club bilderberg

Για το μυθιστόρημα του Πέτρου Μάρκαρη Offshore (εκδ. Γαβριηλίδη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

«Μετά τα πρώτα έργα του ο Μάρκαρης δεν έχει γράψει κάτι πολύ καλό». Αυτή η παράξενη εκτίμηση, που ακούγεται συχνά, έρχεται φαινομενικά σε αντίθεση με τη σταθερή, πρωτεύουσα θέση που κατέχει ο συγγραφέας στο αστυνομικό μυθιστόρημα, στην ευρεία αποδοχή του από το κοινό, στις μεταφράσεις των κειμένων του στο εξωτερικό, στη για χρόνια εδραίωσή του ως ενός από τα κορυφαία ονόματα στον χώρο της σύγχρονης νεοελληνικής λογοτεχνίας. Κι όμως ο τρόπος που έχει επιλέξει ο πεζογράφος να πολλαπλασιάζει τους κρίκους στην αλυσίδα των έργων του εξηγεί διμερώς τόσο την πλατιά αποδοχή του όσο και την απώλεια του σφοδρού ενδιαφέροντος των κριτικών.

Ποιος είναι αυτός; Μα η διαμόρφωση ενός συγκεκριμένου τρόπου γραφής και αφήγησης, που είναι πλέον αναγνωρίσιμος όσο και αναμενόμενος, σήμα κατατεθέν όσο και στάσιμος, μαρκαρικός στην ούγια του όσο και στην επανάληψή του.

Η σειρά θύματα – έρευνα – δράστης/δράστες είναι η δελεαστική αφορμή για τον συγγραφέα, ώστε να μιλήσει για τα ορατά και αόρατα προβλήματα της ελληνικής κοινωνίας που γεννούν συμφέροντα, κίνητρα, θύτες και εγκλήματα.

Ο σταθερός χαρακτήρας Κώστας Χαρίτος είναι ένας «παλιομοδίτης» αστυνόμος, ιδεαλιστής αλλά και ισχυρογνώμων, με τη μικροαστή γυναίκα του που καταφέρνει να εκφράσει τον μέσο Έλληνα. Γύρω του απλώνεται ένας ιστός μυθιστορηματικών προσώπων, από τους συναδέλφους αστυνομικούς μέχρι τα μεγαλοστελέχη της ιεραρχίας, που διακρίνονται για τα αρτηριοσκληρωτικά κολλήματά τους, κι από τους διεφθαρμένους παράγοντες του τόπου με τις ποικίλες λαμογιές τους μέχρι τους ημιμαθείς και θρασείς δημοσιογράφους. Είναι η Ελλάδα του σήμερα, πριν και κατά τη διάρκεια της κρίσης, την οποία ο Πέτρος Μάρκαρης έχει καταφέρει να σκιαγραφήσει ζωντανά, ανάγλυφα, εικονοπλαστικά σε όλα του τα βιβλία. Είναι η Αθήνα με τους δρόμους, τις γειτονιές, τις διαδηλώσεις, το μποτιλιάρισμα, τον κόσμο της, που κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει στα αθηναιογραφικά έργα του.

Και μέσα σ’ αυτό το σκηνοθετικό πλαίσιο εξελίσσονται οι έρευνες που ξεκινάνε σταθερά από ένα πτώμα αλλά απλώνονται σε όλα τα κοινωνικά και πολιτικά αίτια μιας ευρύτερης πολιτισμικής παθογένειας. Το πρώτο θύμα δίνει τη θέση του σε άλλα, συνήθως τρία ή τέσσερα συνολικά, τα οποία, στην αρχή ασύνδετα, δένουν σταδιακά σε μια αλυσίδα ενδείξεων και ιδεολογικών αξόνων μέχρι την τελική έκβαση και την αποκάλυψη του δράστη. Η σειρά θύματα – έρευνα – δράστης/δράστες είναι η δελεαστική αφορμή για τον συγγραφέα, ώστε να μιλήσει για τα ορατά και αόρατα προβλήματα της ελληνικής κοινωνίας που γεννούν συμφέροντα, κίνητρα, θύτες και εγκλήματα.

Κάποιοι offshore και κάποιοι offside

Το πρόσφατο μυθιστόρημα του Πέτρου Μάρκαρη δεν ξεφεύγει κατ’ ουσίαν από αυτές τις βασικές γραμμές, αν και όλος ο κόσμος του Χαρίτου, μαζί και ο ίδιος, έχει από έργο σε έργο εξελιχθεί, καθώς περνάνε τα χρόνια και όλοι μεγαλώνουν.

Κάθε θύμα κινητοποιεί ξανά την υπόθεση και συ-στήνει το οικοδόμημα που θα οδηγήσει στη λύση.

Το πρώτο θύμα είναι ο υπεύθυνος του ΕΟΤ για τις μαρίνες, πόστο που μπορεί να εμπλέκεται τόσο με μίζες για μια θέση σκάφους όσο και με διακίνηση ναρκωτικών. Το δεύτερο θύμα που είναι ένας μεγαλοεφοπλιστής έρχεται αρκετές σελίδες μετά, για να εντείνει τη δράση και να προσθέσει καύσιμη ύλη στη μηχανή της έρευνας, όσο κι αν οι ανώτεροι προσπαθούν να την παγώσουν. Ο τρίτος φόνος αφορά στον γνωστό από προηγούμενα μυθιστορήματα του Πέτρου Μάρκαρη δημοσιογράφο Σωτηρόπουλο, ο οποίος σκάλιζε τις παραπάνω υποθέσεις… παραπάνω απ’ όσο έπρεπε. Κάθε θύμα κινητοποιεί ξανά την υπόθεση και συ-στήνει το οικοδόμημα που θα οδηγήσει στη λύση.

Όλα αυτά συμβαίνουν σε ένα ουτοπικό πλαίσιο, κι εδώ ο Πέτρος Μάρκαρης ξεφεύγει από το δημοσιογραφικά ρεαλιστικό σκηνικό και περνάει σε ένα μελλοντολογικό σενάριο. Το κόμμα ΚΕΑΝ αναλαμβάνει την εξουσία, επειδή οι πολίτες πίστεψαν ότι σε τρεις μήνες μπορεί να αλλάξει τις συνθήκες ύφεσης. Και πράγματι, ως εκ θαύματος, η οικονομία ανακάμπτει με γενναίες αποκρατικοποιήσεις και προσέλκυση επενδύσεων, όσο και αν πλανάται συνεχώς το ερώτημα πόθεν τα χρήματα και πώς ξαναπλούτισε ο Νεοέλληνας.

Το καινοτόμο, σε σχέση με την εξωραϊστική εικόνα της δικαιοσύνης στα αστυνομικά μυθιστορήματα, είναι ότι στο Offshore οι ένοχοι αποκαλύπτονται αλλά δεν τιμωρούνται.

Ο Πέτρος Μάρκαρης εξακολουθεί να στήνει τις υποθέσεις του πάνω σε μια συνεπή γραμμή έρευνας, η οποία δεν καταλήγει μόνο σε έναν ή περισσότερους συγκεκριμένους δράστες, αλλά απλώνεται στα βαθύτερα αίτια της εγκληματικότητας. Αυτά δεν ξεκινούν από προσωπικά κίνητρα, αλλά εδράζονται σε μεγάλα οικονομικά συμφέροντα, σε διαπλεκόμενα αλισβερίσια, σε ένα αφανές σύστημα πολιτικής διαφθοράς και συμφεροντολογισμού. Οι φόνοι είναι η κορυφή σε ένα παγόβουνο πολλαπλάσιου όγκου και αδιανόητης μάζας, είναι το προσκήνιο σε ένα παρασκήνιο εξωχώριων συμφερόντων και τεράστιων πιέσεων.

Το καινοτόμο, σε σχέση με την εξωραϊστική εικόνα της δικαιοσύνης στα αστυνομικά μυθιστορήματα, είναι ότι στο Offshore οι ένοχοι (λίγο αόριστα κατονομάζονται «εκπρόσωποι του μαύρου χρήματος») αποκαλύπτονται αλλά δεν τιμωρούνται, κάτι που έχει ξανακάνει ο Πέτρος Μάρκαρης. Κι αυτό δείχνει μια πιο ρεαλιστική πραγματικότητα, καθώς άλλο πράγμα η ηθική της δικαιοσύνης, που θέλει να εξιχνιάζεται το έγκλημα, κι άλλο η πραγμάτωσή της μέσα στο πλαίσιο της ελληνικής (και παγκόσμιας) δικαιικής πράξης.

alt

Αυτοεπαναλαμβανόμενος ή αναγνωρίσιμος;

Ο μαρκαρικός γαλαξίας είναι συμπαγής, κλειστός, αναγνωρίσιμος. Έχει μια εξαιρετική αυτοτέλεια, στηρίζεται στους δεδομένους πλανήτες του που περιστρέφονται γύρω από τον Χαρίτο, κινείται ελαφρά σπειροειδώς προς ένα μακρινό αστέρι κι έτσι οι αναγνώστες του δεν ζαλίζονται από τις αλλαγές.

Ξαναγυρίζω στο αρχικό ερώτημα: πώς είναι δυνατόν ο Πέτρος Μάρκαρης να διατηρεί περίοπτη θέση στο αστυνομικό μυθιστόρημα και ταυτόχρονα να κάνει βήματα σημειωτόν ως προς τη λογοτεχνική ποιότητα των έργων του;

Η απάντηση στηρίζεται στο ίδιο βάθρο, όπως το προδιέγραψα για το Offshore και ισχύει για όλα τα (τελευταία) μυθιστορήματά του. Ο μαρκαρικός γαλαξίας είναι συμπαγής, κλειστός, αναγνωρίσιμος. Έχει μια εξαιρετική αυτοτέλεια, στηρίζεται στους δεδομένους πλανήτες του που περιστρέφονται γύρω από τον Χαρίτο, κινείται ελαφρά σπειροειδώς προς ένα μακρινό αστέρι κι έτσι οι αναγνώστες του δεν ζαλίζονται από τις αλλαγές, αλλά βλέπουν από βιβλίο σε βιβλίο μια ασφαλή αστυνομική ζώνη, μέσα στην οποία περνάνε καλά και συνάμα προβληματίζονται για τα κοινωνικοπολιτικά προβλήματα της Ελλάδας του τέλους του 20ού και των αρχών του 21ου αιώνα.

Από την άλλη, το ίδιο ακριβώς πλαίσιο κάνει τα βιβλία του -όταν τα δει κανείς συνολικά- επαναλαμβανόμενα, αναμενόμενα μέχρις ενός σημείου, τυποποιημένα στο μαρκαρικό μπετόν, λογοτεχνικά στάσιμα, μαζικά και «βιομηχανοποιημένα»… Αν εξαιρέσουμε το Παλιά, πολύ παλιά (2008), το οποίο σπάει την αθηναιογραφία, εξισορροπεί την πλοκή με την ατμόσφαιρα, προβάλλει κοινωνικά ζητήματα αλλά δίνει και φρέσκιες ιδεολογικές απαντήσεις και ανακατεύει την αστυνομική τράπουλα, όλα τα υπόλοιπα βιβλία του Πέτρου Μάρκαρη ακολουθούν τον δρόμο της καμήλας, σταθερό, ωραίο αλλά και ρυθμικά νανουριστικό. 

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι Διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

 

altOffshore
Πέτρος Μάρκαρης
Εκδ. Γαβριηλίδη 2016
Σελ. 304, τιμή εκδότη €15,90

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΠΕΤΡΟΥ ΜΑΡΚΑΡΗ

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Έξι περίπατοι, του Αλέξανδρου Ίσαρη

Έξι περίπατοι, του Αλέξανδρου Ίσαρη

Για τα αφηγήματα του Αλέξανδρου Ίσαρη «Έξι περίπατοι - Προσκέφαλο με φύλλα λεμονιάς» (εκδ. Κίχλη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Πώς παράγεται η συγκίνηση; Πώς γεννιέται η νοσταλγία; Πώς μια βόλτα γίνεται πίνακας ζωγραφικής που ζωντανεύει τόπους και χτίζε...

Μάθημα ανατομίας, του Ηλία Κουτσούκου

Μάθημα ανατομίας, του Ηλία Κουτσούκου

Για τη συλλογή διηγημάτων του Ηλία Κουτσούκου «Μάθημα ανατομίας» (εκδ. Μελάνι).

Της Χλόης Κουτσουμπέλη

Ο Σταντάλ χαρακτηρίζει το μυθιστόρημα ως έναν καθρέφτη που αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα. Ο Μπαλζάκ δήλωνε ότι στα έργ...

Ιστορικός ενεστώς, του Θανάση Χατζόπουλου

Ιστορικός ενεστώς, του Θανάση Χατζόπουλου

Για τη συλλογή αφηγηματικών κειμένων του Θανάση Χατζόπουλου «Ιστορικός ενεστώς» (εκδ. Πόλις).

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Όσοι ακολουθούμε συστηματικά, ή έστω περιστασιακά, τον Θανάση Χατζόπουλο στην πολυετή δημιουργική διαδρομή ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Τα λόγια μας τα βρήκαμε μέσα στους άλλους»

«Τα λόγια μας τα βρήκαμε μέσα στους άλλους»

Η Κορίνα Καλούδη με την πρώτη της ποιητική συλλογή «Και βέβαια τους φοβάμαι» (εκδ. Περισπωμένη) ξεχωρίζει για την ισορροπία που κρατάει ανάμεσα στην ενδοσκόπιση και τον κοινωνικό προβληματισμό. Χαμηλόφωνη, ευθύβολη και αληθινή.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τι απαντάτε σε όσ...

Έξι περίπατοι, του Αλέξανδρου Ίσαρη

Έξι περίπατοι, του Αλέξανδρου Ίσαρη

Για τα αφηγήματα του Αλέξανδρου Ίσαρη «Έξι περίπατοι - Προσκέφαλο με φύλλα λεμονιάς» (εκδ. Κίχλη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Πώς παράγεται η συγκίνηση; Πώς γεννιέται η νοσταλγία; Πώς μια βόλτα γίνεται πίνακας ζωγραφικής που ζωντανεύει τόπους και χτίζε...

Η 17η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης εκπέμπει ψηφιακά

Η 17η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης εκπέμπει ψηφιακά

Λαμβάνοντας υπόψη τα δεδομένα της πανδημίας του COVID-19, η διοργάνωση επικεντρώνεται σε ένα εξ ολοκλήρου διαδικτυακό πρόγραμμα διάρκειας έντεκα ημερών (19-29 Νοεμβρίου) με αιχμή τη συμμετοχή σημαντικών συγγραφέων και την ψηφιακή διοργάνωση των προγραμματιζόμενων φεστιβάλ, εκδηλώσεων και δράσεων, καθώς και των επαγγ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Sarah Knott «Μητέρες – Μια αντισυμβατική ιστορία» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), που κυκλοφορεί στις 29 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΟ ΑΚΟΥΣΜΑ

...
Νο 13, του Βάλτερ Μπένγιαμιν (προδημοσίευση)

Νο 13, του Βάλτερ Μπένγιαμιν (προδημοσίευση)

Απόσπασμα μιας ενότητας και μέρος των επιλεγομένων από την ανθολογία του Walter Benjamin «Νο 13 – Εξήντα πέντε θέσεις για τα βιβλία και τις πόρνες, το γράψιμο, την κριτική, τους σνομπ και την επιτυχία», σε μετάφραση και επιλεγόμενα του Κώστα Κουτσουρέλη. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσ...

Ανακαινίζω τη ζωή μου με αρχιτέκτονα τον Αριστοτέλη, της Φένιας Τσανάκα (προδημοσίευση)

Ανακαινίζω τη ζωή μου με αρχιτέκτονα τον Αριστοτέλη, της Φένιας Τσανάκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Φένιας Τσανάκα «Ανακαινίζω τη ζωή μου με αρχιτέκτονα τον Αριστοτέλη» το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΠΕΡΙΠΑΤΟΣ ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Μια σχεδόν εξαντλητική περιήγηση στα βιβλία που αφορούν την ελληνική ακροδεξιά και τη Χρυσή Αυγή και κυκλοφόρησαν την τελευταία 10ετία στη χώρα μας. Ένα αξιανάγνωστο «σώμα» κειμένων που καλύπτει όλες τις όψεις του σύνθετου πολιτικού και κοινωνικού φαινομένου.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
Βιβλία του φθινοπώρου ή τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Βιβλία του φθινοπώρου ή τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Επιλογή από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, δοκιμίων και βιογραφιών.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Με σκεπτικισμό αλλα και συγκρατημένη αισιοδοξία κινούνται οι περισσότεροι από τους εκδοτικούς οίκους ενόψει ενός χ...

Εννέα συγγραφείς, εννέα αγαπημένα βιβλία

Εννέα συγγραφείς, εννέα αγαπημένα βιβλία

Ιάκωβος Ανυφαντάκης, Δήμητρα Λουκά, Μάκης Μαλαφέκας, Βαγγέλης Μπέκας, Ιωάννα Ντούμπρου, Κατερίνα Παπαντωνίου, Γιώργος Παυλόπουλος, Γιώργος Πετράκης, Βάσια Τζανακάρη. Εννέα νέοι συγγραφείς μοιράζονται μαζί μας σκέψεις τους για ένα βιβλίο που διάβασαν τον Αύγουστο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ