galanaki

Θεμέλιοι μύθοι 

Του Κώστα Κατσουλάρη

Σταθερή συνιστώσα στο πεζογραφικό έργο της Ρέας Γαλανάκη, ήδη από τον πρώτο της

μυθιστόρημα, τον «Βίο του Ισμαήλ Φερέκ Πασά», είναι η άντληση υλικού, ιστορικού και μυθοπλαστικού, από το μυθικό φορτίο της ελληνικής λαϊκής παράδοσης, συχνά από την ίδια τη γενέτειρά της, την Κρήτη. Στις περισσότερες περιπτώσεις, για την πραγμάτωση των βιβλίου της, απαιτείται αρχειακή έρευνα, συχνά σε πρωτότυπο υλικό, συνδυάζοντας τη μυθοπλασία με την αποκάλυψη.

Το καινούργιο της μυθιστόρημα, όπως εξηγεί η συγγραφέας αναλυτικά στο τέλος του βιβλίου, βασίστηκε σε φιλολογικές ανακαλύψεις αναφορικά με τη οικειοποίηση του μύθου του Ιούδα, σε συνδυασμό με στοιχεία του μύθου του Οιδίποδα, στην κρητική λαϊκή παράδοση. Η σύμπτυξη δύο ισχυρότατων μορφών, από την αρχαιοελληνική γραμματεία, από τη μία, και την ιουδαιοχριστιανική παράδοση, από την άλλη, σε μια ενιαία μορφή, στο πλαίσιο της δημώδους παράδοσης, αποτελεί από μόνη της σημαντικό εύρημα και ισχυρό μυθοπλαστικό «χαρτί». Η ενεργοποίησή τους στη «διακεκαυμένη ζώνη» της ορεινής Κρήτης, δίνει το υπόβαθρο σε ένα μυθιστόρημα υψηλής έντασης, στο οποίο το ιδιωτικό δράμα συναντά το συλλογικό με τον πλέον αβίαστο τρόπο.

galanaki_exof

Η αφήγηση χωρίζεται σε δύο μεγάλα τμήματα: Από τη μία είναι το μυθικό παρελθόν, η εξιστόρηση της γέννησης και της μοίρας του μικρού Ιούδα, μέχρι και την τραγική κατάληξη της οικογένειάς του∙ από την άλλη, η έλευση στο ορεινό κρητικό χωριό μιας εβραιοπούλας δασκάλας, η οποία καταφτάνει στο χωριό για να καταλάβει τη θέση του δεύτερου εκπαιδευτικού - αλλά και για βαθύτερους λόγους που έχουν να κάνουν με υπόγεια ρεύματα της οικογενειακής της ιστορίας. Οι δύο αφηγήσεις εναλλάσσονται σταθερά, καθόσον το παρελθόν και το παρόν έρχονται σε όλο και μεγαλύτερη ώσμωση: Η τραγωδία, με την αρχαιοελληνική έννοια, καθορίζει το αφηγηματικό πλαίσιο της πρώτης, ενώ τα παλαιά και σημερινά ήθη της Κρήτης δίνουν τον τόνο στη δεύτερη.

 

Ένας κακός δάσκαλος, μπλεγμένος με ναρκωτικά και άνομες πολιτικές σκοπιμότητες, ρατσιστής και βίαιος, είναι ο «κακός λύκος» της ιστορίας, και δεν είναι τυχαίο ότι ως τέτοιο τον βιώνει η Μάρθα, όταν μέσα στον ύπνο της εκείνος θα αποπειραθεί να τη βιάσει. Από την άλλη, η καλή της νεράιδα, μια μορφή ιδανικής μητέρας, αποκαλύπτεται πως είναι η γριά Αγγελικώ, η σπιτονοικοκυρά τόσο της Μάρθας όσο και του κακού δασκάλου, πρόσωπο κλειδί στην εξέλιξη της ιστορίας. Τέλος, ο Πέτρος, ο καλλιεργημένος βοσκός, με τον οποίο η Μάρθα αναπτύσσει ερωτική σχέση, εκφράζει κι αυτός μια άλλη πλευρά της κρητικής "πανίδας", τον άντρα που παραμένει αγέρωχος και αξιοπρεπής, χωρίς να υιοθετεί τα καινοφανή «ανδροπρεπή» ήθη των συγχωριανών του. Τόσο ο Πέτρος, όσο και άλλα πρόσωπα, τοποθετημένα σε διαφορετικό αφηγηματικό πλαίσιο ίσως φάνταζαν κάπως σχηματικά, αλλά στο συγκεκριμένο περιβάλλον, όπου το μυθικό φορτίο και οι αρχετυπικές μορφές παίζουν βαρύνοντα ρόλο, μοιάζουν σωστά στη θέση τους.

Το εναρκτήριο όνειρο, όταν αποκαλύπτεται στη μητέρα του Ιούδα η τραγική της μοίρα, είναι από τις πιο δυνατές εισαγωγές της πρόσφατης λογοτεχνίας. Ομοίως, οι σκηνές, σε πλάγια γράμματα, στις οποίες η Μάρθα απευθύνεται στην νεκρή μάνα της, ισορροπούν θαυμάσια ανάμεσα στον ποιητικό λυρισμό και στην αφηγηματική αποτελεσματικότητα. Γενικότερα, ο «Ιούδας» είναι γραμμένος σε ιδιαίτερα υψηλές θερμοκρασίες, με λόγο πυκνό και σμιλευμένο, που αναγκάζει συχνά τον αναγνώστη να σταθεί στις φράσεις, στις παραγράφους, ακόμη και να επιστρέψει σε προηγούμενες σελίδες. Συνολικά, ένα φιλόδοξο έργο που πετυχαίνει υψηλούς στόχους, χωρίς υποχωρήσεις στα εκφραστικά του μέσα, και το οποίο διαπραγματεύεται επίκαιρα θέματα -πχ. ο ρατσισμός, ο φόβος του "άλλου"- με τη χρήση παλιών και στέρεων υλικών.

Κώστας Κατσουλάρης

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Α. Μάντη «Κιθαιρώνας» (εκδ. Καστανιώτη). Στην κεντρική εικόνα, ένας άντρας και μια γυναίκα κοιτάζουν τον διάσημο πίνακα του William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Youth of Bacchus. Νέο βλέμμα, σε ένα αρχέγονο θέμα. 

Γράφει ο Διονύση...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

Για τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» (εκδ. Κίχλη). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Στάλκερ» του Αντρέι Ταρκόφσκι. 

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Μπορεί τα διηγήματα του Μιχάλη Μα...

«Μπέμπης» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική)

«Μπέμπης» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Θωμά Κοροβίνη «Μπέμπης» (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: Ο Δημήτρης Στεργίου ή «Μπέμπης».

Γράφει ο Νίκος Χρυσός

«Κάθε κομμάτι που παίζουμε αφηγείται κι από μια ιστορία, ένα περιστατικό, μια χαρά, ένα ντέρτι, μια πεθυμιά, ένα όν...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης: «Σύγχρονες ιαπωνικές ταινίες»

Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης: «Σύγχρονες ιαπωνικές ταινίες»

Η Πρεσβεία της Ιαπωνίας σε συνεργασία με το Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης και το Japan Foundation και με την ευγενική υποστήριξη της εταιρίας JT International Hellas, διοργανώνει το Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 από τις 16 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης. Κεντρική εικόνα, πλάνο από τ...

Πέθανε ο ηθοποιός και συγγραφέας Μάκης Πανώριος

Πέθανε ο ηθοποιός και συγγραφέας Μάκης Πανώριος

Θλίψη στον καλλιτεχνικό κόσμο, καθώς έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 88 ετών ο λογοτέχνης, εικαστικός και ηθοποιός, Μάκης Πανώριος.

Επιμέλεια: Book Press

Τη δυσάρεστη είδηση έκανε γνωστή o Σπύρος Μπιμπίλας, ο πρόεδρος του Σ...

«Χώρος ιδιωτικός»: Μια έκθεση αφιερωμένη στον Γιάννη Μόραλη και στις απαρχές της καλλιτεχνικής πορείας του

«Χώρος ιδιωτικός»: Μια έκθεση αφιερωμένη στον Γιάννη Μόραλη και στις απαρχές της καλλιτεχνικής πορείας του

Με τίτλο «Χώρος ιδιωτικός» παρουσιάστηκε έως τις 08/01 στο Μουσείο Μπενάκη μεγάλη αφιερωματική έκθεση στη ζωή και το έργο του μεγάλου δασκάλου της ελληνικής ζωγραφικής, Γιάννη Μόραλη. Η έκθεση θα παρουσιαστεί και σε άλλες πόλεις, με πιθανότερο επόμενο σταθμό την Πάτρα.  Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία της Καίτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ