alt

Για το μυθιστόρημα του Κώστα Λυμπουρή Επιβάτες Φορτηγών (εκδ. Πάπυρος).

Του Άριστου Τσιάρτα

Κανένα ταξίδι επιστροφής στον γενέθλιο τόπο, μετά από σαράντα χρόνια και έπειτα από έναν βίαιο εκτοπισμό, δεν είναι ακίνδυνο ή ανώδυνο. Αναπόφευκτα, με την επιστροφή στις απαρχές του κόσμου του, ανιχνεύει κανείς τα στοιχεία της βιωματικής του ταυτότητας και αναμετριέται με την ευθραυστότητα της μνήμης του.

Με γραφή που ξανοίγεται ταυτόχρονα στην αυτοβιογραφία και τη μυθοπλασία, ξεδιπλώνει σπαρακτικά στη συνείδηση, τη μνήμη και την αφήγησή του, τις κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις των τελευταίων εξήντα χρόνων, που καθόρισαν δραματικά την πορεία του τόπου.

Με το αυτοαναφορικού χαρακτήρα μυθιστόρημα Επιβάτες Φορτηγών, ο Κώστας Λυμπουρής επιστρέφει μετά από τέσσερις δεκαετίες στο κατεχόμενο χωριό του, το Δίκωμο, στο πατρικό του σπίτι και στην αθωότητα της παιδικής ηλικίας. Με γραφή που ξανοίγεται ταυτόχρονα στην αυτοβιογραφία και τη μυθοπλασία, ξεδιπλώνει σπαρακτικά στη συνείδηση, τη μνήμη και την αφήγησή του, τις κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις των τελευταίων εξήντα χρόνων, που καθόρισαν δραματικά την πορεία του τόπου. Με την απόσταση των χρόνων που μεσολάβησαν, «αδρανής μπροστά στο κατεχόμενο σπίτι του» και ακρωτηριασμένος απ’ όσα και όσους συνείχαν τον κόσμο του, τριγυρνά στους λαβύρινθους της μνήμης, παλεύει με τα φαντάσματα της Ιστορίας και τις απροσμέτρητες απώλειες που επήλθαν, βίαια και απότομα, στον κόσμο και τη συνείδησή του.

Χωρίς γλυκερά αναμασήματα αναμνήσεων, ο Λυμπουρής ανασύρει όψεις, γεγονότα και χαρακτήρες του παρελθόντος, που αποδίδονται λογοτεχνικά από δύο συγκλίνουσες και αδιάκοπα συνυπάρχουσες οπτικές γωνίες: του παιδιού, μετέπειτα στρατιώτη στον πόλεμο, και του ίδιου του αφηγητή σήμερα. Με παραστατική δεινότητα και εκφραστική αμφισημία, δημιουργεί μια ολοκληρωμένη αφηγηματική τοιχογραφία μιας κοινωνίας και μιας ασαφούς και ασταθούς εποχής. Ακουμπά σε κενά και ερωτήματα του παρελθόντος αλλά και στις πιο άβολες μνήμες και κακοφορμισμένες πληγές της σύγχρονης κυπριακής Ιστορίας. Ο συγγραφέας σμιλεύει με ακρίβεια τον χαρακτήρα ηρωικών μορφών, όπως αυτής του Κυριάκου Μάτση, που περιγράφεται ως «ένας ήρωας στα μέτρα του ανθρώπου, που αντιλαμβανόταν τον πατριωτισμό πρωτίστως ως αγάπη για τον τόπο –τη γη, τους ανθρώπους– και όχι ως μίσος προς τους εχθρούς». Κατ’ αντιδιαστολή, σκιαγραφεί εις βάθος αρνητικές λογοτεχνικές περσόνες με διαχρονική εμβέλεια, όπως για παράδειγμα έναν αχόρταγο και ιδιοτελή συγχωριανό, για τον οποίο γράφει «... ζητούν λες και τους το χρωστούμε, εκείνοι που πρόσφεραν λίγα ή και καθόλου. Ένας τέτοιος είναι και ο Παύλατσος».

Στον κόσμο του Λυμπουρή ο βίαιος εκτοπισμός από τη γη και τις ρίζες ενέχει τέτοιο παραλογισμό που καθιστά τους ανθρώπους ανήμπορους να πιστέψουν ή να παρακολουθήσουν τη ραγδαία επιτάχυνση της Ιστορίας. Έτσι, ο Ελληνοκύπριος παππούς του μεικτού χωριού Καζάφανι της Κερύνειας μένει πίσω, αρνείται να πάρει τον δρόμο της προσφυγιάς και ν’ αφήσει πίσω σπίτια και ζωντανά: «...δεν πρόκειται να πάω πουθενά. Εδώ θα μείνω, στο τόπο μου, στη γη μου, στο μποστάνι μου». Στο πρόσωπο του ήρωά του ο συγγραφέας προβάλλει επάλληλα στρώματα μιας μακραίωνης παράδοσης και βαθύτατης ταύτισης με τον τόπο, που δεν μπορεί να διαταράξει καμιά εξωγενής νομοτέλεια.

Η καθημερινότητα των ανθρώπων εμπλέκεται αξεδιάλυτα με την καυτή ύλη της Ιστορίας και της δυσοίωνης συλλογικής μοίρας. Με καθηλωτική αγωνία, ο συγγραφέας περιγράφει την επιστράτευση και τη σκληρότητα του πολέμου, παρατηρώντας στοχαστικά την πορεία των απλών ανθρώπων όταν άρχισε το κακό και μπήκαν σε κίνηση οι μηχανισμοί του μίσους και ο κύκλος του αίματος.

Στο πρώτο μέρος του μυθιστορήματος ο συγγραφέας χρησιμοποιεί γραφή που χαρακτηρίζεται από έντονο και πλούσιο βιωματικό φορτίο, χωρίς όμως να εμμένει σε μια συγκινησιακή θεώρηση της εποχής. Όμως, καθώς προχωρά η αφήγηση, η καθημερινότητα των ανθρώπων εμπλέκεται αξεδιάλυτα με την καυτή ύλη της Ιστορίας και της δυσοίωνης συλλογικής μοίρας. Με καθηλωτική αγωνία, ο συγγραφέας περιγράφει την επιστράτευση και τη σκληρότητα του πολέμου, παρατηρώντας στοχαστικά την πορεία των απλών ανθρώπων όταν άρχισε το κακό και μπήκαν σε κίνηση οι μηχανισμοί του μίσους και ο κύκλος του αίματος. Αμήχανοι και ανίσχυροι προσπαθούν να ισορροπήσουν δραματικά ανάμεσα σε μια υγιή φιλοπατρία και στο διχαστικό και ζοφερό περιβάλλον της εποχής. Ως παθητικοί επιβάτες φορτηγών, όπως δηλώνει με νοηματική ενάργεια ο τίτλος του βιβλίου, χωρίς όνομα και αριθμό και με άδηλο προορισμό, ρίχτηκαν στο καμίνι του πολέμου. Όσοι επέζησαν συνεχίζουν να απορούν: «Ξέρω ότι πιο πολύ μας πλήγωσε όλους η αίσθηση της προδοσίας. Και αυτά τα αναπάντητα γιατί…». Ισόβια δέσμιοι της ανυπέρβλητα τυραννικής συνθήκης του πολέμου κουβαλούν ανεπούλωτα τραύματα που ξυπνούν και θεριεύουν με το πλέον καθημερινό και ελάχιστο ερέθισμα: «Μόνο όσοι κουβαλούμε πάνω μας, στο σώμα ή στη ψυχή μας τις πληγές του πολέμου ξέρουμε τι σημαίνει...». Ή ακόμα το βάρος του αδικαίωτου: «Για αρκετά χρόνια ούτε γύρισε κανένας να μας δει. Μετά είπαν να μας δώσουν ένα επίδομα. Κάποια ψίχουλα δηλαδή».

Ωστόσο, τα τραύματα του πολέμου δεν σημαδεύουν μόνο όσους βίωσαν τα γεγονότα αλλά και τις επόμενες γενιές που, έχοντας επωμιστεί τις οδυνηρές μνήμες, τα «κληρονομούν» με πολλαπλούς τρόπους και σε μετασχηματισμένες μορφές. Η βασανιστική εμπειρία των προγόνων σημαδεύει τον ψυχισμό, τη συνοχή της ταυτότητας των απογόνων, τα κίνητρά τους για καθημερινή δράση ή αδράνεια.

Ο Λυμπουρής, με συγγραφική τόλμη και χαμηλότονη αλλά μεστή αφήγηση, δεν έγραψε ένα απλό ταξίδι επιστροφής στο κατεχόμενο χωριό του. Έγραψε ένα βαθιά πολιτικό βιβλίο που συνδέει το χθες με το σήμερα του τόπου μέσω μιας εξαιρετικής μυθοπλαστικής συνθήκης, μ’ έναν πλατύ και στερεωμένο στο σήμερα κριτικό στοχασμό. Δίνοντας βαθύτατη υπόσταση στους χαρακτήρες του και φωτίζοντας τα μύχια της ψυχής και της συνείδησής τους, καταγράφει, πέρα από τις ουλές σε συλλογικό επίπεδο, τη δραματική έκβαση ιστορικών για τον τόπο γεγονότων και το αποτύπωμά τους στην κάθε ξεχωριστή ανθρώπινη ύπαρξη.

* Ο ΑΡΙΣΤΟΣ ΤΣΙΑΡΤΑΣ είναι νομικός.

altΕπιβάτες Φορτηγών
Κώστας Λυμπουρής
Πάπυρος 2017
Σελ. 248, τιμή εκδότη €15,00
 
alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΛΥΜΠΟΥΡΗ

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Δημητρίου «Ουρανός απ’ άλλους τόπους» (εκδ. Πατάκη). Οικογενειακή φωτογραφία: Άγνωστος δημιουργός  © Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Έχετε δει χειροποίητους σεμέδες...

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ