Sphere Mirrors

Για το μυθιστόρημα του Τεύκρου Μιχαηλίδη Σφαιρικά κάτοπτρα, επίπεδοι φόνοι (εκδ. Πόλις).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Ο τρόπος με τον οποίο γράφει ο Τεύκρος Μιχαηλίδης, όχι μόνο στο παρόν μυθιστόρημα αλλά και σε πολλά άλλα, ανταποκρίνεται στο πρότυπο του homo universalis, αφού στα έργα του συναιρούνται η λογοτεχνία, τα μαθηματικά, η ιστορία, η πολιτική, το έγκλημα… Αυτό μπορεί να θυμίζει τη σχολή Νταν Μπράουν, αλλά ευτυχώς το λογοτεχνικό φορτίο του προκείμενου βιβλίου είναι σαφώς μεγαλύτερο.

Το έργο ωσμώνει δύο επίπεδα, χρονικά και αφηγηματικά, που παίζουν πινγκ πονγκ ανάμεσα στη δεκαετία του 1950 στην αγγλοκρατούμενη Κύπρο και στο τέλος του 12ου αιώνα, όταν το νησί είχε πέσει στα χέρια του Ριχάρδου του Λεοντόκαρδου.

Το έργο ωσμώνει δύο επίπεδα, χρονικά και αφηγηματικά, που παίζουν πινγκ πονγκ ανάμεσα στη δεκαετία του 1950 στην αγγλοκρατούμενη Κύπρο και στο τέλος του 12ου αιώνα, όταν το νησί είχε πέσει στα χέρια του Ριχάρδου του Λεοντόκαρδου. Τότε, η αφηγήτρια Εστεφάνα, που είναι γιατρός στην υπηρεσία της βασίλισσας Βερεγγάριας, αφενός αποτρέπει τις μηχανορραφίες της ερωμένης του βασιλιά, της Λωρ ντε Γκρεναντίν Μπουατέζ, η οποία βρίσκεται δηλητηριασμένη, με αποτέλεσμα οι υπόνοιες να πέσουν πάνω στην νεαρή γιατρό· αφετέρου, επειδή ξέρει αραβικά, μεταφράζει στα λατινικά το περίφημο «Εγχειρίδιο της Όρασης» του άραβα σοφού Αλ Χασάν ιμπν αλ Χαϊτάμ.

Το χειρόγραφο συνδέει τις δύο εποχές, επειδή ανακαλύπτεται σε κυπριακό μοναστήρι οκτώ αιώνες αργότερα και γίνεται η αφορμή, ώστε οι τρεις εμπειρογνώμονες που καλούνται να το μελετήσουν να βρεθούν άκοντες αυτόπτες μάρτυρες στον φόνο του άγγλου συνταγματάρχη Νίκολς. Και στους δύο χρόνους έχουμε έναν φόνο, της Λωρ τότε, του Νίκολς τον 20ό αιώνα, και στις δύο εποχές μια ομοφυλόφιλη σχέση παίζει καθοριστικό ρόλο, και στις δύο ιστορίες τα μαθηματικά αποτελούν διαφυγή από τη σκληρή πραγματικότητα και μάλιστα στη δεκαετία του 1950 γίνονται το μέσο για να διαλευκανθεί ο φόνος.

Η ανάγνωση κυλάει ακώλυτα, καθώς, πέρα από το μυστήριο για το ποιος δηλητηρίασε τη Λωρ και ποιος σκότωσε τον άγγλο αξιωματούχο, ο Τεύκρος Μιχαηλίδης ξέρει να αφηγείται με άνεση αλλά και να προσελκύει την προσοχή του αναγνώστη με το ιστορικό πλαίσιο, την ατμόσφαιρα, και τις δόσεις μαθηματικών που συνδέουν τη λογοτεχνία με την επιστήμη. Η πλοκή κρίνεται έντεχνη, παρόλο που θα μπορούσαν να λείπουν μερικά επεισόδια και οι χαρακτήρες είναι σχετικά αδρά απεικονισμένοι (νιώθει κανείς ότι ο συγγραφέας θα μπορούσε να αξιοποιούσε περισσότερο πτυχές που έμειναν εκκρεμείς, από τον συγγραφέα Λόρενς Ντάρελ, που βρισκόταν στην Κύπρο, ώς τον επαναστατικό αναβρασμό του νησιού).

alt
    Ο Τεύκρος Μιχαηλίδης
 

Τελικά, μέσα στον πολιτικό λόγο της κατάκτησης της Κύπρου από τους Άγγλους, άλλοτε και νυν, και τον επιστημονικό της γεωμετρίας, το έγκλημα διαπράττεται με μηχανορραφίες εκκλησιαστικοπολιτικής υφής τον 12ο αιώνα, ενώ τον 20ό προκρίνονται τα προσωπικά κίνητρα και οι ερωτικές αντιζηλίες. Το έγκλημα, που απλώνεται αιώνες μέσα στην ανθρώπινη Ιστορία, επιλέγεται ως λύση σε πολιτικά αδιέξοδα αλλά και ως ψυχολογική αποφόρτιση από ερωτικές απαρνήσεις και προσβολές. Ο κόσμος αλλάζει, αλλά οι δύο αυτές σφαίρες, η δημόσια και η ιδιωτική, εξακολουθούν να κανοναρχούν το ανθρώπινο γίγνεσθαι. Το εγώ δεν παύει να εγείρεται μέσα σε πλείστα σοβαρά κοινωνικά θέματα και να διεκδικεί, ακόμα και με τον θάνατο του άλλου, τα δικά του… δικαιώματα.

Και τα μαθηματικά, αυτή η επιστήμη της απόλυτης –γεωμετρικής– λογικής, μπορεί να δώσουν λύση σε αστυνομικά αινίγματα, που επιλύονται με συλλογισμούς σαν αυτούς που επιλύουν τα μαθηματικά προβλήματα. Είναι κοινός τόπος και σε άλλα έργα που συνδέουν μαθηματικά και αστυνομική λογοτεχνία ότι ο ντετέκτιβ, επαγγελματίας ή ερασιτέχνης, πρέπει να σκέφτεται με μαθηματικό τρόπο, να συνδέει παραμέτρους και να συνυπολογίζει μεταβλητές, ώστε να βρει τον άγνωστο Χ.

Όποιος ελκύεται από το κράμα μυστήριο και Ιστορία, λογοτεχνία και μαθηματικά, θα βρει στα Σφαιρικά κάτοπτρα, επίπεδοι φόνοι μερικές ώρες θελκτικής ανάγνωσης. Θα δει σαν σε κάτοπτρο τον έναν τομέα να αντανακλάται στον άλλο, την Ιστορία να πέφτει θύμα των προσωπικών φιλοδοξιών, το μυστήριο να εξιχνιάζεται από τα μαθηματικά και τη λογοτεχνία να πηγαινοέρχεται σαν μπάλα φλίπερ από το ένα στο άλλο.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι Διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

 

altΣφαιρικά κάτοπτρα, επίπεδοι φόνοι
Τεύκρος Μιχαηλίδης
Πόλις 2016
Σελ. 328, τιμή εκδότη €16,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΤΕΥΚΡΟΥ ΜΙΧΑΗΛΙΔΗ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ιερεμιάδα» της Χλόης Κουτσουμπέλη (κριτική) – Μια δυστοπία με πολιτικές διαστάσεις

«Ιερεμιάδα» της Χλόης Κουτσουμπέλη (κριτική) – Μια δυστοπία με πολιτικές διαστάσεις

Για το μυθιστόρημα της Χλόης Κουτσουμπέλη «Ιερεμιάδα» (εκδ. Εστία). Κεντρική εικόνα: Στιγμιότυπο από την ταινία «Blindness» που στηρίζεται στο μυθιστόρημα του Ζοζέ Σαραμάγκου «Περί τυφλότητας». 

Γράφει η Άννα Αφεντουλίδου

...
«Πλατεία Κλαυθμώνος» του Γιώργου Συμπάρδη (κριτική) – Μυστικά και ψέματα σε καιρούς σκοτεινούς

«Πλατεία Κλαυθμώνος» του Γιώργου Συμπάρδη (κριτική) – Μυστικά και ψέματα σε καιρούς σκοτεινούς

Για το μυθιστόρημα του Γιώργου Συμπάρδη «Πλατεία Κλαυθμώνος» (εκδ. Μεταίχμιο). 

Γράφει η Άννα Αφεντουλίδου

Η ...

«Φλόρενς Μπλαντ» του Ανδρέα Νικολακόπουλου (κριτική) – Πεθαίνοντας σαν ήπειρος

«Φλόρενς Μπλαντ» του Ανδρέα Νικολακόπουλου (κριτική) – Πεθαίνοντας σαν ήπειρος

Για το μυθιστόρημα του Ανδρέα Νικολακόπουλου «Φλόρενς Μπλαντ» (εκδ. Ίκαρος). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Jean Siméon Chardin, «The Kitchen Maid» (1738), λάδι σε καμβά.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Έπειτα από δύο παρόμοιας λογικής συλλογές δ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Άπαντα τα ποιήματα» του Πέτερ Χάντκε (προδημοσίευση)

«Άπαντα τα ποιήματα» του Πέτερ Χάντκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός ποιήματος του Πέτερ Χάντκε [Peter Handke] από τον τόμο «Άπαντα τα ποιήματα» (μτφρ. Ιωάννα Διαμαντοπούλου-Νότντουρφτ), ο οποίος θα κυκλοφορήσει την επόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΙ ΔΕΝ ΕΙΜΑΙ, ΤΙ ...

«Οι χαμένες μας καρδιές» της Σελέστ Ινγκ – Μια δυστοπία που θυμίζει σε πολλά την εποχή μας

«Οι χαμένες μας καρδιές» της Σελέστ Ινγκ – Μια δυστοπία που θυμίζει σε πολλά την εποχή μας

Για το μυθιστόρημα της Σελέστ Ινγκ [Celeste Ng] «Οι χαμένες μας καρδιές» (μτφρ. Μαρτίνα Ασκητοπούλου, εκδ. Μεταίχμιο). Kεντρική εικόνα, από διαμαρτυρία ασιατών για διακρίσεις απέναντί τους, ειδικά στην περίοδο του κορωνοϊού. Η ενίσχυση του μίσους ενάντια στους Ασιάτες είναι ένα από τα θέματα του μυθιστορήματος της Σ...

The Athens Prize for Literature 2022: Οι λίστες με τους υποψήφιους, σε ελληνικό και ξένο μυθιστόρημα

The Athens Prize for Literature 2022: Οι λίστες με τους υποψήφιους, σε ελληνικό και ξένο μυθιστόρημα

Στην Αίθουσα Τελετών του Δημαρχιακού Μεγάρου στην Πλατεία Εθνικής Αντιστάσεως (πρώην Πλατεία Κοτζιά), θα απονεμηθούν εφέτος, για δέκατη έβδομη χρονιά, τα βραβεία μυθιστορήματος «The Athens Prize for Literature» του περιοδικού (δε)κατα για το 2022. Η ανακοίνωση των νικητών και ταυτόχρονα η απονομή θα γίνουν την Πέμπτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Τρότζαν» του Θανάση Χειμωνά (προδημοσίευση)

«Τρότζαν» του Θανάση Χειμωνά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Θανάση Χειμωνά «Τρότζαν, που κυκλοφορεί στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άνοιξα τα μάτια μου. Το μυαλό μου, αδειανό. Γύρω μου, φως. Έντονο. Εκτυφλωτικό. Συνειδητοπο...

«Αχ, Ευρώπη! Κείμενα για το μέλλον της Ευρώπης και την δημόσια σφαίρα» του Γιούργκεν Χάμπερμας (προδημοσίευση)

«Αχ, Ευρώπη! Κείμενα για το μέλλον της Ευρώπης και την δημόσια σφαίρα» του Γιούργκεν Χάμπερμας (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο του Γιούργκεν Χάμπερμας [Jürgen Habermas] «Αχ Ευρώπη! – Κείμενα για το Μέλλον της Ευρώπης και την δημόσια σφαίρα» (μτφρ. – προλεγόμενα – σχόλια: Δημήτρης Υφαντής), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 15 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Printa / Ροές.

Επιμέλεια: Κώστας Αγορα...

«Πολύ αργά πια» της Κλερ Κίγκαν (προδημοσίευση)

«Πολύ αργά πια» της Κλερ Κίγκαν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κλερ Κίγκαν [Claire Keegan] «Πολύ αργά πια» (μτφρ. Μαρτίνα Ασκητοπούλου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 7 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Την Παρασκευή, 29 Ιουλίου, το...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα δέκα καλύτερα βιβλία του 2023 σύμφωνα με τους New York Times

Τα δέκα καλύτερα βιβλία του 2023 σύμφωνα με τους New York Times

Η συντακτική ομάδα των New York Times ξεχώρισε τα καλύτερα βιβλία που κυκλοφόρησαν το 2023, επιλέγοντας πέντε έργα μυθοπλασίας και πέντε δοκίμια. Στην κεντρική εικόνα, η Ζέιντι Σμιθ [Zadie Smith], συγγραφέας του «The fraud», το οποίο αναφέρεται στη λίστα ως ένα από τα πέντε σημαντικότερα μυθιστορήματα του έτους που ...

«Ο βίος βραχύς, η δε τέχνη μακρή» – Αυτοβιογραφίες και βιογραφίες, 15+1 επιλογές από τις πρόσφατες εκδόσεις

«Ο βίος βραχύς, η δε τέχνη μακρή» – Αυτοβιογραφίες και βιογραφίες, 15+1 επιλογές από τις πρόσφατες εκδόσεις

Τι κοινό μπορεί να έχει η Μαρινέλλα με τον Έλον Μάσκ; Η Μαρία Κάλλας με τον Ανδρέα Παπανδρέου και ο Πρίγκιπας Χάρι με τον Διονύση Σιμόπουλο; Οι βιογραφίες όλων αυτών, και μερικές ακόμη, κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες και σας τις παρουσιάζουμε.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστό...

Όταν η ελληνική ιστορία γίνεται μυθιστόρημα: 4 συγγραφείς ξανακοιτάζουν μυθοπλαστικά το παρελθόν

Όταν η ελληνική ιστορία γίνεται μυθιστόρημα: 4 συγγραφείς ξανακοιτάζουν μυθοπλαστικά το παρελθόν

Από τη Θεσσαλονίκη των τελών του 19ου αιώνα στην Αθήνα του Όθωνα και στη Σέριφο του 1916. Επιλέγουμε τέσσερα ιστορικά μυθιστορήματα Ελλήνων συγγραφέων που παίρνουν έμπνευση από πραγματικά ιστορικά γεγονότα για να «χτίσουν» τις ιστορίες τους. Κεντρική εικόνα: Μια όψη της Θεσσαλονίκης των αρχών του 20ου αιώνα (© Ευθύμ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ