alt

Για το μυθιστόρημα του Κυριάκου Μαργαρίτη «Κρόνακα» (εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

Η λέξη Κρόνακα παραπέμπει σε δυο κυπριακά χρονικά του 15ου αιώνα, από τους Κύπριους χρονικογράφους Λεόντιο Μαχαιρά και Γεώργιο Βουστρώνιο. Το Κρόνακα του Κυριάκου Μαργαρίτη κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Ίκαρος». Είναι το πρώτο μέρος μια τριλογίας, το δεύτερο μέρος της οποίας θα αποκαλείται Μινώταυρος και το τρίτο Εκδικητές. Ένα ιδιότυπο βιβλίο, που προβληματίζει με τη χαλαρότητα της δομής του και την ευγλωττία της εικονοπλασίας του, αφήνει όμως στον αναγνώστη ένα μεγάλο κενό σύνθεσης.

Κατά τεκμήριον επιρροές

Ο συγγραφέας δηλώνει πως οι επιρροές του προέρχονται, πέραν των βυζαντινών προτύπων του και τους Ησυχαστές, από τους Σεφέρη, Καρούζο, Καρυωτάκη, Μπαμπασάκη, Ντοστογιέβσκη, Κάφκα, Τσέλαν, Μπέκετ, Τσάντλερ, Μπουκόφσκι, Έλροϋ, Σοπενχάουερ, Μπένγιαμιν και ένα σωρό άλλους. Όμως, πρότυπό του είναι ο χρονικογράφος Λεόντιος Μαχαιράς, που, επιστρατεύοντας δυτικές μεσαιωνικές και βυζαντινές πηγές, διατήρησε τις εθνικές ρίζες του και την ελληνορθόδοξη πίστη του και επικαλέσθηκε τη βοήθεια του τριαδικού Θεού για να καλύψει τα γεγονότα της περιόδου από το 1192 έως και τον θάνατο του βασιλιά Ιωάννη Β', το 1458 [1]. Όσο για το Χρονικό του Γεωργίου Βουστρώνιου [2], γραμμένο σε ελληνική γλώσσα, καλύπτει σύγχρονα του συγγραφέα γεγονότα που έλαβαν χώρα μεταξύ του 1456 και του 1489, έτους που σηματοδοτεί την έναρξη της βενετοκρατίας στην Κύπρο. Ο Κυριάκος Μαργαρίτης διατρέχει αυτά τα χρονικά έχοντας απόλυτη επίγνωση του επίπλαστου χαρακτήρα των θρύλων: «Όταν μιλάμε για ενδημικά φυτά ή θρύλους, εννοούμε αυτά που φύονται εντός του λαού, τουλάχιστον στην περίπτωση που ο τελευταίος υπάρχει στ’ αλήθεια».

«Ξηγούμαι τα εις κοντολογίαν»

Διαπνεόμενος από μια μεταφυσική πολύ συγκεκριμένη και αναγνωρίσιμη, ο Κυριάκος Μαργαρίτης γράφει ένα πεζοτράγουδο, στο οποίο προσδίδει τεχνηέντως πλοκή και θυμοσοφικό χαρακτήρα, έντονο πατριωτικό συναίσθημα και μια κυρίαρχη διάθεση αναγνώρισης των πολιτιστικών του καταβολών.

Το Κρόνακα δεν είναι μυθιστόρημα, γιατί δεν συγκεντρώνει τα χαρακτηριστικά του μυθιστορήματος. Διαπνεόμενος από μια μεταφυσική πολύ συγκεκριμένη και αναγνωρίσιμη, ο Κυριάκος Μαργαρίτης γράφει ένα πεζοτράγουδο, στο οποίο προσδίδει τεχνηέντως πλοκή και θυμοσοφικό χαρακτήρα, έντονο πατριωτικό συναίσθημα και μια κυρίαρχη διάθεση αναγνώρισης των πολιτιστικών του καταβολών. Θα ήταν δύσκολο να μιλήσει κανείς για ένα σύγχρονο σύστοιχο βυζαντινού χρονικού του 15ου αιώνα, ωστόσο ο τίτλος παραπέμπει σε κάτι τέτοιο με μια μεταμοντέρνα και πεπαλαιωμένη αναφορικότητα. Ο κεντρικός ήρωας Αρσένιος Θησέας δεν έχει μυθιστορηματική υπόσταση, παρά το γεγονός ότι είναι τοποθετημένος σε χώρο και χρόνο. Ειδικότητά του είναι να κουρδίζει τις λέξεις, τους ήχους και τους ρυθμούς, να καταδύεται μελοδραματικά στην τοπική Μυθολογία και να ψηλαφεί τα τραύματα του πολύπαθου νησιού της Αφροδίτης, μετονομάζοντας την ιδιότητα του ποιητή σε «υπαρξιακό ντετέκτιβ». Μελίρρυτος και αδολέσχης, ο αφηγητής/ντετέκτιβ επιδίδεται σε μια λογοδιάρροια ποιητικής επίφασης που βιώνεται ως αμάλγαμα Σολωμού, Παπαδιαμάντη και Πεντζίκη και παραποιεί την εξιστόρηση κατ’ επιλογήν συνθέτοντας μια νέα ποιητική: «Ξηγούμαι τα εις κοντολογίαν, ότι αν τα εξηγήθηκα ως γοιον εγινήκαν ήτον πολλά βαρετά εις αυτόν μου να γράφω και εις αυτής σας να τ’ αγροικάτε».

Με την αναλυτική (έως πλατειάζουσα) διερευνητική ματιά ενός ντετέκτιβ διατρέχει τον τόπο του πέτρα προς πέτρα (ετυμολογώντας, ορθά ίσως, την «πέτρα» ως «λαό»), κινώντας την πυξίδα της περιπλάνησής του από τον Κινύρα ως τον Όμηρο, εντάσσοντας την παιδική του ηλικία στη μετά την εισβολή αστικοποιημένη Κύπρο και αναγιγνώσκοντας σχοινοτενώς την Ιστορία της. Από την ιδιότυπην αντίληψη του Κυριάκου Μαργαρίτη για το μυθιστόρημα δεν λείπει, βεβαίως, η περιγραφική δεινότητα, ούτε ο λυρισμός, λείπει δυστυχώς η δομή μιας κάποιας αφήγησης.

Εύσημα αναγνωρίσιμου ιδιολέκτου

Η γλώσσα του «Κρόνακα» είναι η κυπριακή διάλεκτος, εμπλουτισμένη, όπως και στην περίπτωση του ιστορικού έργου του Μαχαιρά, με λέξεις που έχουν προσαρμοστεί για να συναποτελέσουν τη «σύναξη» αυτή που επιδιώκει το μετανεωτερικό πλάνο του συγγραφέα.

Η γλώσσα του «Κρόνακα» είναι η κυπριακή διάλεκτος, εμπλουτισμένη, όπως και στην περίπτωση του ιστορικού έργου του Μαχαιρά, με λέξεις που έχουν προσαρμοστεί για να συναποτελέσουν τη «σύναξη» αυτή που επιδιώκει το μετανεωτερικό πλάνο του συγγραφέα. Το ρεμπέτικο και το λαϊκό τραγούδι κατέχουν περίοπτη θέση στο έργο αυτό. Η σύντροφός του Έλσα, επίσης. Ο συγγραφέας επιχειρεί μια μυθιστορηματική ανασυγκρότηση του χρονικού ως τρόπου αφήγησης στον 21ο αιώνα. Δυστυχώς, η παρελθοντολαγνία του βιβλίου συνάδει προς μια καζαντζακικού τύπου μεγαλαυχία. Κύριο μέλημά του, να υποστηρίξει μια κάπως προκατασκευασμένη διαχρονικότητα των τοπωνυμίων και να παραετυμολογήσει πληθώρα λέξεων (π.χ. η λέξη «μήτις» στο βιβλίο δεν σημαίνει, ως θα ώφειλε, την πονηριά, το τέχνασμα, τη δολιότητα, αλλά κάτι διαφορετικό, η «πανδουρίς» συγχέεται σκοπίμως με την Πανδώρα, ο Σωτήρης Πέτρουλας με τον Πιερότο, ο συγγραφέας με τον «συρραφέα», η σάτιρα με την κοροϊδία, η Αφροδίτη με μια μαύρη στριπτιζού, και ούτω καθεξής). Διεκδικεί την εντοπιότητα της Καρπασίας, βορειοανατολικής χερσονήσου της Κύπρου, εμβαπτιζόμενος σε μια ιδεοληπτική παραίσθηση γενεαλογίας.

Ο Μαργαρίτης δεν ψηλαφεί το ιστορικό τραύμα με συστηματικό, αντικειμενικό βλέμμα, παρά συνειδητά υιοθετεί ένα ελεγειακό τόνο απώλειας. Με άλλα λόγια, αφηγείται τη διαρπαγή, την εισβολή και τον εξανδραποδισμό, αυτοδεσμευόμενος να εξετάσει όλα τα ενδεχόμενα, να διεκδικήσει μεγαλόστομα την «κοιτίδα» του μύθου και να αναζητήσει τον τόπο γένεσής του με τη ματιά μιας γενιάς ανθρώπων που θεωρεί το μέλλον απολεσθείσα υπόθεση. Στην τεκμηρίωση αυτής της απόπειρας επιστρατεύει τον Κάφκα, το βάδισμα στην Πράσινη Γραμμή, τον στωϊκό Ζήνωνα, την περιπλάνηση στη σύγχρονη Αθήνα και τα νεανικά του φαγοπότια στο «Άμα λάχει» της Καλλιδρομίου ή στο «Χάραμα» στην Καισαριανή, τα ταξίδια του, τις αναγνωστικές του προτιμήσεις, συγχέοντας με παραληρηματική ευφράδεια εικόνες και αισθήσεις, θεωρίες και διανοητικές καταγραφές, προσωπικές αποτιμήσεις και ιδεολογικές εμμονές: «Μια ιστορία, για να είναι καλή, χρειάζεται κάτι παραπάνω από μια καλή ιστορία. Η αφήγηση είναι οντολογικό άθλημα, που σημαίνει υπόθεση ζωής και θανάτου, διαφορετικά τζάμπα έσκαβε στους τάφους ο Άμλετ και μιλούσε με τα φαντάσματα».

Ο συγγραφέας γεννήθηκε στην Κύπρο το 1982. Παρακολούθησε σπουδές κλασικής και νεοελληνικής φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, όπου εκπόνησε τη διδακτορική του διατριβή για το έργο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. Εξέδωσε το πρώτο του βιβλίο, το ιστορικό μυθιστόρημα Ο Γιωρκής ο Καρπασίτης, το 1998. Την περίοδο 2001-2011 κυκλοφόρησαν 8 βιβλία του για παιδιά, το τελευταίο εκ των οποίων, με τίτλο Τα τρύπια τείχη, τιμήθηκε με αναγραφή στον πίνακα White Ravens της Διεθνούς Βιβλιοθήκης Νεότητας του Μονάχου. Η συλλογή διηγημάτων Μικροί ερωτικοί θρήνοι τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Νέου Λογοτέχνη στην Κύπρο το 2002 και ήταν η κυπριακή συμμετοχή για τη λογοτεχνία στη 12η Biennale Νέων Καλλιτεχνών από την Ευρώπη και τη Μεσόγειο (Νάπολη, 2005). 

* Φωτογραφία από την ταινία Το τάμα (2001) του Ανδρέα Πάντζη.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.


[1] Λεόντιου Μαχαιρά, Εξήγησις της γλυκείας χώρας Κύπρου, η ποία λέγεται Κρόνακα τουτέστιν Χρονικόν, Leontios Makhairas, Recital concerning the Sweet land of Cyprus, entitled "Chronicle", ed. R. M. Dawkins, vols. Ι-II, Oxford 1932
[2] Γεώργιος Βουστρώνιος, Χρονικόν Κύπρου: «Διήγησις κρόνικας Κύπρου ἀρχεύγοντα ἀπὸ τὴν ἐχρονίαν ᾳυνς' Χριστοῦ», Αθήνα 2005

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Το 1974 είναι η πιο προσωπική μας ασυνέχεια. Είναι το ιστορικό υπόλοιπο, και η πραγματικότητα που μάς επισκέπτεται ετησίως, ψάχνοντας τη σάρκα και τον λόγο που δικαιούται, διότι το ένα χωρίς το άλλο δεν γίνεται (...) Αν δεν δικαιώσουμε το 1974, ντετέκτιβ, σημαίνει ότι ο Θεός χρεοκόπησε».


 

altΚρόνακα
Κυριάκος Μαργαρίτης
Ίκαρος 2017
Σελ. 480, τιμή εκδότη €15,50

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ ΜΑΡΓΑΡΙΤΗ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ανθολογία διηγημάτων, του Χριστόφορου Μηλιώνη – Τα τιμαλφή της μνήμης

Ανθολογία διηγημάτων, του Χριστόφορου Μηλιώνη – Τα τιμαλφή της μνήμης

Για τον τόμο «Ανθολογία διηγημάτων του Χριστόφορου Μηλιώνη» με εισαγωγές και ανθολόγηση από τους: Αλέξη Ζήρα, Ελισάβετ Κοτζιά, Βαγγέλη Χατζηβασιλείου (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Δημήτρη Χριστόπουλου

Οι εκδόσεις Μεταίχμιο μόλις εξ...

Το θηρίο βγήκε βόλτα, της Μαρίλης Μαργωμένου – Παρωδία φυλακής, ή πώς χτίζονται οι μύθοι

Το θηρίο βγήκε βόλτα, της Μαρίλης Μαργωμένου – Παρωδία φυλακής, ή πώς χτίζονται οι μύθοι

Για το μυθιστόρημα της Μαρίλης Μαργωμένου «Το θηρίο βγήκε βόλτα» (εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: Ο Bryan Cranston από τη σειρά “Breaking Bad”.

Tου Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η παρωδία, το χιούμορ, η σάτιρα, το κωμικό, η φάρσα, το καρναβαλικό ...

Πλαγκτόν - Οι ιστορίες, του Βασίλη Αμανατίδη

Πλαγκτόν - Οι ιστορίες, του Βασίλη Αμανατίδη

Για τον συγκεντρωτικό τόμο με τα πεζά κείμενα του Βασίλη Αμανατίδη «Πλαγκτόν – Οι ιστορίες» (εκδ. Νεφέλη). Κεντρική εικόνα: Κεφάλι μέδουσας από την έκθεση του M.E.T. © «Από την Ασσυρία στην Ιβηρική στην αυγή της Κλασικής Εποχής» (Σεπτέμβριος 2014 – Ιανουάριος 2015).

Του Κωνσταντίνου Μα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γαλήνη (διήγημα)

Γαλήνη (διήγημα)

Απ’ όταν χώρισε, άλλαζε σπίτια συχνά ‒τέσσερα διαμερίσματα σε έξι χρόνια‒, λες κι η ζωή τον εκδικούνταν επειδή ως τότε πάντα απεχθανόταν τις αλλαγές.

Διήγημα της Αλέκας Πλακονούρη

Το τελευταίο διαμέρισμα όμως τ’ αγάπησε με την πρώτη ματιά, ίσως επειδή ήταν πολύ φωτ...

Ο άρχοντας των μυγών, του Γουίλιαμ Γκόλντινγκ

Ο άρχοντας των μυγών, του Γουίλιαμ Γκόλντινγκ

Για το μυθιστόρημα του William Golding «Ο άρχοντας των μυγών» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη, εκδ. Διόπτρα), «αλληγορική παραβολή, διδακτικός μύθος, φιλοσοφικό μυθιστόρημα πάνω στην ανθρώπινη φύση». Στην κεντρική εικόνα στιγμιότυπο από την κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου, το 1963, σε σκηνοθεσία του Peter Brook.

Της...

Ναύπλιο: προς τιμήν του Νίκου Καρούζου το 1o φεστιβάλ λόγου και τέχνης

Ναύπλιο: προς τιμήν του Νίκου Καρούζου το 1o φεστιβάλ λόγου και τέχνης

Μια ετήσια διοργάνωση προς τιμήν του μεγάλου Έλληνα ναυπλιώτη ποιητή Νίκου Καρούζου θα πραγματοποιηθεί στις 19, 20 & 21 Ιουνίου. Διαλέξεις, απαγγελίες, συζητήσεις και προβολές που κάθε χρόνο θα έχουν έναν συγκεκριμένο θεματικό άξονα. Φέτος το θέμα είναι τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Δημήτρη Σίμου «Ο θάνατος του Οδυσσέα – Μια Περιπέτεια του Αστυνόμου Καπετάνου», το οποίο κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

20...

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Leila Slimani «Η χώρα των άλλων» (μτφρ. Κλαιρ Νεβέ, Μανώλης Πιμπλής), που κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Την πρώτη φορά που η Ματίλντ επισκέφθηκε...

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ulrich Alexander Boschwitz «Άνθρωποι στο περιθώριο» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης), που κυκλοφορεί στις 9 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Τέσσερα μυθιστορήματα και δύο συλλογές αστυνομικών ιστοριών Ελλήνων συγγραφέων, επιλεγμένα από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Επιλογή οκτώ μεταφρασμένων αστυνομικών μυθιστορημάτων από τις πρόσφατες κυκλοφορίες.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Ήταν Σάββατο του Λαζάρου 26 Απριλίου 1986 όταν σημειώθηκε το μεγαλύτερο, μέχρι τότε, πυρηνικό δυστύχημα στην ιστορία. Μια σειρά εκρήξεων προκάλεσε την καταστροφή του αντιδραστήρα 4 του Πυρηνικού Σταθμού Παραγωγής Ενέργειας στο Τσερνομπίλ της τότε Σοβιετικής Ένωσης και σημερινής Ουκρανίας. Τριάντε πέντε χρόνια μετά, ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

19 Μαΐου 2021 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Τέσσερα μυθιστορήματα και δύο συλλογές αστυνομικών ιστοριών Ελλήνων συγγραφέων, επιλεγμένα από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή. Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ