underwater museum turns ocean floor into art gallery and doubles as artificial ree fb

Για τη συλλογή διηγημάτων του Παναγιώτη Ρίζου Ικετηρία (εκδ. Παπαδόπουλος).

Της Έλενας Μαρούτσου

Ο Παναγιώτης Ρίζος έδωσε το πρώτο στίγμα της γραφής του το 2014 με τις Τηγανητές Γοργόνες, μια συλλογή από σύντομα αφηγήματα με κυρίαρχα χαρακτηριστικά το χιούμορ, την παραδοξολογία, το λογοπαίγνιο, τη λοξή ματιά πάνω στην καθημερινότητα. Όπως είθισται μάλιστα στις πρώτες συγγραφικές απόπειρες πολλών από εμάς, η συλλογή εκείνη, παρότι ελπιδοφόρα και αρκετά απολαυστική, ήταν άνιση ως προς την λογοτεχνική αξία των μικροδιηγημάτων που την αποτελούσαν, αλλά και ανομοιογενής, καθώς συστέγαζε κείμενα από μια ευρεία θεματική και υφολογική γκάμα.

Τις παραπάνω αδυναμίες έρχεται τώρα να εξαλείψει το δεύτερο, ώριμο πλέον βιβλίο του, μια συλλογή διηγημάτων με τίτλο Ικετηρία. Όπως στην αρχαιότητα το μαλλί του προβάτου περιτύλιγε ένα κλαδί ελιάς, ως σύμβολο επίκλησης βοήθειας από μέρους κυνηγημένων ανθρώπων που προσέτρεχαν σε μια ξένη χώρα για να βρουν σωτηρία, έτσι κι εδώ τα δώδεκα αφηγήματα περιτυλίγουν έναν βασικό θεματικό κορμό, αυτόν του προσφυγικού ζητήματος. Συγκεκριμένα, στο στόχαστρο της γραφής του Ρίζου βρίσκονται οι Σύροι πρόσφυγες που διακομίζονται από τα παράλια της Τουρκίας στα δικά μας εδάφη, τα οποία πολύ συχνά δεν κατορθώνουν να πατήσουν.

Η καυτή πατάτα του προσφυγικού ζητήματος

Στο στόχαστρο της γραφής του Ρίζου βρίσκονται οι Σύροι πρόσφυγες που διακομίζονται από τα παράλια της Τουρκίας στα δικά μας εδάφη, τα οποία πολύ συχνά δεν κατορθώνουν να πατήσουν.

Ομολογώ πως όταν συνειδητοποίησα το θέμα που πραγματευόταν το βιβλίο, ένιωσα αμήχανα – μια αμηχανία που προέρχεται από την συγγραφική μου ιδιότητα∙ ως συγγραφέας, δηλαδή, θα δίσταζα να αγγίξω ένα θέμα τόσο καυτό ως προς την κοινωνική του βαρύτητα αλλά και την επικαιρότητά του. Θα ένιωθα κοντολογίς σαν να έβαζα τα χέρια μου σε νερό που κοχλάζει για να πιάσω μια πατάτα. Κι ως γνωστόν, η συγκεκριμένη καυτή πατάτα, όχι μόνο μπορεί να σου τσουρουφλίσει τα δάχτυλα, αλλά ενδέχεται να κυλήσει στο βρώμικο πάτωμα του διδακτισμού, της καταγγελίας και της «εύκολης» κοινωνικής ευαισθητοποίησης. Σύντομα όμως κατάλαβα πως ο Ρίζος έχει καταφέρει να πιάσει αυτό το φλέγον και πολυδιάστατο ζήτημα φορώντας τα γάντια του μαύρου χιούμορ, και πρόκειται για γάντια εξαιρετικά προστατευτικά, τόσο για τον συγγραφέα όσο και για τον αναγνώστη.

Ο συγγραφέας της Ικετηρίας ανεβάζει στη σκηνή ένα πλήθος προσώπων άλλοτε βγαλμένων από τα συρτάρια της πραγματικότητας κι άλλοτε από το ντουλάπι της φαντασίας: πρόσφυγες, διακινητές προσφύγων, ψαράδες, παπάδες, αξιωματικούς φύλαξης των θαλάσσιων συνόρων, αλλά και Παναγίες που μεταμορφώνονται σε γοργόνες, ξυλουργούς που μετατρέπουν βάρκες σε πλωτά φέρετρα για αυτοσχέδιες κηδείες, ξεναγούς και επισκέπτες ενός πλωτού Μουσείου Προσφύγων, όπου τα εκθέματα είναι πνιγμένοι πρόσφυγες στο βυθό.

Από το ρεαλισμό στην υπέρβασή του

Ξεκινώντας τη συλλογή του από μια κατά βάσιν ρεαλιστική ιστορία ενός ζευγαριού στην Κρήτη, όπου η σύντομη φιλοξενία μιας οικογένειας Σύρων προσφύγων γίνεται ο μοχλός αποκάλυψης του συναισθηματικού χάσματος ανάμεσα στον άντρα και τη γυναίκα και πυροδοτεί στο τέλος τον χωρισμό τους, ο Ρίζος σιγά σιγά τραβάει τις ιστορίες σε όλο και πιο υπερρεαλιστικά ύδατα, χρησιμοποιώντας στοιχεία δραματικής υπερβολής ώστε να ξεγυμνώσει την πραγματικότητα από κάθε συμβατικό ένδυμα και να αναδείξει την κρυμμένη φρίκη με τρόπο συμβολικό, αλλά άκρως αποτελεσματικό.

underwater museum turns ocean floor into art gallery and doubles as artificial ree2

Ο πόνος ως έκθεμα και ως θέαμα

Ο συγγραφέας αγγίζει με τον δικό του φαρσικό τρόπο, ένα ζήτημα που είναι εξαιρετικά λεπτό και ενδιαφέρον: την αναπόφευκτη σχεδόν μετατροπή ενός φλέγοντος κοινωνικού ζητήματος σε θέαμα.

Κατά τη γνώμη μου, οι ιστορίες που έχουν στηθεί ως ιλαροτραγωδία, ως γκροτέσκα φάρσα, είναι αυτές που παρουσιάζουν και μεγαλύτερο ενδιαφέρον: για παράδειγμα το διήγημα με τίτλο «Ταρίκ» όπου αφηγητής είναι ένα πτώμα-έκθεμα στο μουσείο Προσφύγων, καθώς και το τελευταίο, με τίτλο «Ουβερτούρα για ένα φινάλε», όπου παρακολουθούμε την βύθιση των φουσκωτών πλοιαρίων που μεταφέρουν πρόσφυγες ως σκηνικό δράμα ανεβασμένο προς τέρψιν μιας ελίτ θεατών, οι οποίοι το παρακολουθούν από την παραλία με τη συνοδεία ζωντανής μουσικής.

Ο συγγραφέας αγγίζει με τον δικό του φαρσικό τρόπο ένα ζήτημα που είναι εξαιρετικά λεπτό και ενδιαφέρον: την αναπόφευκτη σχεδόν μετατροπή ενός φλέγοντος κοινωνικού ζητήματος σε θέαμα. Η επαφή του δυτικού ανθρώπου με τις σύγχρονές του τραγωδίες διαμεσολαβείται τις περισσότερες φορές από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης αλλά και αυτά της κοινωνικής δικτύωσης, ώστε εν τέλει ο πόνος να γίνεται είδηση και η είδηση εικόνα, ένας ακόμα τρόπος δηλαδή να τρέφεται ο θεατής με συγκίνηση εκ του ασφαλούς.

Κλείνοντας το βιβλίο ένιωσα πως ο συγγραφέας είχε φέρει εις πέρας μια δύσκολη αποστολή: να διαπλεύσει πάνω στο φουσκωτό μαύρο πλοιάριο του χιούμορ τα τρικυμισμένα νερά ενός ευαίσθητου θέματος πετυχαίνοντας να μας κάνει συνοδοιπόρους σε αυτό το ταξίδι, δείχνοντας, νιώθοντας, σχολιάζοντας, ταρακουνώντας μας, χωρίς όμως να βυθιστούμε αύτανδροι στον πόνο και την ενοχή.

* Η ΕΛΕΝΑ ΜΑΡΟΥΤΣΟΥ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός.

** Οι εικόνες είναι από το Υποθαλάσσιο Μουσείο της Ισπανίας, στο νησί Λανθαρότε. 


Απόσπασμα από το διήγημα «Οβερτούρα για ένα φινάλε»

Οι βάρκες πάλευαν στο ρυθμό και στα κύματα. Σε κάθε μουσικό κύμα, σε κάθε μουσικό μοτίβο της ουβερτούρας, χανόταν κι από μία μέσα στα βαθιά μανιασμένα νερά. «Α!» έκαναν οι θεατές απέναντι, που κάθονταν στις πολυθρόνες τους πίνοντας ζεστή σοκολάτα και παρακολουθώντας από τις τεράστιες οθόνες ή με τα κυάλια τους, που βλέπαν στο σκοτάδι. «Α!» κάθε φορά που τα κύματα καταβρόχθιζαν κι άλλη μια βάρκα. Δεκαπέντε «Α!», όσα και οι βάρκες. Η παράσταση ήταν πριβέ και δεν υπήρχε διάδραση. Εκείνη τη νύχτα δεν υπήρχαν ούτε ναυαγοσώστες, ούτε σκάφη της ΥΠΑΤΗΣ ή του Λιμενικού. Διότι η παράσταση ήταν πριβέ. Κι η θάλασσα πριβέ. Και ο θάνατος πριβέ.


altΙκετηρία
Παναγιώτης Ρίζος
Παπαδόπουλος 2016
Σελ. 96, τιμή εκδότη €10,99

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΡΙΖΟΥ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Βαθύ το σκοτάδι πριν την αυγή» της Ελένης Πριοβόλου (κριτική) – Χριστόδουλος Παμπλέκης, ένας γνήσιος εκπρόσωπος του Διαφωτισμού

«Βαθύ το σκοτάδι πριν την αυγή» της Ελένης Πριοβόλου (κριτική) – Χριστόδουλος Παμπλέκης, ένας γνήσιος εκπρόσωπος του Διαφωτισμού

Για το μυθιστόρημα της Ελένης Πριοβόλου «Βαθύ σκοτάδι πριν την αυγή» (εκδ. Καστανιώτη). Kεντρική εικόνα: Ο Γάλλος περιηγητής Σουαζέλ-Γκουφιέ συναντά στην Πάτμο ένα μοναχό που τον ρωτά αν ζουν ακόμα ο Βολταίρος και ο Ρουσσώ © Wikipedia. 

Γράφει η Διώνη Δημητ...

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Κακατσάκη «Απολαύσεις της Καπούης» (εκδ. Καλειδοσκόπιο).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Αν η πλοκή του μυθιστορήματος χαρακτηρίζεται από στιβαρότητα και λελογισμένη πολυπλοκότητα, αν η γλώσσα του ρέει ομαλά και συστήνει ...

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

Για το βιβλίο της Λίνα Βαλετοπούλου «Κλουαζονέ» (εκδ.Βακχικόν). Κεντρική εικόνα: από την ταινία του Παντελή Βούλγαρη «Το τελευταίο σημείωμα». 

Γράφει η Κατερίνα Ι. Παπαδημητρίου

Η Λίνα Βαλετοπούλου, μετά την τελευ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Από την απόλυτη επιτυχία στη συνειδητοποίηση. Ο Μιχάλης Αλμπάτης μάς μίλησε για το νέο του βιβλίο «Η κατάλυση του χρόνου» (εκδ. Νήσος), αλλά και πώς βίωσε το απίστευτο «γκελ» που έκανε το προηγούμενο μυθιστόρημά του.

Συνέντευξη στον Διονύση Μαρίνο

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ