Sphere Mirrors

Για το μυθιστόρημα του Τεύκρου Μιχαηλίδη Σφαιρικά κάτοπτρα, επίπεδοι φόνοι (εκδ. Πόλις).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Ο τρόπος με τον οποίο γράφει ο Τεύκρος Μιχαηλίδης, όχι μόνο στο παρόν μυθιστόρημα αλλά και σε πολλά άλλα, ανταποκρίνεται στο πρότυπο του homo universalis, αφού στα έργα του συναιρούνται η λογοτεχνία, τα μαθηματικά, η ιστορία, η πολιτική, το έγκλημα… Αυτό μπορεί να θυμίζει τη σχολή Νταν Μπράουν, αλλά ευτυχώς το λογοτεχνικό φορτίο του προκείμενου βιβλίου είναι σαφώς μεγαλύτερο.

Το έργο ωσμώνει δύο επίπεδα, χρονικά και αφηγηματικά, που παίζουν πινγκ πονγκ ανάμεσα στη δεκαετία του 1950 στην αγγλοκρατούμενη Κύπρο και στο τέλος του 12ου αιώνα, όταν το νησί είχε πέσει στα χέρια του Ριχάρδου του Λεοντόκαρδου.

Το έργο ωσμώνει δύο επίπεδα, χρονικά και αφηγηματικά, που παίζουν πινγκ πονγκ ανάμεσα στη δεκαετία του 1950 στην αγγλοκρατούμενη Κύπρο και στο τέλος του 12ου αιώνα, όταν το νησί είχε πέσει στα χέρια του Ριχάρδου του Λεοντόκαρδου. Τότε, η αφηγήτρια Εστεφάνα, που είναι γιατρός στην υπηρεσία της βασίλισσας Βερεγγάριας, αφενός αποτρέπει τις μηχανορραφίες της ερωμένης του βασιλιά, της Λωρ ντε Γκρεναντίν Μπουατέζ, η οποία βρίσκεται δηλητηριασμένη, με αποτέλεσμα οι υπόνοιες να πέσουν πάνω στην νεαρή γιατρό· αφετέρου, επειδή ξέρει αραβικά, μεταφράζει στα λατινικά το περίφημο «Εγχειρίδιο της Όρασης» του άραβα σοφού Αλ Χασάν ιμπν αλ Χαϊτάμ.

Το χειρόγραφο συνδέει τις δύο εποχές, επειδή ανακαλύπτεται σε κυπριακό μοναστήρι οκτώ αιώνες αργότερα και γίνεται η αφορμή, ώστε οι τρεις εμπειρογνώμονες που καλούνται να το μελετήσουν να βρεθούν άκοντες αυτόπτες μάρτυρες στον φόνο του άγγλου συνταγματάρχη Νίκολς. Και στους δύο χρόνους έχουμε έναν φόνο, της Λωρ τότε, του Νίκολς τον 20ό αιώνα, και στις δύο εποχές μια ομοφυλόφιλη σχέση παίζει καθοριστικό ρόλο, και στις δύο ιστορίες τα μαθηματικά αποτελούν διαφυγή από τη σκληρή πραγματικότητα και μάλιστα στη δεκαετία του 1950 γίνονται το μέσο για να διαλευκανθεί ο φόνος.

Η ανάγνωση κυλάει ακώλυτα, καθώς, πέρα από το μυστήριο για το ποιος δηλητηρίασε τη Λωρ και ποιος σκότωσε τον άγγλο αξιωματούχο, ο Τεύκρος Μιχαηλίδης ξέρει να αφηγείται με άνεση αλλά και να προσελκύει την προσοχή του αναγνώστη με το ιστορικό πλαίσιο, την ατμόσφαιρα, και τις δόσεις μαθηματικών που συνδέουν τη λογοτεχνία με την επιστήμη. Η πλοκή κρίνεται έντεχνη, παρόλο που θα μπορούσαν να λείπουν μερικά επεισόδια και οι χαρακτήρες είναι σχετικά αδρά απεικονισμένοι (νιώθει κανείς ότι ο συγγραφέας θα μπορούσε να αξιοποιούσε περισσότερο πτυχές που έμειναν εκκρεμείς, από τον συγγραφέα Λόρενς Ντάρελ, που βρισκόταν στην Κύπρο, ώς τον επαναστατικό αναβρασμό του νησιού).

alt
    Ο Τεύκρος Μιχαηλίδης
 

Τελικά, μέσα στον πολιτικό λόγο της κατάκτησης της Κύπρου από τους Άγγλους, άλλοτε και νυν, και τον επιστημονικό της γεωμετρίας, το έγκλημα διαπράττεται με μηχανορραφίες εκκλησιαστικοπολιτικής υφής τον 12ο αιώνα, ενώ τον 20ό προκρίνονται τα προσωπικά κίνητρα και οι ερωτικές αντιζηλίες. Το έγκλημα, που απλώνεται αιώνες μέσα στην ανθρώπινη Ιστορία, επιλέγεται ως λύση σε πολιτικά αδιέξοδα αλλά και ως ψυχολογική αποφόρτιση από ερωτικές απαρνήσεις και προσβολές. Ο κόσμος αλλάζει, αλλά οι δύο αυτές σφαίρες, η δημόσια και η ιδιωτική, εξακολουθούν να κανοναρχούν το ανθρώπινο γίγνεσθαι. Το εγώ δεν παύει να εγείρεται μέσα σε πλείστα σοβαρά κοινωνικά θέματα και να διεκδικεί, ακόμα και με τον θάνατο του άλλου, τα δικά του… δικαιώματα.

Και τα μαθηματικά, αυτή η επιστήμη της απόλυτης –γεωμετρικής– λογικής, μπορεί να δώσουν λύση σε αστυνομικά αινίγματα, που επιλύονται με συλλογισμούς σαν αυτούς που επιλύουν τα μαθηματικά προβλήματα. Είναι κοινός τόπος και σε άλλα έργα που συνδέουν μαθηματικά και αστυνομική λογοτεχνία ότι ο ντετέκτιβ, επαγγελματίας ή ερασιτέχνης, πρέπει να σκέφτεται με μαθηματικό τρόπο, να συνδέει παραμέτρους και να συνυπολογίζει μεταβλητές, ώστε να βρει τον άγνωστο Χ.

Όποιος ελκύεται από το κράμα μυστήριο και Ιστορία, λογοτεχνία και μαθηματικά, θα βρει στα Σφαιρικά κάτοπτρα, επίπεδοι φόνοι μερικές ώρες θελκτικής ανάγνωσης. Θα δει σαν σε κάτοπτρο τον έναν τομέα να αντανακλάται στον άλλο, την Ιστορία να πέφτει θύμα των προσωπικών φιλοδοξιών, το μυστήριο να εξιχνιάζεται από τα μαθηματικά και τη λογοτεχνία να πηγαινοέρχεται σαν μπάλα φλίπερ από το ένα στο άλλο.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι Διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

 

altΣφαιρικά κάτοπτρα, επίπεδοι φόνοι
Τεύκρος Μιχαηλίδης
Πόλις 2016
Σελ. 328, τιμή εκδότη €16,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΤΕΥΚΡΟΥ ΜΙΧΑΗΛΙΔΗ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Α. Μάντη «Κιθαιρώνας» (εκδ. Καστανιώτη). Στην κεντρική εικόνα, ένας άντρας και μια γυναίκα κοιτάζουν τον διάσημο πίνακα του William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Youth of Bacchus. Νέο βλέμμα, σε ένα αρχέγονο θέμα. 

Γράφει ο Διονύση...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

Για τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» (εκδ. Κίχλη). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Στάλκερ» του Αντρέι Ταρκόφσκι. 

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Μπορεί τα διηγήματα του Μιχάλη Μα...

«Όσο περιμένεις να συμβεί», του Γιάννη Τσίρμπα (κριτική)

«Όσο περιμένεις να συμβεί», του Γιάννη Τσίρμπα (κριτική)

Για το βιβλίο του Γιάννη Τσίρμπα με τίτλο «Όσο περιμένεις να συμβεί» (εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου

Ο Γιάννης Τσίρμπας πρωτοε...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων για τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων για τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Η Εταιρεία Συγγραφέων εξέδωσε ανακοίνωση για τη σύλληψη του μέλους της συγγραφέα Πέτρου Τατσόπουλου έξω από το βιβλιοπωλείο Free Thinking Zone μετά το τέλος εκδήλωσης με θέμα «Είναι παιδεία και θρησκεία έννοιες ασύμβατες;». Φωτογραφία: Areti Georgilis (facebook).

Επιμέλεια: ...

«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

Το ανατρεπτικό έργο του καταξιωμένου Ευριπίδη Λασκαρίδη  παρουσιάζεται για δεύτερη φορά στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης, από τις 16 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2023. Φωτογραφίες: Julian Mommert.

Επιμέλεια: Book Press

...

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Α. Μάντη «Κιθαιρώνας» (εκδ. Καστανιώτη). Στην κεντρική εικόνα, ένας άντρας και μια γυναίκα κοιτάζουν τον διάσημο πίνακα του William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Youth of Bacchus. Νέο βλέμμα, σε ένα αρχέγονο θέμα. 

Γράφει ο Διονύση...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ