alt

Για τη νουβέλα του Δημήτρη Φύσσα «Μουσείο λαογραφίας» (εκδ. Εστία).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Ο Δημήτρης Φύσσας ξεκινά πάντα με προκλητικά θέματα, αφού πιάνει μια ακραία πτυχή και την αισθητοποιεί. Συχνά το τελικό αποτέλεσμα βέβαια υστερεί, γιατί η βασική ιδέα δεν ολοκληρώνεται με λογοτεχνικό αποτέλεσμα. Αλλά ό,τι έχω διαβάσει έχει ένα είδος τσαγανού, μια φιλοδοξία, μια τολμηρή εισβολή στο κατεστημένο σώμα της λογοτεχνίας. Έστω κι αν υπάρχουν επιφυλάξεις για την αισθητική επένδυση, ο συγγραφέας πιάνει μια αιρετική άκρη και πετά προκλητικά μέσα της τον αναγνώστη.

Η ανάθεση ενός πλούσιου χορηγού αφορά στη διασκευή του «Μυστικού δείπνου» του Leonardo Da Vinci. Αντί όμως για τους δώδεκα Απόστολους, ο παραγγελιοδότης τού ορίζει να φτιάξει έναν δείπνο με 23 εκπροσώπους του «κοινοτισμού».

Η προκείμενη νουβέλα ξεκινά στρωτά με μια ιστορία απόσυρσης και ουτοπικής ατμόσφαιρας. Το έργο ανήκει στην επιστολική λογοτεχνία κι αποτελείται από γράμματα του ζωγράφου Λέοντα στην ερωμένη του Μάρθα, οι οποίοι –σε μια στιγμή σύγκρουσης– αποστασιοποιούνται, αλλά αυτός πάντα την αγαπά, ζητά συγγνώμη και θέλει να την παντρευτεί. Βρίσκει μια καλή δουλειά και φεύγει σε ένα χωριό της Πίνδου, το Σδράλι, να την υλοποιήσει. Η ανάθεση ενός πλούσιου χορηγού αφορά στη διασκευή του «Μυστικού δείπνου» του Leonardo Da Vinci. Αντί όμως για τους δώδεκα Απόστολους, ο παραγγελιοδότης τού ορίζει να φτιάξει έναν δείπνο με 23 εκπροσώπους του «κοινοτισμού». Με άλλα λόγια ο κομμουνισμός με τον Κάρολο Μαρξ, τον Βλαντιμίρ Λένιν, τον Ιωσήφ Στάλιν, τον Μάο συναντά άλλες μορφές μιας τέτοιας συναφούς ιδεολογίας, όπως τον Χριστό, τον Νέλσον Μαντέλα, τον Ευμένη Γ'. Μια συνδετική γραμμή τούς συνδέει, καθώς όλοι πρέσβευαν –σύμφωνα με την υπόρρητη δήλωση του κείμενου– ένα είδος κοινοτικής αλληλεγγύης.

Οι επιστολές ορίζουν τη ζωή του Λέοντα, ο οποίος σε γενικές γραμμές φαίνεται ανανεωμένος ψηλά στο βουνό και μακριά από την αστική βαβούρα. Εκεί βρίσκει έναν πιο ήρεμο ρυθμό, τον θέλγει η έλλειψη της τεχνολογίας και οι πρωτόγονες συνθήκες, χωρίς ηλεκτρισμό και πρόοδο, τον μαγεύει η φύση, η απλότητα κι οι καλοί άνθρωποι. Σ’ αυτό το κλίμα ο ζωγράφος βιώνει μια νέα εμπειρία ζωής, ξεχνά το άγχος και προβληματίζεται μόνο για τη δουλειά του. Απασχολείται σχεδόν εξ ολοκλήρου με τα πρόσωπα που πρέπει να ετοιμάσει σε προσχέδια, αλλά και με τη σχέση του με τη Μάρθα. Επειδή όμως θέλει να γίνει πλούσιος από την πληρωμή και θέλει να ξαναμπεί δυναμικά στο καλλιτεχνικό προσκήνιο, προσηλώνεται σε ιδανικούς ρυθμούς στη ζωγραφική. Και συνάμα μυείται σε μια ζωή που ο κάτοικος της πόλης έχει ξεχάσει.

Το ενδιαφέρον για τον αναγνώστη είναι η όλη ζωγραφική σύνθεση. Πέρα από τις σκέψεις του Λέοντα περί τέχνης, κινεί το ενδιαφέρον η σύνδεση του χριστιανικού μοτίβου με τις αριστερές ιδεολογίες: από την ήπια πολιτική στάση μέχρι τον αναρχισμό και από τον ιδεαλισμό της κοινοτικής ιδεολογίας στη στυγνή απολυταρχία της κομμουνιστικής εξουσίας σε ολοκληρωτικά καθεστώτα τύπου Βορείου Κορέας. Κάθε πρόσωπο σκιαγραφείται πάνω σε μια ιστορία δράσης και λόγων, μια αριστερή και μια κοινοτιστική πτυχή, κι όλα μαζί συστήνουν μια διαδρομή που έρχεται να δέσει με την Ιστορία. Από πρόσωπο σε πρόσωπο, προετοιμάζεται το έδαφος για μια αλληλουχία ιδεών που θα οδηγήσει στην κορύφωση.

Ο συγγραφέας στο έργο του επιχειρεί να καταγγείλει τον Χριστιανισμό και την Αριστερά για τις μισογυνικές τους θέσεις, για την υποβάθμιση της γυναίκας και την ηθική και σωματική της εξόντωση.

Όντως η ιστορία προχωρά με σταθερό ρυθμό και κινείται ανάμεσα στην αγνή ύπαιθρο και τους περί ζωγραφικής προβληματισμούς του Λέοντα. Το σκηνικό φαίνεται στάσιμο: συνεπής χριστιανισμός, άδολη Αριστερά και αναζωογονητική φυσιολατρία. Κι όμως λίγες σελίδες πριν από το τέλος έρχεται η μεγάλη ανατροπή, έξυπνα αναπάντεχη, αφού δεν προκύπτει ούτε από τη Μάρθα ή από τον χρηματοδότη που θα μπορούσε να κρύβει κάτι ύπουλο. Αντίθετα, το ίδιο το χωριό διαρρηγνύει τη φιλήσυχη εικόνα του και βγάζει έναν άλλο βάρβαρο εαυτό. Ο Λέων ανακαλύπτει τη θέση της γυναίκας σε μια κοινωνία που ακολουθεί τον προφήτη Εσδρά, καθώς το χωριό είναι προσκολλημένο σε μια παλαιοδιαθηκική νοοτροπία, η οποία εμποτίζει τους κατοίκους που τελικά οδηγούνται σε πρακτικές μεσαίωνα.

Νομίζω ότι η σύγκλιση των επιμέρους νημάτων αποδίδει. Ο συγγραφέας στο έργο του επιχειρεί να καταγγείλει τον Χριστιανισμό και την Αριστερά για τις μισογυνικές τους θέσεις, για την υποβάθμιση της γυναίκας και την ηθική και σωματική της εξόντωση. Η χωριάτικη ζωή κρύβει έναν απίστευτο φαλλογοκεντρισμό, αφού ο Χριστιανισμός είναι ανδροκρατούμενος, ενώ κι η Αριστερά δεν προώθησε ποτέ ουσιαστικά τη γυναίκα, παρά τις όποιες διακηρύξεις της. Οι δώδεκα μαθητές, οι είκοσι τρεις κοινοτιστές, οι κάτοικοι του χωριού είναι όλοι άνδρες, ενώ η γυναίκα υποβιβάζεται σε ρόλο υπηρέτριας ή αναπαραγωγικής μηχανής.

Η σύνθεση, μέσα στην αλληγορική της διάσταση, είναι άκρως προκλητική. Η νουβέλα συρράπτει έμμεσα αλλά πολύ ικανοποιητικά θρησκεία, επαρχία και πολιτική σε έναν παρονομαστή που δίνει νόημα στους αριθμητές. Αποδομούνται οι ιδεαλιστικοί άξονες μιας ουτοπία: η θρησκεία και η φιλάνθρωπη στάση της, η Αριστερά και ο σεβασμός στα ανθρώπινα δικαιώματα και η άδολη ελληνική φύση. Η λαογραφία μετατρέπεται σε λαοκρατία και σε μισογυνισμό.

*Στην κεντρική εικόνα φωτογραφία από την ταινία του Luis Buñuel «Βιριδιάνα» (1961).

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

altΜουσείο λαογραφίας
Επιστολική νουβέλα
Δημήτρης Φύσσας
Εστία 2017
Σελ. 104, τιμή εκδότη €12,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΦΥΣΣΑ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τέλεση» του Φώτη Δούσου (κριτική) – Μεταξύ προσώπου και προσωπείου

«Τέλεση» του Φώτη Δούσου (κριτική) – Μεταξύ προσώπου και προσωπείου

Για το μυθιστόρημα του Φώτη Δούσου «Τέλεση» (εκδ. Νήσος).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Το πρώτο βιβλίο του Φώτη Δούσου ...

«Οδός Ευτυχίδου» της Χρύσας Φάντη (κριτική) – Κάποτε στο Παγκράτι

«Οδός Ευτυχίδου» της Χρύσας Φάντη (κριτική) – Κάποτε στο Παγκράτι

Για το μυθιστόρημα της Χρύσας Φάντη «Οδός Ευτυχίδου» (εκδ. Σμίλη). Κεντρική εικόνα: Φωτογραφία από το παλιό Παγκράτι.

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου

Παρακολουθώντας τη συγγραφική πορεία της Χρύσας Φάντη, είναι ευδιάκριτη η συνε...

«Ρετούς» του Μιχάλη Φακίνου (κριτική) – Αναζητώντας διεξόδους στον καιρό του εγκλεισμού

«Ρετούς» του Μιχάλη Φακίνου (κριτική) – Αναζητώντας διεξόδους στον καιρό του εγκλεισμού

Για το μυθιστόρημα του Μιχάλη Φακίνου «Ρετούς» (εκδ. Καστανιώτη). Μια γυναίκα εν μέσω πανδημίας παρατηρεί, ονειρεύεται και ψάχνει την ανθρώπινη επαφή. 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Τη λένε Ρετούς και κατάγεται από την πα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το νησί των χαμένων δέντρων» της Ελίφ Σαφάκ (κριτική) – Για τις πληγές του παρελθόντος και τη διαιώνισή τους στις επόμενες γενιές

«Το νησί των χαμένων δέντρων» της Ελίφ Σαφάκ (κριτική) – Για τις πληγές του παρελθόντος και τη διαιώνισή τους στις επόμενες γενιές

Για το μυθιστόρημα της Ελίφ Σαφάκ [Elif Şafak] «Το νησί των χαμένων δέντρων» (μτφρ. Άννα Παπασταύρου, εκδ. Ψυχογιός).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Το παρελθόν είναι ένας σκοτεινός, παραμορφωτικός καθρέφτης. Το κοιτάζεις και το μόνο που βλέπεις είνα...

«Κι αν οι γυναίκες κυβερνούσαν τον κόσμο;»: Κάποιες απαντήσεις, στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης

«Κι αν οι γυναίκες κυβερνούσαν τον κόσμο;»: Κάποιες απαντήσεις, στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης

Μια μεγάλη και φιλόδοξη έκθεση στο Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης στην οποία παρουσιάζονται έργα σημαντικών καλλιτέχνιδων. Κεντρική εικόνα: Η Λήδα Παπακωνσταντίνου, Κωφάλαλη, 1971, Φωτογραφία: Roy Tunnicliffe - ευγενική παραχώρηση της καλλιτέχνιδας.

Γράφει η Τόνια Μάκρα ...

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Αγνής Ιωάννου «Ο λευκός ελέφαντας», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ανήμερα των γενεθλίων μου, στο διάλειμμα της δεύτερης ώρας, ήμουν σ...

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Μπέτι Σμιθ [Betty Smith] «Το αύριο θα είναι καλύτερο» (μτφρ. Μαρία Φακίνου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Πιο παγωμένο, πιο μοναχι...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Με αφορμή το γεγονός ότι ο Φεβρουάριος έχει ανακυρηχθεί «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» [Black History Month] γεγονός που έχει τις ρίζες του πίσω στο 1915, επιλέγουμε 15 καλά μυθιστορήματα που μιλούν ανοιχτά για τον ρατσισμό, τις φυλετικές διακρίσεις, τις αγωνίες και τα όνειρα των μαύρων.

...
Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Πώς το ψυχικό τραύμα επηρεάζει το σώμα; Τι κρύβεται πίσω από σοβαρές ασθένειες, όπως ο καρκίνος ή οι διαταραχές διατροφής; Ποιο είναι το «αμετάφραστο μήνυμα» που μας καλούν να αποκωδικοποιήσουμε και πώς μπορούμε να περάσουμε από τη νόσο στη θεραπεία; Τρία βιβλία, τα δύο από αυτά διακεκριμένων Ελλήνων ψυχαναλυτών, μα...

Mάθε τέχνη και μην την αφήνεις: 7 βιβλία που μας βοηθούν να δούμε τον κόσμο και τη ζωή αλλιώς

Mάθε τέχνη και μην την αφήνεις: 7 βιβλία που μας βοηθούν να δούμε τον κόσμο και τη ζωή αλλιώς

Η ζωή απαιτεί μια σειρά από δεξιότητες για να μπορεί κανείς να ανταποκριθεί καλύτερα στις απαιτήσεις της. Επιλέγουμε κάποια από τα βιβλία που μας μαθαίνουν διάφορες «εναλλακτικές» τέχνες του ζην. Ορισμένες, εξόχως πρωτότυπες. 

Γράφει ο Λεωνίδας Καλούσης

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ