club bilderberg

Για το μυθιστόρημα του Πέτρου Μάρκαρη Offshore (εκδ. Γαβριηλίδη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

«Μετά τα πρώτα έργα του ο Μάρκαρης δεν έχει γράψει κάτι πολύ καλό». Αυτή η παράξενη εκτίμηση, που ακούγεται συχνά, έρχεται φαινομενικά σε αντίθεση με τη σταθερή, πρωτεύουσα θέση που κατέχει ο συγγραφέας στο αστυνομικό μυθιστόρημα, στην ευρεία αποδοχή του από το κοινό, στις μεταφράσεις των κειμένων του στο εξωτερικό, στη για χρόνια εδραίωσή του ως ενός από τα κορυφαία ονόματα στον χώρο της σύγχρονης νεοελληνικής λογοτεχνίας. Κι όμως ο τρόπος που έχει επιλέξει ο πεζογράφος να πολλαπλασιάζει τους κρίκους στην αλυσίδα των έργων του εξηγεί διμερώς τόσο την πλατιά αποδοχή του όσο και την απώλεια του σφοδρού ενδιαφέροντος των κριτικών.

Ποιος είναι αυτός; Μα η διαμόρφωση ενός συγκεκριμένου τρόπου γραφής και αφήγησης, που είναι πλέον αναγνωρίσιμος όσο και αναμενόμενος, σήμα κατατεθέν όσο και στάσιμος, μαρκαρικός στην ούγια του όσο και στην επανάληψή του.

Η σειρά θύματα – έρευνα – δράστης/δράστες είναι η δελεαστική αφορμή για τον συγγραφέα, ώστε να μιλήσει για τα ορατά και αόρατα προβλήματα της ελληνικής κοινωνίας που γεννούν συμφέροντα, κίνητρα, θύτες και εγκλήματα.

Ο σταθερός χαρακτήρας Κώστας Χαρίτος είναι ένας «παλιομοδίτης» αστυνόμος, ιδεαλιστής αλλά και ισχυρογνώμων, με τη μικροαστή γυναίκα του που καταφέρνει να εκφράσει τον μέσο Έλληνα. Γύρω του απλώνεται ένας ιστός μυθιστορηματικών προσώπων, από τους συναδέλφους αστυνομικούς μέχρι τα μεγαλοστελέχη της ιεραρχίας, που διακρίνονται για τα αρτηριοσκληρωτικά κολλήματά τους, κι από τους διεφθαρμένους παράγοντες του τόπου με τις ποικίλες λαμογιές τους μέχρι τους ημιμαθείς και θρασείς δημοσιογράφους. Είναι η Ελλάδα του σήμερα, πριν και κατά τη διάρκεια της κρίσης, την οποία ο Πέτρος Μάρκαρης έχει καταφέρει να σκιαγραφήσει ζωντανά, ανάγλυφα, εικονοπλαστικά σε όλα του τα βιβλία. Είναι η Αθήνα με τους δρόμους, τις γειτονιές, τις διαδηλώσεις, το μποτιλιάρισμα, τον κόσμο της, που κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει στα αθηναιογραφικά έργα του.

Και μέσα σ’ αυτό το σκηνοθετικό πλαίσιο εξελίσσονται οι έρευνες που ξεκινάνε σταθερά από ένα πτώμα αλλά απλώνονται σε όλα τα κοινωνικά και πολιτικά αίτια μιας ευρύτερης πολιτισμικής παθογένειας. Το πρώτο θύμα δίνει τη θέση του σε άλλα, συνήθως τρία ή τέσσερα συνολικά, τα οποία, στην αρχή ασύνδετα, δένουν σταδιακά σε μια αλυσίδα ενδείξεων και ιδεολογικών αξόνων μέχρι την τελική έκβαση και την αποκάλυψη του δράστη. Η σειρά θύματα – έρευνα – δράστης/δράστες είναι η δελεαστική αφορμή για τον συγγραφέα, ώστε να μιλήσει για τα ορατά και αόρατα προβλήματα της ελληνικής κοινωνίας που γεννούν συμφέροντα, κίνητρα, θύτες και εγκλήματα.

Κάποιοι offshore και κάποιοι offside

Το πρόσφατο μυθιστόρημα του Πέτρου Μάρκαρη δεν ξεφεύγει κατ’ ουσίαν από αυτές τις βασικές γραμμές, αν και όλος ο κόσμος του Χαρίτου, μαζί και ο ίδιος, έχει από έργο σε έργο εξελιχθεί, καθώς περνάνε τα χρόνια και όλοι μεγαλώνουν.

Κάθε θύμα κινητοποιεί ξανά την υπόθεση και συ-στήνει το οικοδόμημα που θα οδηγήσει στη λύση.

Το πρώτο θύμα είναι ο υπεύθυνος του ΕΟΤ για τις μαρίνες, πόστο που μπορεί να εμπλέκεται τόσο με μίζες για μια θέση σκάφους όσο και με διακίνηση ναρκωτικών. Το δεύτερο θύμα που είναι ένας μεγαλοεφοπλιστής έρχεται αρκετές σελίδες μετά, για να εντείνει τη δράση και να προσθέσει καύσιμη ύλη στη μηχανή της έρευνας, όσο κι αν οι ανώτεροι προσπαθούν να την παγώσουν. Ο τρίτος φόνος αφορά στον γνωστό από προηγούμενα μυθιστορήματα του Πέτρου Μάρκαρη δημοσιογράφο Σωτηρόπουλο, ο οποίος σκάλιζε τις παραπάνω υποθέσεις… παραπάνω απ’ όσο έπρεπε. Κάθε θύμα κινητοποιεί ξανά την υπόθεση και συ-στήνει το οικοδόμημα που θα οδηγήσει στη λύση.

Όλα αυτά συμβαίνουν σε ένα ουτοπικό πλαίσιο, κι εδώ ο Πέτρος Μάρκαρης ξεφεύγει από το δημοσιογραφικά ρεαλιστικό σκηνικό και περνάει σε ένα μελλοντολογικό σενάριο. Το κόμμα ΚΕΑΝ αναλαμβάνει την εξουσία, επειδή οι πολίτες πίστεψαν ότι σε τρεις μήνες μπορεί να αλλάξει τις συνθήκες ύφεσης. Και πράγματι, ως εκ θαύματος, η οικονομία ανακάμπτει με γενναίες αποκρατικοποιήσεις και προσέλκυση επενδύσεων, όσο και αν πλανάται συνεχώς το ερώτημα πόθεν τα χρήματα και πώς ξαναπλούτισε ο Νεοέλληνας.

Το καινοτόμο, σε σχέση με την εξωραϊστική εικόνα της δικαιοσύνης στα αστυνομικά μυθιστορήματα, είναι ότι στο Offshore οι ένοχοι αποκαλύπτονται αλλά δεν τιμωρούνται.

Ο Πέτρος Μάρκαρης εξακολουθεί να στήνει τις υποθέσεις του πάνω σε μια συνεπή γραμμή έρευνας, η οποία δεν καταλήγει μόνο σε έναν ή περισσότερους συγκεκριμένους δράστες, αλλά απλώνεται στα βαθύτερα αίτια της εγκληματικότητας. Αυτά δεν ξεκινούν από προσωπικά κίνητρα, αλλά εδράζονται σε μεγάλα οικονομικά συμφέροντα, σε διαπλεκόμενα αλισβερίσια, σε ένα αφανές σύστημα πολιτικής διαφθοράς και συμφεροντολογισμού. Οι φόνοι είναι η κορυφή σε ένα παγόβουνο πολλαπλάσιου όγκου και αδιανόητης μάζας, είναι το προσκήνιο σε ένα παρασκήνιο εξωχώριων συμφερόντων και τεράστιων πιέσεων.

Το καινοτόμο, σε σχέση με την εξωραϊστική εικόνα της δικαιοσύνης στα αστυνομικά μυθιστορήματα, είναι ότι στο Offshore οι ένοχοι (λίγο αόριστα κατονομάζονται «εκπρόσωποι του μαύρου χρήματος») αποκαλύπτονται αλλά δεν τιμωρούνται, κάτι που έχει ξανακάνει ο Πέτρος Μάρκαρης. Κι αυτό δείχνει μια πιο ρεαλιστική πραγματικότητα, καθώς άλλο πράγμα η ηθική της δικαιοσύνης, που θέλει να εξιχνιάζεται το έγκλημα, κι άλλο η πραγμάτωσή της μέσα στο πλαίσιο της ελληνικής (και παγκόσμιας) δικαιικής πράξης.

alt

Αυτοεπαναλαμβανόμενος ή αναγνωρίσιμος;

Ο μαρκαρικός γαλαξίας είναι συμπαγής, κλειστός, αναγνωρίσιμος. Έχει μια εξαιρετική αυτοτέλεια, στηρίζεται στους δεδομένους πλανήτες του που περιστρέφονται γύρω από τον Χαρίτο, κινείται ελαφρά σπειροειδώς προς ένα μακρινό αστέρι κι έτσι οι αναγνώστες του δεν ζαλίζονται από τις αλλαγές.

Ξαναγυρίζω στο αρχικό ερώτημα: πώς είναι δυνατόν ο Πέτρος Μάρκαρης να διατηρεί περίοπτη θέση στο αστυνομικό μυθιστόρημα και ταυτόχρονα να κάνει βήματα σημειωτόν ως προς τη λογοτεχνική ποιότητα των έργων του;

Η απάντηση στηρίζεται στο ίδιο βάθρο, όπως το προδιέγραψα για το Offshore και ισχύει για όλα τα (τελευταία) μυθιστορήματά του. Ο μαρκαρικός γαλαξίας είναι συμπαγής, κλειστός, αναγνωρίσιμος. Έχει μια εξαιρετική αυτοτέλεια, στηρίζεται στους δεδομένους πλανήτες του που περιστρέφονται γύρω από τον Χαρίτο, κινείται ελαφρά σπειροειδώς προς ένα μακρινό αστέρι κι έτσι οι αναγνώστες του δεν ζαλίζονται από τις αλλαγές, αλλά βλέπουν από βιβλίο σε βιβλίο μια ασφαλή αστυνομική ζώνη, μέσα στην οποία περνάνε καλά και συνάμα προβληματίζονται για τα κοινωνικοπολιτικά προβλήματα της Ελλάδας του τέλους του 20ού και των αρχών του 21ου αιώνα.

Από την άλλη, το ίδιο ακριβώς πλαίσιο κάνει τα βιβλία του -όταν τα δει κανείς συνολικά- επαναλαμβανόμενα, αναμενόμενα μέχρις ενός σημείου, τυποποιημένα στο μαρκαρικό μπετόν, λογοτεχνικά στάσιμα, μαζικά και «βιομηχανοποιημένα»… Αν εξαιρέσουμε το Παλιά, πολύ παλιά (2008), το οποίο σπάει την αθηναιογραφία, εξισορροπεί την πλοκή με την ατμόσφαιρα, προβάλλει κοινωνικά ζητήματα αλλά δίνει και φρέσκιες ιδεολογικές απαντήσεις και ανακατεύει την αστυνομική τράπουλα, όλα τα υπόλοιπα βιβλία του Πέτρου Μάρκαρη ακολουθούν τον δρόμο της καμήλας, σταθερό, ωραίο αλλά και ρυθμικά νανουριστικό. 

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι Διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

 

altOffshore
Πέτρος Μάρκαρης
Εκδ. Γαβριηλίδη 2016
Σελ. 304, τιμή εκδότη €15,90

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΠΕΤΡΟΥ ΜΑΡΚΑΡΗ

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

Στο μυθιστόρημα της Λίλας Κονομάρα «Ο μπόγος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, πρωταγωνιστεί η ίδια η Ιστορία, με τα πολλαπλά της πρόσωπα και προσωπεία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Υπάρχει ένας πίνακας του Paul K...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

Για το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» (εκδ. Εστία). Φωτογραφία © Pablò / Unsplash.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Αυτό το πρώτο μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου μιλά για την Ιστορία μέσω των προσωπικών ιστ...

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

Για τη νουβέλα «Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (εκδ. Ενύπνιο), αλλά και για άλλα βιβλία με θέμα το σύνδρομο Άσπεργκερ.

Του Κώστα Προμπονά

Μια νουβέλα για ένα όχι σπάνιο σύνδρομο: Κοιτάζοντας προς το μέλλον.

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ: Αυτή είναι η βραχεία λίστα

Απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ: Αυτή είναι η βραχεία λίστα

Υπό την Αιγίδα της Α.Ε. της Προέδρου της Δημοκρατίας, Κατερίνας Σακελλαροπούλου, απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ, στις 30 Σεπτεμβρίου, στο Αμφιθέατρο του Μουσείου Μπενάκη, ανήμερα της Παγκόσμιας Ημέρας Μετάφρασης. Ανακοινώθηκαν σήμερα τα ονόματα των μεταφραστών που βρίσκονται στη βραχε...

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

Στο μυθιστόρημα της Λίλας Κονομάρα «Ο μπόγος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, πρωταγωνιστεί η ίδια η Ιστορία, με τα πολλαπλά της πρόσωπα και προσωπεία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Υπάρχει ένας πίνακας του Paul K...

Ο συγγραφέας του «Μάους» Αρτ Σπίγκελμαν βραβεύεται για την προσφορά του στα αμερικανικά γράμματα

Ο συγγραφέας του «Μάους» Αρτ Σπίγκελμαν βραβεύεται για την προσφορά του στα αμερικανικά γράμματα

Το Εθνικό Ίδρυμα Βιβλίου των ΗΠΑ θα απονείμει στον δημιουργό των γκράφικ νόβελ «Μάους» Αρτ Σπίγκελμαν (Art Spiegelman) μετάλλιο για το σύνολο του έργου του, στην τελετή των Εθνικών Βραβείων Λογοτεχνίας για το 2022.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ