Amanda Michalopoulou700 b

Για το μυθιστόρημα της Αμάντας Μιχαλοπούλου «Μπαρόκ» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Αυτό που στη ζωή ή στη λογοτεχνία ονομάζουμε «χρονολογική σειρά» είναι σχεδόν πάντα η γραμμική πορεία από το παρελθόν στο παρόν και στο μέλλον. Είναι μια σύλληψη του χρόνου που συνεπάγεται την ευθεία πορεία του προς μια μόνο κατεύθυνση, σε μια μη αναστρέψιμη τάξη, και προ Αϊνστάιν θεωρούνταν ότι κινείται με σταθερό ρυθμό. Αν όμως δεχτούμε ως κέντρο τον άνθρωπο και το σήμερα, η σκέψη μας προχωρά απ' αυτό το σημείο τόσο προς τα πίσω με αναμνήσεις κι αναδρομές όσο και προς τα μπροστά με ελπίδες, φιλοδοξίες και προλήψεις. Επομένως, το φάσμα μιας ζωής θεωρείται και αναθεωρείται από το παροντικό «τώρα» σταδιακά προς το παρελθοντικό «τότε».

Αυτή η «ανάποδη» αίσθηση του χρόνου έχει αξιοποιηθεί από τη λογοτεχνία. Ενδεικτικά αναφέρω το μυθιστόρημα «Στα ψέματα παίζαμε» (2005) του Δημήτρη Μίγγα, όπου μια παρέα ανδρών παρακολουθούν τους τελικούς του Μουντιάλ (και μαζί τη ζωή τους), ξεκινώντας από το 2002 κι αναπλέοντας μέχρι το 1970. Το ίδιο κάνει κι εδώ η Αμάντα Μιχαλοπούλου, η οποία αντικρύζει τη ζωή από το σήμερα και με μια αλυσίδα βιωμάτων οδηγεί τον αναγνώστη προς τις πηγές της. Μια ανάποδη δηλαδή αυτοβιογραφία. Τι θα γίνει λοιπόν στην αρχή;

Ο χρόνος δεν χωρίζεται σε ισομερή τμήματα, η αιτιώδης σχέση συχνά απουσιάζει αλλά ενίοτε υπονοείται, η πραγματικότητα λιώνει μέσα στη μυθοπλαστική χοάνη.

Ας δούμε καταρχάς τον τρόπο σύνθεσης. Πενήντα σπονδυλωτά κεφάλαια, σχετικά αυτόνομα, γραμμένα άλλοτε σε τρίτο πρόσωπο, άλλοτε σε πρώτο πρόσωπο από την αφηγήτρια-συγγραφέα-αυτοβιογραφούμενη αλλά και σε δεύτερο, προς πρόσωπα που σημάδεψαν τη ζωή της. Ο χρόνος δεν χωρίζεται σε ισομερή τμήματα, η αιτιώδης σχέση συχνά απουσιάζει αλλά ενίοτε υπονοείται, η πραγματικότητα λιώνει μέσα στη μυθοπλαστική χοάνη. Η γραφή συναιρεί την εξομολόγηση και τον διάλογο, τον αναστοχασμό και την αφήγηση, τη ζεστή αίσθηση της ζωής και την «περίθλιψη» του θανάτου. Κάθε κεφάλαιο κι ένα περιστατικό, που εξιστορείται με το νότισμα που άφησε στην ψυχή της συγγραφέως ή με την πατίνα που θέλει να του δώσει η δημιουργική της πένα.

Θα μπορούσε αυτή η πενηνταδυάχρονη ζωή να συνοψιστεί σε πέντε (ανα)γεννήσεις: το 2015 όταν η συγγραφέας εγχειρίστηκε στο αριστερό στήθος της, το 2002 όταν γέννησε την κόρη της, το 1995 όταν έγραψε το πρώτο της μυθιστόρημα, το 1992 όταν ήρθε ο έρωτας και το 1966 όταν γεννήθηκε σε ένα αθηναϊκό μαιευτήριο. Ή θα μπορούσε να οργανωθεί με βάση τα βιβλία της, από το «Γιάντες» το 1996 και τα υπόλοιπα επτά μυθιστορήματα (του «Μπαρόκ» συμπεριλαμβανομένου) μέχρι τις συλλογές διηγημάτων και τις συμμετοχές της σε συνεργατικούς τόμους. Ή πιο γενικά, θα μπορούσε να διαβαστεί με βάση τις δύο φάσεις αυτής της αυτοβιογραφίας, αφενός της φάσης του κοσμοπολιτισμού και της διεθνούς παρουσίας κι αφετέρου της φάσης της προετοιμασίας μέσα τα σύνορα της Ελλάδας. Αναγνωστικά η πρώτη είναι πολύ πιο ενδιαφέρουσα από τη δεύτερη.

Τι μας λέει αυτή η βιογραφία για τη εν μυθοπλασία βιογραφούμενη; Πρόκειται για μια κοσμοπολίτισσα συγγραφέα, που ξεκίνησε ως δημοσιογράφος με σπουδές στη γαλλική φιλολογία και τη δημοσιογραφία. Η φυγή της από την Ελλάδα για το Βερολίνο δεν ήταν η μόνη, καθώς η πρωταγωνίστρια έμεινε κατά καιρούς σε διάφορες πόλεις, είτε για πολύ, όπως στο Παρίσι, είτε για λιγότερο, όπως στη Σαγκάη, το Όλμπανι και αλλού. Η γνωριμία της με αλλοεθνείς και τη νοοτροπία τους ή με συγγραφείς ανά τον κόσμο τονίζει τη διεθνιστική ματιά που ταιριάζει σε μια ευρειών αντιλήψεων λογοτέχνιδα. Και μαζί η ανθρώπινη πλευρά της που αναδεικνύει ανασφάλειες, μικρές καθημερινές συνήθειες, σοφά δοσμένα λάθη, φιλίες κι οικογενειακές σχέσεις.

Η αυτοβιογράφος χρησιμοποιεί το εγώ μυθιστορηματικά, το βλέπει μέσα από καθρέφτες, το ωραιοποιεί και συνάμα το τσαλακώνει...

Τι μας λέει, ταυτόχρονα, αυτή η βιογραφία για την εν μυθοπλασία βιογράφο; Πώς έχει την ανάγκη να περιαυτολογήσει, κυριολεκτικά και μεταφορικά, να δει τον εαυτό της σε βάθος χρόνου, να ιχνηλατήσει την πορεία της ώς τώρα. Ο ναρκισσισμός των αυτοβιογράφων άλλοτε φαίνεται ωμά κι άλλοτε υπονοείται, όταν κρύβουν το εγώ μέσα σε αφηγηματικά τεχνάσματα και διαθλάσεις. Εδώ η αυτοβιογράφος χρησιμοποιεί το εγώ μυθιστορηματικά, το βλέπει μέσα από καθρέφτες, το ωραιοποιεί και συνάμα το τσαλακώνει, το αφήνει να φανεί μεγάλο μέσα στην ταπεινότητα των καθημερινών στιγμών και το δοκιμάζει στις ποικίλες φάσεις της ζωής του.

Το πολλαπλό παιχνίδι με την αυτοβιογραφία και το εγώ ταλαντώνεται ανάμεσα στις αποκρύψεις και τις παραδοχές, τις ρητές αφηγήσεις και τους εξωραϊσμούς. Απ' την μια, λέει κάπου «της εξήγησα ότι δεν γράφω ποτέ αυτοβιογραφικά κείμενα», ενώ η Αμ. Μιχαλοπούλου το κάνει σε πολλά από τα βιβλία της, κι απ' την άλλη, «η αυτοβιογραφία είναι το πρόσχημα. Εγώ –μα δεν θα είμαι εγώ. Ή, μάλλον, θα είμαι ακόμα περισσότερο εγώ, επειδή δεν έχω απαλλαγεί από τον εαυτό μου». Το πολλαπλό παιχνίδι με τον εαυτό παίζεται στις ποικίλες έδρες ενός πολυεπίπεδου αφηγηματικού σώματος: από την τριτοπρόσωπη ουδέτερη αφήγηση μέχρι τις επιστολές κι από την ημερολογιακή εξομολόγηση έως τον θεατρικό διάλογο. Κάθε κεφάλαιο δοκιμάζει και μια προσέγγιση του εαυτού με διαφορετικούς κώδικες όσον αφορά στον πομπό και τον δέκτη, αν και το ύφος γενικά είναι το ίδιο.

Αυτό βέβαια που δίνει λογοτεχνική υπόσταση στην αυτοβιογραφία, πέρα από τις ενδιαφέρουσες αφηγηματικές επιλογές, είναι η γλώσσα της Αμ. Μιχαλοπούλου. Η συγγραφέας πιάνει τη βιωμένη πραγματικότητα και την ξαναστήνει με ζεστή γραφή, απλή όσο και ελαφρά λοξή, που στέκεται στο μικρό και το αναδεικνύει, που βρίσκει μέσα σ' αυτό ποιητικές εκδοχές, που διανθίζει το γίγνεσθαι με διακειμενικές παραπομπές, που μετουσιώνει μια ζωή σε μυθοπλασία μέσα από την απλοϊκά μαγική της δύναμη.

 * Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

michalopoulouΜπαρόκ
Αμάντα Μιχαλοπούλου
Καστανιώτης 2018
Σελ. 352, τιμή € 18,00 

politeia link more

 

 

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΑΜΑΝΤΑΣ ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΥ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Όλες μας» του Λύο Καλοβυρνά (κριτική) – Ισχύς εν τη ενώσει

«Όλες μας» του Λύο Καλοβυρνά (κριτική) – Ισχύς εν τη ενώσει

Για το μυθιστόρημα του Λύο Καλοβυρνά «Όλες μας» (εκδ. Gutenberg). Κεντρική εικόνα: © Diego San / Unsplash.

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Γυναικοκτο...

«Η τρέλα ν’ αλλάξουν τον κόσμο» του Ξενοφώντα Κοντιάδη (κριτική) – Μυθιστορηματική και συναισθηματική προσέγγιση του Νίκου Μπελογιάννη και των συντρόφων του

«Η τρέλα ν’ αλλάξουν τον κόσμο» του Ξενοφώντα Κοντιάδη (κριτική) – Μυθιστορηματική και συναισθηματική προσέγγιση του Νίκου Μπελογιάννη και των συντρόφων του

Για το μυθιστόρημα του Ξενοφώντα Κοντιάδη «Η τρέλα ν’ αλλάξουν τον κόσμο» (εκδ. Τόπος). Στην κεντρική εικόνα, ο Νίκος Μπελογιάννης. 

Γράφει ο Γιώργος Σιακαντάρης

Τι άνθρωποι ήταν αυτοί που μετά την ήττα του ΚΚΕ κα...

«Ακούω φωνές» της Λουκίας Δέρβη (κριτική) – Ιστορίες που δεν βούτηξαν στα μαύρα νερά της λήθης

«Ακούω φωνές» της Λουκίας Δέρβη (κριτική) – Ιστορίες που δεν βούτηξαν στα μαύρα νερά της λήθης

Για τη συλλογή διηγημάτων της Λουκίας Δέρβη «Ακούω φωνές» (εκδ. Μεταίχμιο).

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Ο συγγραφέας ως αντηχείο ενός παλλόμενου κόσμου. Ο δημιουργός ως γόνιμος υποδοχέας γεγονότων, αδιαμόρφωτων κατά βάση, όπω...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Φεστιβάλ ΛΕΑ: Ανακοινώθηκε η λίστα με τους φιναλίστ για το 3ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης

Φεστιβάλ ΛΕΑ: Ανακοινώθηκε η λίστα με τους φιναλίστ για το 3ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης

Δημοσιοποιήθηκε η λίστα με τους φιναλίστ για το 3ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ.

Επιμέλεια: Book Press

Δημοσιοποιείται η λίστα των φιναλίστ για το 3ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ, υπό την Αιγίδα της Α.Ε. ...

Το «Εργαζόμενο αγόρι» της Λένας Διβάνη στην ευρωπαϊκή λίστα προτεινόμενων βιβλίων του Readers of Europe 2023

Το «Εργαζόμενο αγόρι» της Λένας Διβάνη στην ευρωπαϊκή λίστα προτεινόμενων βιβλίων του Readers of Europe 2023

Το «Εργαζόμενο αγόρι» της Λένας Διβάνη προτείνεται για την ευρωπαϊκή λίστα βιβλίων της Ευρωπαϊκής Βιβλιοθήκης Readers of Europe για το 2023.

Επιμέλεια: Book Press

Το ...

«Ο Νίκος Καζαντζάκης και οι Έλληνες ομότεχνοί του: Αλληλεπιδράσεις, συνάφειες και διαφωνίες» – Συνέδριο στο Γαλλικό Ινστιτούτο

«Ο Νίκος Καζαντζάκης και οι Έλληνες ομότεχνοί του: Αλληλεπιδράσεις, συνάφειες και διαφωνίες» – Συνέδριο στο Γαλλικό Ινστιτούτο

Με αφορμή τη συμπλήρωση 140 χρόνων από τη γέννηση του Νίκου Καζαντζάκη, θα διεξαχθεί το Επιστημονικό Συνέδριο με θέμα «Ο Νίκος Καζαντζάκης και οι Έλληνες ομότεχνοί του: Αλληλεπιδράσεις, συνάφειες και διαφωνίες» στις 10 και 11 Ιουνίου, στο Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος.

Επιμέλεια: ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Τα ρόδα δεν πεθαίνουν ποτέ» του Γκούναρ Στόλεσεν (προδημοσίευση)

«Τα ρόδα δεν πεθαίνουν ποτέ» του Γκούναρ Στόλεσεν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκούναρ Στόλεσεν [Gunnar Staalesen] «Τα ρόδα δεν πεθαίνουν ποτέ» (μτφρ. Βαγγέλης Γιαννίσης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 7 Ιουνίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Υπάρχουν κάποιε...

«Αρκτικό καλοκαίρι» του Ντέιμον Γκάλγκατ (προδημοσίευση)

«Αρκτικό καλοκαίρι» του Ντέιμον Γκάλγκατ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ντέιμον Γκάλγκατ [Damon Galgut] «Αρκτικό καλοκαίρι» (μτφρ. Κλαίρη Παπαμιχαήλ), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 24 Μαΐου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Οι δύο άντρες κάθονταν στις πο...

«Ο γυάλινος κήπος» της Τατιάνας Τσιμπουλεάκ (προδημοσίευση)

«Ο γυάλινος κήπος» της Τατιάνας Τσιμπουλεάκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Τατιάνας Τσιμπουλεάκ [Tatiana Ţîbuleac] «Ο γυάλινος κήπος» (μτφρ. Άντζελα Μπράτσου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 15 Μαΐου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 25 καλύτερα λογοτεχνικά έργα γραμμένα από γυναίκες συγγραφείς – από τη Μέρι Σέλεϊ στην Έλενα Φερράντε

Τα 25 καλύτερα λογοτεχνικά έργα γραμμένα από γυναίκες συγγραφείς – από τη Μέρι Σέλεϊ στην Έλενα Φερράντε

Σε δημοσίευσή της στον Independent, η αρθρογράφος Clarisse Loughrey ξεχώρισε τα εικοσιπέντε σημαντικότερα λογοτεχνικά έργα που γράφτηκαν από γυναίκες συγγραφείς. Στη φωτογραφία, μία από αυτές, η Octavia E. Butler [1947 - 2006], συγγραφέας μυθιστορημάτων επιστημονικής φαντασίας με έντονο κοινωνικό και πολιτικό υ...

«Φάκελος αρχαιοκαπηλία»: Νικόλας Ζηργάνος, Ανδρέας Αποστολίδης και Γιάννης Μαρής

«Φάκελος αρχαιοκαπηλία»: Νικόλας Ζηργάνος, Ανδρέας Αποστολίδης και Γιάννης Μαρής

Φάκελος αρχαιοκαπηλία με προτάσεις τριών βιβλίων: «Επιχείρηση “Νόστος”: Ένα χρυσό στεφάνι και μια Κόρη για τον Αλέξη Καρρά» (εκδ. Τόπος), του Νικόλα Ζηργάνου, «Αρχαιοκαπηλία και εμπόριο αρχαιοτήτων – Μουσεία, έμποροι τέχνης, οίκοι δημοπρασιών, ιδιωτικές συλλογές» (εκδ. Άγρα), του Ανδρέα Αποστολίδη και  «Ίλ...

Bιβλία αυτοβοήθειας, αυτογνωσίας και προσωπικής βελτίωσης: 20 επιλογές από τις καλύτερες πρόσφατες εκδόσεις

Bιβλία αυτοβοήθειας, αυτογνωσίας και προσωπικής βελτίωσης: 20 επιλογές από τις καλύτερες πρόσφατες εκδόσεις

Κανείς δεν μπορεί να λύσει το πρόβλημά σου, αν δεν κάνεις ο ίδιος την αρχή για να βοηθήσεις τον εαυτό σου. Είκοσι επιλογές από τις καλύτερες πρόσφατες εκδόσεις βιβλίων αυτοβοήθειας, αυτογνωσίας και προσωπικής βελτίωσης από τους επαγγελματίες του είδους.

Επιμέλεια: Book Press...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ