινός έξοχος στις περιγραφές των τοπίων, όπως σε όλα τα βιβλία του, προσπαθεί να συγκινήσει και να συγκινηθεί από τους ήρωές του τους οποίους ταυτόχρονα ειρωνεύεται «Τα δάκρυα ρέουν ανεμπόδιστα και εν μέρει ανακουφιστικά, μιας και εμπεριέχουν το παρελθόν και την ίδια του τη διάψευση». Ο θάνατος την «ύπαρξη του οποίου αντιλαμβανόμαστε στα έξι, ίσως στα οκτώ μας, και μετά, για μια ολόκληρη ζωή, αγωνιζόμαστε με διάφορα κόλπα να τον βάλουμε σε παρένθεση, προσποιούμενοι πως απλά δεν υφίσταται» παίζει κυρίαρχο ρόλο και φαίνεται να απασχολεί ιδιαίτερα τον συγγραφέα που κρύβεται πίσω από τους μονολόγους. Η αυτοαναφορικότητα ως τεχνική δεν κρύβει πάντοτε αρκετά τον συγγραφέα.

Οι ήρωες και οι ηρωίδες των μονολόγων είναι η όψη της κρίσης όπως την έζησε η εύπορη πλευρά του πλανήτη. Είναι ίσως η εξήγηση της κρίσης  που σαν καρκίνωμα, από το οποίο πάσχουν αρκετοί ήρωες και ηρωίδες, αναπαράγει την κρίση που στηλιτεύει.

Επιστρέφοντας στον προβληματισμό μου για το είδος του βιβλίου οι μονόλογοι σε πολλά σημεία μου άφησαν την αίσθηση ότι διαβάζω πολιτική αρθρογραφία καμουφλαρισμένη σε μυθοπλασία. Ο αφηγητής με «λελογισμένη κακία» ή «λελογισμένο χιούμορ», από όποια γωνία κι αν το δει κανένας, παραθέτει καταστάσεις και πρόσωπα μερικά από τα οποία είναι αναγνωρίσιμα ή κατονομάζονται. Οι αναφορές σε γνωστά βιβλία είναι ενδιαφέρουσες όπως και η αναφορά σε κομβικά γεγονότα της ελληνικής, ευρωπαϊκής και παγκόσμιας ιστορίας. Ο μικρόκοσμος των ηρώων του Μοδινού είναι μια λογοτεχνική κατασκευή που με συναρπάζει λιγότερο από τις περιγραφές των τοπίων του, καθώς οι ήρωες είναι φτιαγμένοι μέσα σε ένα «τεχνητό» φως στον κλειστό χώρο του κειμένου το οποίο καταβάλει τον αναγνώστη, όπως και τον ήρωά του Δημήτρη Ωραιόπουλο. Οι ήρωες και οι ηρωίδες των μονολόγων είναι η όψη της κρίσης όπως την έζησε η εύπορη πλευρά του πλανήτη. Είναι ίσως η εξήγηση της κρίσης  που σαν καρκίνωμα, από το οποίο πάσχουν αρκετοί ήρωες και ηρωίδες, αναπαράγει την κρίση που στηλιτεύει. Ωστόσο, το βιβλίο μπορεί να αναγνωστεί και ως «παρά την κρίση, η ζωή συνεχίζεται». Η καθημερινότητα κυριαρχεί της κρίσης. Ένα ιδιότυπο happy end; Η λογοτεχνία που εστιάζει στην κρίση θα πρέπει να προχωρήσει σε μια αυτοκριτική ώστε να ξεπεράσει τις αγκυλώσεις που την εμποδίζουν να καταγράψει την εποχή μας που είναι επίσης εποχή καθαρής δημιουργίας.

* H ΝΟΤΑ ΧΡΥΣΙΝΑ είναι μεταφράστρια, πολιτισμολόγος.

altΤο πλέγμα
Μυθιστόρημα σε είκοσι μονολόγους
Μιχάλης Μοδινός
Καστανιώτης 2018
Σελ. 242, τιμή εκδότη €16,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΜΙΧΑΛΗ ΜΟΔΙΝΟΥ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Άρης», του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού (κριτική)

«Άρης», του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού (κριτική)

Για τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού «Άρης» (εκδ. Κίχλη).

Της Χρύσας Φάντη

Στην επιστολική νουβέλα του ...

«Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας», του Μάνου Κοντολέων (κριτική)

«Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας», του Μάνου Κοντολέων (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Μάνου Κοντολέων «Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας» (εκδ. Πατάκη). Φωτογραφία: Λεπτομέρεια του πίνακα του John Collier «Κλυταιμνήστρα» (1914) © Worcester City Museums.

Της Λεύκης Σαραντινού

Στο μυαλό δύο διάσημων «φ...

«Caput mortuum [1392] – Φάρσα αφανισμού», του Μισέλ Φάις: Πινγκ πονγκ στο σκοτεινό δάσος

«Caput mortuum [1392] – Φάρσα αφανισμού», του Μισέλ Φάις: Πινγκ πονγκ στο σκοτεινό δάσος

Για τη νουβέλα του Μισέλ Φάις «Caput mortuum [1392] – Φάρσα αφανισμού» (εκδ. Πατάκη). Φωτογραφία: «Βάκχες» (1986), θέατρο Άττις, σκηνοθεσία Θεόδωρου Τερζόπουλου.

Της Μαρίνας Αγαθαγγελίδου

Στο υλικό των Βακχών, του τελευταίου, οριακού και ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

5 λεπτά με τον Λουκά Αναγνωστόπουλο

5 λεπτά με τον Λουκά Αναγνωστόπουλο

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Λουκάς Αναγνωστόπουλος με αφορμή το βιβλίο του «Οι μύθοι του χθες και οι άνθρωποι του σήμερα» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Γράφημα. 

Επιμέλεια: Book Press

«Οι αρχαίοι μύθοι είναι συναρπαστικοί και διαχρο...

«Άνθρωποι και Ποντίκια» του Τζον Στάινμπεκ, από την Ομάδα Cartel: για λίγες ακόμη μέρες On demand

«Άνθρωποι και Ποντίκια» του Τζον Στάινμπεκ, από την Ομάδα Cartel: για λίγες ακόμη μέρες On demand

Ο Cartel Τεχνοχώρος προτείνει: «Άνθρωποι και Ποντίκια» του Τζον Στάινμπεκ σε σκηνοθεσία Βασίλη Μπισμπίκη ON DEMAND, για λίγες ακόμη ημέρες μέχρι το τέλος Ιανουαρίου, από Σάββατο 22 έως και 30 Ιανουαρίου.

Επιμέλεια: Book Press

...
Αλεξάνδρα Γρηγορίου: «Ένα ταξίδι αυτογνωσίας μιας σύγχρονης γυναίκας»

Αλεξάνδρα Γρηγορίου: «Ένα ταξίδι αυτογνωσίας μιας σύγχρονης γυναίκας»

Μια κουβέντα γνωριμίας με τη συγγραφέα Αλεξάνδρα Γρηγορίου η οποία με το μυθιστόρημά της «Το μυστικό της Μελίνας» (εκδ. Αρμός) έκανε πρόσφατα την εμφάνισή της, «ένα ταξίδι αυτογνωσίας μιας σύγχρονης γυναίκας», όπως το χαρακτηρίζει η ίδια. 

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

H λίστα του Guardian με τα καλύτερα βιβλία του 2021 περιλαμβάνει πολλά γνώριμα και αγαπητά ονόματα, όπως η Όλγκα Τοκάρτσουκ, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Τζόναθαν Φράνζεν και η Σάλι Ρούνεϊ, μεταξύ άλλων. Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους συγγραφείς που ξεχώρισαν έχουν ήδη ένα ή περισσότερα βιβλία τους μεταφρα...

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

100 βιβλία ποίησης του 2021 που αξίζει να προσέξετε

100 βιβλία ποίησης του 2021 που αξίζει να προσέξετε

Η εκδοτική κίνηση περί την ποίηση και φέτος στη χώρα μας εντονότατη, και σε ένα μεγάλο της κομμάτι πολύ ενδιαφέρουσα και ποιοτική. Οι μεταφράσεις σπουδαίων ξένων ποιητών και ποιητριών, όπως για παράδειγμα έγινε φέτος με τις νομπελίστριες Λουίζ Γκλικ και Βισουάβα Σιμπόρσκα, είναι σημαντικές εκδοτικές χειρονομίες. Πολ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ