alt

Για τη νουβέλα της Άντζελας Δημητρακάκη Τέσσερις μαρτυρίες για την εκταφή του ποταμού Ερρινυού (εκδ. Εστία)

Του Γ.Ν. Περαντωνάκη

Ευτυχώς που η συγγραφέας και οι εκδόσεις «Βιβλιοπωλείον της Εστίας» αποφάσισαν να εκδώσουν σε ξεχωριστό τομίδιο ένα έργο που είχε συμπεριληφθεί σε συλλογικούς τόμους (έναν στα αγγλικά και έναν στα ελληνικά) το 2004. Κι αυτό γιατί έχουμε πλέον στα χέρια μας αυτόνομο ένα κείμενο που αξίζει να διαβαστεί, καθώς θεωρώ ότι είναι ένα από τα πιο ώριμα -λιγότερο βαρύ και αυτιστικό- από τα μυθιστορήματα της πεζογράφου.

Η νουβέλα καταθέτει μια ανθρωπολογική ματιά στον αστικό μύθο της Αθήνας, καθώς αυτή χωνεύει -άλλοτε ομαλά κι άλλοτε όχι- ό,τι «παράταιρο» υπάρχει μέσα της.

Η νουβέλα καταθέτει μια ανθρωπολογική ματιά στον αστικό μύθο της Αθήνας, καθώς αυτή χωνεύει –άλλοτε ομαλά κι άλλοτε όχι– ό,τι «παράταιρο» υπάρχει μέσα της.

Πρόκειται για μια πολυεστιακή αφήγηση, η οποία από τέσσερις πλευρές αποκαλύπτει σταδιακά τι έγινε τότε και πώς αυτό στιγμάτισε όχι μόνο τα κορίτσια στην εφηβεία τους αλλά και μια ολόκληρη γενιά. Η Ελίζα Γεωργίου αναζητά πληροφορίες για τη διατριβή της κι η Ιωάννα τής γράφει γράμμα, η Σοφία μονολογεί μπροστά στο μαγνητόφωνο, η καθηγήτρια Ισμήνη Ναρδή δίνει συνέντευξη και η Κατερίνα αποστέλλει το γράμμα-λύση που δίνει και την πλήρη εικόνα. Απούσα είναι η τέταρτη της παρέας, η Ραχήλ, Ελληνοαγγλίδα που υφίστατο τον σχετικό ρατσισμό για τα ελληνικά της, τα κόκκινα μαλλιά της, την εβραϊκή καταγωγή της, για τη διαφορετικότητά της εν τέλει.

Το κείμενο χτίζει το μυστήριο έντεχνα. Κάτι συνέβη όταν οι νεαρές ήταν στο σχολείο, κάτι συντάραξε την καθημερινότητά τους, ένα «ατύχημα» που δεν κατονομάζεται, αλλά προβάλλονται, ή μάλλον υπονοούνται, οι συνέπειές του. Έτσι, οι μαρτυρίες, που ορίζονται από τον τίτλο, υποδεικνύουν ένα «έγκλημα», για το οποίο οι αυτόπτες μάρτυρες καλούνται να καταθέσουν τι ξέρουν. Η επιστημονική μελέτη γίνεται «αστυνομική» έρευνα, με στόχο όχι να βρει τον δράστη, αλλά να ανακαλύψει τι κρύβεται κάτω από την επιφάνεια, τόσο της υπόθεσης όσο και της πόλης.

dimitrakaki

Η Άντζελα Δημητρακάκη

 

Και μολονότι κάτω από την πόλη είχε θαφτεί ένας από τους πολλούς αρχαίους ποταμούς, ο Ερρινυός (Ερινύες σε ροή…), κάτω από τα γράμματα κρύβεται μια ολόκληρη δεκαετία και οι παραστάσεις της. Η δεκαετία του ’80 ίσως γίνεται η νέα λογοτεχνική δεκαετία μετά τη δεκαετία του ’60, καθώς τότε αποκρυσταλλώνονται τα χαρακτηριστικά της μεταπολιτευτικής Ελλάδας, μια δεκαετία-κλειδί, όπως λέει μια ηρωίδα του βιβλίου. Είναι φυσικά μια ανάκληση εμπειριών περασμένων μέσα από το πρίσμα του «μετά», καθώς όλα εξιστορούνται και ανασυστήνονται εκ των υστέρων.

Τα βαμμένα μαύρα νύχια με κοινό μανόν και η πασαλειμμένη άσπρη πούδρα, τα ραβασάκια στο σχολείο, το ξυρισμένο πίσω μέρος του κρανίου, η σοσιαλιστική υπόσχεση περί επαναλειτουργίας των υπόγειων ποταμών, οι Joy Division με τον Ian Curtis και η Patti Smith, το κασετόφωνο με τους Cure, το ανυπόφορο χάσμα γενεών και η αντιδραστική νεολαία, ο συνδυασμός αθεΐας και αγιογραφίας, ο Ντέμης Ρούσσος, τ’ αγόρια να τρέχουν πίσω από μια μπάλα, η έξοδος στο Περιστέρι, η σεξουαλική αφύπνιση, τα φροντιστήρια αγγλικών, τα καραβάκια μέσα σε μπουκάλια, ο φεμινισμός, το τσίρκο…

Είναι η διάθεση για ανεξαρτησία που έχει βαρύ τίμημα, ακόμα και τη ζωή; Είναι το ανέφικτο που γίνεται εφικτό μέσω μιας ημιπραγματικής-ημιφανταστικής εκκίνησης; Είναι ο θάνατος διά πνιγμού προτιμότερος από τον πνιγμό μέσα στην καθημερινότητα;

Όλα αυτά συναπαρτίζουν μια ατμόσφαιρα μικροαστικής ασφυξίας που ζητά διέξοδο, δράματος που ζητά λύση, ανυδρίας που προσεύχεται για ένα κύμα νερού, έστω κι αν αυτό έρθει τσουνάμι και πνίξει τον ικέτη. Ήταν μια εποχή αναζητήσεων που όλοι ένιωθαν ότι κάτι γίνεται και ζητούσαν να συμμετέχουν, σπάζοντας το φράγμα της οικογένειας, της γειτονιάς, της μοίρας, λιγότεροι της χώρας. Η σημειολογία πλαθόταν από τις μικρές συνήθειες μέχρι τη ζωντανή Ιστορία, από τα μνημεία μέχρι τα μπουρδέλα, από τις φιλικές συνωμοσίες μέχρι την περιέργεια που φτάνει στον θάνατο.

Τελικά όσο τα συμβάντα είναι (ήταν) ρευστά, τόσο είναι δύσκολη η αποκωδικοποίησή τους. Όταν παλιώνουν από την άλλη, έχουν ήδη αλλοιωθεί στη μνήμη, με αποτέλεσμα πάλι η όποια ερμηνεία να είναι υποκειμενική και διαθλασμένη. Είναι η διάθεση για ανεξαρτησία που έχει βαρύ τίμημα, ακόμα και τη ζωή; Είναι το ανέφικτο που γίνεται εφικτό μέσω μιας ημιπραγματικής-ημιφανταστικής εκκίνησης; Είναι ο θάνατος διά πνιγμού προτιμότερος από τον πνιγμό μέσα στην καθημερινότητα; Είναι οι αστικοί μύθοι το ίδιο παραπλανητικοί με τους αρχαίους; Είναι η δεκαετία εκείνη ένα μεταίχμιο μεταξύ παιδικότητας και ενηλικίωσης, μεταξύ πραγματικότητας και επιθυμίας;

Η Άντζελα Δημητρακάκη συζευγνύει μύθο και πραγματικότητα, για να δείξει ότι οι αστικοί μύθοι δεν είναι ένα απλό ψέμα, αλλά μια διαστρεβλωμένη αλήθεια. Ίσως η ίδια η δεκαετία του ’80 να είναι ένας τέτοιος μύθος.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι Διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

 

alt

Τέσσερις μαρτυρίες για την εκταφή του ποταμού Ερρινυού
Άντζελα Δημητρακάκη
Εστία 2016
Σελ. 100, τιμή εκδότη €12,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΑΝΤΖΕΛΑΣ ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Άρης», του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού (κριτική)

«Άρης», του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού (κριτική)

Για τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού «Άρης» (εκδ. Κίχλη).

Της Χρύσας Φάντη

Στην επιστολική νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού, ένας αστροναύτης, μέλος μιας τριμελούς ομάδας επιστημόνων, καλείται να ζήσει για...

«Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας», του Μάνου Κοντολέων (κριτική)

«Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας», του Μάνου Κοντολέων (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Μάνου Κοντολέων «Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας» (εκδ. Πατάκη). Φωτογραφία: Λεπτομέρεια του πίνακα του John Collier «Κλυταιμνήστρα» (1914) © Worcester City Museums.

Της Λεύκης Σαραντινού

Στο μυαλό δύο διάσημων «φ...

«Caput mortuum [1392] – Φάρσα αφανισμού», του Μισέλ Φάις: Πινγκ πονγκ στο σκοτεινό δάσος

«Caput mortuum [1392] – Φάρσα αφανισμού», του Μισέλ Φάις: Πινγκ πονγκ στο σκοτεινό δάσος

Για τη νουβέλα του Μισέλ Φάις «Caput mortuum [1392] – Φάρσα αφανισμού» (εκδ. Πατάκη). Φωτογραφία: «Βάκχες» (1986), θέατρο Άττις, σκηνοθεσία Θεόδωρου Τερζόπουλου.

Της Μαρίνας Αγαθαγγελίδου

Στο υλικό των Βακχών, του τελευταίου, οριακού και ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Διαφωτισμός ΤΩΡΑ», του Στίβεν Πίνκερ – Τα ιδανικά των Φώτων με τη γλώσσα και τις αντιλήψεις του 21ου αιώνα

«Διαφωτισμός ΤΩΡΑ», του Στίβεν Πίνκερ – Τα ιδανικά των Φώτων με τη γλώσσα και τις αντιλήψεις του 21ου αιώνα

Σκέψεις με αφορμή το βιβλίο «Διαφωτισμός τώρα: Λογική, επιστήμη και ουμανισμός για μια καλύτερη ζωή» (μτφρ. Παναγιώτης Δρεπανιώτης), του Στίβεν Πίνκερ, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Το βιβλίο Διαφωτισμός τώρα&nbs...

Ποιος πρόδωσε την Άννα Φρανκ; Έρευνα έξι ετών αποκαλύπτει τον ύποπτο-έπληξη

Ποιος πρόδωσε την Άννα Φρανκ; Έρευνα έξι ετών αποκαλύπτει τον ύποπτο-έπληξη

Μια έρευνα έξι ετών για την ανεξιχνίαστη υπόθεση του προσώπου που πρόδωσε την Άννα Φρανκ οδήγησε σε έναν ύποπτο-έκπληξη. Ποιος είναι ο άνθρωπος που κατέδωσε στους Ναζί την κρυψώνα της οικογένειας δίπλα σε κανάλι του Άμστερνταμ και οδήγησε στον θάνατο σε ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης το 1945 την έφηβη Εβραιοπούλα...

Τέσσερα ισπανικά έργα στο ξεκίνημα της νέας χρονιάς

Τέσσερα ισπανικά έργα στο ξεκίνημα της νέας χρονιάς

Το ισπανικό θέατρο έχει την τιμητική του στις αθηναϊκές σκηνές του Ιανουαρίου. Ιδού τέσσερα έργα που ξεχωρίσαμε. 

Του Νίκου Ξένιου

Σε σημαντική χοροθεατρική διασκευή είδαμε το «Σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα» του Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, που συνοψίζει ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Bill Bryson «Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο» (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

100 βιβλία ποίησης του 2021 που αξίζει να προσέξετε

100 βιβλία ποίησης του 2021 που αξίζει να προσέξετε

Η εκδοτική κίνηση περί την ποίηση και φέτος στη χώρα μας εντονότατη, και σε ένα μεγάλο της κομμάτι πολύ ενδιαφέρουσα και ποιοτική. Οι μεταφράσεις σπουδαίων ξένων ποιητών και ποιητριών, όπως για παράδειγμα έγινε φέτος με τις νομπελίστριες Λουίζ Γκλικ και Βισουάβα Σιμπόρσκα, είναι σημαντικές εκδοτικές χειρονομίες. Πολ...

Τα καλύτερα δώρα για την Πρωτοχρονιά: 15 ξεχωριστά βιβλία

Τα καλύτερα δώρα για την Πρωτοχρονιά: 15 ξεχωριστά βιβλία

Την ώρα της αλλαγής του χρόνου, τη μαγική στιγμή που φέρει την υπόσχεση της επανεκκίνησης και την ελπίδα πως αυτή τη νέα χρονιά όλα μπορούν να γίνουν καλύτερα, το ωραιότερο δώρο που μπορούμε να κάνουμε στους αγαπημένους μας είναι ένα βιβλίο. Επιλέξαμε και προτείνουμε δεκαπέντε όμορφα, εμπνευσμένα, ξεχωριστά βιβλία, ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ