alt

Για τη συλλογή διηγημάτων της Βασιλικής Ηλιοπούλου «Το τέρας στο μετρό» (εκδ. Πατάκη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Το κοριτσάκι που βαδίζει ανέμελο είναι αθώο, εκτός κι αν προκληθεί. Ο άνδρας στο διπλανό διαμέρισμα είναι ένας θλιμμένος άνεργος που θα άξιζε τη συμπάθειά μας, αν δεν έδερνε τον γιο του. Η συνταξιούχος ηλικιωμένη είναι μια συμπαθής γυναίκα, εκτός αν διακυβεύεται ένα ζευγάρι γόβες. Δίπλα μας ζουν άνθρωποι που φαίνονται σεμνοί, φιλήσυχοι, αρμονικοί με το περιβάλλον, αλλά κάτω από το δέρμα τους αργοσέρνονται τέρατα που ενίοτε μπαίνουν στη φαιά ουσία του εγκεφάλου τους και τους παρακινούν σε ακραίες κινήσεις.

Από τη μια, είναι οι ιστορίες που εστιάζουν σε κρυμμένα τέρατα, που, όταν οι συνθήκες γίνουν σκληρές, ξυπνάνε μέσα στον άνθρωπο και τον κάνουν να επιτεθεί στους άλλους. Από την άλλη, κείμενα με ευαισθησίες, με κοινωνικά θέματα, με την ανθρωπιά να προελαύνει στην καθημερινότητα. 

Τελικά πίσω από την ανάλαφρη γραφή της Βασιλικής Ηλιοπούλου, η οποία έχει δώσει πολύ πιο σκληρά κείμενα, δεν κρύβεται μια γαλήνια κοινωνική ζωή. Τα δεκαεφτά διηγήματα μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες, παρόλο που δείγματα της καθεμιάς εναλλάσσονται με αυτά της άλλης. Από τη μια, είναι οι ιστορίες που εστιάζουν σε κρυμμένα τέρατα, που, όταν οι συνθήκες γίνουν σκληρές, ξυπνάνε μέσα στον άνθρωπο και τον κάνουν να επιτεθεί στους άλλους. Από την άλλη, κείμενα με ευαισθησίες, με κοινωνικά θέματα, με την ανθρωπιά να προελαύνει στην καθημερινότητα. 

Ας τα δούμε ξεχωριστά.

Στο πρώτο και (σχεδόν) το μόνο μη ρεαλιστικό διήγημα, το ομώνυμο με τη συλλογή, η μικρή Μαρία συνοδεύεται από ένα φολιδωτό τέρας, που μόνο αυτή βλέπει. Η μικρή είναι ένα άκακο κοριτσάκι και το τέρας δεν είναι επικίνδυνο για τους άλλους. Όταν η νεαρή κλέβει από ένα ψιλικατζίδικο, ο μαγαζάτορας επιχειρεί να την τιμωρήσει με μια πράξη σεξουαλικής παρενόχλησης· η μικρή αντιδρά, τον ακολουθεί στο μετρό και την κρίσιμη στιγμή τον ρίχνει στις γραμμές. Το ενδεικτικό αυτό διήγημα, που αντιπροσωπεύει πολλά ανάλογα, θέτει τα όρια της ανθρώπινης μισανθρωπίας. Η αθώα μικρή κλέβει μια σοκολάτα, ο ιδιοκτήτης του μαγαζιού εκμεταλλεύεται τη θέση της για να της επιτεθεί, κι αυτή αντεπιτίθεται με τον πιο ακραίο τρόπο. Κι οι δυο χτίζουν γέφυρες βίας και αντικοινωνικότητας.

Σε πολλές τέτοιες ιστορίες το τέρας της εκδίκησης υπολανθάνει σε πολλές διαπροσωπικές επαφές. Η απάνθρωπη δράση του ενός μπορεί να οδηγήσει τον άλλο να πάρει το αίμα του πίσω, με όποιον τρόπο κρίνει πρόσφορο. Ο κύριος Χαρίλαος λ.χ. αφήνει τον νεαρό διαρρήκτη να πέσει στον φωταγωγό, όταν ο τελευταίος κλωτσάει τη γάτα του πρώτου («Η μαύρη τρύπα»). Η δράση φέρνει αντίδραση, και πλέον πολλοί δεν επαφίενται στην ηθική, αλλά την παραμερίζουν για να τιμωρήσουν, συχνά με την πρώτη σκέψη που περνάει από το μυαλό τους.

Πολλές αντιδράσεις των ηρώων κινούνται στο όριο του αλτρουισμού αλλά και της ιδιοτέλειας, της κοινωνικότητας και της εκδίκησης, της απλής συναναστροφής ή της εγωιστικής επιβίωσης. Το εκκρεμές της συμπεριφοράς μετακινείται ταχύτατα, ανάλογα με τον άνεμο των συνθηκών, προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση. 

Από την άλλη, οι σχέσεις βρίσκουν ένα ευαίσθητο σημείο βρασμού, που φέρνει τελικά κοντά τους ανθρώπους. Στον «Άνθρωπο στη θάλασσα» πατέρας και γιος περνάνε από τεταμένες στιγμές, αλλά την κρίσιμη ώρα, όταν ο πρώτος φαίνεται να εξαφανίζεται, ο δεύτερος κινητοποιείται με αγωνία για να τον βρει. Σε τέτοιες ιστορίες τα γνήσια συναισθήματα ξεπερνάνε πρόσκαιρες φουρτούνες κι αναδεικνύουν την ανθρωπιά του καθενός και τη συμπάθεια ανθρώπου προς άνθρωπο.

Τελικά, το πλέγμα των σχέσεων που διαμορφώνει η Βασιλική Ηλιοπούλου, αν συνεξετάσουμε όλα τα διηγήματα, αφήνουν (σκόπιμα) μετέωρα νήματα, που μπορούν να ερμηνευτούν ποικιλοτρόπως. Αυτή η γκρίζα ζώνη, η οποία κάνει λ.χ. τη Λίρι στο «Κοριτσάκι» να επιστρέφει και να συμπαρίσταται στην ετοιμοθάνατη γριά, που φρόντιζε, ενώ είχε αποφασίσει να την εγκαταλείψει, δεν φαίνεται αν προέκυψε από φιλάνθρωπη στάση, από τύψεις ή από αναμνήσεις οι οποίες επέδρασαν την κατάλληλη στιγμή καθοριστικά, χωρίς να αποκλείεται μια άλλη εσωτερική διεργασία. Έτσι, πολλές αντιδράσεις των ηρώων κινούνται στο όριο του αλτρουισμού αλλά και της ιδιοτέλειας, της κοινωνικότητας και της εκδίκησης, της απλής συναναστροφής ή της εγωιστικής επιβίωσης. Το εκκρεμές της συμπεριφοράς μετακινείται ταχύτατα, ανάλογα με τον άνεμο των συνθηκών, προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση. 

Τελικά, η συλλογή γράφεται με κόντρα ύφος, όχι από αδυναμία να προσεγγιστούν οι απηνείς επιλογές των χαρακτήρων, αλλά μάλλον από διάθεση να δοθεί με πιο ανάλαφρο τόνο το σκληρό περικάρπιο των ανθρώπινων κινήτρων. Διαβάζεις μια καθημερινή ιστορία, με ανθρώπους της διπλανής πόρτας, αλλά συνάμα αναγνωρίζεις τις αντιδράσεις τους, έξω από την ευγένεια της συμβίωσης, την ανοχή της αδιαφορίας και την ψυχραιμία που συνήθως προσπερνά τις απειλητικές κινήσεις των άλλων.

* Κεντρική φωτογραφία: Λεπτομέρεια του πίνακα του Lucian Freud, Girl with a Kitten (1947), Λάδι σε καμβά, 41 × 30.7 × 1.8 cm

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

altΤο τέρας στο μετρό
Μικρές και μικρότερες ιστορίες με τέρατα
Βασιλική Ηλιοπούλου
Πατάκης 2017
Σελ. 167, τιμή εκδότη €9,90

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το κόμμα του καλού θεού» του Τάκη Καμπύλη (κριτική) – Όταν στο παιχνίδι μπαίνουν οι μεγάλες δυνάμεις

«Το κόμμα του καλού θεού» του Τάκη Καμπύλη (κριτική) – Όταν στο παιχνίδι μπαίνουν οι μεγάλες δυνάμεις

Για το μυθιστόρημα του Τάκη Καμπύλη «Το κόμμα του καλού θεού» (εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: Φωτογραφία © Λουκάς Βασιλικός

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Τον Απρίλιο του 2023 ο Τάκης Καμπύλης τελειώνει το τρίτο του μυθιστόρημα, πο...

«Μερκάντο» της Μαρίας Μαμαλίγκα (κριτική) – Mια ζωή εξαγορασμένη από τον θάνατο

«Μερκάντο» της Μαρίας Μαμαλίγκα (κριτική) – Mια ζωή εξαγορασμένη από τον θάνατο

Για το βιβλίο της Μαρίας Μαμαλίγκας «Μερκάντο» (εκδ. Εστία). Kεντρική εικόνα: λεπτομέρεια από το εξώφυλλο του βιβλίου.

Γράφει ο Μάνος Κοντολέων

Τη δική της πορεία έχει διανύσει η Μαρία Μαμαλίγκα στο χώρο της λογοτεχνία...

«Η πέτρα και το αυγό» του Κώστα Χατζηεμμανουήλ (κριτική) – Μια πινακοθήκη του ελληνισμού

«Η πέτρα και το αυγό» του Κώστα Χατζηεμμανουήλ (κριτική) – Μια πινακοθήκη του ελληνισμού

Για το βιβλίο του Κώστα Χατζηεμμανουήλ «Η πέτρα και το αυγό» (εκδ. Αρμός). Kεντρική εικόνα: Τσέτες του Τάγματος της Κυανής Σημαίας. 

Γράφει η Τασούλα Τσιλιμένη

Η πίστη μου στη δύναμη της φαντασίας είναι σε υπερθετικό β...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Ο Γιώργος Αρβανίτης μάς συστήθηκε πρόσφατα με το μυθιστόρημα «Ταξίδι στον πράσινο ήλιο – Η πιο βλαχομπαρόκ χρεοκοπία που έγινε ποτέ» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Book Press

Τι απαντάτε σε όσους θα πουν: ακόμη ένας συγγραφέα...

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

«Με ιδιαίτερη χαρά υποδεχόμαστε τις εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας και τη διδασκαλία τουλάχιστον δύο ολόκληρων λογοτεχνικών έργων, από τη νέα σχολική χρονιά», σημειώνουν συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι, με αφορμή πρόσφατες εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ.

Επιμέλεια: Book Press...

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα από την ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2024: καλά βιβλία λογοτεχνίας που μας ανοίγουν ορίζοντες και μας κρατούν συντροφιά στις ημέρες των διακοπών του καλοκαιριού, αλλά και πριν και μετά από αυτές.

Επιλογή–κείμενα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ