alt

Για το μυθιστόρημα της Λίλας Τρουλινού «Αουρέλια – H πρώτη μνήμη» (εκδ. Περισπωμένη).

Του Νίκου Ξένιου

Με μεγάλη χαρά επανέρχομαι στη Λίλα Τρουλινού, με αφορμή το δεύτερο βιβλίο της, το Αουρέλια – Η πρώτη μνήμη, μια νουβέλα εξίσου ιδιότυπη με την πρώτη. Πρόκειται για ένα ακόμη πολιτικό αφήγημα που αποδίδει με ποιητική γλώσσα τη μελαγχολία μιας «άλλης» εκδοχής της ελληνικότητας, μιας «άλλης» περιφέρειας, βορειότερης αυτήν τη φορά. Το βιβλίο της κυρίας Τρουλινού εκτινάσσει την αφήγηση από τη σημερινή Θεσσαλονίκη στη Ρουμανία του Μεσοπολέμου, επικεντρώνοντας στη σχέση Ιστράτι, Στελέσκου και Τάλεξ και στην άνοδο του φασισμού στις παρίστριες περιοχές, έντονα επιζωγραφισμένη με χρώματα του ρομαντισμού και της υπερβολής: μιας τεχνοτροπίας συγγενούς, βεβαίως, προς το στάδιο εκκόλαψης της φασιστικής ιδεολογίας.

Δραματοποίηση του τραύματος και πολυτροπισμός της γραφής

H Ρουμανία της μνήμης είναι ένα εφιαλτικό τοπίο ποικιλόμορφο, αιρετικό και συνάμα νοσταλγικό: εκεί συσσωρεύεται η βία, συνδεδεμένη με μυθοποίηση του Αδελφού, ενός αδελφού αντλημένου από τα υλικά της Παραλογής.

Σε αντίθεση με τη μουντή Θεσσαλονίκη του εκσυγχρονισμού που την περιβάλλει, και με επαπειλούμενο τον υπόγειο σχηματισμό μιας δεύτερης κοινωνίας αστέγων, η Ραλούκα Τερέντε, απόγονος του παροικιακού ελληνισμού της Τρανσυλβανίας, αναπλάθει με θραυσματικές μνήμες το στάδιο διαμόρφωσης των φασιστικών κινημάτων που λυμαίνονταν τη Ρουμανία των αρχών του εικοστού αιώνα, μην αφήνοντάς της χώρο να αναπτυχθεί και να ενταχθεί στους ρυθμούς της προόδου. Με πλάγια γράμματα, ήδη από την αρχή της νουβέλας, ο αναγνώστης μεταφέρεται στο Βουκουρέστι του Μεσοπολέμου, όπου η γιαγιά της Αουρέλια συναντά τις ιστορικές προσωπικότητες του Παναΐτ Ιστράτι, του Αλεξάντρου Τάλεξ, δημοσιογράφου και βιογράφου του Ιστράτι, καθώς και του Μιχάι Στελέσκου και του Κορνέλιου Ζέλια Κοντρεάνου, δύο ηγετών του φασιστικού/εθνικιστικού κινήματος της Ρουμανίας.

Παραμένοντας προ-αστική, στο αγροτικό στάδιο, η Ρουμανία της μνήμης είναι ένα εφιαλτικό τοπίο ποικιλόμορφο, αιρετικό και συνάμα νοσταλγικό: εκεί συσσωρεύεται η βία, συνδεδεμένη με μυθοποίηση του Αδελφού, ενός αδελφού αντλημένου από τα υλικά της Παραλογής: ένα ακόμη στοιχείο που συνδέει υποδορίως με τον Εχθρό του Ποιητή του Χειμωνά. Ενδοκειμενικό παράλληλο με τον Χειμωνά είναι και η μετεγγραφή του ρουμάνικου δημοτικού τραγουδιού για τον «ληστή» Τενέντε σε ένα αξιόλογο, κατά το ύφος δημώδες, σύγχρονο ποίημα (θυμίζω, εδώ, τη μπαλάντα του Gwen Hlan στον Εχθρό του Ποιητή). Η θεατρική διάσταση του ποιητικού λόγου της Λίλας Τρουλινού με παραπέμπει στον όψιμο Λόρκα και στον Ρίτσο, στον Εμπειρίκο και στον Τζαρύ. Με μιαν ιδιότυπη, δε, υποσυνείδητη σύνδεση, βρίσκω συνάφειες προς τις «γενεαλογίες» του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες και προς τη διαγραφή του σέρβικου εθνικισμού στα ποιητικά αφηγήματα του Ίβο Άντριτς.

Μεταφυσική του τοπίου και πολιτική

Τη συνείδηση και τη γλώσσα της ανοϊκής μητέρας βαρύνει μια μνήμη που σταδιακά σχηματοποιείται με αφορμή ένα τετράδιο σημειώσεων: στην Αουρέλια η αλλαγή της σύνταξης και η αναδιάρθρωση των προτάσεων είναι παραληρηματική χωρίς να τρέπεται σε υπερρεαλιστική. Τείνω, ωστόσο, να πιστεύω πως κομίζει υπερρεαλιστικές μνήμες, με την πρόθεση να αυτο-διαμορφούται σε σκηνικό γεγονός, όπως εύγλωττα δηλώνει η παράθεση των πρωταγωνιστικών προσώπων στην αρχή με την ένδειξη: Dramatis Personae.

Το ιστορικό περιβάλλον, οι καταβολές, οι ρίζες και το τραύμα είναι που καθορίζουν, στο βιβλίο αυτό, την ποιότητα της εκφοράς του λόγου, που με αναδρομικές, εμβόλιμες αφηγήσεις τρέπεται σε απόλυτα ποιητικό λόγο, ακραγγίζοντας το γραμματολογικό είδος του ποιητικού θεάτρου. Προσόν της λογοτεχνίας της Λίλας Τρουλινού (το έχω εντοπίσει και στο πρώτο της βιβλίο) είναι η ικανότητά της να επανεντάσσει το αποκλίνον, παραληρηματικό κείμενο της ποίησης στο κύριο σώμα της γραφής της, ώστε η υφέρπουσα απειλή που προτίθεται να διαγράψει να καθίσταται πολύ πιο εναργής, χωρίς να διασπάται η αφηγηματική ροή.

Εκεί όπου ο Βαρδάρης συναντά τον Δούναβη

Το υγρό στοιχείο παρίσταται ως το «πέρασμα», το liminal ή transitional στοιχείο, το «κανάλι» διάβασης προς ένα άλλο είδος Άδη: πρόκειται για ένα κοινό τόπο της λογοτεχνίας της Λίλας Τρουλινού, που έχει και πάλι το πανηγυρικό ύφος μιας φελλινικής ταινίας και φιλοτεχνεί μια “πινακοθήκη” πορτρέτων μέσα από ιστορικές φιγούρες.

Το υγρό στοιχείο (ο Δούναβης ή ο Θερμαϊκός) παρίσταται ως το «πέρασμα», το liminal ή transitional στοιχείο, το «κανάλι» διάβασης προς ένα άλλο είδος Άδη: πρόκειται για ένα κοινό τόπο της λογοτεχνίας της Λίλας Τρουλινού, που έχει και πάλι το πανηγυρικό ύφος μιας φελλινικής ταινίας και φιλοτεχνεί μια «πινακοθήκη» πορτρέτων μέσα από ιστορικές φιγούρες: κυρίως αυτής του Παναΐτ Ιστράτι, του σπουδαίου συγγραφέα ημιελληνικής καταγωγής της Νεραντζούλας και της Κυρά Κυραλίνας: ο Ιστράτι αποκήρυξε την κομμουνιστική ιδεολογία του και, στην αναζήτησή του της ανθρώπινης αυτονομίας της συνείδησης, μετεστράφη σε ανένταχτο διανοούμενο, δεχόμενος αιτιάσεις για στροφή σε εθνικιστικές ή φασιστικές ιδεολογίες. Μια ακραία, βίαιη σκηνή αποκεφαλισμού της νουβέλας παραπέμπει σε αναγνώσεις των βιβλίων του Ιστράτι.

Η Λίλα Τρουλινού δεν καταπιάνεται με ένα συγκεκριμένο είδος ανθρώπου, αλλά –όπως κάθε ανήσυχος δάσκαλος– με τον Άνθρωπο ως ολότητα: ανακαλώ για μιαν ακόμη φορά το απόσπασμα με τα στροβιλιζόμενα από τον άνεμο αγκάθια, ως το απόλυτο ποιητικό σκηνικό της ερήμωσης και του αφανισμού, για να παρουσιάσω μια συγγραφέα που και πάλι προβληματίζεται πολιτικά για την εκκόλαψη του «αυγού του φιδιού» του φασισμού. Το πολιτισμικό μόρφωμα όπου διεξάγεται η αφήγηση είναι μια Θεσσαλονίκη ζοφερή, εμποτισμένη από τις τύψεις για το αίμα που χύθηκε και τραγική στη δόμησή της. Ακροάτρια/κύρια αφηγήτρια με απεύθυνση στον αναγνώστη είναι η Κόρη, το alter ego της συγγραφέως. Είναι συγκινητικό (στο αφηγηματικό παρόν) το ντουέτο μητέρας και κόρης, το ίζημα bourgeoise εγκατάλειψης της μητέρας στην αναζήτηση του ταμπά πορτοφολιού της, η απουσία συνείδησης του παρόντος και η ανοϊκή έκβαση/διάγνωση στο τέλος: η αφήγηση δεν εκπορεύεται από την καταγεγραμμένη μνήμη, αλλά από την επινόηση ενός αφηγητή.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Ο Εμψυχωτής συνεχίζει να εκτελεί χορεύοντας μπροστά στις φλόγες της φωτιάς όλες τις επιθυμητές κινήσεις που μετατρέπουν την ιδέα σε απόλυτο, το απόλυτο σε δόγμα, το δόγμα σε δόγμα ορθό, την ορθοδοξία στης αίρεσης την καταδίκη, σε αυταπάρνηση, αυτοθυσία, σε κρεματόρια και σφαγή. Τα μάτια του είναι τυλιγμένα με επίδεσμο κι από πάνω είναι ραμμένα δυό γούρια-ψαράκια με γυάλινα μάτια μουράνο και πέτσινες φούντες- που εκτινάσσονται σαν τα νευρόσπαστα κάθε φορά που εκτελεί μια κίνηση και τραγουδάει σπαραχτικά τη μιά το τραγούδι της υπακοής, την άλλη της αντίρρησης».


altΑουρέλια
H πρώτη μνήμη
Λίλα Τρουλινού
Περισπωμένη 2017
Σελ. 120, τιμή εκδότη €14,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΛΙΛΑΣ ΤΡΟΥΛΙΝΟΥ

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Στέλιου Μάινα «Να θυμηθώ να παραγγείλω» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μάνου Κοντολέων

Γνωστός ηθοποιός ο Στέλιος Μάινας, πριν από δώδεκα χρόνια είχε κάνει μια πρώτη εμφάνιση και στο χώρο της πεζογραφίας με μια συλλογή διηγημάτων – ...

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

Για τη νουβέλα του Βασίλη Τσιαμπούση «Ο κήπος των ψυχών» (εκδ. Εστία).

Του Ευάγγελου Αυδίκου

Υπάρχουν πολλές επιστημονικές μελέτες για τον εμφύλιο πόλεμο Σ’ αυτή την κατεύθυνση είναι καθοριστική η συνδρομή της Προφορικής Ιστορίας, που γιγαντώθηκε ως πεδίο έρευνας, κινούμενη στη ορ...

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

Για τη νουβέλα του Σπύρου Κιοσσέ «Τα πρωτοβρόχια – Μικρή ιστορία ενηλικίωσης» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη

Ποια στιγμή σηματοδοτεί την πορεία προς την ενηλικίωση; Μέσα από ποιες διαδικασίες δρομολογείται; Ποιες ενδότερες δυνάμεις ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη: «Την τύχη των βιβλίων σήμερα την επικαθορίζει η δύναμη των εκδοτών»

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη: «Την τύχη των βιβλίων σήμερα την επικαθορίζει η δύναμη των εκδοτών»

Μια συζήτηση με την Αλεξάνδρα Δεληγιώργη με αφορμή την επανακυκλοφορία του βιβλίου της «Το κόκκινο της φωτιάς – Μικρό εγχειρίδιο λογοτεχνίας» (εκδ. Αρμός).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Μικρό εγχειρίδιο λογοτεχνίας», είναι ο υπότιτλος του βιβλ...

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Για να τον ξεχάσω (διήγημα)

Για να τον ξεχάσω (διήγημα)

Η αλήθεια είναι πως στην αρχή σε σιχαινόμουν. Απ’ την πρώτη στιγμή που σ’ έφερε στο σπίτι και σε είδα να κολυμπάς μέσα σ’ εκείνο το διάφανο σακούλι που το ‘σφιγγε σαν πουγκί στο χέρι του, σαν μπελά σ’ έβλεπα περισσότερο παρά σαν παρέα, ένα μπελά με τον οποίο δεν ήθελα επ’ ουδενί να συμβιώσω.

Της Χρυσ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ