club bilderberg

Για το μυθιστόρημα του Πέτρου Μάρκαρη Offshore (εκδ. Γαβριηλίδη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

«Μετά τα πρώτα έργα του ο Μάρκαρης δεν έχει γράψει κάτι πολύ καλό». Αυτή η παράξενη εκτίμηση, που ακούγεται συχνά, έρχεται φαινομενικά σε αντίθεση με τη σταθερή, πρωτεύουσα θέση που κατέχει ο συγγραφέας στο αστυνομικό μυθιστόρημα, στην ευρεία αποδοχή του από το κοινό, στις μεταφράσεις των κειμένων του στο εξωτερικό, στη για χρόνια εδραίωσή του ως ενός από τα κορυφαία ονόματα στον χώρο της σύγχρονης νεοελληνικής λογοτεχνίας. Κι όμως ο τρόπος που έχει επιλέξει ο πεζογράφος να πολλαπλασιάζει τους κρίκους στην αλυσίδα των έργων του εξηγεί διμερώς τόσο την πλατιά αποδοχή του όσο και την απώλεια του σφοδρού ενδιαφέροντος των κριτικών.

Ποιος είναι αυτός; Μα η διαμόρφωση ενός συγκεκριμένου τρόπου γραφής και αφήγησης, που είναι πλέον αναγνωρίσιμος όσο και αναμενόμενος, σήμα κατατεθέν όσο και στάσιμος, μαρκαρικός στην ούγια του όσο και στην επανάληψή του.

Η σειρά θύματα – έρευνα – δράστης/δράστες είναι η δελεαστική αφορμή για τον συγγραφέα, ώστε να μιλήσει για τα ορατά και αόρατα προβλήματα της ελληνικής κοινωνίας που γεννούν συμφέροντα, κίνητρα, θύτες και εγκλήματα.

Ο σταθερός χαρακτήρας Κώστας Χαρίτος είναι ένας «παλιομοδίτης» αστυνόμος, ιδεαλιστής αλλά και ισχυρογνώμων, με τη μικροαστή γυναίκα του που καταφέρνει να εκφράσει τον μέσο Έλληνα. Γύρω του απλώνεται ένας ιστός μυθιστορηματικών προσώπων, από τους συναδέλφους αστυνομικούς μέχρι τα μεγαλοστελέχη της ιεραρχίας, που διακρίνονται για τα αρτηριοσκληρωτικά κολλήματά τους, κι από τους διεφθαρμένους παράγοντες του τόπου με τις ποικίλες λαμογιές τους μέχρι τους ημιμαθείς και θρασείς δημοσιογράφους. Είναι η Ελλάδα του σήμερα, πριν και κατά τη διάρκεια της κρίσης, την οποία ο Πέτρος Μάρκαρης έχει καταφέρει να σκιαγραφήσει ζωντανά, ανάγλυφα, εικονοπλαστικά σε όλα του τα βιβλία. Είναι η Αθήνα με τους δρόμους, τις γειτονιές, τις διαδηλώσεις, το μποτιλιάρισμα, τον κόσμο της, που κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει στα αθηναιογραφικά έργα του.

Και μέσα σ’ αυτό το σκηνοθετικό πλαίσιο εξελίσσονται οι έρευνες που ξεκινάνε σταθερά από ένα πτώμα αλλά απλώνονται σε όλα τα κοινωνικά και πολιτικά αίτια μιας ευρύτερης πολιτισμικής παθογένειας. Το πρώτο θύμα δίνει τη θέση του σε άλλα, συνήθως τρία ή τέσσερα συνολικά, τα οποία, στην αρχή ασύνδετα, δένουν σταδιακά σε μια αλυσίδα ενδείξεων και ιδεολογικών αξόνων μέχρι την τελική έκβαση και την αποκάλυψη του δράστη. Η σειρά θύματα – έρευνα – δράστης/δράστες είναι η δελεαστική αφορμή για τον συγγραφέα, ώστε να μιλήσει για τα ορατά και αόρατα προβλήματα της ελληνικής κοινωνίας που γεννούν συμφέροντα, κίνητρα, θύτες και εγκλήματα.

Κάποιοι offshore και κάποιοι offside

Το πρόσφατο μυθιστόρημα του Πέτρου Μάρκαρη δεν ξεφεύγει κατ’ ουσίαν από αυτές τις βασικές γραμμές, αν και όλος ο κόσμος του Χαρίτου, μαζί και ο ίδιος, έχει από έργο σε έργο εξελιχθεί, καθώς περνάνε τα χρόνια και όλοι μεγαλώνουν.

Κάθε θύμα κινητοποιεί ξανά την υπόθεση και συ-στήνει το οικοδόμημα που θα οδηγήσει στη λύση.

Το πρώτο θύμα είναι ο υπεύθυνος του ΕΟΤ για τις μαρίνες, πόστο που μπορεί να εμπλέκεται τόσο με μίζες για μια θέση σκάφους όσο και με διακίνηση ναρκωτικών. Το δεύτερο θύμα που είναι ένας μεγαλοεφοπλιστής έρχεται αρκετές σελίδες μετά, για να εντείνει τη δράση και να προσθέσει καύσιμη ύλη στη μηχανή της έρευνας, όσο κι αν οι ανώτεροι προσπαθούν να την παγώσουν. Ο τρίτος φόνος αφορά στον γνωστό από προηγούμενα μυθιστορήματα του Πέτρου Μάρκαρη δημοσιογράφο Σωτηρόπουλο, ο οποίος σκάλιζε τις παραπάνω υποθέσεις… παραπάνω απ’ όσο έπρεπε. Κάθε θύμα κινητοποιεί ξανά την υπόθεση και συ-στήνει το οικοδόμημα που θα οδηγήσει στη λύση.

Όλα αυτά συμβαίνουν σε ένα ουτοπικό πλαίσιο, κι εδώ ο Πέτρος Μάρκαρης ξεφεύγει από το δημοσιογραφικά ρεαλιστικό σκηνικό και περνάει σε ένα μελλοντολογικό σενάριο. Το κόμμα ΚΕΑΝ αναλαμβάνει την εξουσία, επειδή οι πολίτες πίστεψαν ότι σε τρεις μήνες μπορεί να αλλάξει τις συνθήκες ύφεσης. Και πράγματι, ως εκ θαύματος, η οικονομία ανακάμπτει με γενναίες αποκρατικοποιήσεις και προσέλκυση επενδύσεων, όσο και αν πλανάται συνεχώς το ερώτημα πόθεν τα χρήματα και πώς ξαναπλούτισε ο Νεοέλληνας.

Το καινοτόμο, σε σχέση με την εξωραϊστική εικόνα της δικαιοσύνης στα αστυνομικά μυθιστορήματα, είναι ότι στο Offshore οι ένοχοι αποκαλύπτονται αλλά δεν τιμωρούνται.

Ο Πέτρος Μάρκαρης εξακολουθεί να στήνει τις υποθέσεις του πάνω σε μια συνεπή γραμμή έρευνας, η οποία δεν καταλήγει μόνο σε έναν ή περισσότερους συγκεκριμένους δράστες, αλλά απλώνεται στα βαθύτερα αίτια της εγκληματικότητας. Αυτά δεν ξεκινούν από προσωπικά κίνητρα, αλλά εδράζονται σε μεγάλα οικονομικά συμφέροντα, σε διαπλεκόμενα αλισβερίσια, σε ένα αφανές σύστημα πολιτικής διαφθοράς και συμφεροντολογισμού. Οι φόνοι είναι η κορυφή σε ένα παγόβουνο πολλαπλάσιου όγκου και αδιανόητης μάζας, είναι το προσκήνιο σε ένα παρασκήνιο εξωχώριων συμφερόντων και τεράστιων πιέσεων.

Το καινοτόμο, σε σχέση με την εξωραϊστική εικόνα της δικαιοσύνης στα αστυνομικά μυθιστορήματα, είναι ότι στο Offshore οι ένοχοι (λίγο αόριστα κατονομάζονται «εκπρόσωποι του μαύρου χρήματος») αποκαλύπτονται αλλά δεν τιμωρούνται, κάτι που έχει ξανακάνει ο Πέτρος Μάρκαρης. Κι αυτό δείχνει μια πιο ρεαλιστική πραγματικότητα, καθώς άλλο πράγμα η ηθική της δικαιοσύνης, που θέλει να εξιχνιάζεται το έγκλημα, κι άλλο η πραγμάτωσή της μέσα στο πλαίσιο της ελληνικής (και παγκόσμιας) δικαιικής πράξης.

alt

Αυτοεπαναλαμβανόμενος ή αναγνωρίσιμος;

Ο μαρκαρικός γαλαξίας είναι συμπαγής, κλειστός, αναγνωρίσιμος. Έχει μια εξαιρετική αυτοτέλεια, στηρίζεται στους δεδομένους πλανήτες του που περιστρέφονται γύρω από τον Χαρίτο, κινείται ελαφρά σπειροειδώς προς ένα μακρινό αστέρι κι έτσι οι αναγνώστες του δεν ζαλίζονται από τις αλλαγές.

Ξαναγυρίζω στο αρχικό ερώτημα: πώς είναι δυνατόν ο Πέτρος Μάρκαρης να διατηρεί περίοπτη θέση στο αστυνομικό μυθιστόρημα και ταυτόχρονα να κάνει βήματα σημειωτόν ως προς τη λογοτεχνική ποιότητα των έργων του;

Η απάντηση στηρίζεται στο ίδιο βάθρο, όπως το προδιέγραψα για το Offshore και ισχύει για όλα τα (τελευταία) μυθιστορήματά του. Ο μαρκαρικός γαλαξίας είναι συμπαγής, κλειστός, αναγνωρίσιμος. Έχει μια εξαιρετική αυτοτέλεια, στηρίζεται στους δεδομένους πλανήτες του που περιστρέφονται γύρω από τον Χαρίτο, κινείται ελαφρά σπειροειδώς προς ένα μακρινό αστέρι κι έτσι οι αναγνώστες του δεν ζαλίζονται από τις αλλαγές, αλλά βλέπουν από βιβλίο σε βιβλίο μια ασφαλή αστυνομική ζώνη, μέσα στην οποία περνάνε καλά και συνάμα προβληματίζονται για τα κοινωνικοπολιτικά προβλήματα της Ελλάδας του τέλους του 20ού και των αρχών του 21ου αιώνα.

Από την άλλη, το ίδιο ακριβώς πλαίσιο κάνει τα βιβλία του -όταν τα δει κανείς συνολικά- επαναλαμβανόμενα, αναμενόμενα μέχρις ενός σημείου, τυποποιημένα στο μαρκαρικό μπετόν, λογοτεχνικά στάσιμα, μαζικά και «βιομηχανοποιημένα»… Αν εξαιρέσουμε το Παλιά, πολύ παλιά (2008), το οποίο σπάει την αθηναιογραφία, εξισορροπεί την πλοκή με την ατμόσφαιρα, προβάλλει κοινωνικά ζητήματα αλλά δίνει και φρέσκιες ιδεολογικές απαντήσεις και ανακατεύει την αστυνομική τράπουλα, όλα τα υπόλοιπα βιβλία του Πέτρου Μάρκαρη ακολουθούν τον δρόμο της καμήλας, σταθερό, ωραίο αλλά και ρυθμικά νανουριστικό. 

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι Διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

 

altOffshore
Πέτρος Μάρκαρης
Εκδ. Γαβριηλίδη 2016
Σελ. 304, τιμή εκδότη €15,90

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΠΕΤΡΟΥ ΜΑΡΚΑΡΗ

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Στέλιου Μάινα «Να θυμηθώ να παραγγείλω» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μάνου Κοντολέων

Γνωστός ηθοποιός ο Στέλιος Μάινας, πριν από δώδεκα χρόνια είχε κάνει μια πρώτη εμφάνιση και στο χώρο της πεζογραφίας με μια συλλογή διηγημάτων – ...

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

Για τη νουβέλα του Βασίλη Τσιαμπούση «Ο κήπος των ψυχών» (εκδ. Εστία).

Του Ευάγγελου Αυδίκου

Υπάρχουν πολλές επιστημονικές μελέτες για τον εμφύλιο πόλεμο Σ’ αυτή την κατεύθυνση είναι καθοριστική η συνδρομή της Προφορικής Ιστορίας, που γιγαντώθηκε ως πεδίο έρευνας, κινούμενη στη ορ...

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

Για τη νουβέλα του Σπύρου Κιοσσέ «Τα πρωτοβρόχια – Μικρή ιστορία ενηλικίωσης» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη

Ποια στιγμή σηματοδοτεί την πορεία προς την ενηλικίωση; Μέσα από ποιες διαδικασίες δρομολογείται; Ποιες ενδότερες δυνάμεις ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Για να τον ξεχάσω (διήγημα)

Για να τον ξεχάσω (διήγημα)

Η αλήθεια είναι πως στην αρχή σε σιχαινόμουν. Απ’ την πρώτη στιγμή που σ’ έφερε στο σπίτι και σε είδα να κολυμπάς μέσα σ’ εκείνο το διάφανο σακούλι που το ‘σφιγγε σαν πουγκί στο χέρι του, σαν μπελά σ’ έβλεπα περισσότερο παρά σαν παρέα, ένα μπελά με τον οποίο δεν ήθελα επ’ ουδενί να συμβιώσω.

Της Χρυσ...

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Τρια μυθιστορήματα του επιτυχημένου Ισπανού συγγραφέα Χαβιέρ Θέρκας (Javier Cercas) και ο τρόπος με τον οποίο ο Ισπανικός Εμφύλιος εντάσσεται στις τρεις ιστορίες. Οι διαθλάσεις της Ιστορίας στον καθρέφτη της μνήμης και της λογοτεχνικής αφήγησης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

02 Μαΐου 2022 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Οι δώδεκα συμβουλές του Ρομπέρτο Μπολάνιο για τη συγγραφή διηγημάτων

Ο Χιλιανός πεζογράφος και ποιητής Roberto Bolaño ήταν ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους ισπανόφωνους λογοτέχνες. Μετανάστευσε σε μικρή ηλικία στο Μεξικό και αργό

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ