Sphere Mirrors

Για το μυθιστόρημα του Τεύκρου Μιχαηλίδη Σφαιρικά κάτοπτρα, επίπεδοι φόνοι (εκδ. Πόλις).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Ο τρόπος με τον οποίο γράφει ο Τεύκρος Μιχαηλίδης, όχι μόνο στο παρόν μυθιστόρημα αλλά και σε πολλά άλλα, ανταποκρίνεται στο πρότυπο του homo universalis, αφού στα έργα του συναιρούνται η λογοτεχνία, τα μαθηματικά, η ιστορία, η πολιτική, το έγκλημα… Αυτό μπορεί να θυμίζει τη σχολή Νταν Μπράουν, αλλά ευτυχώς το λογοτεχνικό φορτίο του προκείμενου βιβλίου είναι σαφώς μεγαλύτερο.

Το έργο ωσμώνει δύο επίπεδα, χρονικά και αφηγηματικά, που παίζουν πινγκ πονγκ ανάμεσα στη δεκαετία του 1950 στην αγγλοκρατούμενη Κύπρο και στο τέλος του 12ου αιώνα, όταν το νησί είχε πέσει στα χέρια του Ριχάρδου του Λεοντόκαρδου.

Το έργο ωσμώνει δύο επίπεδα, χρονικά και αφηγηματικά, που παίζουν πινγκ πονγκ ανάμεσα στη δεκαετία του 1950 στην αγγλοκρατούμενη Κύπρο και στο τέλος του 12ου αιώνα, όταν το νησί είχε πέσει στα χέρια του Ριχάρδου του Λεοντόκαρδου. Τότε, η αφηγήτρια Εστεφάνα, που είναι γιατρός στην υπηρεσία της βασίλισσας Βερεγγάριας, αφενός αποτρέπει τις μηχανορραφίες της ερωμένης του βασιλιά, της Λωρ ντε Γκρεναντίν Μπουατέζ, η οποία βρίσκεται δηλητηριασμένη, με αποτέλεσμα οι υπόνοιες να πέσουν πάνω στην νεαρή γιατρό· αφετέρου, επειδή ξέρει αραβικά, μεταφράζει στα λατινικά το περίφημο «Εγχειρίδιο της Όρασης» του άραβα σοφού Αλ Χασάν ιμπν αλ Χαϊτάμ.

Το χειρόγραφο συνδέει τις δύο εποχές, επειδή ανακαλύπτεται σε κυπριακό μοναστήρι οκτώ αιώνες αργότερα και γίνεται η αφορμή, ώστε οι τρεις εμπειρογνώμονες που καλούνται να το μελετήσουν να βρεθούν άκοντες αυτόπτες μάρτυρες στον φόνο του άγγλου συνταγματάρχη Νίκολς. Και στους δύο χρόνους έχουμε έναν φόνο, της Λωρ τότε, του Νίκολς τον 20ό αιώνα, και στις δύο εποχές μια ομοφυλόφιλη σχέση παίζει καθοριστικό ρόλο, και στις δύο ιστορίες τα μαθηματικά αποτελούν διαφυγή από τη σκληρή πραγματικότητα και μάλιστα στη δεκαετία του 1950 γίνονται το μέσο για να διαλευκανθεί ο φόνος.

Η ανάγνωση κυλάει ακώλυτα, καθώς, πέρα από το μυστήριο για το ποιος δηλητηρίασε τη Λωρ και ποιος σκότωσε τον άγγλο αξιωματούχο, ο Τεύκρος Μιχαηλίδης ξέρει να αφηγείται με άνεση αλλά και να προσελκύει την προσοχή του αναγνώστη με το ιστορικό πλαίσιο, την ατμόσφαιρα, και τις δόσεις μαθηματικών που συνδέουν τη λογοτεχνία με την επιστήμη. Η πλοκή κρίνεται έντεχνη, παρόλο που θα μπορούσαν να λείπουν μερικά επεισόδια και οι χαρακτήρες είναι σχετικά αδρά απεικονισμένοι (νιώθει κανείς ότι ο συγγραφέας θα μπορούσε να αξιοποιούσε περισσότερο πτυχές που έμειναν εκκρεμείς, από τον συγγραφέα Λόρενς Ντάρελ, που βρισκόταν στην Κύπρο, ώς τον επαναστατικό αναβρασμό του νησιού).

alt
    Ο Τεύκρος Μιχαηλίδης
 

Τελικά, μέσα στον πολιτικό λόγο της κατάκτησης της Κύπρου από τους Άγγλους, άλλοτε και νυν, και τον επιστημονικό της γεωμετρίας, το έγκλημα διαπράττεται με μηχανορραφίες εκκλησιαστικοπολιτικής υφής τον 12ο αιώνα, ενώ τον 20ό προκρίνονται τα προσωπικά κίνητρα και οι ερωτικές αντιζηλίες. Το έγκλημα, που απλώνεται αιώνες μέσα στην ανθρώπινη Ιστορία, επιλέγεται ως λύση σε πολιτικά αδιέξοδα αλλά και ως ψυχολογική αποφόρτιση από ερωτικές απαρνήσεις και προσβολές. Ο κόσμος αλλάζει, αλλά οι δύο αυτές σφαίρες, η δημόσια και η ιδιωτική, εξακολουθούν να κανοναρχούν το ανθρώπινο γίγνεσθαι. Το εγώ δεν παύει να εγείρεται μέσα σε πλείστα σοβαρά κοινωνικά θέματα και να διεκδικεί, ακόμα και με τον θάνατο του άλλου, τα δικά του… δικαιώματα.

Και τα μαθηματικά, αυτή η επιστήμη της απόλυτης –γεωμετρικής– λογικής, μπορεί να δώσουν λύση σε αστυνομικά αινίγματα, που επιλύονται με συλλογισμούς σαν αυτούς που επιλύουν τα μαθηματικά προβλήματα. Είναι κοινός τόπος και σε άλλα έργα που συνδέουν μαθηματικά και αστυνομική λογοτεχνία ότι ο ντετέκτιβ, επαγγελματίας ή ερασιτέχνης, πρέπει να σκέφτεται με μαθηματικό τρόπο, να συνδέει παραμέτρους και να συνυπολογίζει μεταβλητές, ώστε να βρει τον άγνωστο Χ.

Όποιος ελκύεται από το κράμα μυστήριο και Ιστορία, λογοτεχνία και μαθηματικά, θα βρει στα Σφαιρικά κάτοπτρα, επίπεδοι φόνοι μερικές ώρες θελκτικής ανάγνωσης. Θα δει σαν σε κάτοπτρο τον έναν τομέα να αντανακλάται στον άλλο, την Ιστορία να πέφτει θύμα των προσωπικών φιλοδοξιών, το μυστήριο να εξιχνιάζεται από τα μαθηματικά και τη λογοτεχνία να πηγαινοέρχεται σαν μπάλα φλίπερ από το ένα στο άλλο.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι Διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

 

altΣφαιρικά κάτοπτρα, επίπεδοι φόνοι
Τεύκρος Μιχαηλίδης
Πόλις 2016
Σελ. 328, τιμή εκδότη €16,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΤΕΥΚΡΟΥ ΜΙΧΑΗΛΙΔΗ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Δημητρίου «Ουρανός απ’ άλλους τόπους» (εκδ. Πατάκη). Οικογενειακή φωτογραφία: Άγνωστος δημιουργός  © Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Έχετε δει χειροποίητους σεμέδες...

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ