atyxia mavroudis

Για το βιβλίο του Αστέρη Μαυρουδή Η ατυχία (εκδ. Κέδρος)

Της Αρχοντούλας Διαβάτη

Όπως ο ουρουγουανός Εδουάρδο Γκαλεάνο, στο τελευταίο του βιβλίο, Κυνηγός ιστοριών, «αφηγείται ιστορίες, αναζητώντας τα χνάρια της χαμένης μνήμης, της αγάπης και του πόνου, που μπορεί να μη φαίνονται, αλλά δεν σβήνουν», έτσι και ο Αστέρης Μαυρουδής «αναζητάει πληροφορίες και υλικό...» στην ευρύτερη κοινότητα της Θεσσαλονίκης, να τις καταγράψει και να τις μεταπλάσει σε διήγημα. Η συγκομιδή είναι τυχερή και έχουμε στα χέρια μας την Ατυχία, εικοσιένα διηγήματα, το δεύτερο πεζογραφικό βιβλίο του συγγραφέα. 

Φαίνεται πως ο «λόγος» της πολιτισμικής μνήμης και της παράδοσης σε καιρό βαρβαρότητας -οικονομική κρίση και κρίση αξιών- στη μετα-νεωτερική εποχή σήμερα, μπορεί να βοηθήσει να αντέξουμε τον εκμηδενισμό και να επιβιώσουμε. Παρόλη τη φτώχια, παλιότερα η κοινότητα περιφρουρούσε την αλληλεγγύη και την αλληλοβοήθεια με αφέλεια και απλότητα μαζί με όλα τα δεινά βέβαια – στερεότυπα και προκαταλήψεις. Όσο για τη ντοπιολαλιά στην πεζογραφία, που ευτύχησε στα διηγήματα του Σωτήρη Δημητρίου και της Τασίας Βενέτη, δεν είναι τυχαίο που τροφοδοτεί ένα νέο λογοτεχνικό ρεύμα τον τελευταίο καιρό – μετά το Γκιακ του Δ. Παμαμάρκου και το κυπριακό ιδίωμα που προεξάρχει στα κείμενα των νέων πεζογράφων, Αντώνη Γεωργίου, Κωνσταντίνας Σωτηρίου κ.ά.

Οκονομία, σαφήνεια και απλότητα, χαρακτηρίζουν τις περισσότερες από τις ιστορίες. Τα γεγονότα που φαίνεται να τα διηγήθηκε στον αφηγητή η μάνα του («Η γνωριμία», «Η γέννα», «Η ατυχία»), ο πατέρας του ή ένας επιζών αγωνιστής, ο Φαρσακίδης, για το ολοκαύτωμα του Χορτιάτη («Η ενέδρα»), συχνά υποκρύπτουν τραγικότητα ή υπόγειο χιούμορ για την εκπυρσοκρότηση-ανατροπή του τέλους. Το ύφος λαϊκό, προφορικό και η γλώσσα κοφτή, λιτή, ζωντανή, χωρίς περιττούς λυρισμούς, με ντοπιολαλιά στη διήγηση και όχι μόνο στους διαλόγους.

Η αφήγηση είναι γραμμική και ο αφηγητής εξιστορεί ρεαλιστικά και ουδέτερα τα γεγονότα που συμβαίνουν στην ασφυκτική επαρχία τα μεταπολεμικά χρόνια της δύσκολης επιβίωσης - «φτώχια καταραμένη» σε ένα χωριό της Θεσσαλονίκης, στο Αδάμ και όχι μόνο.

«Είχαμε σεμπριά», ως προεξαγγελτική παράθεση η αλληλεγγύη εκείνων των χρόνων σφραγίζει τα χρόνια τα παλιά και τα δύσκολα, της φτώχιας στη μικρή κοινότητα. Χαλαρά αρχίζει η αφήγηση της μητέρας, με εύθυμες παρατηρήσεις για την πρωινή παπάρα, «αφού έβγαζες τα πρώτα μυρμήγκια...» και καυστικά σχόλια για τον κτηνίατρο που εποφθαλμιά για πληρωμή του το κατσικάκι. Η μέρα με τα καπνά που θα φύτευαν στου θείου Γιάννη είχε κακό τέλος για τον πατέρα, αλλά η μαμή -άλλο εύθυμο κλείσιμο του ματιού- περιποιείται τον τραυματία. Απλά, σπαρακτικά, ο πατέρας ζητάει να χαϊδέψει το παιδί του. Τότε παρεμβαίνει ο αφηγητής, να εισπράξει τώρα, αναδρομικά, το χάδι του, «Σφίχτηκα. Πήγα κοντά του». "Αχ, παιδάκι μου", είπε και με άγγιξε στο κεφάλι».

Η αφήγηση είναι γραμμική και ο αφηγητής εξιστορεί ρεαλιστικά και ουδέτερα τα γεγονότα που συμβαίνουν στην ασφυκτική επαρχία τα μεταπολεμικά χρόνια της δύσκολης επιβίωσης - «φτώχια καταραμένη» σε ένα χωριό της Θεσσαλονίκης, στο Αδάμ και όχι μόνο.

Ο αφηγητής αναζητώντας το χαμένο χρόνο γυρνάει στην τραυματική πρώτη μέρα στο σχολείο («Πρώτη μέρα»), γλυκόπικρα και αστεία αφηγούμενος τα του δασκάλου που ήταν φόβητρο και όλη η περιρρέουσα ατμόσφαιρα τέτοιο ρόλο επιφύλασσε για τους δασκάλους τότε. Το διήγημα τελειώνει με τον αυτοσαρκασμό του αφηγητή καθώς θυμάται πως είχε παρερμηνεύσει από άγνοια ένα παράγγελμα της γυμναστικής.

Στο πρόσωπο της τραγικής Κωνσταντινιάς («Η Κωνσταντινιά»), σκιτσάρεται η παλιά γειτονιά. Γενναιόδωρη η γειτόνισσα, φιλεύει όλα τα παιδιά και μάλιστα με την πιο φτηνή εκδοχή απογευματινού –μια φέτα ψωμί και σκόρδο–, που όμως στα χέρια του Μανόλη φαντάζει αλλιώς. «Δάγκωνε μια μπουκιά ψωμί και μετά το σκόρδο». Η λάμψη του παιδικού φίλου που κάνει τα πράγματα ελκυστικά, μου θύμισε τον Τομ Σώγερ που έβαφε τον τοίχο της θείας του και γινόταν αντικείμενο ζήλειας από τα άλλα παιδιά. Σε διαρκείς παρεκβάσεις, λόγω συνειρμών, το παιχνίδι τσιλίκα τσομάκα, περιγράφεται καταλεπτώς, όπως έχει ξαναγίνει στην πεζογραφία από τον ποιητή Μ. Μέσκο, στη σχετική του νουβέλα, με τίτλο Παιχνίδια στον Παράδεισο.

«Η Σημαδεμένη», είναι από τα πιο μεγάλα και συγκινητικά διηγήματα της συλλογής, με έναν απόηχο από Το αμάρτημα της μητρός μου, του Βιζυηνού. Η μάνα με τα εφτά παιδιά –«εμάς μας είχε του πεταματού»–, ήθελε, έπρεπε να κάνει κορίτσι, μια Ελένη, για να ευχαριστήσει τον άντρα της. Έγινε η Ελένη και πέθανε την ίδια μέρα. Να όμως που η μάνα την αναγνώρισε –χρόνια μετά– από το σημάδι που είχε, ίδιο με το σημάδι του μωρού, στο πρόσωπο της ανιψιάς από την Αμερική. Υπαινιγμός ίσως για τις παράνομες υιοθεσίες που ανακινήθηκαν γύρω στο ‘80 [1]. Η αναγνώριση του τέλους είναι η ανατροπή του διηγήματος. Μέχρι τότε η οικογένεια αρμενίζει στη φτώχια της εκλαμβάνοντας ως φοβερή τύχη –«κι όμως ο θεός μας λυπήθηκε»– τραγική ειρωνεία – τον ερχομό της Αμερικάνας ξαδέρφης στην ζωή τους, γελώντας με την καρδιά τους για τα σπασμένα της ελληνικά.

Η πείνα και η φτώχια στο Αδάμ –βουλγάρικη κατοχή– γίνεται αιτία από ανάγκη να θυσιαστούν «πολλά καλούδια». Η αισθητική και το μεράκι θυσιάζονται στο βωμό της ανάγκης. «Για να βάλουμε τα κουκιά μέσα, από το μπαούλο βγάλαμε κάπες, φορέματα, υφαντά, τσεμπέρια κεντημένα» («Η πείνα»).

Η φιλοξενία και η αλληλοβοήθεια θεματοποιούνται και στο ολοκληρωμένο διήγημα «Η γαϊδουρίτσα και η γάτα», γεμάτο εικόνες, δράση και υπόκωφο γέλιο. Ο νεαρός αφηγητής πουλάει τις ψάθες που φτιάχνει στα κοντινά χωριά. Φιλοξενείται κάπου και την άλλη μέρα ξεκινάει για το σπίτι με το δισάκι γεμάτο σιτάρι και στο τσουβάλι μια γάτα που του είχαν δώσει να μεταφέρει. Στο δρόμο βρίσκει χιόνι, πέφτει η γαϊδουρίτσα, δέχεται βοήθεια κι όταν φτάνει σπίτι «ο μικρός αδερφός μου, ο Γιάννης, άνοιξε το τσουβάλι να δει τι έφερα».

«Τάχα δεν ήταν νοικοκυρά στο σπίτι της...». Η αρχή στο διήγημα «Η Γιανν’ς η χουβαρντάς», κατά το τοπικό χαλκιδικιώτικο ιδίωμα, θυμίζει διήγημα του Παπαδιαμάντη, όπως και στο διήγημα «Φέρειμι», τα κόλλυβα που προξενούν το θάνατο της κακιάς πεθεράς αντιστοιχούν φανερά με το παπαδιαμαντικό Χριστόψωμο.

Το πρώτο διήγημα («Η επιστροφή») είναι βιωματικό και είναι εκτός του κύκλου των ιστοριών της δύσκολης ζωής στο χωριό, μεταπολεμικά, όπως άλλωστε και τα έξι διηγήματα του τέλους. Είναι σύγχρονα διηγήματα βιωματικά ή και αυτοαναφορικά, παιγνιώδη, με έντονη διακειμενικότητα.


[1] Αίγλη Μπρούσκου, Λόγω της κρίσεως σας χαρίζω το παιδί μου, Εντόμω ΣΥΜΕΠΕ, Θεσσαλονίκη 2015.

* Η ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΔΙΑΒΑΤΗ είναι συγγραφέας.

mavroudis asterios i atixia

Η ατυχία
Αστέρης Μαυρουδής
Κέδρος 2016
Σελ. 104, τιμή εκδότη: € 9,90

politeia link more

 

 

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΑΣΤΕΡΗ ΜΑΥΡΟΥΔΗ

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Όταν έρθει η μέρα που ξέρεις, του Άγη Πετάλα & του Κώστα Θ. Καλφόπουλου

Όταν έρθει η μέρα που ξέρεις, του Άγη Πετάλα & του Κώστα Θ. Καλφόπουλου

Για την αρθρωτή νουβέλα του Άγη Πετάλα & του Κώστα Θ. Καλφόπουλου «Όταν έρθει η μέρα που ξέρεις» (εκδ. Εστία).

Του Θωμά Συμεωνίδη

«Το 1968 ήταν μια χρονιά που συντάραξε τον κόσμο», μας λένε οι δύο συγγραφείς του βιβλίου και συμπληρώνουν: «Επεισοδια...

Ιστορίες που (δεν) είπα στον ψυχολόγο μου, της Τατιάνας Κίρχοφ

Ιστορίες που (δεν) είπα στον ψυχολόγο μου, της Τατιάνας Κίρχοφ

Για τη συλλογή διηγημάτων της Τατιάνας Κίρχοφ «Ιστορίες που (δεν) είπα στον ψυχολόγο μου» (εκδ. Πόλις).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Ψυχολόγοι, ψυχαναλυτές, ψυχίατροι, ψυχοθεραπευτές έχουν περάσει πολλές φορές το κατώφλι κι έχου...

Το παιχνίδι της Άγρας, του Θεόδωρου Εσπίριτου

Το παιχνίδι της Άγρας, του Θεόδωρου Εσπίριτου

Για το μυθιστόρημα του Θεόδωρου Εσπίριτου «Το παιχνίδι της Άγρας» (εκδ. Κίχλη) – το «είναι», το «φαίνεσθαι» και η γραφή.

Της Διώνης Δημητριάδου

«“Καμιά φορά κλείνω τα μάτια και ονειρεύομαι”, είπε ο Μάρλοου. “Βλέπω τη ζωή μας ν’ αλλά...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Στους Χάγκεν Φλάισερ & Ρόντρικ Μπίτον τα Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων

Στους Χάγκεν Φλάισερ & Ρόντρικ Μπίτον τα Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων

Στον Χάγκεν Φλάισερ & στον Ρόντρικ Μπίτον τα Βραβεία Διδώ Σωτηρίου και Δαίδαλος της Εταιρείας Συγγραφέων καθώς και οι βραχείς κατάλογοι για τα Βραβεία Γιάννη Βαρβέρη και Μένη Κουμανταρέα σε πρωτοεμφανιζόμενη/ο ποιήτρια/ποιητή και πεζογράφο.

Επιμέλεια: Book Press

...
Συμβουλές σε νέο λογοτέχνη

Συμβουλές σε νέο λογοτέχνη

«Βλέπε μπροστά. Δεν είναι το φευγαλέο παρόν, είναι το αύριο και το μέλλον που μετράνε. Αν θεωρείς πως στο ξεκίνημα οι συναναστροφές και οι παρέες είναι το παν, κάνεις λάθος. Στα γεράματα θα χρειαστείς ακόμη περισσότερο την ανεκτίμητη βοήθεια των Φίλων».

Του Κώστα Κουτσουρέλη...

5 λεπτά με τον Γιάννη Μπότση

5 λεπτά με τον Γιάννη Μπότση

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Γιάννης Μπότσης, με αφορμή το μυθιστόρημά του «Ο κλέφτης των μυστικών», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα.

Επιμέλεια: Book Press

Πώς ξεκινήσατε να γράφετε το μυθιστόρημά σας; Θυμάστε το α...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος ενός διηγήματος, από τη συλλογή διηγημάτων του Νίκου Παναγιωτόπουλου «Ανήσυχα άκρα», που κυκλοφορεί στις 26 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΗΣΥΧΩΝ ΑΚΡΩΝ

Έν...

Ένα πιάτο λιγότερο, της Μαριλένας Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Ένα πιάτο λιγότερο, της Μαριλένας Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Μαριλένας Παπαϊωάννου «Ένα πιάτο λιγότερο», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Ανοιχτό μικρόφωνο, του Γιάννη Ευσταθιάδη (προδημοσίευση)

Ανοιχτό μικρόφωνο, του Γιάννη Ευσταθιάδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Γιάννη Ευσταθιάδη «Ανοιχτό μικρόφωνο – Μονόλογοι και ομολογίες» το οποίο κυκλοφορεί στις 15 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μελάνι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο ξανθός άγγελος

Έτσι...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Περιήγηση στο επιδραστικό έργο του Edgar Allan Poe μέσα από πέντε σχετικά πρόσφατα βιβλία, τέσσερα με δικά του έργα και ένα με κείμενα εμπνευσμένα από την τόσο ιδιαίτερη λογοτεχνία του. 

Του Δημήτρη Αργασταρά

Κοιν...

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε ελληνικά αστυνομικά μυθιστορήματα από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή που ξεχωρίζουν.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

 

...
Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Μια σχεδόν εξαντλητική περιήγηση στα βιβλία που αφορούν την ελληνική ακροδεξιά και τη Χρυσή Αυγή και κυκλοφόρησαν την τελευταία 10ετία στη χώρα μας. Ένα αξιανάγνωστο «σώμα» κειμένων που καλύπτει όλες τις όψεις του σύνθετου πολιτικού και κοινωνικού φαινομένου.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

05 Νοεμβρίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Η ανάγνωση είναι ζωή: Τα βιβλιοπωλεία πρέπει να παραμείνουν ανοιχτά

Η Σύμπραξη των Εκδοτών απευθύνει έκκληση στην κυβέρνηση, μέσω επιστολής της στον Πρωθυπουργό, να παραμείνουν ανοιχτά τα βιβλιοπωλεία στη διάρκεια της εφαρμογής των μέτρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ