ekouatoria cover 2

Για το μυθιστόρημα του Μιχάλη Μοδινού Εκουατόρια (εκδ. Καστανιώτης)

Της Χρύσας Φάντη

«Χτες βράδυ ονειρεύτηκα την Αφρική. […] Στην πραγματικότητα ονειρεύτηκα ότι ονειρευόμουν την Αφρική. Έτσι, κατά κάποιον τρόπο όλα ήταν αληθινά».

Μετά από δεκατέσσερα χρόνια ενδελεχούς έρευνας και καταγραφής και δέκα χρόνια από την έκδοση του πρώτου πεζογραφικού βιβλίου του για τη Μαύρη Ήπειρο, ο Μιχάλης Μοδινός επανέρχεται στο οικείο θέμα του με ένα ακόμη εκτενές μυθιστόρημα.

Έχει προηγηθεί ο ρομαντικός Μοράβια, ο κοσμοπολίτης Ντάρελ, ο κυνηγός Χέμινγουεϊ, ο αναρχικός Σελίν, ο σκοτεινός Κόνραντ, οι «δικοί μας» Καραγάτσης, Τσίρκας, Καχτίτσης, και οι νεότεροι Κουμανταρέας, Αλεξάκης, Αρανίτσης, Τριανταφύλλου αλλά και ο ίδιος ο Μοδινός με τον Μεγάλο Αμπάι.

Ο ώριμος ηλικιακά Μιχαήλ, παρακινούμενος από την επιθυμία για μια ζωή άλλη από εκείνη των αστών φίλων του, θα εγκαταλείψει τον γενέθλιο τόπο του για να μετοικήσει στη Ζανζιβάρη.

Στην Εκουατόρια η ιστορία αρχίζει στα μέσα του 19ου αιώνα. Αφηγητής της ο Μιχαήλ Μοδινός του Όθωνος, ευκατάστατος Αλεξανδρινός βαμβακέμπορος, μακρινός πρόγονος ή καλυμμένο άλτερ έγκο του συγγραφέα. Ο ώριμος ηλικιακά Μιχαήλ, παρακινούμενος από την επιθυμία για μια ζωή άλλη από εκείνη των αστών φίλων του, θα εγκαταλείψει τον γενέθλιο τόπο του για να μετοικήσει στη Ζανζιβάρη. Οχτώ χρόνια μετά (αρχές του 1879), νιώθοντας να βουλιάζει πάλι στην ίδια ράθυμη καθημερινότητα των Τροπικών, θα επιχειρήσει ένα περιπετειώδες ταξίδι στην αχανή περιοχή του Ισημερινού. Είναι η ίδια ακριβώς εποχή που ο νεαρός Ρεμπό -ανατρεπτικός ποιητής, κλασικός μποέμ, κυνικός μουρζουάς, ρομαντικός μπολσεβίκος-, επαναλαμβάνοντας το «Εγώ είναι ένας άλλος» (το 1878 έχει ήδη γράψει το Μια εποχή στην Κόλαση) επιδιώκει να προσληφτεί σ’ έναν Οίκο αποικιακών προϊόντων για να πάει στην Ανατολή, δεν το κατορθώνει, διασχίζει τα όρη Βοζ με τα πόδια, μετά την Ελβετία, μετά τη Γένουα, φτάνει στην Αλεξάνδρεια, επιστρέφει πίσω, αρρωσταίνει με τύφο, μπαρκάρει πάλι για Αίγυπτο, φτάνει στο Άντεν για να δουλέψει σε έναν εμπορικό Οίκο, κι εκεί, πλήττοντας πάντα, ονειρεύεται να φύγει σε κάποια αποστολή.

Τρεις και πλέον αιώνες πριν, έχει εκδοθεί στην Ευρώπη το έργο του Τόμας Μορ Ουτοπία. Ο τίτλος που αρχικά είχε δώσει ο Μορ στο έργο του ήταν «Nusquam» (Πουθενά). Αλλά ο Μιχαήλ Μοδινός, ως άλλος Ρεμπό, φαντάζεται την Εκουατόρια ως έναν επί Γης Παράδεισο, τόπο ισότητας, κοινοκτημοσύνης και θρησκευτικής ανοχής.

«Πού πέφτει αυτή η Εκουατόρια, αλήθεια;
Θα το δούμε όταν την ιδρύσω» (του απαντάει ο φίλος του Σάμουελ Μπέικερ).
[…] «Θα ιδρύσεις μια επικράτεια, σαν να λέμε…
Ε, κάτι τέτοιο. Αυτό τουλάχιστον ονειρεύομαι. Εκεί όπου βρίσκονται οι πηγές.
Ωραίο ακούγεται. Ένας κόσμος, αναμάρτητος, χωρίς ιστορικά βαρίδια».
alt
Θα μπορούσε, πράγματι, να υπάρξει ένας τέτοιος κόσμος, ένας τέτοιος ου τόπος; Ευρωπαίοι και Αμερικάνοι εξερευνητές, γεωγράφοι, ανθρωπολόγοι, γιατροί, στρατιωτικοί αλλά και τυχοδιώκτες, έχουν ήδη στραφεί προς την περιοχή των Μεγάλων Λιμνών. Κάποιοι ψάχνοντας για τις πηγές του Νείλου με την πεποίθηση πως αυτές δεν βρίσκονται στο παραπόταμο Γαλάζιο Νείλο αλλά στον Λευκό, κάποιοι άλλοι παρακινούμενοι από τις γενικότερες εξελίξεις στην Αίγυπτο (βλ. έργα όπως η διώρυγα του Σουέζ, υπέρογκα δάνεια των Δυτικών προς τον Ισμαήλ, σχέδια για πάταξη του δουλεμπορίου που εμπόδιζε την αποικιοκρατική εξάπλωση των Μεγάλων Δυνάμεων κλπ). Ανάμεσά τους ο φυσιοδίφης Γερμανοεβραίος γιατρός Έντουαρντ Σνίτσερ (ή Εμίν Πασάς), τελευταίος διοικητής της Εκουατόρια, που με τον χρόνο θα κατορθώσει να εδραιώσει στην επικράτειά του την ειρηνική συνύπαρξη Γηγενών, Ευρωπαίων και Αράβων. 
 
«[…] και βέβαια είχαμε τριγύρω μας την άγρια αφρικανική φύση με τους θηρευτές και τις άγνωστες απειλές και τις αρρώστιες και τη σκληρή αδιαφορία της. Αλλά είχαμε πετύχει μια ισορροπία και μας άρεσε αυτό που κάναμε.
[…] Και, Θεέ μου, ήμασταν ερωτευμένοι με την Αφρική!»

Ωστόσο, η Εκουατόρια δεν θα χαρεί τη γαλήνια πολυπολιτισμικότητά της για περισσότερο από μια εικοσαετία. Δέκα χρόνια αργότερα, με αφορμή το ξέσπασμα μιας ντόπιας «θρησκευτικής» εξέγερσης, με πρόσχημα τη σωτηρία των κατοίκων της θα εκκενωθεί βίαια από τους Δυτικούς.

Στην Εκουατόρια του Μοδινού, αναφορές σε γνωστά ή λιγότερο γνωστά ιστορικά γεγονότα, πληροφορίες της καθημερινότητας, ημερολογιακές καταγραφές [...] συγκροτούν ένα είδος φιλοσοφικής και πολιτισμικής διακειμενικότητας που με τη σειρά του δημιουργεί πολύτροπες αναγωγές και συνάφειες όχι μόνο με τις παρελθούσες ιστορικές δυστοπίες αλλά και με εκείνες του δικού μας παρόντος.

«Ήταν η έναρξη αυτού που μόνο ως φρίκη μπορεί να αποδοθεί, μία από τις στροφές εκείνες της ιστορίας όπου οι φτωχοί και οι απόκληροι, καθοδηγούμενοι από καιροσκόπους και φανατικούς, διαρρηγνύουν τη σιωπή και διαπράττουν όσα αργότερα προσπαθούμε να ερμηνεύσουμε αποδίδοντάς τα, μ’ ένα είδος ιστορικού αναχρονισμού».
[…] «Στόχος της αποστολής η εκκένωσή μας και η μεταφορά των πολύτιμων αγαθών που είχαμε συσσωρεύσει, περιλαμβανομένου του θρυλικού ελεφαντόδοντου, ώστε να αποπληρωθούν, με την δική μας περιουσία -αν μπορώ να χρησιμοποιήσω τον όρο- τα έξοδα μιας σωτηρίας που κανείς μας δεν είχε ζητήσει. Η ιστορία ήταν έτοιμη να εισβάλει στον στάσιμο χρόνο της όασής μας».

Στην Εκουατόρια του Μοδινού, αναφορές σε γνωστά ή λιγότερο γνωστά ιστορικά γεγονότα, πληροφορίες της καθημερινότητας, ημερολογιακές καταγραφές, εικόνες, χάρτες, τεκμήρια υπαρκτά ή επινοημένα, αρχεία, κειμενικά ίχνη και παραθέσεις είτε από προσωπικές εμπειρίες του ίδιου του αφηγητή είτε από μαρτυρίες και εξομολογήσεις προσώπων φίλα (ή εχθρικά) κείμενων προς αυτόν, συγκροτούν ένα είδος φιλοσοφικής και πολιτισμικής διακειμενικότητας που με τη σειρά του δημιουργεί πολύτροπες αναγωγές και συνάφειες όχι μόνο με τις παρελθούσες ιστορικές δυστοπίες αλλά και με εκείνες του δικού μας παρόντος.

Σε συμπόρευση αλλά και αντίστιξη με τον Μπαρνταμού του Σελίν που αναζητούσε μια δική του πηγή στα βάθη του Καμερούν και τον Μάρλοου του Κόνραντ που εισχωρώντας στα βάθη του Κονγκό θα περνούσε από τον πολιτισμό στη δολοφονική παράνοια ενός Κουρτς, ο συγγραφέας Μοδινός, αντιμετωπίζοντας τα ιστορικά γεγονότα ως «λογοτεχνικό τεχνούργημα», καταθέτει αλήθειες παρόμοιες με εκείνες του αγαπημένου του φιλόσοφου Λέβι Στρος στους Θλιμμένους Τροπικούς: «Αναζητώ αυτό που είναι σταθερό και θεμελιώδες στον άνθρωπο», ενώ την ίδια στιγμή συμπεραίνει: «[…] το ποτάμι δεν έχει μία και μόνη, συγκεκριμένη πηγή. Ή, αν το θέσουμε μεταφορικά, η απτή πραγματικότητα των φαινομένων δεν έχει μία και μοναδική αιτία – υπάρχει γύρω μας μια λεπτοϋφασμένη ιστορία, που καλό είναι να την βλέπουμε σε όλη της την πολυπλοκότητα».Ταυτόχρονα, ως έμπειρος ερευνητής και χαρισματικός μυθοπλάστης, μας δίνει μια συναρπαστική αφήγηση. Ένα κείμενο που, υιοθετώντας τη ρήση της Σούζαν Σόνταγκ «Τι νόημα έχει ν’ αφηγούμαστε ιστορίες, αν όχι για να διεγείρουμε την βαθιά επιθυμία μας για μια αλλιώτικη ζωή;», καταφέρνει και συγκροτεί πρωτότυπη ιστοριογραφική μεταμυθοπλασία. Εξαιρετικές και οι περιγραφές της φύσης, ο πλούτος των πληροφοριών, ο στοχασμός και αναστοχασμός τους.

Ο Μιχάλης Μοδινός είναι γεωγράφος, μηχανικός, γνωστός οικολόγος με πλούσιο δοκιμιακό και ερευνητικό έργο και συγγραφέας έξι μυθιστορημάτων. Από αυτά η Επιστροφή βραβεύτηκε το 2009 (βραβείο Ιδρύματος Πέτρου Χάρη Ακαδημίας Αθηνών) και Η σχεδία το 2011 (Διάκριση της Επιτροπής Κρατικών Βραβείων και υποψήφιο για το Ευρωπαϊκό Λογοτεχνικό Βραβείο). Τα τελευταία χρόνια γράφει κριτική ως τακτικός συνεργάτης στην εφημερίδα «τα Νέα».

* Η ΧΡΥΣΑ ΦΑΝΤΗ είναι συγγραφέας.

altΕΚΟΥΑΤΟΡΙΑ
Μιχάλης Μοδινός
Καστανιώτης 2016
Σελ. 400, τιμή εκδότη €18,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΜΙΧΑΛΗ ΜΟΔΙΝΟΥ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

Για τη συλλογή διηγημάτων της Πόπης Φιρτινίδου «Τηρούμενες αναλογίες» (Εκδόσεις των Συναδέλφων). Κεντρική εικόνα: Πίνακας από τον Αργυρό Ουμβέρτο (1884 - 1963) με τίτλο «Ο παππούς» (1912) / Εθνική Πινακοθήκη.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η ψυχολογί...

«Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο» του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (κριτική) –  Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη

«Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο» του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (κριτική) – Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη

Για το βιβλίο του Βαγγέλη Ραπτόπουλου «Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο. Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη» (εκδ. Κέδρος).

Γράφει η Γεωργία Κακούρου–Χρόνη

Αναλογίζομαι πολλές φορές τον διάλογό μου με φίλο...

«Ένα για το δρόμο» του Θεοδόση Μίχου (κριτική) – Τα μπαρ, τα ναυάγια της νύχτας και το ξόρκι του ποτού

«Ένα για το δρόμο» του Θεοδόση Μίχου (κριτική) – Τα μπαρ, τα ναυάγια της νύχτας και το ξόρκι του ποτού

Για τη συλλογή διηγημάτων του Θεοδόση Μίχου «Ένα για το δρόμο» (εκδ. Μεταίχμιο). 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«βλέπω όνειρα φριχτά / στον Πόρο /&n...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

Για τη συλλογή διηγημάτων της Πόπης Φιρτινίδου «Τηρούμενες αναλογίες» (Εκδόσεις των Συναδέλφων). Κεντρική εικόνα: Πίνακας από τον Αργυρό Ουμβέρτο (1884 - 1963) με τίτλο «Ο παππούς» (1912) / Εθνική Πινακοθήκη.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η ψυχολογί...

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

Για την multi παράσταση «Respublika» του Λούκας Τβαρκόβσκι [Lukasz Twarkowski], σε παραγωγή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, η οποία παρουσιάστηκε στο Terra Vibe Park στη Μαλακάσα. Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ο Πολωνός σκηνοθέτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ