alt

Για τη νουβέλα του Δημήτρη Φύσσα «Μουσείο λαογραφίας» (εκδ. Εστία).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Ο Δημήτρης Φύσσας ξεκινά πάντα με προκλητικά θέματα, αφού πιάνει μια ακραία πτυχή και την αισθητοποιεί. Συχνά το τελικό αποτέλεσμα βέβαια υστερεί, γιατί η βασική ιδέα δεν ολοκληρώνεται με λογοτεχνικό αποτέλεσμα. Αλλά ό,τι έχω διαβάσει έχει ένα είδος τσαγανού, μια φιλοδοξία, μια τολμηρή εισβολή στο κατεστημένο σώμα της λογοτεχνίας. Έστω κι αν υπάρχουν επιφυλάξεις για την αισθητική επένδυση, ο συγγραφέας πιάνει μια αιρετική άκρη και πετά προκλητικά μέσα της τον αναγνώστη.

Η ανάθεση ενός πλούσιου χορηγού αφορά στη διασκευή του «Μυστικού δείπνου» του Leonardo Da Vinci. Αντί όμως για τους δώδεκα Απόστολους, ο παραγγελιοδότης τού ορίζει να φτιάξει έναν δείπνο με 23 εκπροσώπους του «κοινοτισμού».

Η προκείμενη νουβέλα ξεκινά στρωτά με μια ιστορία απόσυρσης και ουτοπικής ατμόσφαιρας. Το έργο ανήκει στην επιστολική λογοτεχνία κι αποτελείται από γράμματα του ζωγράφου Λέοντα στην ερωμένη του Μάρθα, οι οποίοι –σε μια στιγμή σύγκρουσης– αποστασιοποιούνται, αλλά αυτός πάντα την αγαπά, ζητά συγγνώμη και θέλει να την παντρευτεί. Βρίσκει μια καλή δουλειά και φεύγει σε ένα χωριό της Πίνδου, το Σδράλι, να την υλοποιήσει. Η ανάθεση ενός πλούσιου χορηγού αφορά στη διασκευή του «Μυστικού δείπνου» του Leonardo Da Vinci. Αντί όμως για τους δώδεκα Απόστολους, ο παραγγελιοδότης τού ορίζει να φτιάξει έναν δείπνο με 23 εκπροσώπους του «κοινοτισμού». Με άλλα λόγια ο κομμουνισμός με τον Κάρολο Μαρξ, τον Βλαντιμίρ Λένιν, τον Ιωσήφ Στάλιν, τον Μάο συναντά άλλες μορφές μιας τέτοιας συναφούς ιδεολογίας, όπως τον Χριστό, τον Νέλσον Μαντέλα, τον Ευμένη Γ'. Μια συνδετική γραμμή τούς συνδέει, καθώς όλοι πρέσβευαν –σύμφωνα με την υπόρρητη δήλωση του κείμενου– ένα είδος κοινοτικής αλληλεγγύης.

Οι επιστολές ορίζουν τη ζωή του Λέοντα, ο οποίος σε γενικές γραμμές φαίνεται ανανεωμένος ψηλά στο βουνό και μακριά από την αστική βαβούρα. Εκεί βρίσκει έναν πιο ήρεμο ρυθμό, τον θέλγει η έλλειψη της τεχνολογίας και οι πρωτόγονες συνθήκες, χωρίς ηλεκτρισμό και πρόοδο, τον μαγεύει η φύση, η απλότητα κι οι καλοί άνθρωποι. Σ’ αυτό το κλίμα ο ζωγράφος βιώνει μια νέα εμπειρία ζωής, ξεχνά το άγχος και προβληματίζεται μόνο για τη δουλειά του. Απασχολείται σχεδόν εξ ολοκλήρου με τα πρόσωπα που πρέπει να ετοιμάσει σε προσχέδια, αλλά και με τη σχέση του με τη Μάρθα. Επειδή όμως θέλει να γίνει πλούσιος από την πληρωμή και θέλει να ξαναμπεί δυναμικά στο καλλιτεχνικό προσκήνιο, προσηλώνεται σε ιδανικούς ρυθμούς στη ζωγραφική. Και συνάμα μυείται σε μια ζωή που ο κάτοικος της πόλης έχει ξεχάσει.

Το ενδιαφέρον για τον αναγνώστη είναι η όλη ζωγραφική σύνθεση. Πέρα από τις σκέψεις του Λέοντα περί τέχνης, κινεί το ενδιαφέρον η σύνδεση του χριστιανικού μοτίβου με τις αριστερές ιδεολογίες: από την ήπια πολιτική στάση μέχρι τον αναρχισμό και από τον ιδεαλισμό της κοινοτικής ιδεολογίας στη στυγνή απολυταρχία της κομμουνιστικής εξουσίας σε ολοκληρωτικά καθεστώτα τύπου Βορείου Κορέας. Κάθε πρόσωπο σκιαγραφείται πάνω σε μια ιστορία δράσης και λόγων, μια αριστερή και μια κοινοτιστική πτυχή, κι όλα μαζί συστήνουν μια διαδρομή που έρχεται να δέσει με την Ιστορία. Από πρόσωπο σε πρόσωπο, προετοιμάζεται το έδαφος για μια αλληλουχία ιδεών που θα οδηγήσει στην κορύφωση.

Ο συγγραφέας στο έργο του επιχειρεί να καταγγείλει τον Χριστιανισμό και την Αριστερά για τις μισογυνικές τους θέσεις, για την υποβάθμιση της γυναίκας και την ηθική και σωματική της εξόντωση.

Όντως η ιστορία προχωρά με σταθερό ρυθμό και κινείται ανάμεσα στην αγνή ύπαιθρο και τους περί ζωγραφικής προβληματισμούς του Λέοντα. Το σκηνικό φαίνεται στάσιμο: συνεπής χριστιανισμός, άδολη Αριστερά και αναζωογονητική φυσιολατρία. Κι όμως λίγες σελίδες πριν από το τέλος έρχεται η μεγάλη ανατροπή, έξυπνα αναπάντεχη, αφού δεν προκύπτει ούτε από τη Μάρθα ή από τον χρηματοδότη που θα μπορούσε να κρύβει κάτι ύπουλο. Αντίθετα, το ίδιο το χωριό διαρρηγνύει τη φιλήσυχη εικόνα του και βγάζει έναν άλλο βάρβαρο εαυτό. Ο Λέων ανακαλύπτει τη θέση της γυναίκας σε μια κοινωνία που ακολουθεί τον προφήτη Εσδρά, καθώς το χωριό είναι προσκολλημένο σε μια παλαιοδιαθηκική νοοτροπία, η οποία εμποτίζει τους κατοίκους που τελικά οδηγούνται σε πρακτικές μεσαίωνα.

Νομίζω ότι η σύγκλιση των επιμέρους νημάτων αποδίδει. Ο συγγραφέας στο έργο του επιχειρεί να καταγγείλει τον Χριστιανισμό και την Αριστερά για τις μισογυνικές τους θέσεις, για την υποβάθμιση της γυναίκας και την ηθική και σωματική της εξόντωση. Η χωριάτικη ζωή κρύβει έναν απίστευτο φαλλογοκεντρισμό, αφού ο Χριστιανισμός είναι ανδροκρατούμενος, ενώ κι η Αριστερά δεν προώθησε ποτέ ουσιαστικά τη γυναίκα, παρά τις όποιες διακηρύξεις της. Οι δώδεκα μαθητές, οι είκοσι τρεις κοινοτιστές, οι κάτοικοι του χωριού είναι όλοι άνδρες, ενώ η γυναίκα υποβιβάζεται σε ρόλο υπηρέτριας ή αναπαραγωγικής μηχανής.

Η σύνθεση, μέσα στην αλληγορική της διάσταση, είναι άκρως προκλητική. Η νουβέλα συρράπτει έμμεσα αλλά πολύ ικανοποιητικά θρησκεία, επαρχία και πολιτική σε έναν παρονομαστή που δίνει νόημα στους αριθμητές. Αποδομούνται οι ιδεαλιστικοί άξονες μιας ουτοπία: η θρησκεία και η φιλάνθρωπη στάση της, η Αριστερά και ο σεβασμός στα ανθρώπινα δικαιώματα και η άδολη ελληνική φύση. Η λαογραφία μετατρέπεται σε λαοκρατία και σε μισογυνισμό.

*Στην κεντρική εικόνα φωτογραφία από την ταινία του Luis Buñuel «Βιριδιάνα» (1961).

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

altΜουσείο λαογραφίας
Επιστολική νουβέλα
Δημήτρης Φύσσας
Εστία 2017
Σελ. 104, τιμή εκδότη €12,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΦΥΣΣΑ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

Στο μυθιστόρημα της Λίλας Κονομάρα «Ο μπόγος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, πρωταγωνιστεί η ίδια η Ιστορία, με τα πολλαπλά της πρόσωπα και προσωπεία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Υπάρχει ένας πίνακας του Paul K...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

Για το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» (εκδ. Εστία). Φωτογραφία © Pablò / Unsplash.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Αυτό το πρώτο μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου μιλά για την Ιστορία μέσω των προσωπικών ιστ...

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

Για τη νουβέλα «Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (εκδ. Ενύπνιο), αλλά και για άλλα βιβλία με θέμα το σύνδρομο Άσπεργκερ.

Του Κώστα Προμπονά

Μια νουβέλα για ένα όχι σπάνιο σύνδρομο: Κοιτάζοντας προς το μέλλον.

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

30 χρόνια από την ίδρυση του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού – Βραβεύτηκε η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ

30 χρόνια από την ίδρυση του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού – Βραβεύτηκε η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ

Την Πέμπτη 22 Σεπτεμβρίου, στον κήπο του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού, στον αναγεννημένο χώρο της οικίας Μποδοσάκη, πραγματοποιήθηκε η επετειακή εκδήλωση για τον εορτασμό των τριάντα χρόνων από την ίδρυση του ΕΙΠ (1992-2022). Κεντρική εικόνα: Ο Πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού, Νίκος Α. Κούκης, προ...

Ελίζαμπεθ Στράουτ: «Στην πανδημία, ο χρόνος έπαψε να υπάρχει»

Ελίζαμπεθ Στράουτ: «Στην πανδημία, ο χρόνος έπαψε να υπάρχει»

Σε συνέντευξή της στον Guardian, η Αμερικανίδα πεζογράφος Ελίζαμπεθ Στράουτ (Elizabeth Strout) μίλησε για το μυθιστόρημά της «Lucy by the Sea», στο οποίο επανεμφανίζονται οι πρωταγωνίστριες των παλαιότερων μυθιστορημάτων της «Το όνομά μου είναι Λούσυ Μπάρτον» και «Όλιβ Κίττριτζ». Αμφότερα κυκλοφορούν από τις εκδόσει...

«Έρχεται ο γίγαντας» του Μάκη Τσίτα (κριτική)

«Έρχεται ο γίγαντας» του Μάκη Τσίτα (κριτική)

Για το βιβλίο του Μάκη Τσίτα «Έρχεται ο γίγαντας» (εικόνες: Νικόλας Χατζησταμούλος, εκδ. Μεταίχμιο), μια ιστορία για τις ψεύτικες ειδήσεις που τρομοκρατούν τον πληθυσμό. 

Του Μάνου Κοντολέων

Ο Μάκης Τσίτας σίγουρα είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση στη...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ