alt

Για το μυθιστόρημα της Καρολίνας Μέρμηγκα Ο Έλληνας γιατρός (εκδ. Μελάνι)

Του Γ.Ν. Περαντωνάκη

Στον Έλληνα γιατρό δεν έχουμε ένα κοινωνικό θέμα της σημερινής πραγματικότητας, όπως στον Συγγενή (Μελάνι 2013), το προηγούμενο έργο της ίδιας πεζογράφου, θέμα που η λογοτεχνία το πραγματεύεται για να προβληματίσει και να ωθήσει σε μια ουσιαστική (εσωτερική και εξωτερική) συζήτηση. Εδώ έχουμε μια μυθιστορηματική βιογραφία του Κωνσταντίνου Μέρμηγκα (1874-1942), προφανώς προγόνου της συγγραφέως.

Καλούμαστε να κινηθούμε στον ενδιάμεσο χώρο της βιογραφίας και της μυθοπλασίας: στην πρώτη συνηγορούν οι υποσημειώσεις, οι ακριβείς χρονολογίες, το πλούσιο ιστορικό υλικό κ.ά., ενώ στη δεύτερη η λογοτεχνική αφήγηση, οι διάλογοι, ο ρυθμός και η μυθιστορηματοποίηση των προσώπων.

Στο κείμενο ο ήρωας δεν παρουσιάζεται με το πλήρες όνομά του, γεγονός που υπαγορεύει στον αναγνώστη να διαβάσει το βιβλίο όχι τόσο ως πραγματολογικό έργο με αντικειμενικό σημείο αναφοράς, αλλά περισσότερο ως μυθοπλαστικό ντοκουμέντο για έναν γιατρό Κωνσταντίνο Μ. Με άλλα λόγια, λαμβανομένου υπόψη και του όρου «μυθιστόρημα» κάτω από τον τίτλο, καλούμαστε να κινηθούμε στον ενδιάμεσο χώρο της βιογραφίας και της μυθοπλασίας: στην πρώτη συνηγορούν οι υποσημειώσεις, οι ακριβείς χρονολογίες, το πλούσιο ιστορικό υλικό κ.ά., ενώ στη δεύτερη η λογοτεχνική αφήγηση, οι διάλογοι, ο ρυθμός και η μυθιστορηματοποίηση των προσώπων.

Γεννημένος το 1874 στον Κάμπο της μεσσηνιακής Μάνης, ο Κωνσταντίνος Μ. μετεγκαθίσταται στην Αθήνα για ιατρικές σπουδές, τις οποίες ολοκληρώνει με διδακτορικό, αποκτά σταδιακά κύρος και φήμη, γίνεται στρατιωτικός γιατρός, υφηγητής και τέλος καθηγητής στο Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο. Παράλληλα με τα επιστημονικά και ακαδημαϊκά του καθήκοντα, ασχολείται το 1911 με την πολιτική στο πλευρό του Ελευθερίου Βενιζέλου, καθώς πιστεύει ότι ο ηγέτης φέρνει ένα νέο όραμα για την Ελλάδα, κι ο ίδιος με τις γνώσεις και την όρεξη για αλλαγές θα ήθελε να υπηρετήσει μια πατρίδα που ζει την Ιστορία στις αρχές του 20ού αιώνα, μισή στις προκαταλήψεις του 19ου αι. και μισή στην εκκίνηση μιας νέας εποχής. Δεν αρνείται ωστόσο να παρέχει τις υπηρεσίες του στο παλάτι, αλλά συνάμα βρίσκεται στα νοσοκομεία του μετώπου και υπηρετεί τον άνθρωπο όπου κι αν τον βρει.

Μεταξύ ιδιωτικού και δημόσιου βίου

Έτσι, το βιβλίο της Καρολίνας Μέρμηγκα μοιράζεται ανάμεσα στον ιδιωτικό βίο ενός φιλόδοξου και ικανού επιστήμονα και στον δημόσιο, με τον οποίο τέμνεται η ζωή του. Από τους Ολυμπιακούς αγώνες του 1894 και τον Ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 ώς τους Βαλκανικούς Πολέμους και τον Εθνικό Διχασμό κι από τη Μικρασιατική Καταστροφή μέχρι τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ωστόσο, το κέντρο του συγγραφικού φακού δεν εστιάζει στην πολεμική ιστορία, στη Μεγάλη Ιδέα και τις εθνικές επιτυχίες και ήττες, αλλά στον τρόπο με τον οποίο η ελληνική κοινωνία εξελίσσεται, ξεφορτώνει τα βαρίδια της, εμπιστεύεται την επιστήμη και αλλάζει προς μια ορθολογική και εκσυγχρονιστική κατεύθυνση.

Η λογοτεχνία μας δείχνει ότι επιθυμεί να καταδείξει τη δύναμη του νου, την επιστημονική προώθηση της κοινωνίας, την πρόοδο που έχει συντελεστεί· και μάλιστα η πρόοδος αυτή έχει επιτευχθεί με «αφανείς» διανοούμενους που άνοιξαν δρόμους με την πένα και το νυστέρι, παράλληλα με το σπαθί και την τέχνη, κι έτσι επέκτειναν τα σύνορα της πνευματικής Ελλάδας.

Η λογοτεχνία μας δείχνει, τουλάχιστον από την εποχή του Νίκου Θέμελη (με την τριλογία Η αναζήτηση, 1998, Η ανατροπή, 2000 και Η αναλαμπή, 2003, και μετέπειτα Η αναχώρηση, Μεταίχμιο 2014), αλλά και κατόπιν με τη Σώτη Τριανταφύλλου (Το εργοστάσιο των μολυβιών, Πατάκης 2000), τον Δημήτρη Φύσσα (Ο κηπουρός και ο καιροσκόπος, Εστία 2014) και τον Ισίδωρο Ζουργό (Σκηνές από τον βίο του Ματίας Αλμοσίνο, Πατάκης 2014), ότι επιθυμεί να καταδείξει τη δύναμη του νου, την επιστημονική προώθηση της κοινωνίας, την πρόοδο που έχει συντελεστεί· και μάλιστα η πρόοδος αυτή έχει επιτευχθεί με «αφανείς» διανοούμενους που άνοιξαν δρόμους με την πένα και το νυστέρι, παράλληλα με το σπαθί και την τέχνη, κι έτσι επέκτειναν τα σύνορα της πνευματικής Ελλάδας.

Ο Κωνσταντίνος Μ. είναι φανατικός της επιστήμης, μεταφράζει τον Φάουστ και προσπαθεί με θρησκεία την ιατρική να βοηθήσει τους ανθρώπους. Πιστεύει στους Έλληνες που μορφώθηκαν και μπορούν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στην ανόρθωση της χώρας, χωρίς την υποδούλωση στους ξένους ειδικούς (με παραλληλίες μεταξύ του ιστορικού χρόνου του 1911 και του χρόνου συγγραφής το 2016), είναι ταγμένος στην επιστήμη, γιατί «μόνο αυτή θα κάνει τη χώρα σπουδαία και τον κόσμο καλύτερο» και πιστεύει «στα ανθρώπινα μεγαλουργήματα, στην τέχνη, στη σκληρή δουλειά, στην καλοσύνη», σε ένα ουμανιστικό πλαίσιο ορθολογισμού και ανθρωποκεντρισμού. Είναι ο αστός που, ψάχνοντας να βρει μια θέση «μέσα σ’ αυτή την παράξενη καινούργια χώρα» του μεσοπολέμου, συγκρούεται −έστω κι αν δεν φαίνεται στο βιβλίο το όποιο κόστος− με το πολιτικό και πανεπιστημιακό κατεστημένο.

Το βιβλίο είναι ένα σαγηνευτικό ταξίδι στην Ιστορία της Ελλάδας, είναι ένα θελκτικό ανάγνωσμα που μυεί στον πνευματικό μας πολιτισμό, όπως αυτός εξέλιξε και εκσυγχρόνισε τη χώρα μας, είναι ένα ουσιώδες ξανακοίταγμα όσων η πολεμική και πολιτική Ιστορία αγνοεί.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι Διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

alt

Ο Έλληνας γιατρός
Καρολίνα Μέρμηγκα
Μελάνι 2016

Σελ. 580, τιμή εκδότη €18,00

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

Για τη συλλογή διηγημάτων της Πόπης Φιρτινίδου «Τηρούμενες αναλογίες» (Εκδόσεις των Συναδέλφων). Κεντρική εικόνα: Πίνακας από τον Αργυρό Ουμβέρτο (1884 - 1963) με τίτλο «Ο παππούς» (1912) / Εθνική Πινακοθήκη.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η ψυχολογί...

«De Mysteriis» του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη (κριτική) – black metal μυστήρια στην ελληνική επαρχία

«De Mysteriis» του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη (κριτική) – black metal μυστήρια στην ελληνική επαρχία

Για τη συλλογή διηγημάτων του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη «De Mysteriis» (εκδ. Αντίποδες), εμπνευσμένη από τους στίχους της black metal μουσικής των Mayhem.

Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου

Pagan fears / The past is alive /&nbs...

«Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο» του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (κριτική) –  Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη

«Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο» του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (κριτική) – Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη

Για το βιβλίο του Βαγγέλη Ραπτόπουλου «Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο. Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη» (εκδ. Κέδρος).

Γράφει η Γεωργία Κακούρου–Χρόνη

Αναλογίζομαι πολλές φορές τον διάλογό μου με φίλο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

Για τη συλλογή διηγημάτων της Πόπης Φιρτινίδου «Τηρούμενες αναλογίες» (Εκδόσεις των Συναδέλφων). Κεντρική εικόνα: Πίνακας από τον Αργυρό Ουμβέρτο (1884 - 1963) με τίτλο «Ο παππούς» (1912) / Εθνική Πινακοθήκη.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η ψυχολογί...

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

Για την multi παράσταση «Respublika» του Λούκας Τβαρκόβσκι [Lukasz Twarkowski], σε παραγωγή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, η οποία παρουσιάστηκε στο Terra Vibe Park στη Μαλακάσα. Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ο Πολωνός σκηνοθέτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ