atyxia mavroudis

Για το βιβλίο του Αστέρη Μαυρουδή Η ατυχία (εκδ. Κέδρος)

Της Αρχοντούλας Διαβάτη

Όπως ο ουρουγουανός Εδουάρδο Γκαλεάνο, στο τελευταίο του βιβλίο, Κυνηγός ιστοριών, «αφηγείται ιστορίες, αναζητώντας τα χνάρια της χαμένης μνήμης, της αγάπης και του πόνου, που μπορεί να μη φαίνονται, αλλά δεν σβήνουν», έτσι και ο Αστέρης Μαυρουδής «αναζητάει πληροφορίες και υλικό...» στην ευρύτερη κοινότητα της Θεσσαλονίκης, να τις καταγράψει και να τις μεταπλάσει σε διήγημα. Η συγκομιδή είναι τυχερή και έχουμε στα χέρια μας την Ατυχία, εικοσιένα διηγήματα, το δεύτερο πεζογραφικό βιβλίο του συγγραφέα. 

Φαίνεται πως ο «λόγος» της πολιτισμικής μνήμης και της παράδοσης σε καιρό βαρβαρότητας -οικονομική κρίση και κρίση αξιών- στη μετα-νεωτερική εποχή σήμερα, μπορεί να βοηθήσει να αντέξουμε τον εκμηδενισμό και να επιβιώσουμε. Παρόλη τη φτώχια, παλιότερα η κοινότητα περιφρουρούσε την αλληλεγγύη και την αλληλοβοήθεια με αφέλεια και απλότητα μαζί με όλα τα δεινά βέβαια – στερεότυπα και προκαταλήψεις. Όσο για τη ντοπιολαλιά στην πεζογραφία, που ευτύχησε στα διηγήματα του Σωτήρη Δημητρίου και της Τασίας Βενέτη, δεν είναι τυχαίο που τροφοδοτεί ένα νέο λογοτεχνικό ρεύμα τον τελευταίο καιρό – μετά το Γκιακ του Δ. Παμαμάρκου και το κυπριακό ιδίωμα που προεξάρχει στα κείμενα των νέων πεζογράφων, Αντώνη Γεωργίου, Κωνσταντίνας Σωτηρίου κ.ά.

Οκονομία, σαφήνεια και απλότητα, χαρακτηρίζουν τις περισσότερες από τις ιστορίες. Τα γεγονότα που φαίνεται να τα διηγήθηκε στον αφηγητή η μάνα του («Η γνωριμία», «Η γέννα», «Η ατυχία»), ο πατέρας του ή ένας επιζών αγωνιστής, ο Φαρσακίδης, για το ολοκαύτωμα του Χορτιάτη («Η ενέδρα»), συχνά υποκρύπτουν τραγικότητα ή υπόγειο χιούμορ για την εκπυρσοκρότηση-ανατροπή του τέλους. Το ύφος λαϊκό, προφορικό και η γλώσσα κοφτή, λιτή, ζωντανή, χωρίς περιττούς λυρισμούς, με ντοπιολαλιά στη διήγηση και όχι μόνο στους διαλόγους.

Η αφήγηση είναι γραμμική και ο αφηγητής εξιστορεί ρεαλιστικά και ουδέτερα τα γεγονότα που συμβαίνουν στην ασφυκτική επαρχία τα μεταπολεμικά χρόνια της δύσκολης επιβίωσης - «φτώχια καταραμένη» σε ένα χωριό της Θεσσαλονίκης, στο Αδάμ και όχι μόνο.

«Είχαμε σεμπριά», ως προεξαγγελτική παράθεση η αλληλεγγύη εκείνων των χρόνων σφραγίζει τα χρόνια τα παλιά και τα δύσκολα, της φτώχιας στη μικρή κοινότητα. Χαλαρά αρχίζει η αφήγηση της μητέρας, με εύθυμες παρατηρήσεις για την πρωινή παπάρα, «αφού έβγαζες τα πρώτα μυρμήγκια...» και καυστικά σχόλια για τον κτηνίατρο που εποφθαλμιά για πληρωμή του το κατσικάκι. Η μέρα με τα καπνά που θα φύτευαν στου θείου Γιάννη είχε κακό τέλος για τον πατέρα, αλλά η μαμή -άλλο εύθυμο κλείσιμο του ματιού- περιποιείται τον τραυματία. Απλά, σπαρακτικά, ο πατέρας ζητάει να χαϊδέψει το παιδί του. Τότε παρεμβαίνει ο αφηγητής, να εισπράξει τώρα, αναδρομικά, το χάδι του, «Σφίχτηκα. Πήγα κοντά του». "Αχ, παιδάκι μου", είπε και με άγγιξε στο κεφάλι».

Η αφήγηση είναι γραμμική και ο αφηγητής εξιστορεί ρεαλιστικά και ουδέτερα τα γεγονότα που συμβαίνουν στην ασφυκτική επαρχία τα μεταπολεμικά χρόνια της δύσκολης επιβίωσης - «φτώχια καταραμένη» σε ένα χωριό της Θεσσαλονίκης, στο Αδάμ και όχι μόνο.

Ο αφηγητής αναζητώντας το χαμένο χρόνο γυρνάει στην τραυματική πρώτη μέρα στο σχολείο («Πρώτη μέρα»), γλυκόπικρα και αστεία αφηγούμενος τα του δασκάλου που ήταν φόβητρο και όλη η περιρρέουσα ατμόσφαιρα τέτοιο ρόλο επιφύλασσε για τους δασκάλους τότε. Το διήγημα τελειώνει με τον αυτοσαρκασμό του αφηγητή καθώς θυμάται πως είχε παρερμηνεύσει από άγνοια ένα παράγγελμα της γυμναστικής.

Στο πρόσωπο της τραγικής Κωνσταντινιάς («Η Κωνσταντινιά»), σκιτσάρεται η παλιά γειτονιά. Γενναιόδωρη η γειτόνισσα, φιλεύει όλα τα παιδιά και μάλιστα με την πιο φτηνή εκδοχή απογευματινού –μια φέτα ψωμί και σκόρδο–, που όμως στα χέρια του Μανόλη φαντάζει αλλιώς. «Δάγκωνε μια μπουκιά ψωμί και μετά το σκόρδο». Η λάμψη του παιδικού φίλου που κάνει τα πράγματα ελκυστικά, μου θύμισε τον Τομ Σώγερ που έβαφε τον τοίχο της θείας του και γινόταν αντικείμενο ζήλειας από τα άλλα παιδιά. Σε διαρκείς παρεκβάσεις, λόγω συνειρμών, το παιχνίδι τσιλίκα τσομάκα, περιγράφεται καταλεπτώς, όπως έχει ξαναγίνει στην πεζογραφία από τον ποιητή Μ. Μέσκο, στη σχετική του νουβέλα, με τίτλο Παιχνίδια στον Παράδεισο.

«Η Σημαδεμένη», είναι από τα πιο μεγάλα και συγκινητικά διηγήματα της συλλογής, με έναν απόηχο από Το αμάρτημα της μητρός μου, του Βιζυηνού. Η μάνα με τα εφτά παιδιά –«εμάς μας είχε του πεταματού»–, ήθελε, έπρεπε να κάνει κορίτσι, μια Ελένη, για να ευχαριστήσει τον άντρα της. Έγινε η Ελένη και πέθανε την ίδια μέρα. Να όμως που η μάνα την αναγνώρισε –χρόνια μετά– από το σημάδι που είχε, ίδιο με το σημάδι του μωρού, στο πρόσωπο της ανιψιάς από την Αμερική. Υπαινιγμός ίσως για τις παράνομες υιοθεσίες που ανακινήθηκαν γύρω στο ‘80 [1]. Η αναγνώριση του τέλους είναι η ανατροπή του διηγήματος. Μέχρι τότε η οικογένεια αρμενίζει στη φτώχια της εκλαμβάνοντας ως φοβερή τύχη –«κι όμως ο θεός μας λυπήθηκε»– τραγική ειρωνεία – τον ερχομό της Αμερικάνας ξαδέρφης στην ζωή τους, γελώντας με την καρδιά τους για τα σπασμένα της ελληνικά.

Η πείνα και η φτώχια στο Αδάμ –βουλγάρικη κατοχή– γίνεται αιτία από ανάγκη να θυσιαστούν «πολλά καλούδια». Η αισθητική και το μεράκι θυσιάζονται στο βωμό της ανάγκης. «Για να βάλουμε τα κουκιά μέσα, από το μπαούλο βγάλαμε κάπες, φορέματα, υφαντά, τσεμπέρια κεντημένα» («Η πείνα»).

Η φιλοξενία και η αλληλοβοήθεια θεματοποιούνται και στο ολοκληρωμένο διήγημα «Η γαϊδουρίτσα και η γάτα», γεμάτο εικόνες, δράση και υπόκωφο γέλιο. Ο νεαρός αφηγητής πουλάει τις ψάθες που φτιάχνει στα κοντινά χωριά. Φιλοξενείται κάπου και την άλλη μέρα ξεκινάει για το σπίτι με το δισάκι γεμάτο σιτάρι και στο τσουβάλι μια γάτα που του είχαν δώσει να μεταφέρει. Στο δρόμο βρίσκει χιόνι, πέφτει η γαϊδουρίτσα, δέχεται βοήθεια κι όταν φτάνει σπίτι «ο μικρός αδερφός μου, ο Γιάννης, άνοιξε το τσουβάλι να δει τι έφερα».

«Τάχα δεν ήταν νοικοκυρά στο σπίτι της...». Η αρχή στο διήγημα «Η Γιανν’ς η χουβαρντάς», κατά το τοπικό χαλκιδικιώτικο ιδίωμα, θυμίζει διήγημα του Παπαδιαμάντη, όπως και στο διήγημα «Φέρειμι», τα κόλλυβα που προξενούν το θάνατο της κακιάς πεθεράς αντιστοιχούν φανερά με το παπαδιαμαντικό Χριστόψωμο.

Το πρώτο διήγημα («Η επιστροφή») είναι βιωματικό και είναι εκτός του κύκλου των ιστοριών της δύσκολης ζωής στο χωριό, μεταπολεμικά, όπως άλλωστε και τα έξι διηγήματα του τέλους. Είναι σύγχρονα διηγήματα βιωματικά ή και αυτοαναφορικά, παιγνιώδη, με έντονη διακειμενικότητα.


[1] Αίγλη Μπρούσκου, Λόγω της κρίσεως σας χαρίζω το παιδί μου, Εντόμω ΣΥΜΕΠΕ, Θεσσαλονίκη 2015.

* Η ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΔΙΑΒΑΤΗ είναι συγγραφέας.

mavroudis asterios i atixia

Η ατυχία
Αστέρης Μαυρουδής
Κέδρος 2016
Σελ. 104, τιμή εκδότη: € 9,90

politeia link more

 

 

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΑΣΤΕΡΗ ΜΑΥΡΟΥΔΗ

 

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Οδός Μακεδονομάχων» της Αντωνίας Γουναροπούλου (κριτική)

«Οδός Μακεδονομάχων» της Αντωνίας Γουναροπούλου (κριτική)

Για τη συλλογή διηγημάτων της Αντωνίας Γουναροπούλου «Οδός Μακεδονομάχων» (εκδ. Petites Maisons). Κεντρική εικόνα: Πίνακας της © Christine Cousineau.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Η παιδική ηλικία είναι κατά τον Piaget η περίοδος κατά την οποία...

«Μικρή εγκυκλοπαίδεια του θανάτου» του Κυριάκου Χαρίτου (κριτική)

«Μικρή εγκυκλοπαίδεια του θανάτου» του Κυριάκου Χαρίτου (κριτική)

Για το βιβλίο του Κυριάκου Χαρίτου «Μικρή εγκυκλοπαίδεια του θανάτου» (εκδ. Στερέωμα). Κεντρική εικόνα: Ο Woody Allen από την ταινία του «Love and death» / «Ο ειρηνοποιός» (1975).

Του Διονύση Μαρίνου

Ο μέγας διαιρέτης. Ο ατελεύτητος του τέλους. Το...

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Στέλιου Μάινα «Να θυμηθώ να παραγγείλω» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μάνου Κοντολέων

Γνωστός ηθοποιός ο Στέλιος Μάινας, πριν από δώδεκα χρόνια είχε κάνει μια πρώτη εμφάνιση και στο χώρο της πεζογραφίας με μια συλλογή διηγημάτων – ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Η συγγραφέας Γκιτάντζαλι Σρι (Geetanjali Shree) και η μεταφράστρια Daisy Rockwell θα μοιραστούν το χρηματικό έπαθλο των 50,000 λιρών για το «εξαιρετικά διασκεδαστικό και αστείο» βιβλίο «Tomb of Sand» (Τάφος από άμμο). Θα κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Book Press ...

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Jean-Michel Basquiat «Εκπεπτωκός άγγελος» (1981).

Της Χλόης Κουτσουμπέλη

...
Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922 - 1997) –Εκατό χρόνια από τη γέννησή του

Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922 - 1997) –Εκατό χρόνια από τη γέννησή του

 Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος συνεχίζει τον κύκλο εκδηλώσεων «Λόγος 10» που επιµελείται ο Πρόεδρος του Εφορευτικού Συµβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης, κ. Σταύρος Ζουµπουλάκης. Η τρίτη εκδήλωση έχει τίτλο «Κορνήλι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Γεωργίας Τάτση «Πίσω από τον ήχο του νερού», που θα κυκλοφορήσει στις 6 Ιουνίου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μην ανησυχείς. Μην αισθάνεσαι θλίψη. Έλα, χαμογέλα. Για σένα δεν πέθαν...

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ