Den les kouventa

Για το μυθιστόρημα του Μάκη Μαλαφέκα «Δε λες κουβέντα» (εκδ. Μελάνι).

Του Διονύση Μαρίνου

Δράση που δεν σε αφήνει να την αφήσεις, ήρωες bigger-than-life, θελκτικά κορίτσια, παράξενοι και μυστηριώδεις «κακοί» που συνταιριάζουν το δαιμονικό με το ευφυές, εξωτικά μέρη ή άλλα που δεν εγγράφονται σε ένα καθαρογραμμένο αστικό τοπίο. Αυτή είναι, ακροθιγώς, η δοσολογία για να γράψει κανείς ένα κλασικότροπο pulp μυθιστόρημα.

Η γυμνή γυαλάδα της pulp λογοτεχνίας, επειδή ακριβώς δεν ακκίζεται, δείχνει αλλά δεν είναι ανεπεξέργαστη, δεν είναι κακορίζικη και υποτάσσεται σε δικούς της νόμους, διαβάζεται σήμερα όχι ως απομεινάρι, αλλά ως εξαίσια εντρύφηση σε έναν αλλότροπο κόσμο.

Pulp είναι ο πολτός – εν προκειμένω ο χαρτοπολτός. Τα βιβλία αυτής της κατηγορίας εμφανίστηκαν στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα. Ήταν τυπωμένα σε φτηνό χαρτί, το εξώφυλλο ήταν ανάλογης αισθητικής και ο επίδοξος αναγνώστης είχε πάντα ένα δίλημμα: αν με τα κέρματα που είχε στο πορτοφόλι του θα αγόραζε το βιβλίο ή θα ψώνιζε ένα κουτάκι μπίρα. Θα περίμενε κανείς οι συγγραφείς αυτών των βιβλίων να είναι τίποτα χαροκαμένοι τύποι που δεν βρήκαν στον (εκδοτικό) ήλιο μοίρα και το έριξαν στη φτήνια. Ή, άλλοι δυστυχείς low profile πρωτόπειροι που έβλεπαν από μακριά τη μεγάλη αίθουσα της λογοτεχνίας. Καμία σχέση. Εκτός αν θεωρούμε τον Μαξ Μπροντ, τον Έντγκαρ Ράις Μπάροουζ, τον Λάβγκραφτ, φυσικά τον Τσάντλερ και τον Χάμετ και τον Μπράντμπερι συγγραφείς ήσσονος σημασίας.

Είναι αξιοσημείωτη η δύναμη και η δημιουργικότητα με την οποία εμβολιάστηκε το σώμα της αμερικανικής λογοτεχνίας (κυρίως) με το συγκεκριμένο είδος. Μπορεί για τους καθαρογράφους να αποτέλεσε μια παραφυάδα που μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου άρχισε να χάνει την αίγλη του, για όλους τους υπόλοιπους όμως, που έβλεπαν τη μεγάλη εικόνα, έδωσε έμπνευση και ιδέες όχι μόνο στην αστυνομική λογοτεχνία, αλλά ομοίως στον κινηματογράφο και τη μουσική. Ήταν μέρος μιας ποπ κουλτούρας, μια λαϊκή εκδοχή ανάγνωσης, μια γνήσια πρόθεση να ξεφύγει κανείς από τα παραδεδεγμένα. Η γυμνή γυαλάδα της pulp λογοτεχνίας, επειδή ακριβώς δεν ακκίζεται, δείχνει αλλά δεν είναι ανεπεξέργαστη, δεν είναι κακορίζικη και υποτάσσεται σε δικούς της νόμους, διαβάζεται σήμερα όχι ως απομεινάρι, αλλά ως εξαίσια εντρύφηση σε έναν αλλότροπο κόσμο.

Αν πάλι δεν φτάνουν όλα αυτά υπάρχει το μυθιστόρημα του Τσαρλς Μπουκόβσκι με τον εύγλωττο τίτλο Pulp (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Μεταίχμιο) να δώσει εξηγήσεις. Πρόκειται για ύστερο έργο, μακριά από την εποχή που γεννήθηκε το είδος, όμως ο Χανκ, με τον δικό του τρόπο, ομνύει στους μεγάλους, αλλά βέβαια τους βγάζει και τη γλώσσα σκαρώνοντας ένα αντί-pulp μυθιστόρημα χρησιμοποιώντας όλους τους κώδικες. Μετέρχεται τα κόλπα και τις ιδέες των προηγουμένων και δεν αφήνει τίποτα να πέσει κάτω, με τελικό σκοπό να φτιάξει ένα δικό του υβρίδιο, απόλυτα συναφές με το στιλ του. Το αποτέλεσμα είναι pulp, αλλά και δεν είναι. Από τον δικό του ερειπιώνα, έτσι όπως έκανε πάντα, ανασύρει υλικά που χρησιμοποιεί κατά το δοκούν. Ρίχνει τις ίδιες μπουνιές, αλλά με διαφορετικό σύστημα.

Μπορεί ο Κρόκος να μην είναι ντετέκτιβ με την τρέχουσα έννοια του όρου, μπορεί να μη φέρει τόσο ευδιάκριτα το χνάρι του loser ή του ευρηματικά κυνικού, όμως, κρατάει μέσα του θερμή μια εμπειρία που αποκτήθηκε κοπιωδώς (γράφοντας, πίνοντας, κάνοντας σεξ, ακούγοντας τζαζ) και η οποία, πάλι κατά το δοκούν, γίνεται τέλεια ενσάρκωση της πραγματικότητας.

Το σίγουρο είναι ότι ο Μιχάλης Κρόκος, ο κεντρικός ήρωας στο μυθιστόρημα του Μάκη Μαλαφέκα Δε λες κουβέντα, έχει διαβάσει το συγκεκριμένο μυθιστόρημα. Ο Κρόκος είναι ένας άλλος Νίκι Μπιλέιν (ο ήρωας του Μπουκόφσκι στο Pulp) εν προόδω. Μπορεί να μην είναι ντετέκτιβ με την τρέχουσα έννοια του όρου, μπορεί να μη φέρει τόσο ευδιάκριτα το χνάρι του loser ή του ευρηματικά κυνικού, όμως, κρατάει μέσα του θερμή μια εμπειρία που αποκτήθηκε κοπιωδώς (γράφοντας, πίνοντας, κάνοντας σεξ, ακούγοντας τζαζ) και η οποία, πάλι κατά το δοκούν, γίνεται τέλεια ενσάρκωση της πραγματικότητας. Βέβαια, η δική του πραγματικότητα απέχει αρκετά από αυτή του μέσου κατοίκου της Αθήνας.

Είμαστε, λοιπόν, στην Αθήνα, την περίοδο όπου η περιώνυμη «Ντοκουμέντα» ήρθε στα μέρη μας για να πάρει μια εσάνς της ελληνικής κρίσης, η οποία όμως είχε περάσει σε φάση pause mode. Ήρθε να συλλέξει τη δυναμική μιας παλλόμενης κοινωνίας και συνάντησε μια ληθαργική πολιτεία ατόμων που ήταν κλεισμένη στα σχοινιά επί χρόνια και αποφάσιζε να κάνει ένα μικρό μπρέικ από τον πυγμαχικό αγώνα. Είμαστε σε μια Αθήνα που βράζει από τη ζέστη: λιωμένη Κόλαση, ιδρώτας, προϊούσα αποσύνθεση κι όλα αυτά περιχαρακωμένα, εγκλωβισμένα μέσα σε μια φούσκα υδατοστεγή και αδιαπέραστη. Ως τη στιγμή που φτάνει ο Κρόκος από το Παρίσι, έτοιμος να παρουσιάσει το νέο του βιβλίο για τον Κολτρέιν και συνειδητοποιεί πως στην πόλη του έχει επισυμβεί μια επίθεση τέχνης. Μόνο που αυτός δεν σκαμπάζει από τέτοια πράγματα. Το μόνο που τον ενδιαφέρει είναι να κανονίσει την παρουσίαση του βιβλίου του, να παίξει λίγο στην μπάρα των ναών του οινοπνεύματος και να χώσει μια στεκιά στο μάτι του Μοντεζούμα, κατά τον Νίκο Νικολαΐδη.

Εδώ ακριβώς είμαστε: γι’ αυτή τη στεκιά, ή για τις πολλές στεκιές, μπλέκει σε μια ιστορία που μπορεί να έχει μια κάποια αρχή, αλλά το τέλος της κρύβεται κάτω από στοιβάδες μυστηρίου, πολεμικής, ανώνυμων διαδρομών χρήματος, υπόγειων περιελίξεων στον χώρο της τέχνης και της κυβερνητικής. Τέλος ατελεύτητο τον περιμένει στον λαβύρινθο που αποφάσισε να μπει. Διότι, εν πολλοίς το αποφάσισε και εν μέρει τού προέκυψε. Για τον Κρόκο, η εμφάνιση της θελκτικής Κρις σε ένα μπαρ είναι το κλειδί που ανοίγει όλες τις πόρτες και τον καλωσορίζει το σκοτάδι του παρασκηνίου. Από εκείνη τη στιγμή κι ύστερα αρχίζει να καταδύεται χωρίς φρένα, αλλά με πολλούς περισπασμούς, σε μια σπείρα γεγονότων που άλλα τα ανακαλύπτει μόνος του, άλλα του εμφανίζουν όλη την κρυπτική τους χάρη, βάζοντάς τον στη διαδικασία να βγάλει από τη μύγα ξίγκι, κι άλλα έρχονται κατά πάνω του με επιθετικό τρόπο. Ας πούμε πως όλα ξεκινούν με την Κρις και έναν ερασιτεχνικό πίνακα που έκλεψε. Κάτω από τις στρώσεις των χρωμάτων του πίνακα υπάρχουν σημαντικές πληροφορίες που έχουν να κάνουν με τις γκρίζες ζώνες της «Ντοκουμέντα», του εμπορίου τέχνης και της μάχης χαρακωμάτων που δίνουν οι Γερμανοί με τους Αμερικανούς. Ακούγεται λίγο βαρύγδουπο, αλλά είπαμε: ο Κρόκος είναι bigger than life. Ακριβώς όπως πρέπει να είναι ο ήρωας ενός pulp μυθιστορήματος. Το βιβλίο του Μαλαφέκα είναι της μιας ανάσας, του ενός γύρου θανάτου, του ενός καλού ντιρέκτ που δικαιούσαι να δώσεις για να πάρεις τον αγώνα με νοκ άουτ. Δεν είναι ασθματικό βιβλίο, είναι επικινδύνως γοργό. Γοργό αλλά όχι πρόχειρο.

Ο Μαλαφέκας έχει διαβάσει pulp, το κλασικότροπο, αλλά και την εκδοχή του Μπουκόφσκι. Κλείνει προς τη δεύτερη. Τουτέστιν: χρησιμοποιεί όλα τα συμφραζόμενα, τα κλισέ, τους αρμούς και τους κόμπους που συνθέτουν μια τέτοια πλοκή κι αντί να παίξει ως ευπειθής παίκτης με τους κανόνες του παιχνιδιού, τους δίνει μια και τους ανακατεύει. 

Ο Μαλαφέκας έχει διαβάσει pulp, το κλασικότροπο, αλλά και την εκδοχή του Μπουκόφσκι. Κλείνει προς τη δεύτερη. Τουτέστιν: χρησιμοποιεί όλα τα συμφραζόμενα, τα κλισέ, τους αρμούς και τους κόμπους που συνθέτουν μια τέτοια πλοκή κι αντί να παίξει ως ευπειθής παίκτης με τους κανόνες του παιχνιδιού, τους δίνει μια και τους ανακατεύει. Κοιτώντας διά πλαγίου τρόπου το υλικό του και με διάθεση να το διαχειριστεί παράδοξα, ο Μαλαφέκας καταφέρνει να είναι μέσα στο παιχνίδι και ταυτοχρόνως πέριξ αυτού. Ναι, υπάρχει μπόλικη δράση, ανατροπές, ωραίες γυναίκες, ίντριγκα, κατασκοπεία νέου τύπου, ποτά και ναρκωτικά όλων των ειδών, ένα ταξίδι στην Ύδρα, μια Αθήνα που είναι μια πόλη σε αναμονή, η «Ντοκουμέντα» που λειτουργεί ως υπόβαθρο, η μουσική τζαζ που δρα υπογείως και κανοναρχεί τον ρυθμό του μυθιστορήματος, αρκετοί διάλογοι εμπρηστικής ισχύος, κοφτοί σαν ξυραφιές. Υπάρχουν περιγραφές που έχουν κινηματογραφική υφή, χρωματισμοί κιαροσκούροι, μυστήριο που εντείνεται, κυνισμός, αλλά και μια παιγνιώδης διάθεση που φτάνει ακόμη και στα όρια της δηκτικής σάτιρας.

Τέλος, υπάρχει μια πανίδα ηρώων που καθένας τους θα μπορούσε –υπό συνθήκες– να είναι ο κεντρικός ήρωας ενός άλλου μυθιστορήματος. Από λαϊκές φιγούρες των αθηναϊκών δρόμων έως μύστες της σύγχρονης τέχνης κι από γυναίκες ηλιοτρόπια σε άνδρες με την αίσθηση του φιάσκου στα μάτια. Ο Μαλαφέκας παίζει μποξ με όλους. Τους βάζει στο τερέν του χαρτιού και τους ανακατώνει για να τους φέρει βόλτα. Δεν είναι εύκολοι αντίπαλοι. Ειδικά ο Κρόκος είναι άπιαστο πτηνό. Είναι κομμένος και ραμμένος για να σου μείνει στο μυαλό. Για τη διαφορετικότητά του, για τον αντεστραμμένο ηρωισμό του, για την σαν εκδοχή παγόβουνου φυσιογνωμία του (βλέπεις μια κορυφή, αλλά από κάτω υπάρχει ένας ολόκληρος όγκος αδιαφανής).

Αποδεικνύεται για άλλη μια φορά ότι η Αθήνα μπορεί να γίνει εξαιρετικό stage όχι μόνο για κοινωνικές ή άλλες επικολυρικές ιστορίες, αλλά και για καθαρόαιμες διαπλοκές δράσης. Το γεγονός ότι το τελευταίο διάστημα πληθαίνουν τα αστυνομικά μυθιστορήματα Ελλήνων συγγραφέων που τοποθετούν την ιστορία τους στο σήμερα, στους δρόμους που όλοι περπατάμε και γνωρίζουμε και τα καταφέρνουν, δεν είναι τυχαίο. Μπορεί στο Δεν λες κουβέντα να μην έχουμε να κάνουμε με αστυνομική λογοτεχνία, όμως η ιδέα και το σχήμα είναι εδώ.

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.

altΔε λες κουβέντα
Μάκης Μαλαφέκας
Μελάνι 2018
Σελ. 266, τιμή εκδότη €16,01

alt

TA BIBΛΙΑ ΤΟΥ ΜΑΚΗ ΜΑΛΑΦΕΚΑ

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Δημητρίου «Ουρανός απ’ άλλους τόπους» (εκδ. Πατάκη). Οικογενειακή φωτογραφία: Άγνωστος δημιουργός  © Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Έχετε δει χειροποίητους σεμέδες...

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου 2020

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου 2020

Στην Λουΐζα Παπαλοΐζου για το μυθιστόρημά της «Το Βουνί» (εκδ. Το Ροδακιό) και τον Ρήσο Χαρίση για την ποιητική συλλογή του «Θάλασσα εσωτερικού χώρου» (εκδ. Κίχλη) απονέμονται τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου για την βιβλιοπαραγωγή του 2020. Όλα τα βραβεία σε όλες τις κατηγορίες.

Επιμέλεια: Book...

Λάσα Μπουγάτζε: «Συγχωρούν το ψέμα, την αλήθεια ποτέ»

Λάσα Μπουγάτζε: «Συγχωρούν το ψέμα, την αλήθεια ποτέ»

Επιβιβαζόμαστε με τον Lasha Bugadze στο «Λογοτεχνία Εξπρές». Μια συζήτηση με τον Γεωργιανό συγγραφέα με αφορμή την πρώτη έκδοση βιβλίου του στα ελληνικά.

Της Αγγελικής Δημοπούλου

Τι νομίζετε ότι μπορεί να συμβεί όταν Γερμανοί συγκεντρώνουν 100 αλλόγλωσ...

Ο νομπελίστας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα στις εκδόσεις Ψυχογιός

Ο νομπελίστας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα στις εκδόσεις Ψυχογιός

Τον φετινό νομπελίστα λογοτεχνίας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα θα συστήσουν στους Έλληνες αναγνώστες οι εκδόσεις Ψυχογιός, ξεκινώντας με το τελευταίο του μυθιστόρημα, Afterlives.

Επιμέλεια: ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ