ekouatoria cover 2

Για το μυθιστόρημα του Μιχάλη Μοδινού Εκουατόρια (εκδ. Καστανιώτης)

Της Χρύσας Φάντη

«Χτες βράδυ ονειρεύτηκα την Αφρική. […] Στην πραγματικότητα ονειρεύτηκα ότι ονειρευόμουν την Αφρική. Έτσι, κατά κάποιον τρόπο όλα ήταν αληθινά».

Μετά από δεκατέσσερα χρόνια ενδελεχούς έρευνας και καταγραφής και δέκα χρόνια από την έκδοση του πρώτου πεζογραφικού βιβλίου του για τη Μαύρη Ήπειρο, ο Μιχάλης Μοδινός επανέρχεται στο οικείο θέμα του με ένα ακόμη εκτενές μυθιστόρημα.

Έχει προηγηθεί ο ρομαντικός Μοράβια, ο κοσμοπολίτης Ντάρελ, ο κυνηγός Χέμινγουεϊ, ο αναρχικός Σελίν, ο σκοτεινός Κόνραντ, οι «δικοί μας» Καραγάτσης, Τσίρκας, Καχτίτσης, και οι νεότεροι Κουμανταρέας, Αλεξάκης, Αρανίτσης, Τριανταφύλλου αλλά και ο ίδιος ο Μοδινός με τον Μεγάλο Αμπάι.

Ο ώριμος ηλικιακά Μιχαήλ, παρακινούμενος από την επιθυμία για μια ζωή άλλη από εκείνη των αστών φίλων του, θα εγκαταλείψει τον γενέθλιο τόπο του για να μετοικήσει στη Ζανζιβάρη.

Στην Εκουατόρια η ιστορία αρχίζει στα μέσα του 19ου αιώνα. Αφηγητής της ο Μιχαήλ Μοδινός του Όθωνος, ευκατάστατος Αλεξανδρινός βαμβακέμπορος, μακρινός πρόγονος ή καλυμμένο άλτερ έγκο του συγγραφέα. Ο ώριμος ηλικιακά Μιχαήλ, παρακινούμενος από την επιθυμία για μια ζωή άλλη από εκείνη των αστών φίλων του, θα εγκαταλείψει τον γενέθλιο τόπο του για να μετοικήσει στη Ζανζιβάρη. Οχτώ χρόνια μετά (αρχές του 1879), νιώθοντας να βουλιάζει πάλι στην ίδια ράθυμη καθημερινότητα των Τροπικών, θα επιχειρήσει ένα περιπετειώδες ταξίδι στην αχανή περιοχή του Ισημερινού. Είναι η ίδια ακριβώς εποχή που ο νεαρός Ρεμπό -ανατρεπτικός ποιητής, κλασικός μποέμ, κυνικός μουρζουάς, ρομαντικός μπολσεβίκος-, επαναλαμβάνοντας το «Εγώ είναι ένας άλλος» (το 1878 έχει ήδη γράψει το Μια εποχή στην Κόλαση) επιδιώκει να προσληφτεί σ’ έναν Οίκο αποικιακών προϊόντων για να πάει στην Ανατολή, δεν το κατορθώνει, διασχίζει τα όρη Βοζ με τα πόδια, μετά την Ελβετία, μετά τη Γένουα, φτάνει στην Αλεξάνδρεια, επιστρέφει πίσω, αρρωσταίνει με τύφο, μπαρκάρει πάλι για Αίγυπτο, φτάνει στο Άντεν για να δουλέψει σε έναν εμπορικό Οίκο, κι εκεί, πλήττοντας πάντα, ονειρεύεται να φύγει σε κάποια αποστολή.

Τρεις και πλέον αιώνες πριν, έχει εκδοθεί στην Ευρώπη το έργο του Τόμας Μορ Ουτοπία. Ο τίτλος που αρχικά είχε δώσει ο Μορ στο έργο του ήταν «Nusquam» (Πουθενά). Αλλά ο Μιχαήλ Μοδινός, ως άλλος Ρεμπό, φαντάζεται την Εκουατόρια ως έναν επί Γης Παράδεισο, τόπο ισότητας, κοινοκτημοσύνης και θρησκευτικής ανοχής.

«Πού πέφτει αυτή η Εκουατόρια, αλήθεια;
Θα το δούμε όταν την ιδρύσω» (του απαντάει ο φίλος του Σάμουελ Μπέικερ).
[…] «Θα ιδρύσεις μια επικράτεια, σαν να λέμε…
Ε, κάτι τέτοιο. Αυτό τουλάχιστον ονειρεύομαι. Εκεί όπου βρίσκονται οι πηγές.
Ωραίο ακούγεται. Ένας κόσμος, αναμάρτητος, χωρίς ιστορικά βαρίδια».
alt
Θα μπορούσε, πράγματι, να υπάρξει ένας τέτοιος κόσμος, ένας τέτοιος ου τόπος; Ευρωπαίοι και Αμερικάνοι εξερευνητές, γεωγράφοι, ανθρωπολόγοι, γιατροί, στρατιωτικοί αλλά και τυχοδιώκτες, έχουν ήδη στραφεί προς την περιοχή των Μεγάλων Λιμνών. Κάποιοι ψάχνοντας για τις πηγές του Νείλου με την πεποίθηση πως αυτές δεν βρίσκονται στο παραπόταμο Γαλάζιο Νείλο αλλά στον Λευκό, κάποιοι άλλοι παρακινούμενοι από τις γενικότερες εξελίξεις στην Αίγυπτο (βλ. έργα όπως η διώρυγα του Σουέζ, υπέρογκα δάνεια των Δυτικών προς τον Ισμαήλ, σχέδια για πάταξη του δουλεμπορίου που εμπόδιζε την αποικιοκρατική εξάπλωση των Μεγάλων Δυνάμεων κλπ). Ανάμεσά τους ο φυσιοδίφης Γερμανοεβραίος γιατρός Έντουαρντ Σνίτσερ (ή Εμίν Πασάς), τελευταίος διοικητής της Εκουατόρια, που με τον χρόνο θα κατορθώσει να εδραιώσει στην επικράτειά του την ειρηνική συνύπαρξη Γηγενών, Ευρωπαίων και Αράβων. 
 
«[…] και βέβαια είχαμε τριγύρω μας την άγρια αφρικανική φύση με τους θηρευτές και τις άγνωστες απειλές και τις αρρώστιες και τη σκληρή αδιαφορία της. Αλλά είχαμε πετύχει μια ισορροπία και μας άρεσε αυτό που κάναμε.
[…] Και, Θεέ μου, ήμασταν ερωτευμένοι με την Αφρική!»

Ωστόσο, η Εκουατόρια δεν θα χαρεί τη γαλήνια πολυπολιτισμικότητά της για περισσότερο από μια εικοσαετία. Δέκα χρόνια αργότερα, με αφορμή το ξέσπασμα μιας ντόπιας «θρησκευτικής» εξέγερσης, με πρόσχημα τη σωτηρία των κατοίκων της θα εκκενωθεί βίαια από τους Δυτικούς.

Στην Εκουατόρια του Μοδινού, αναφορές σε γνωστά ή λιγότερο γνωστά ιστορικά γεγονότα, πληροφορίες της καθημερινότητας, ημερολογιακές καταγραφές [...] συγκροτούν ένα είδος φιλοσοφικής και πολιτισμικής διακειμενικότητας που με τη σειρά του δημιουργεί πολύτροπες αναγωγές και συνάφειες όχι μόνο με τις παρελθούσες ιστορικές δυστοπίες αλλά και με εκείνες του δικού μας παρόντος.

«Ήταν η έναρξη αυτού που μόνο ως φρίκη μπορεί να αποδοθεί, μία από τις στροφές εκείνες της ιστορίας όπου οι φτωχοί και οι απόκληροι, καθοδηγούμενοι από καιροσκόπους και φανατικούς, διαρρηγνύουν τη σιωπή και διαπράττουν όσα αργότερα προσπαθούμε να ερμηνεύσουμε αποδίδοντάς τα, μ’ ένα είδος ιστορικού αναχρονισμού».
[…] «Στόχος της αποστολής η εκκένωσή μας και η μεταφορά των πολύτιμων αγαθών που είχαμε συσσωρεύσει, περιλαμβανομένου του θρυλικού ελεφαντόδοντου, ώστε να αποπληρωθούν, με την δική μας περιουσία -αν μπορώ να χρησιμοποιήσω τον όρο- τα έξοδα μιας σωτηρίας που κανείς μας δεν είχε ζητήσει. Η ιστορία ήταν έτοιμη να εισβάλει στον στάσιμο χρόνο της όασής μας».

Στην Εκουατόρια του Μοδινού, αναφορές σε γνωστά ή λιγότερο γνωστά ιστορικά γεγονότα, πληροφορίες της καθημερινότητας, ημερολογιακές καταγραφές, εικόνες, χάρτες, τεκμήρια υπαρκτά ή επινοημένα, αρχεία, κειμενικά ίχνη και παραθέσεις είτε από προσωπικές εμπειρίες του ίδιου του αφηγητή είτε από μαρτυρίες και εξομολογήσεις προσώπων φίλα (ή εχθρικά) κείμενων προς αυτόν, συγκροτούν ένα είδος φιλοσοφικής και πολιτισμικής διακειμενικότητας που με τη σειρά του δημιουργεί πολύτροπες αναγωγές και συνάφειες όχι μόνο με τις παρελθούσες ιστορικές δυστοπίες αλλά και με εκείνες του δικού μας παρόντος.

Σε συμπόρευση αλλά και αντίστιξη με τον Μπαρνταμού του Σελίν που αναζητούσε μια δική του πηγή στα βάθη του Καμερούν και τον Μάρλοου του Κόνραντ που εισχωρώντας στα βάθη του Κονγκό θα περνούσε από τον πολιτισμό στη δολοφονική παράνοια ενός Κουρτς, ο συγγραφέας Μοδινός, αντιμετωπίζοντας τα ιστορικά γεγονότα ως «λογοτεχνικό τεχνούργημα», καταθέτει αλήθειες παρόμοιες με εκείνες του αγαπημένου του φιλόσοφου Λέβι Στρος στους Θλιμμένους Τροπικούς: «Αναζητώ αυτό που είναι σταθερό και θεμελιώδες στον άνθρωπο», ενώ την ίδια στιγμή συμπεραίνει: «[…] το ποτάμι δεν έχει μία και μόνη, συγκεκριμένη πηγή. Ή, αν το θέσουμε μεταφορικά, η απτή πραγματικότητα των φαινομένων δεν έχει μία και μοναδική αιτία – υπάρχει γύρω μας μια λεπτοϋφασμένη ιστορία, που καλό είναι να την βλέπουμε σε όλη της την πολυπλοκότητα».Ταυτόχρονα, ως έμπειρος ερευνητής και χαρισματικός μυθοπλάστης, μας δίνει μια συναρπαστική αφήγηση. Ένα κείμενο που, υιοθετώντας τη ρήση της Σούζαν Σόνταγκ «Τι νόημα έχει ν’ αφηγούμαστε ιστορίες, αν όχι για να διεγείρουμε την βαθιά επιθυμία μας για μια αλλιώτικη ζωή;», καταφέρνει και συγκροτεί πρωτότυπη ιστοριογραφική μεταμυθοπλασία. Εξαιρετικές και οι περιγραφές της φύσης, ο πλούτος των πληροφοριών, ο στοχασμός και αναστοχασμός τους.

Ο Μιχάλης Μοδινός είναι γεωγράφος, μηχανικός, γνωστός οικολόγος με πλούσιο δοκιμιακό και ερευνητικό έργο και συγγραφέας έξι μυθιστορημάτων. Από αυτά η Επιστροφή βραβεύτηκε το 2009 (βραβείο Ιδρύματος Πέτρου Χάρη Ακαδημίας Αθηνών) και Η σχεδία το 2011 (Διάκριση της Επιτροπής Κρατικών Βραβείων και υποψήφιο για το Ευρωπαϊκό Λογοτεχνικό Βραβείο). Τα τελευταία χρόνια γράφει κριτική ως τακτικός συνεργάτης στην εφημερίδα «τα Νέα».

* Η ΧΡΥΣΑ ΦΑΝΤΗ είναι συγγραφέας.

altΕΚΟΥΑΤΟΡΙΑ
Μιχάλης Μοδινός
Καστανιώτης 2016
Σελ. 400, τιμή εκδότη €18,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΜΙΧΑΛΗ ΜΟΔΙΝΟΥ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Άρης», του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού (κριτική)

«Άρης», του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού (κριτική)

Για τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού «Άρης» (εκδ. Κίχλη).

Της Χρύσας Φάντη

Στην επιστολική νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού, ένας αστροναύτης, μέλος μιας τριμελούς ομάδας επιστημόνων, καλείται να ζήσει για...

«Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας», του Μάνου Κοντολέων (κριτική)

«Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας», του Μάνου Κοντολέων (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Μάνου Κοντολέων «Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας» (εκδ. Πατάκη). Φωτογραφία: Λεπτομέρεια του πίνακα του John Collier «Κλυταιμνήστρα» (1914) © Worcester City Museums.

Της Λεύκης Σαραντινού

Στο μυαλό δύο διάσημων «φ...

«Caput mortuum [1392] – Φάρσα αφανισμού», του Μισέλ Φάις: Πινγκ πονγκ στο σκοτεινό δάσος

«Caput mortuum [1392] – Φάρσα αφανισμού», του Μισέλ Φάις: Πινγκ πονγκ στο σκοτεινό δάσος

Για τη νουβέλα του Μισέλ Φάις «Caput mortuum [1392] – Φάρσα αφανισμού» (εκδ. Πατάκη). Φωτογραφία: «Βάκχες» (1986), θέατρο Άττις, σκηνοθεσία Θεόδωρου Τερζόπουλου.

Της Μαρίνας Αγαθαγγελίδου

Στο υλικό των Βακχών, του τελευταίου, οριακού και ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Διαφωτισμός ΤΩΡΑ», του Στίβεν Πίνκερ – Τα ιδανικά των Φώτων με τη γλώσσα και τις αντιλήψεις του 21ου αιώνα

«Διαφωτισμός ΤΩΡΑ», του Στίβεν Πίνκερ – Τα ιδανικά των Φώτων με τη γλώσσα και τις αντιλήψεις του 21ου αιώνα

Σκέψεις με αφορμή το βιβλίο «Διαφωτισμός τώρα: Λογική, επιστήμη και ουμανισμός για μια καλύτερη ζωή» (μτφρ. Παναγιώτης Δρεπανιώτης), του Στίβεν Πίνκερ, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Το βιβλίο Διαφωτισμός τώρα&nbs...

Ποιος πρόδωσε την Άννα Φρανκ; Έρευνα έξι ετών αποκαλύπτει τον ύποπτο-έπληξη

Ποιος πρόδωσε την Άννα Φρανκ; Έρευνα έξι ετών αποκαλύπτει τον ύποπτο-έπληξη

Μια έρευνα έξι ετών για την ανεξιχνίαστη υπόθεση του προσώπου που πρόδωσε την Άννα Φρανκ οδήγησε σε έναν ύποπτο-έκπληξη. Ποιος είναι ο άνθρωπος που κατέδωσε στους Ναζί την κρυψώνα της οικογένειας δίπλα σε κανάλι του Άμστερνταμ και οδήγησε στον θάνατο σε ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης το 1945 την έφηβη Εβραιοπούλα...

Τέσσερα ισπανικά έργα στο ξεκίνημα της νέας χρονιάς

Τέσσερα ισπανικά έργα στο ξεκίνημα της νέας χρονιάς

Το ισπανικό θέατρο έχει την τιμητική του στις αθηναϊκές σκηνές του Ιανουαρίου. Ιδού τέσσερα έργα που ξεχωρίσαμε. 

Του Νίκου Ξένιου

Σε σημαντική χοροθεατρική διασκευή είδαμε το «Σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα» του Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, που συνοψίζει ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Bill Bryson «Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο» (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

100 βιβλία ποίησης του 2021 που αξίζει να προσέξετε

100 βιβλία ποίησης του 2021 που αξίζει να προσέξετε

Η εκδοτική κίνηση περί την ποίηση και φέτος στη χώρα μας εντονότατη, και σε ένα μεγάλο της κομμάτι πολύ ενδιαφέρουσα και ποιοτική. Οι μεταφράσεις σπουδαίων ξένων ποιητών και ποιητριών, όπως για παράδειγμα έγινε φέτος με τις νομπελίστριες Λουίζ Γκλικ και Βισουάβα Σιμπόρσκα, είναι σημαντικές εκδοτικές χειρονομίες. Πολ...

Τα καλύτερα δώρα για την Πρωτοχρονιά: 15 ξεχωριστά βιβλία

Τα καλύτερα δώρα για την Πρωτοχρονιά: 15 ξεχωριστά βιβλία

Την ώρα της αλλαγής του χρόνου, τη μαγική στιγμή που φέρει την υπόσχεση της επανεκκίνησης και την ελπίδα πως αυτή τη νέα χρονιά όλα μπορούν να γίνουν καλύτερα, το ωραιότερο δώρο που μπορούμε να κάνουμε στους αγαπημένους μας είναι ένα βιβλίο. Επιλέξαμε και προτείνουμε δεκαπέντε όμορφα, εμπνευσμένα, ξεχωριστά βιβλία, ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ