alt

Για τη συλλογή διηγημάτων της Γιούλης Αναστασοπούλου Τι συμβαίνει με τα βατόμουρα; (εκδ. Θράκα).

Του Γιώργου Αλισάνογλου

Η συλλογή διηγημάτων της Γιούλης Αναστασοπούλου Τι συμβαίνει με τα βατόμουρα; είναι μια παραισθησιογόνος αφήγηση που μας παρουσιάζει μια Οργουελική δυστοπία, που δύσκολα κατατάσσεται σε κάποιο λογοτεχνικό είδος. Ένας κόσμος που δεν είναι ακριβώς ο κόσμος μας, αν και παρουσιάζει εμφανείς αναλογίες με αυτόν – γι’ αυτό και λειτουργεί ως παρακείμενος τόπος. Τα πάντα συμβαίνουν εδώ, σαν να συμβαίνουν παντού, σαν να συνέβαιναν πάντα.

Ένα κοινωνικοπολιτικό σπονδυλωτό «μυθιστόρημα», με γερές δόσεις του κωμικού στοιχείου. Πρόκειται για 20 μικρές ιστορίες, ανορθόδοξα συνδεδεμένες μεταξύ τους, μία μικρή πόλη και τη ζωή των κατοίκων της, σε μία φανταστική χώρα, όπου όλοι ζουν ήσυχα χωρίς ιδιαίτερες ανησυχίες, πίνοντας χυμό βατόμουρο.

Ο τίτλος μας παραπέμπει απευθείας στο Άρωμα του ονείρου του Τομ Ρόμπινς, μιας κι εκεί ολόκληρο το βιβλίο έχει σαν κεντρικό άξονα τα παντζάρια και τον χυμό τους, τα οποία παίζουν δομικό ρόλο στην πλοκή της ιστορίας. Άκρως ποιητική γλώσσα, με πολλά υπερρεαλιστικά–σουρεαλιστικά στοιχεία, σύμβολα, αλληγορία, άλλοτε ρεαλιστικό–νατουραλιστικό ύφος και άλλοτε με στοιχεία που αγγίζουν τη λογοτεχνία του φανταστικού. Ταυτόχρονα, ένα κοινωνικοπολιτικό σπονδυλωτό «μυθιστόρημα», με γερές δόσεις του κωμικού στοιχείου. Πρόκειται για 20 μικρές ιστορίες, ανορθόδοξα συνδεδεμένες μεταξύ τους, μία μικρή πόλη και τη ζωή των κατοίκων της, σε μία (στο μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου) φανταστική χώρα, όπου όλοι ζουν ήσυχα χωρίς ιδιαίτερες ανησυχίες, πίνοντας χυμό βατόμουρο. Η πόλη κυριαρχείται από την εταιρία-γίγαντα «Βατόμουρο-Ελ-Τι-Ντι», ενώ κάτω από τη γη, το Γρανάζι, ένας υπόγειος μηχανισμός, κινεί τα νήματα της ζωής όλων, (δίχως να το γνωρίζει κανείς), έτσι που η ζωή να κυλά ήρεμα και ομαλά, δίχως πολλές-πολλές αναζητήσεις. Όταν όμως έρχεται η στιγμή που το Γρανάζι χαλάει, στην αρχή λίγο, και μετά οριστικά, μια νέα πραγματικότητα, πολύ πιο σύνθετη, λιγότερο εύκολη, και κυρίως πιο απειλητική, κάνει την εμφάνισή της στην πόλη. Η βλάβη αυτή παρουσιάζεται προοδευτικά μέσα από διάφορα διηγήματα, προσλαμβάνοντας τον χαρακτήρα μιας χαλαρής οριζόντιας πλοκής που διατρέχει όλο το βιβλίο – θα λέγαμε σαν άξονας που συνδέει επίσης σπονδυλωτά τα διηγήματα κατασκευάζοντας εν τέλει ένα υβριδικό–ιδιότυπο μυθιστόρημα, πολύ κοντά σε κείνα του Μπάλαρντ. (Crash, Έκθεση ωμοτήτων)

Η μικρή –φαινομενικά ειδυλλιακή πόλη–, με τα αγγλοσαξωνικά ονόματα των κατοίκων αλλά και των δρόμων της, δίνει την αίσθηση μιας αμερικανικής κωμόπολης της δεκαετίας του '50, όπου όλοι ζουν σε αργούς ρυθμούς και ακολουθούν αποχαυνωμένοι την πεπατημένη, χωρίς να αμφισβητούν ή να διεκδικούν τίποτα. Τοπία απόκοσμα και άνθρωποι αποξενωμένοι θαρρείς βγαλμένοι από πίνακα του Χόπερ. Σ’ αυτή την εντύπωση συνεισφέρει και ο χειρισμός της αφήγησης από την ταλαντούχα συγγραφέα Γιούλη Αναστασοπούλου, όπου στα πρώτα διηγήματα, με ύφος απλό και ρεαλιστικό, περιγράφει με άμεση και καίρια γλώσσα τις ζωές των κατοίκων της πόλης αυτή, αφήνοντας έτσι να εννοηθεί ότι ίσως και οι διαθέσεις τους είναι να ζήσουν ανεξάρτητοι, γνωρίζοντας την θνητότητά τους – προτιμάνε να μην πάρουν μέρος στην διεκδίκηση του «Αμερικάνικου ονείρου», αφήνουν να μην ξέρουν γι’ αυτό, αλλά να ζήσουν την κάθε τραγική στιγμή που αναλογεί στον καθένα μέσα σε μια ανοιχτότητα που υπερβαίνει ή/και εμπεριέχει την ουτοπία του «Αμερικάνικου ονείρου». Εδώ θα μνημονεύσουμε την ταινία The Truman Show, με θέμα μια φαινομενικά εξίσου ειδυλλιακή πόλη των Η.Π.Α. που ουσιαστικά αποτελούσε σκηνικό φτιαγμένο επίτηδες, όπου πρωταγωνιστούσε ένας και μοναδικός άνθρωπος, χωρίς να το γνωρίζει.

Από την μέση του βιβλίου κι έπειτα η γλώσσα αποκτά διαφορετική ένταση, ένα ευφυές νεύρο («Κάποτε είχαμε ένα σύστημα και όλα ήταν καλά»), ταυτόχρονα, γίνεται πιο άμεση, πιο ρεαλιστική και πιο γήινη, αν και οι καταστάσεις που περιγράφει είναι πιο σουρρεαλιστικές και απρόβλεπτες.

Από την μέση του βιβλίου κι έπειτα η γλώσσα αποκτά διαφορετική ένταση, ένα ευφυές νεύρο («Κάποτε είχαμε ένα σύστημα και όλα ήταν καλά»), ταυτόχρονα, γίνεται πιο άμεση, πιο ρεαλιστική και πιο γήινη, αν και οι καταστάσεις που περιγράφει είναι πιο σουρρεαλιστικές και απρόβλεπτες. Από το The Truman Show περνάμε σε κάτι σαν το 1984 του Όργουελ. Αυτό φυσικά αφ’ ότου χαλάσει το παντοδύναμο Γρανάζι και νέες δυνάμεις επαναδιαμορφώσουν την πόλη και κατ’ επέκτασιν τον κόσμο. Τώρα έχουμε κατοίκους διαφόρων κοινωνικών επιπέδων, με διαφορετικά δικαιώματα, όπως οι κάτοικοι Α, που είναι οι γυμνασμένοι και οι υγιείς, οι χοντροί που καταδυναστεύονται από γυμναστές, η απαγόρευση φράσεων όπως «σ’ αγαπώ», ο εγκλεισμός ομοφυλοφίλων γυναικών στις Υπόγειες Στοές, κόσμος με προνομιούχους και παρίες. Ωστόσο όμως αυτός ο κόσμος διέπεται ίσως από μεγαλύτερη ανθρωπιά από τον ήρεμο αποχαυνωμένο κόσμο του πριν, καθότι μέσα στις απάνθρωπες συνθήκες για πολλούς εν τούτοις τα πανανθρώπινα συναισθήματα, όπως αγάπη, έρωτας, δοτικότητα κ.λπ ξεπερνούν τα ταξικά και κοινωνικά εμπόδια (π.χ. η άρνηση της Ρέι να ακολουθήσει την προνομιούχα σειρά της και να δεχτεί να ζήσει στην πιο ταπεινή σειρά του αγαπημένου της).

alt
Η Γιούλη Αναστασοπούλου
 

Ο καινούριος κόσμος, προϊόν ενδεχομένως ενός πολέμου, φυσικών καταστροφών ή άλλων ανωμαλιών, περιλαμβάνει νέες χώρες με παράξενα νομίσματα, ενώ οι χώρες που ξέρουμε έχουν μάλλον σβηστεί από το χάρτη. Στην άκρη του βρίσκεται ένας γκρεμός, με την επιγραφή «Ως εδώ», όπου ζουν οι ιθαγενείς Κάου-Κάου. Βέβαια και αυτή η άκρη είναι συζητήσιμη, γιατί τελικά αποδεικνύεται ότι με μια επανατοποθέτηση της επιγραφής εμφανίζεται η φράση «Από εδώ και πέρα», κάνοντας την πραγματικότητα αυτή να δείχνει ακόμα πιο εικονική, και δίνοντας την αίσθηση ότι τελικά τίποτα δεν είναι απόλυτα αληθινό. Μια αίσθηση που υπάρχει κατά πολύ στην εποχή μας, σε μια εποχή δυσπιστίας που τα πάντα αμφισβητούνται.

Εδώ ίσως πρέπει κανείς να αναζητήσει την κεντρική ιδέα του βιβλίου της Γιούλης Αναστασοπούλου: μια αληγορική περιγραφή του σύγχρονου κόσμου, με τα γεγονότα, αλλά και τις ιδεοληψίες του. Το μεγάλο Γρανάζι δεν απέχει πολύ από την «παγκοσμιοποίηση» ή την «παγκόσμια κυβέρνηση», για την οποία γίνεται ολοένα και περισσότερος λόγος (μια ακόμα δοξασία της εποχής μας). Ο χυμός βατόμουρο έχει καταπληκτική ομοιότητα με τις ιστορίες που κυκλοφορούν περί «ψεκασμού» («μας ψεκάζουν για να καθόμαστε ήσυχοι»). Όσο για την κοινωνική διαστρωμάτωση μετά την καταστροφή του Γραναζιού, σε πολλά μέρη της Γης είναι μια καθημερινή συνθήκη - ακόμα και στην Ευρώπη. Οι Υπόγειες Στοές θυμίζουν πολύ τους φτωχούς του Βουκουρεστίου, που ζουν στους υπόνομους κάτω απ’ τη γη (και προφανώς όχι μόνο του Βουκουρεστίου), ενώ η απαγόρευση χρήσης εκφράσεων όπως «σ’ αγαπώ» και «με γάμησες» αποτελεί αναφορά στην σκόπιμη άμβλυνση της έκφρασης και των συναισθημάτων: το πολύ συναίσθημα βλάπτει, αυτό που μετράει είναι η υπακοή.

Όλα μαζί συνθέτουν την εικόνα της εποχής μας, δοσμένη με ευφυή και σε σημεία ξεκαρδιστική γραφή, με χρήση ευφάνταστων μεταφορών, λεκτικών παιχνιδιών και αφηγηματικών επινοήσεων.

Εδώ προστίθενται και κάποια επί μέρους μοτίβα, όπως οι ιθαγενείς Κάου-Κάου, που δε χαμογελούν, και με αυτό τον τρόπο στενοχωρούν τον τουρίστα, κάτι που παραπέμπει στις απαιτήσεις των ταξιδιωτών του Δυτικού Κόσμου από τα ταξίδια τους σε «εξωτικές» χώρες: θέλουν να συναντήσουν ανθρώπους με «χαμόγελο», πρωτογονισμό, απλότητα και περιορισμένη νοημοσύνη. Η κομμώτρια που έκοψε το δάχτυλό της για να παίξει σε ταινία. Επίσης οι «Χρυσοί Λοστοί», που γίνονται υπηρέτες του συστήματος, κόβοντας πρόστιμα στους παραβάτες των εντολών του, τα σεμινάρια δεσίματος κόμπων στο δάσος – παραπομπή στις ανάλογες δραστηριότητες εταιριών, προκειμένου να διδάξουν κάτι στο προσωπικό τους και άλλα πολλά, που όλα μαζί συνθέτουν την εικόνα της εποχής μας, δοσμένη με ευφυή και σε σημεία ξεκαρδιστική γραφή, με χρήση ευφάνταστων μεταφορών, λεκτικών παιχνιδιών και αφηγηματικών επινοήσεων – όπως Κέικ Τάουν, Αρμανιόλα Άβενιου, («Δρόμος καρμανιόλα»), «Δρόμοι της Λεύκας» κ.α.

Τέλος, είναι αξιοθαύμαστο το πώς η συγγραφέας κατορθώνει σε λίγες μόλις σελίδες, να χωρέσει μια τόσο μεγάλη σύγχρονη αλληγορία του κόσμου μας – κατασκευάζοντας μια γεωγραφία του χώρου και μια ψυχολογία του χρόνου που είναι ο χρόνος και ο χώρος όλων μας, που είναι η ποίησή μας, η μουσική μας, η σιωπή μας. Κυρίως, ένας τόπος για να κρύψουμε καλά το πρόσωπό μας – να αφουγκραστούμε την ζοφερή πραγματικότητα, και να βγούμε ξανά στον κόσμο, στον κάθε κόσμο, σκωπτικοί, σιωπηλοί κι αμετανόητοι, γνωρίζοντας ότι κανένας πόλεμος αλλά συγχρόνως κανένα όνειρο δεν τελείωσε ακόμη – ότι τα πάντα περιδινούν και περιδινούνται στο διηνεκές, ότι έτσι ή αλλιώς, η ζωή συνεχίζεται και ότι τελικά, η καλή λογοτεχνία, η τέχνη, είναι το μεγαλύτερο όπλο, για την αποπομπή πλασματικών, ίσως και πραγματικών καταστροφών, είναι το μόνο μέσο που κατορθώνει να νοηματοδοτεί και να κατονομάζει την ανάγκη, τον σπασμό, της κάθε εποχής. 

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΙΣΑΝΟΓΛΟΥ είναι ποιητής.

altΤι συμβαίνει με τα βατόμουρα;
Γιούλη Αναστασοπούλου
Θράκα 2016
Σελ. 128, τιμή εκδότη €9,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΓΙΟΥΛΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΥ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η μνήμη του πάγου» της Ιωάννας Μπουραζοπούλου – Η βαλκανική ιστορία και γεωγραφία με νέο βλέμμα

«Η μνήμη του πάγου» της Ιωάννας Μπουραζοπούλου – Η βαλκανική ιστορία και γεωγραφία με νέο βλέμμα

Για το μυθιστόρημα της Ιωάννας Μπουραζοπούλου «Η μνήμη του πάγου» (εκδ. Καστανιώτη).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Τώρα που ολοκληρώθηκε ευδοκίμως η τριλογία «Ο Δράκος της Πρέσπας» της Ιωάννας Μπουραζοπούλου, μπορούμε να θέσουμε γενικότερα...

«Τέλεση» του Φώτη Δούσου (κριτική) – Μεταξύ προσώπου και προσωπείου

«Τέλεση» του Φώτη Δούσου (κριτική) – Μεταξύ προσώπου και προσωπείου

Για το μυθιστόρημα του Φώτη Δούσου «Τέλεση» (εκδ. Νήσος).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Το πρώτο βιβλίο του Φώτη Δούσου ...

«Οδός Ευτυχίδου» της Χρύσας Φάντη (κριτική) – Κάποτε στο Παγκράτι

«Οδός Ευτυχίδου» της Χρύσας Φάντη (κριτική) – Κάποτε στο Παγκράτι

Για το μυθιστόρημα της Χρύσας Φάντη «Οδός Ευτυχίδου» (εκδ. Σμίλη). Κεντρική εικόνα: Φωτογραφία από το παλιό Παγκράτι.

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου

Παρακολουθώντας τη συγγραφική πορεία της Χρύσας Φάντη, είναι ευδιάκριτη η συνε...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Τριαντάφυλλα επί πιστώσει» της Έλσα Τριολέ (κριτική) – Με τον μανδύα μιας ερωτικής ιστορίας

«Τριαντάφυλλα επί πιστώσει» της Έλσα Τριολέ (κριτική) – Με τον μανδύα μιας ερωτικής ιστορίας

Για το μυθιστόρημα της Έλσα Τριολέτ [Elsa Triolet] «Τριαντάφυλλλα επί πιστώσει» (μτφρ. Κατερίνα Γούλα, εκδ. Gutenberg). Kεντρική εικόνα: από την ταινία «Λυσσασμένη γάτα» του Ρίτσαρντ Μπρουκς με την Ελίζαμπεθ Τέιλορ και τον Πολ Νιούμαν. 

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου ...

«Κρατήρας» του Θανάση Χατζόπουλου (κριτική)  – Ποιητική συλλογή πολλαπλής ανάγνωσης

«Κρατήρας» του Θανάση Χατζόπουλου (κριτική) – Ποιητική συλλογή πολλαπλής ανάγνωσης

Για την ποιητική συλλογή του Θανάση Χατζόπουλου «Κρατήρας» (εκδ. Πόλις). Κεντρική εικόνα: (© Unsplash). 

Γράφει η Άλκηστις Σουλογιάννη

Επί σειρά ετών ο Θανάσης Χατζόπουλος με κείμενα πρωτότυπης δημιουργικής γραφής κυρί...

«Η καρδιά του σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, σε διασκευή/σκηνοθεσία Άρη Σερβεταλη και Έφης Μπίρμπα, στο θέατρο Κιβωτός

«Η καρδιά του σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, σε διασκευή/σκηνοθεσία Άρη Σερβεταλη και Έφης Μπίρμπα, στο θέατρο Κιβωτός

Για τη θεατρική μεταφορά της «Καρδιάς σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ σε διασκευή Άρη Σερβετάλη και Έφης Μπίρμπα και σκηνοθεσία Έφης Μπίρμπα που ανεβαίνει στο θέατρο Κιβωτός. Κεντρική εικόνα: Ο Αντώνης Μυριαγκός στον ρόλο του γιατρού Πρεομπραζένσκι.

Γράφει ο Νίκο...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Αγνής Ιωάννου «Ο λευκός ελέφαντας», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ανήμερα των γενεθλίων μου, στο διάλειμμα της δεύτερης ώρας, ήμουν σ...

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Μπέτι Σμιθ [Betty Smith] «Το αύριο θα είναι καλύτερο» (μτφρ. Μαρία Φακίνου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Πιο παγωμένο, πιο μοναχι...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Με αφορμή το γεγονός ότι ο Φεβρουάριος έχει ανακυρηχθεί «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» [Black History Month] γεγονός που έχει τις ρίζες του πίσω στο 1915, επιλέγουμε 15 καλά μυθιστορήματα που μιλούν ανοιχτά για τον ρατσισμό, τις φυλετικές διακρίσεις, τις αγωνίες και τα όνειρα των μαύρων.

...
Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Πώς το ψυχικό τραύμα επηρεάζει το σώμα; Τι κρύβεται πίσω από σοβαρές ασθένειες, όπως ο καρκίνος ή οι διαταραχές διατροφής; Ποιο είναι το «αμετάφραστο μήνυμα» που μας καλούν να αποκωδικοποιήσουμε και πώς μπορούμε να περάσουμε από τη νόσο στη θεραπεία; Τρία βιβλία, τα δύο από αυτά διακεκριμένων Ελλήνων ψυχαναλυτών, μα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ