alt

Για το μυθιστόρημα της Τέσυς Μπάιλα Άγριες θάλασσες (εκδ. Ψυχογιός).

Της Έφης Ριζά

Άραγε η Ιστορία εμπνέει τη Λογοτεχνία ή η Τέχνη του Λόγου είναι αυτή που τελικά γεννά πραγματικά την Ιστορία, μια και αρκετές φορές την ανασύρει από την αφάνεια, τη διασώζει από τη λήθη, εγκαθιστώντας τη στο κέντρο της ζωής, στη μήτρα της κοινωνικής πραγματικότητας; Αυτής της πραγματικότητας που με τη σειρά της θα μπολιάσει τα ανθρώπινα ήθη και θα δημιουργήσει καινούριες κοσμογονικές εκδηλώσεις, όσες θα αποτελέσουν την «Ιστορία» του μέλλοντος.

Γιατί τι άλλο είναι η Ιστορία παρά τα γεγονότα εκείνα που αλλάζουν τη ροή του κόσμου και επηρεάζουν καθοριστικά τη ζωή των ανθρώπων; Τα γεγονότα όμως αυτά θα παρέμεναν άγνωστα αν η πένα των ανθρώπων δεν τα έφερνε στην επιφάνεια. Κι όπως αποδεικνύουν οι όροι της ζωής, τελικά αυτό δεν είναι μόνο προνόμιο και έργο των επιστημόνων ιστορικών αλλά φαίνεται πια ολοκάθαρα πως είναι κλήρος ευρύτερα των ανθρώπων του πνεύματος.

Η λογοτεχνία έλκεται από τις «ιστορίες», γοητεύεται από την ίδια τη ζωή που πλέκει τον δικό της μυθιστορηματικό ιστό με περισσή δεξιοτεχνία.

Ενδεχομένως κάτι τέτοιο να είχε υπόψη της η Τέσυ Μπάιλα όταν αποφάσισε να αποδώσει μυθιστορηματικά τη ζωή και κυρίως τη δράση του Μιλτιάδη Χούμα στο τελευταίο της βιβλίο με τίτλο Άγριες θάλασσες. Μπορεί όμως και τίποτα από αυτά, γιατί η λογοτεχνική αφήγηση δεν είναι πάντα μια ενσυνείδητη επιλογή, στοχευμένη, μια δράση που υπηρετεί πειθαρχημένα και συστηματικά έναν συγκεκριμένο σκοπό. Η λογοτεχνία έλκεται από τις «ιστορίες», γοητεύεται από την ίδια τη ζωή που πλέκει τον δικό της μυθιστορηματικό ιστό με περισσή δεξιοτεχνία. Και τότε ο λογοτέχνης καλείται να αναπλάσει την πραγματική ζωή, όχι να την αντιγράψει ούτε να την καταγράψει, αλλά να την αναμορφώσει, να σχηματοποιήσει το μυθιστορηματικό του πλαίσιο, έτσι που να θυμίζει τη ζωή, αλλά να αποκτά ταυτόχρονα τη δική του οντότητα, να διεκδικεί την αυτοδυναμία του, ώστε να είναι αλλά και να μην είναι η πραγματική ζωή.

Έκανε λοιπόν την έρευνά της η συγγραφέας, αναζήτησε τους απογόνους του βασικού πρωταγωνιστή της, μίλησε με κομβικά πρόσωπα, έψαξε σε αποθήκες, παραχώθηκε σε μπαούλα, έδειξε τον απαιτούμενο σεβασμό στα τεκμήρια, αλλά έφτιαξε τη δική της υπόθεση, δημιούργησε τη δική της λογοτεχνική ιστορία. Αυτή που έλκεται από τα στιγμιότυπα της μυθιστορηματικής αφήγησης, που παράγει «σκηνές» εφάμιλλες της κινηματογραφικής απεικόνισης του κόσμου.

Χωροχρονικά το βιβλίο κινείται σε ένα γνώριμο πλαίσιο για τα ελληνικά λογοτεχνικά δεδομένα. Η περίοδος της Κατοχής, η αντίσταση στους κατακτητές, ο ηρωισμός της μικρής χώρας, της μιας «χούφτας ανθρώπων» απέναντι στον γίγαντα εισβολέα είναι από τα δημοφιλή και αγαπημένα θέματα της συγγραφής. Εκείνο που δεν είναι πρωτογενώς γνωστό είναι αυτός ο ιδιαίτερος τρόπος διάσωσης των πατριωτών με τα μικρά, τα αδιόρατα πλοιάρια που πορεύονταν ριψοκίνδυνα προς την ελευθερία. Το παιχνίδι στο βιβλίο δεν παίζεται στα αστικά κέντρα, δεν ορίζεται από Οργανώσεις, δεν κινείται υπό αυστηρή ιδεολογική καθοδήγηση. Ο Μιλτιάδης συγκρούεται με τον κατακτητή γιατί πέραν όλων των υπόλοιπων νιώθει, σε προσωπικό επίπεδο, ότι θίγεται η τιμή και η αξιοπρέπειά του. Συγκρούεται και τραβάει τον μοναχικό δρόμο προς την ελευθερία, μόνο που τελικά αντιλαμβάνεται ότι έχει –και μάλιστα πολλούς– τολμηρούς και ηρωικούς συνοδοιπόρους.

Ήρωας γίνεσαι χωρίς να το καταλάβεις, για να επιβιώσεις, για να διασώσεις την ψυχή σου από τον διασυρμό και τότε η λογοτεχνία έρχεται πίσω από τις επιλογές σου και τις παρακολουθεί.

Στο κλασικό ερώτημα αν η λογοτεχνία παράγει ηθική –και μάλιστα η σύγχρονη λογοτεχνία– με αφορμή τις ηρωικές επιλογές της πρωταγωνιστικής ομάδας του βιβλίου, η απάντηση είναι μάλλον απλή: ο ηρωισμός, ως υπέρβαση των ορίων, είναι νόμος της ζωής και προκύπτει αναπόφευκτα μέσα από τις αναπόδραστες δυσμενείς συνθήκες. Ήρωας γίνεσαι χωρίς να το καταλάβεις, για να επιβιώσεις, για να διασώσεις την ψυχή σου από τον διασυρμό και τότε η λογοτεχνία έρχεται πίσω από τις επιλογές σου και τις παρακολουθεί. Από την άποψη αυτή ηθικοποιεί εκείνον τον αναγνώστη «τον έτοιμο από καιρό», σιωπηλά, αθόρυβα, χωρίς να του κουνάει επιδεικτικά το δάκτυλο, χωρίς να τον απειλεί με τιμωρία. Σημαντική η σκηνή της αγωνιώδους αναζήτησης καταφυγίου από τους μαχητές και τους συνοδοιπόρους τους στο αγώνα προς την ελευθερία, με βασικό πρόσωπο τον μυστηριώδη –για τα δεδομένα του Μιλτιάδη– «Πάρις» που αγωνίζεται σε μια ξένη χώρα ενάντια στον επεκτατισμό των αναθρεμμένων με τα πρότυπα της φασιστικής επιβολής.

Παρά τα μηνύματα ηρωισμού και την κίνηση σε ιδεατό πλαίσιο ζωής, το βιβλίο σέβεται την εποχή, τη διαμορφωμένη κοινωνική ηθική, τα αξιακά δεδομένα των προσώπων. Κομβικής σημασίας η σκηνή που ο Μιλτιάδης ζητά την «Ελένη του» από τον πατέρα της και η ψυχολογική προετοιμασία του να δεχθεί την οποιαδήποτε απόφασή του, ακόμα κι αν ερχόταν σε αντίθεση με τις πλέον μύχιες επιθυμίες του.

Η επιλογή της τριτοπρόσωπης αφήγησης και η εναλλαγή της με τα διαλογικά μέρη προσφέρει στο έργο την περιπόθητη ισορροπία ανάμεσα στην οικειότητα –που έτσι κι αλλιώς την αντανακλούν και τα γήινα πρόσωπα του έργου– και την απόσταση ασφαλείας που απαιτείται να υπάρχει, για να καταφέρει να αποδώσει πειστικά την ιστορικοκοινωνική πραγματικότητα της εποχής.

* Η ΕΦΗ ΡΙΖΑ είναι αρχισυντάκτρια του περιοδικού Κλεψύδρα.

altΆγριες θάλασσες
Τέσυ Μπάιλα
Ψυχογιός 2016
Σελ. 472, τιμή εκδότη €16,60

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΤΕΣΥΣ ΜΠΑΪΛΑ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Στέλιου Μάινα «Να θυμηθώ να παραγγείλω» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μάνου Κοντολέων

Γνωστός ηθοποιός ο Στέλιος Μάινας, πριν από δώδεκα χρόνια είχε κάνει μια πρώτη εμφάνιση και στο χώρο της πεζογραφίας με μια συλλογή διηγημάτων – ...

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

Για τη νουβέλα του Βασίλη Τσιαμπούση «Ο κήπος των ψυχών» (εκδ. Εστία).

Του Ευάγγελου Αυδίκου

Υπάρχουν πολλές επιστημονικές μελέτες για τον εμφύλιο πόλεμο Σ’ αυτή την κατεύθυνση είναι καθοριστική η συνδρομή της Προφορικής Ιστορίας, που γιγαντώθηκε ως πεδίο έρευνας, κινούμενη στη ορ...

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

Για τη νουβέλα του Σπύρου Κιοσσέ «Τα πρωτοβρόχια – Μικρή ιστορία ενηλικίωσης» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη

Ποια στιγμή σηματοδοτεί την πορεία προς την ενηλικίωση; Μέσα από ποιες διαδικασίες δρομολογείται; Ποιες ενδότερες δυνάμεις ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη: «Την τύχη των βιβλίων σήμερα την επικαθορίζει η δύναμη των εκδοτών»

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη: «Την τύχη των βιβλίων σήμερα την επικαθορίζει η δύναμη των εκδοτών»

Μια συζήτηση με την Αλεξάνδρα Δεληγιώργη με αφορμή την επανακυκλοφορία του βιβλίου της «Το κόκκινο της φωτιάς – Μικρό εγχειρίδιο λογοτεχνίας» (εκδ. Αρμός).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Μικρό εγχειρίδιο λογοτεχνίας», είναι ο υπότιτλος του βιβλ...

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Για να τον ξεχάσω (διήγημα)

Για να τον ξεχάσω (διήγημα)

Η αλήθεια είναι πως στην αρχή σε σιχαινόμουν. Απ’ την πρώτη στιγμή που σ’ έφερε στο σπίτι και σε είδα να κολυμπάς μέσα σ’ εκείνο το διάφανο σακούλι που το ‘σφιγγε σαν πουγκί στο χέρι του, σαν μπελά σ’ έβλεπα περισσότερο παρά σαν παρέα, ένα μπελά με τον οποίο δεν ήθελα επ’ ουδενί να συμβιώσω.

Της Χρυσ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

02 Μαΐου 2022 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Οι δώδεκα συμβουλές του Ρομπέρτο Μπολάνιο για τη συγγραφή διηγημάτων

Ο Χιλιανός πεζογράφος και ποιητής Roberto Bolaño ήταν ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους ισπανόφωνους λογοτέχνες. Μετανάστευσε σε μικρή ηλικία στο Μεξικό και αργό

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ