alt

Σκέψεις με αφορμή την έκδοση τα τελευταία χρόνια αρκετών δυστοπικών πεζογραφικών κειμένων από Έλληνες συγγραφείς.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Βλέπω τα τελευταία χρόνια αρκετά μυθιστορήματα ή νουβέλες και διηγήματα που διακρίνονται για ένα κλίμα μυστηρίου, στα όρια της δυστοπίας. Βλέπω κείμενα που μας μεταφέρουν σε τόπους κακοτοπίας, όπου η πραγματικότητα είναι ημιρεαλιστική, τα πρόσωπα συχνά ανώνυμα, οι κινήσεις τους οριακά φυσιολογικές.

altΠρόκειται για έργα που χαρακτηρίζονται από ένα κλίμα ασάφειας, το οποίο προσλαμβάνεται από τους ήρωες ή τους αναγνώστες ως απειλή, γεμάτο οριακώς λογικά φαινόμενα ή μερικές φορές εμφανώς άλογα ή ανεξήγητα. Μέσα σ’ αυτήν την ατμόσφαιρα, εμφανίζονται παράδοξα περιστατικά που δεν εξηγούνται λογικά· ενώ δηλαδή ενδέχεται να έχουν μια λογική αιτία, η αίσθηση που αφήνουν είναι μυστηριακή και αλλόκοτη.

altΤο Κράτα μου το χέρι (Ψυχογιός 2012) του Δημήτρη Μαμαλούκα συναιρεί αλληγορία και αδιέξοδο, πολλά έργα του Δημήτρη Σωτάκη με αντιπροσωπευτικότερο τον Θάνατο των ανθρώπων (Κέδρος 2012), Η αρχή του κακού (Καστανιώτης 2012) της Μαρίας Φακίνου και το Κι αν δεν ξημερώσει (Καστανιώτης 2013) της Μαρίας Κουγιουμτζή (μαζί με πολλά διηγήματά της) αποτελούν έργα συμβολιστικής γενίκευσης, το Γίνε ο ήρωάς μου! (Γαβριηλίδης 2015) του Θωμά Συμεωνίδη αποκαλύπτει τις πολιτικές ευθύνες σε ένα λαβυρινθώδες τοπίο, Η νυχτερινή βάρδια του καλλιγράφου (Καλέντης 2015) της Μαρίας Ξυλούρη αναφέρεται σε ένα κλειστοφοβικό χωριό που μετακινείται, ο Ιάκωβος (Αντίποδες 2016) του πρωτοεμφανιζόμενου Κωνσταντίνου Χατζηνικολάου δομεί σχέσεις και υπόγεια συναισθήματα, καθώς και πολλά άλλα μυθιστορήματα όπως της Ιωάννας Μπουραζοπούλου, της Αργυρώς Μαντόγλου κ.ο.κ.

Κυριαρχεί συχνά ένα καφκικό κλίμα αοριστίας και κινδύνου, κλίμα ενός κόσμου ο οποίος κινείται πίσω από το ορατό και λογικοφανές προσκήνιο.

b183913Όλα αυτά τα κείμενα, που ενδεικτικά αναφέρω, παρά τις διαφορές τους, είναι φορτωμένα ερωτηματικά που μένουν εκκρεμή μέχρι τέλους ή απαντιώνται με αόριστες ή συμβολιστικές απαντήσεις. Καθετί μοιάζει οικείο και συνάμα παραπέμπει σε κάτι άλλο επέκεινα της μορφής και της συνηθισμένης του χρήσης. Κυριαρχεί συχνά ένα καφκικό κλίμα αοριστίας και κινδύνου, κλίμα ενός κόσμου ο οποίος κινείται πίσω από το ορατό και λογικοφανές προσκήνιο. Ο αναγνώστης κάπου νιώθει, σαν σε ταινία θρίλερ, να καιροφυλακτεί το κακό, σε όποια μορφή κι αν το υπονοεί το κείμενο και το αισθάνεται ο καθένας. Το φανταστικό ή το μεταφυσικό είναι αόριστα παρόν, αν και δεν είναι αναγκαίο αυτά τα δύο να εμφανίζονται μέσα στο κατά τ’ άλλα ρεαλιστικό πλαίσιο, που στήνεται σε ένα άχρονο και άτοπο σκηνικό.

altΤο βασικό ερώτημα φυσικά αφορά στον σκοπό τέτοιων δυστοπιών που πολλαπλασιάζονται τα τελευταία χρόνια, ιδίως από νέους συγγραφείς. Αν λάβουμε υπόψη την εποχή κατά την οποία εμφανίζονται έτσι μαζικά, αν δηλαδή δούμε την αβεβαιότητα, την οικονομική κρίση με όλη την ανασφάλεια που αυτή συνεπάγεται, την ανεργία, την κινδυνολογία που εντείνεται από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, το δυσοίωνο μέλλον κ.λπ., απορρέει εύκολα η εντύπωση ότι, ενώ όλα κυλούν και ακολουθούν τους κανόνες της Ιστορίας, υπάρχει πάντα κάτι, εκεί στον περιβάλλοντα χώρο, που απειλεί, που μπορεί ξαφνικά να σκάσει σαν βόμβα, που εγκυμονεί κινδύνους και αναταράξεις.

Αυτές οι δυστοπικές αφηγήσεις δείχνουν ότι η ζωή που ζούμε στην Ελλάδα των τελευταίων χρόνων είναι ανεξέλεγκτη, καθώς ποικίλοι εξωγενείς παράγοντες επηρεάζουν απρόοπτα την καθημερινότητα του Νεοέλληνα.

altΑυτή η υπαρκτή πραγματικότητα σε άλλους μετατρέπεται σε μια ρεαλιστική δημοσιογραφικού τύπου αφήγηση, ενώ στους δυστοπικούς συγγραφείς παίρνει –μέσω πολλών μεσολαβήσεων– τη μορφή μυστηριακού τοπίου, με ανώνυμους συχνά αντι-ήρωες και με καφκικής σύλληψης εχθρότητα από ένα περιβάλλον που δεν είναι καθόλου ευνοϊκό. Με άλλα λόγια, τα ίδια τα γεγονότα που μας κατακλύζουν δεν μεταφέρονται στην πεζογραφία ως τέτοια, αλλά από αυτά αποστάζεται η θριλερική αίσθηση, η απειλή, η απόγνωση, η διαρκής έκθεση σε κίνδυνο, αίσθηση που τελικά μετουσιώνεται σε λογοτεχνική γραφή και επιστρέφει στον αναγνώστη μέσω αυτών των μυθιστορημάτων.

altΑυτές οι δυστοπικές αφηγήσεις δείχνουν ότι η ζωή που ζούμε στην Ελλάδα των τελευταίων χρόνων είναι ανεξέλεγκτη, καθώς ποικίλοι εξωγενείς παράγοντες επηρεάζουν απρόοπτα την καθημερινότητα του Νεοέλληνα. Το περιβάλλον στο οποίο αυτός ζει, όπως το εκφράζει η λογοτεχνία, είναι ανασφαλές, με ποικίλους αδιόρατους κινδύνους που δεν μπορούν να προβλεφθούν, ενώ συνάμα ο παγκόσμιος χώρος γίνεται χαοτικός εξαιτίας της παγκοσμιοποίησης, της κραταίωσης γιγάντιων οργανισμών και της εκμηδένισης της δύναμης κάθε ατόμου ξεχωριστά. Η λογοτεχνία εκφράζει εν πολλοίς αυτήν την αδυναμία του ατόμου να προνοήσει για μια πλειάδα από κινδύνους που, αν και είναι αφανείς κατά βάση, εμφανίζονται τόσο ξαφνικά απειλητικοί και αλλοιώνουν την σε πρώτη ματιά αρυτίδωτη επιφάνεια της λίμνης.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι Διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο τελευταίος Άλυπος» της Ελένης Γκίκα (κριτική)

«Ο τελευταίος Άλυπος» της Ελένης Γκίκα (κριτική)

Για το αστυνομικό μυθιστόρημα της Ελένης Γκίκα «Ο τελευταίος Άλυπος» (εκδ. Αρμός). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από τη σειρά  «Klim» (2015).

Γράφει ο Γιώργος Ρούσκας

Δεν έχω πεισθεί ότι ...

«Brandy Sour» της Κωνσταντίας Σωτηρίου (κριτική) – Το Ledra Palace της Λευκωσίας υπογράφει την Ιστορία

«Brandy Sour» της Κωνσταντίας Σωτηρίου (κριτική) – Το Ledra Palace της Λευκωσίας υπογράφει την Ιστορία

Για το μυθιστόρημα της Κωνσταντίας Σωτηρίου «Brandy Sour» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, καρτ ποστάλ που απεικονίζει το Λήδρα Πάλας (Λεβέντειο Δημοτικό Μουσείο, φωτογραφία του Κυρακού Ζαρταριάν, περ. 1954).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

...
«Το αλάτι του Bad Ischl» του Κώστα Μαυρουδή (κριτική)

«Το αλάτι του Bad Ischl» του Κώστα Μαυρουδή (κριτική)

Για το βιβλίο με πεζά κείμενα του Κώστα Μαυρουδή «Το αλάτι του Bad Ischl» (εκδ. Κίχλη).

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου

Αυτό που χαρακτηρίζει τα κείμενα του Κώστα Μαυρουδή, ως γνήσιου «εστέτ», αισθητή της γραφής, είναι ότι ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Οι εκδόσεις Βακχικόν γιορτάζουν την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης 2023

Οι εκδόσεις Βακχικόν γιορτάζουν την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης 2023

Οι εκδόσεις Βακχικόν γιορτάζουν την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης 2023 συμμετέχοντας σε ενδιαφέρουσες και άκρως ποιητικές δράσεις. 

Επιμέλεια: Book Press

Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης 2023 στον Κήπο του Αρχαιολογικού Μουσε...

«Ο αδελφός μου ο Αμαντέους» του Μηνά Βιντιάδη, σε σκηνοθεσία Βάνας Πεφάνη, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (κριτική)

«Ο αδελφός μου ο Αμαντέους» του Μηνά Βιντιάδη, σε σκηνοθεσία Βάνας Πεφάνη, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (κριτική)

Για την παράσταση «Ο αδελφός μου ο Αμαντέους» του Μηνά Βιντιάδη, σε σκηνοθεσία Βάνας Πεφάνη, που παρουσιάζεται στη Μουσική Βιβλιοθήκη «Λίλιαν Βουδούρη» του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών. Φωτογραφίες: Γιώτα Εφραιμίδου.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

...
«Συλλέκτης μανιταριών» του Κώστα Αρκουδέα (προδημοσίευση)

«Συλλέκτης μανιταριών» του Κώστα Αρκουδέα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Κώστα Αρκουδέα «Συλλέκτης μανιταριών», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Μαρτίου από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο πολιτικάντης ήταν μιμητικό ον. Δανειζόταν συμπεριφορές από τους ανθρώπου...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συλλέκτης μανιταριών» του Κώστα Αρκουδέα (προδημοσίευση)

«Συλλέκτης μανιταριών» του Κώστα Αρκουδέα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Κώστα Αρκουδέα «Συλλέκτης μανιταριών», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Μαρτίου από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο πολιτικάντης ήταν μιμητικό ον. Δανειζόταν συμπεριφορές από τους ανθρώπου...

«Τα θαύματα του κόσμου» του Μιχάλη Μοδινού (προδημοσίευση)

«Τα θαύματα του κόσμου» του Μιχάλη Μοδινού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μοδινού «Τα θαύματα του κόσμου», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Μαρτίου από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

XVI
Η Κοκκινοσκουφίτσα στον Βασιλικό Κήπο ...

«Ο άλλος αδερφός» του Βαγγέλη Γιαννίση (προδημοσίευση)

«Ο άλλος αδερφός» του Βαγγέλη Γιαννίση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Βαγγέλη Γιαννίση «Ο άλλος αδερφός», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 22 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Τύµµα τύµµατι τεῖσαι»
...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Στίβεν Κινγκ: 10 αγαπημένα του βιβλία

Στίβεν Κινγκ: 10 αγαπημένα του βιβλία

Σε ανάρτησή του στο Goodreads, με αφορμή τα δέκα χρόνια λειτουργίας της ιστοσελίδας, ο Στίβεν Κινγκ ξεχώρισε δέκα αγαπημένα του βιβλία. Τα έργα του συγγραφέα κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Book Press

...
Ένας χρόνος πόλεμος στην Ουκρανία: Τα βιβλία για να κατανοήσουμε την Ιστορία καθώς γράφεται

Ένας χρόνος πόλεμος στην Ουκρανία: Τα βιβλία για να κατανοήσουμε την Ιστορία καθώς γράφεται

Σήμερα, 24 Φεβρουαρίου 2023, συμπληρώνεται ένας χρόνος από την έναρξη του πολέμου που διεξάγει η Ρωσία στην Ουκρανία. Η ελληνική βιβλιογραφία αναπόφευκτα εμπλουτίστηκε από μελέτες και συλλογικούς τόμους, βιβλία στα οποία οι συγγραφείς των κειμένων επιχειρούν να δώσουν απαντήσεις και ερμηνείες σε γεγονότα και εξελίξε...

Κάρσον ΜακΚάλερς: Τα 10 αγαπημένα της βιβλία

Κάρσον ΜακΚάλερς: Τα 10 αγαπημένα της βιβλία

Η Αμερικανίδα πεζογράφος Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] είναι μία από τις σημαντικότερες εκπροσώπους του λογοτεχνικού «southern gothic». Τα μυθιστορήματά της εκτυλίσσονται στον αμερικανικό Νότο και παρουσιάζουν μοναχικούς, εκκεντρικούς χαρακτήρες που πασχίζουν να συνυπάρξουν με τους υπόλοιπους ανθρώπους.

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ