ekouatoria cover 2

Για το μυθιστόρημα του Μιχάλη Μοδινού Εκουατόρια (εκδ. Καστανιώτης)

Της Χρύσας Φάντη

«Χτες βράδυ ονειρεύτηκα την Αφρική. […] Στην πραγματικότητα ονειρεύτηκα ότι ονειρευόμουν την Αφρική. Έτσι, κατά κάποιον τρόπο όλα ήταν αληθινά».

Μετά από δεκατέσσερα χρόνια ενδελεχούς έρευνας και καταγραφής και δέκα χρόνια από την έκδοση του πρώτου πεζογραφικού βιβλίου του για τη Μαύρη Ήπειρο, ο Μιχάλης Μοδινός επανέρχεται στο οικείο θέμα του με ένα ακόμη εκτενές μυθιστόρημα.

Έχει προηγηθεί ο ρομαντικός Μοράβια, ο κοσμοπολίτης Ντάρελ, ο κυνηγός Χέμινγουεϊ, ο αναρχικός Σελίν, ο σκοτεινός Κόνραντ, οι «δικοί μας» Καραγάτσης, Τσίρκας, Καχτίτσης, και οι νεότεροι Κουμανταρέας, Αλεξάκης, Αρανίτσης, Τριανταφύλλου αλλά και ο ίδιος ο Μοδινός με τον Μεγάλο Αμπάι.

Ο ώριμος ηλικιακά Μιχαήλ, παρακινούμενος από την επιθυμία για μια ζωή άλλη από εκείνη των αστών φίλων του, θα εγκαταλείψει τον γενέθλιο τόπο του για να μετοικήσει στη Ζανζιβάρη.

Στην Εκουατόρια η ιστορία αρχίζει στα μέσα του 19ου αιώνα. Αφηγητής της ο Μιχαήλ Μοδινός του Όθωνος, ευκατάστατος Αλεξανδρινός βαμβακέμπορος, μακρινός πρόγονος ή καλυμμένο άλτερ έγκο του συγγραφέα. Ο ώριμος ηλικιακά Μιχαήλ, παρακινούμενος από την επιθυμία για μια ζωή άλλη από εκείνη των αστών φίλων του, θα εγκαταλείψει τον γενέθλιο τόπο του για να μετοικήσει στη Ζανζιβάρη. Οχτώ χρόνια μετά (αρχές του 1879), νιώθοντας να βουλιάζει πάλι στην ίδια ράθυμη καθημερινότητα των Τροπικών, θα επιχειρήσει ένα περιπετειώδες ταξίδι στην αχανή περιοχή του Ισημερινού. Είναι η ίδια ακριβώς εποχή που ο νεαρός Ρεμπό -ανατρεπτικός ποιητής, κλασικός μποέμ, κυνικός μουρζουάς, ρομαντικός μπολσεβίκος-, επαναλαμβάνοντας το «Εγώ είναι ένας άλλος» (το 1878 έχει ήδη γράψει το Μια εποχή στην Κόλαση) επιδιώκει να προσληφτεί σ’ έναν Οίκο αποικιακών προϊόντων για να πάει στην Ανατολή, δεν το κατορθώνει, διασχίζει τα όρη Βοζ με τα πόδια, μετά την Ελβετία, μετά τη Γένουα, φτάνει στην Αλεξάνδρεια, επιστρέφει πίσω, αρρωσταίνει με τύφο, μπαρκάρει πάλι για Αίγυπτο, φτάνει στο Άντεν για να δουλέψει σε έναν εμπορικό Οίκο, κι εκεί, πλήττοντας πάντα, ονειρεύεται να φύγει σε κάποια αποστολή.

Τρεις και πλέον αιώνες πριν, έχει εκδοθεί στην Ευρώπη το έργο του Τόμας Μορ Ουτοπία. Ο τίτλος που αρχικά είχε δώσει ο Μορ στο έργο του ήταν «Nusquam» (Πουθενά). Αλλά ο Μιχαήλ Μοδινός, ως άλλος Ρεμπό, φαντάζεται την Εκουατόρια ως έναν επί Γης Παράδεισο, τόπο ισότητας, κοινοκτημοσύνης και θρησκευτικής ανοχής.

«Πού πέφτει αυτή η Εκουατόρια, αλήθεια;
Θα το δούμε όταν την ιδρύσω» (του απαντάει ο φίλος του Σάμουελ Μπέικερ).
[…] «Θα ιδρύσεις μια επικράτεια, σαν να λέμε…
Ε, κάτι τέτοιο. Αυτό τουλάχιστον ονειρεύομαι. Εκεί όπου βρίσκονται οι πηγές.
Ωραίο ακούγεται. Ένας κόσμος, αναμάρτητος, χωρίς ιστορικά βαρίδια».
alt
Θα μπορούσε, πράγματι, να υπάρξει ένας τέτοιος κόσμος, ένας τέτοιος ου τόπος; Ευρωπαίοι και Αμερικάνοι εξερευνητές, γεωγράφοι, ανθρωπολόγοι, γιατροί, στρατιωτικοί αλλά και τυχοδιώκτες, έχουν ήδη στραφεί προς την περιοχή των Μεγάλων Λιμνών. Κάποιοι ψάχνοντας για τις πηγές του Νείλου με την πεποίθηση πως αυτές δεν βρίσκονται στο παραπόταμο Γαλάζιο Νείλο αλλά στον Λευκό, κάποιοι άλλοι παρακινούμενοι από τις γενικότερες εξελίξεις στην Αίγυπτο (βλ. έργα όπως η διώρυγα του Σουέζ, υπέρογκα δάνεια των Δυτικών προς τον Ισμαήλ, σχέδια για πάταξη του δουλεμπορίου που εμπόδιζε την αποικιοκρατική εξάπλωση των Μεγάλων Δυνάμεων κλπ). Ανάμεσά τους ο φυσιοδίφης Γερμανοεβραίος γιατρός Έντουαρντ Σνίτσερ (ή Εμίν Πασάς), τελευταίος διοικητής της Εκουατόρια, που με τον χρόνο θα κατορθώσει να εδραιώσει στην επικράτειά του την ειρηνική συνύπαρξη Γηγενών, Ευρωπαίων και Αράβων. 
 
«[…] και βέβαια είχαμε τριγύρω μας την άγρια αφρικανική φύση με τους θηρευτές και τις άγνωστες απειλές και τις αρρώστιες και τη σκληρή αδιαφορία της. Αλλά είχαμε πετύχει μια ισορροπία και μας άρεσε αυτό που κάναμε.
[…] Και, Θεέ μου, ήμασταν ερωτευμένοι με την Αφρική!»

Ωστόσο, η Εκουατόρια δεν θα χαρεί τη γαλήνια πολυπολιτισμικότητά της για περισσότερο από μια εικοσαετία. Δέκα χρόνια αργότερα, με αφορμή το ξέσπασμα μιας ντόπιας «θρησκευτικής» εξέγερσης, με πρόσχημα τη σωτηρία των κατοίκων της θα εκκενωθεί βίαια από τους Δυτικούς.

Στην Εκουατόρια του Μοδινού, αναφορές σε γνωστά ή λιγότερο γνωστά ιστορικά γεγονότα, πληροφορίες της καθημερινότητας, ημερολογιακές καταγραφές [...] συγκροτούν ένα είδος φιλοσοφικής και πολιτισμικής διακειμενικότητας που με τη σειρά του δημιουργεί πολύτροπες αναγωγές και συνάφειες όχι μόνο με τις παρελθούσες ιστορικές δυστοπίες αλλά και με εκείνες του δικού μας παρόντος.

«Ήταν η έναρξη αυτού που μόνο ως φρίκη μπορεί να αποδοθεί, μία από τις στροφές εκείνες της ιστορίας όπου οι φτωχοί και οι απόκληροι, καθοδηγούμενοι από καιροσκόπους και φανατικούς, διαρρηγνύουν τη σιωπή και διαπράττουν όσα αργότερα προσπαθούμε να ερμηνεύσουμε αποδίδοντάς τα, μ’ ένα είδος ιστορικού αναχρονισμού».
[…] «Στόχος της αποστολής η εκκένωσή μας και η μεταφορά των πολύτιμων αγαθών που είχαμε συσσωρεύσει, περιλαμβανομένου του θρυλικού ελεφαντόδοντου, ώστε να αποπληρωθούν, με την δική μας περιουσία -αν μπορώ να χρησιμοποιήσω τον όρο- τα έξοδα μιας σωτηρίας που κανείς μας δεν είχε ζητήσει. Η ιστορία ήταν έτοιμη να εισβάλει στον στάσιμο χρόνο της όασής μας».

Στην Εκουατόρια του Μοδινού, αναφορές σε γνωστά ή λιγότερο γνωστά ιστορικά γεγονότα, πληροφορίες της καθημερινότητας, ημερολογιακές καταγραφές, εικόνες, χάρτες, τεκμήρια υπαρκτά ή επινοημένα, αρχεία, κειμενικά ίχνη και παραθέσεις είτε από προσωπικές εμπειρίες του ίδιου του αφηγητή είτε από μαρτυρίες και εξομολογήσεις προσώπων φίλα (ή εχθρικά) κείμενων προς αυτόν, συγκροτούν ένα είδος φιλοσοφικής και πολιτισμικής διακειμενικότητας που με τη σειρά του δημιουργεί πολύτροπες αναγωγές και συνάφειες όχι μόνο με τις παρελθούσες ιστορικές δυστοπίες αλλά και με εκείνες του δικού μας παρόντος.

Σε συμπόρευση αλλά και αντίστιξη με τον Μπαρνταμού του Σελίν που αναζητούσε μια δική του πηγή στα βάθη του Καμερούν και τον Μάρλοου του Κόνραντ που εισχωρώντας στα βάθη του Κονγκό θα περνούσε από τον πολιτισμό στη δολοφονική παράνοια ενός Κουρτς, ο συγγραφέας Μοδινός, αντιμετωπίζοντας τα ιστορικά γεγονότα ως «λογοτεχνικό τεχνούργημα», καταθέτει αλήθειες παρόμοιες με εκείνες του αγαπημένου του φιλόσοφου Λέβι Στρος στους Θλιμμένους Τροπικούς: «Αναζητώ αυτό που είναι σταθερό και θεμελιώδες στον άνθρωπο», ενώ την ίδια στιγμή συμπεραίνει: «[…] το ποτάμι δεν έχει μία και μόνη, συγκεκριμένη πηγή. Ή, αν το θέσουμε μεταφορικά, η απτή πραγματικότητα των φαινομένων δεν έχει μία και μοναδική αιτία – υπάρχει γύρω μας μια λεπτοϋφασμένη ιστορία, που καλό είναι να την βλέπουμε σε όλη της την πολυπλοκότητα».Ταυτόχρονα, ως έμπειρος ερευνητής και χαρισματικός μυθοπλάστης, μας δίνει μια συναρπαστική αφήγηση. Ένα κείμενο που, υιοθετώντας τη ρήση της Σούζαν Σόνταγκ «Τι νόημα έχει ν’ αφηγούμαστε ιστορίες, αν όχι για να διεγείρουμε την βαθιά επιθυμία μας για μια αλλιώτικη ζωή;», καταφέρνει και συγκροτεί πρωτότυπη ιστοριογραφική μεταμυθοπλασία. Εξαιρετικές και οι περιγραφές της φύσης, ο πλούτος των πληροφοριών, ο στοχασμός και αναστοχασμός τους.

Ο Μιχάλης Μοδινός είναι γεωγράφος, μηχανικός, γνωστός οικολόγος με πλούσιο δοκιμιακό και ερευνητικό έργο και συγγραφέας έξι μυθιστορημάτων. Από αυτά η Επιστροφή βραβεύτηκε το 2009 (βραβείο Ιδρύματος Πέτρου Χάρη Ακαδημίας Αθηνών) και Η σχεδία το 2011 (Διάκριση της Επιτροπής Κρατικών Βραβείων και υποψήφιο για το Ευρωπαϊκό Λογοτεχνικό Βραβείο). Τα τελευταία χρόνια γράφει κριτική ως τακτικός συνεργάτης στην εφημερίδα «τα Νέα».

* Η ΧΡΥΣΑ ΦΑΝΤΗ είναι συγγραφέας.

altΕΚΟΥΑΤΟΡΙΑ
Μιχάλης Μοδινός
Καστανιώτης 2016
Σελ. 400, τιμή εκδότη €18,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΜΙΧΑΛΗ ΜΟΔΙΝΟΥ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ίνκουμπους» του Βαγγέλη Γιαννίση – Θρίλερ για γερά στομάχια

«Ίνκουμπους» του Βαγγέλη Γιαννίση – Θρίλερ για γερά στομάχια

Για το αστυνομικό μυθιστόρημα «Ίνκουμπους», του Βαγγέλη Γιαννίση (εκδ. Διόπτρα).

Της Κατερίνα Σιδέρη

Το Ίνκουμπους του Βαγγέλη Γιαννίση αποτελεί τη συνέχεια μιας σειράς βιβλίων μυστηρίου και θρίλερ του συγγραφέα, με κεντρικό ήρωά τους τον επιθεωρητή Άντερς. Τούτη τη φορά ...

«Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» του Θανάση Βαλτινού (κριτική)

«Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» του Θανάση Βαλτινού (κριτική)

Παράλληλη ανάγνωση της νέας νουβέλας του Θανάση Βαλτινού «Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» (εκδ. Εστία), με τον τόμο που συγκεντρώνει συνεντεύξεις του των τελευταίων πενήντα χρόνων «Όπως ο έρωτας – Επιλογή συνεντεύξεων 1972-2018» (εκδ. Εστία) σε επιμέλεια του Κωστή Δανόπουλου.

Του Ηλία Κ...

«Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» του Απόστολου Δοξιάδη (κριτική)

«Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» του Απόστολου Δοξιάδη (κριτική)

Για το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Απόστολου Δοξιάδη «Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» (εκδ. Ίκαρος). 

Του Θόδωρου Σούμα

Tο τηλεφώνημα που δεν έγινε του Απόστολου Δοξιάδη είναι ένα σύνθετο, περίπλοκο λογοτεχνικό αφήγημα. Μια αυτοαναλυτική...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ο Αντρέι Κούρκοφ στο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: «Χάρη στη δημοκρατία στην Ουκρανία μπορώ να γράφω τα βιβλία μου στα ρωσικά»

Ο Αντρέι Κούρκοφ στο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: «Χάρη στη δημοκρατία στην Ουκρανία μπορώ να γράφω τα βιβλία μου στα ρωσικά»

Μια σπάνια ευκαιρία δόθηκε στο πλαίσιο του 1ου Φεστιβάλ Βιβλίου που διεξάγεται στα Χανιά. Ο Ουκρανός συγγραφέας Αντρέι Κούρκoφ, συνομίλησε με τον συγγραφέα Σταύρο Ζουμπουλάκη. Ο διάλογος που ανέπτυξαν ήταν ουσιαστικός κι αποκαλυπτικός για το τι σημαίνει εθνική ταυτότητα για έναν ρωσόφωνο Ουκρανό και πώς εξηγεί τον δ...

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ...

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ...

Η τρίτη μέρα του Φεστιβάλ Βιβλίου εδώ στα Χανιά, η χθεσινή βραδιά δηλαδή, αποτέλεσε από μια άποψη και την κορύφωσή του, με τον Σταύρο Ζουμπουλάκη να συζητάει σε βάθος με τον Ουκρανό συγγραφέα Αντρέι Κούρκοφ (βλ. κεντρική φωτογραφία).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
Δύο ποιήματα του Γεράσιμου Βουτσινά

Δύο ποιήματα του Γεράσιμου Βουτσινά

Σε αυτή τη στήλη αναρτώνται αδημοσίευτα ποιήματα σύγχρονων Ελλήνων ποιητών. Σήμερα, ο Γεράσιμος Βουτσινάς.

Επιμέλεια στήλης: Γιώργος Αλισάνογλου

Κενό μνήμης
            &n...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ