meditation

Για την τελευταία συλλογή διηγημάτων του Αργύρη Χιόνη, Έχων σώας τας φρένας και άλλες τρελές ιστορίες (εκδ. Κίχλη).

Της Έλενας Μαρούτσου

Είναι δύσκολο να διαβάσει κανείς χωρίς συγκίνηση ένα βιβλίο που έρχεται στο φως όταν ο συγγραφέας του δεν βρίσκεται πλέον ανάμεσά μας. Ο Αργύρης Χιόνης έφυγε απ’ τη ζωή ανήμερα τα Χριστούγεννα του 2011, σε ηλικία 68 ετών. Το επίθετο «αδικοχαμένος» το οποίο συνόδευε σε δημοσιεύματα της εποχής τον εκλιπόντα λογοτέχνη σκέφτομαι πως αφορά όχι μόνον αυτόν που χάνεται αλλά κι εμάς. Θα θέλαμε δηλαδή λίγο ακόμα αυτόν τον άνθρωπο ανάμεσά μας, θα θέλαμε κι άλλα βιβλία του στα χέρια μας. Η καρδιακή προσβολή σε αυτή την περίπτωση προσβάλλει με έναν τρόπο και τον αναγνώστη, στερώντας του το επόμενο βιβλίο, αυτό που είναι ακόμα στα σκαριά, στο νου του δημιουργού που έσβησε. Αυτή την προσβολή, έρχεται εδώ να διορθώσει η εκδότρια της Κίχλης, Γιώτα Κριτσέλη, μαζεύοντας τα κείμενα που έπεσαν αίφνης απ’ τα χέρια του θανόντος κατά γης, και προσφέροντάς τα με μεγάλη προσοχή και φροντίδα στο κοινό.

Χιούμορ με μελαγχολική επίγευση

Η προσωπική μου επαφή με το έργο του Χιόνη είχε ξεκινήσει πριν από μερικά χρόνια, όταν η Κίχλη εξέδωσε το Οριζόντιο ύψος, και άλλες αφύσικες ιστορίες, μια συλλογή από σύντομες ιστορίες υπό μορφήν μύθου συνοδευόμενες με εξαιρετικά καλαίσθητα σχέδια της Εύης Τσακνιά. Οι μύθοι αυτοί παρμένοι, όπως και οι παραδοσιακοί μύθοι, από τον κόσμο της φύσης, με πρωταγωνιστές πουλιά, ζώα, φυτά, πέτρες και χώματα, είχαν έντονο το αλληγορικό και ποιητικό στοιχείο, μεταγγίζοντας στον πεζό λόγο όλο το απόσταγμα της μακροχρόνιας θητείας του Χιόνη στην ποίηση. Ο υπόκωφος λυρισμός, η παιγνιώδης διάθεση, το υποδώρειο χιούμορ καθώς και η μελαγχολική επίγευση των σοφών επιμυθίων του, ειλικρινά κέρδισαν την ψυχή μου που αμέσως αισθάνθηκε σε οικείο περιβάλλον. Στο ίδιο οικείο περιβάλλον αισθάνθηκα να βρίσκομαι και πάλι διαβάζοντας την ανά χείρας συλλογή από επτά διηγήματα με τον τίτλο «Έχων σώας τα φρένας κι άλλες τρελές ιστορίες».

Ο υπόκωφος λυρισμός, η παιγνιώδης διάθεση, το υποδώρειο χιούμορ καθώς και η μελαγχολική επίγευση των σοφών επιμυθίων του, ειλικρινά κέρδισαν την ψυχή μου που αμέσως αισθάνθηκε σε οικείο περιβάλλον. Στο ίδιο οικείο περιβάλλον αισθάνθηκα να βρίσκομαι και πάλι διαβάζοντας την ανά χείρας συλλογή.

Σημαδιακή και με έναν τρόπο «ειρωνική» η πρόταξη του ομώνυμου διηγήματος «Έχων σώας τα φρένας», όπου ο αφηγητής συντάσσει τη διαθήκη του και ορίζει ως μοναδικό νόμιμο κληρονόμο το τραπέζι του, ως το πλέον αγαπημένο από τα τετράποδά του! Το τραπέζι, όπου πάνω του γράφει αυτό το τελευταίο του βιβλίο όπως και όσα προηγήθηκαν, η ανθεκτική και στέρεα αυτή βάση της εργασίας του αλλά και της συντροφιάς, του φαγητού, του πιοτού και της απόλαυσης, γίνεται ο σιωπηλός κληρονόμος της «περιουσίας» του ποιητή, ο οποίος όταν το έγραφε δεν ήξερε πως η διαθήκη αυτή θα ερχόταν στο φως μετά τον θάνατο του ίδιου, όπως γίνεται δηλαδή στην πραγματική ζωή.

xionis 700 2

«Ώστε να μη βαρύνεται η ψυχή…»

Η ειρωνεία, όχι μόνο της τύχης, αλλά και εκείνη που ως τρόπος θέασης και αποτύπωσης της ζωής στη λογοτεχνία συμβαδίζει με το χιούμορ, γίνεται σε αυτό το βιβλίο σωσίβια λέμβος ώστε να μη βυθιστεί κανείς στα βαθιά νερά του θέματος. Και ποια είναι αυτά τα νερά; Η μοναξιά, το «γήρασμα», όπως θα έλεγε κι ο Καβάφης, «του σώματος και της μορφής», η νοσταλγία του ερωτικού σφρίγους, τα δυσανάγνωστα όρια μεταξύ λογικής και τρέλας, το βάρος της προσωπικής μας ιστορίας, η προσπάθεια ανίχνευσης του δρόμου μας, οι δυσκολίες του ξεριζωμού κι οι ακόμα μεγαλύτερες του ριζώματος, τα εγκλήματα που εγκυμονεί κάθε αγάπη και κάθε οικογένεια, τα παράξενα πάρε-δώσε της μοίρας. «Επειδή το θέμα του βιβλίου είναι αρκετά βαρύ, ή μάλλον, δυσβάστακτο, το ύφος είναι συχνά παιγνιώδες, ώστε να μη βαρύνεται η ψυχή όχι μόνο του αναγνώστη αλλά και του ίδιου του συγγραφέα», ομολογεί τις προθέσεις του σε σημείωμά του ο Αργύρης Χιόνης.

Ως αποτέλεσμα εδώ συνυπάρχει το γλυκό με το πικρό, το ελαφρύ με το βαρύ, το σοβαρό με το αστείο, η ηδονή με την οδύνη αφού ο συγγραφέας μεριμνά να βουτήξει το πικρό χάπι μέσα σε ζάχαρη για να μας βοηθήσει να το καταπιούμε, παίρνοντας απόσταση τόσο από την κωμωδία όσο κι απ’ την τραγωδία, δείχνοντάς μας στην απόσταση πόσο η μια μοιάζει με την άλλη.

Ως αποτέλεσμα εδώ συνυπάρχει το γλυκό με το πικρό, το ελαφρύ με το βαρύ, το σοβαρό με το αστείο, η ηδονή με την οδύνη, αφού ο συγγραφέας μεριμνά να βουτήξει το πικρό χάπι μέσα σε ζάχαρη για να μας βοηθήσει να το καταπιούμε, παίρνοντας απόσταση τόσο από την κωμωδία όσο κι απ’ την τραγωδία, δείχνοντάς μας στην απόσταση πόσο η μια μοιάζει με την άλλη. «Όλα εδώ κάτω είναι ένα αστείο», λέει ο Fantasio κι ο Μάκμπεθ συναινεί: «Τίποτε σοβαρό δεν υπάρχει στη θνητότητα, όλα είναι ένα παιδικό παιχνίδι». Κι η ποίηση, ως ένα παιδικό παιχνίδι θα μπορούσε να νοηθεί, πάνω στο οποίο ο ποιητής ξημεροβραδιάζεται με όλη τη σοβαρότητα που παίζει ένα παιδί.

Η μαγική κυριαρχία της γλώσσας

Ο Αργύρης Χιόνης ούτε σε αυτή την τελευταία συλλογή έχει εγκαταλείψει τα αγαπημένα του παιχνίδια: την αλληγορία, το λογοπαίγνιο, τη μεταφορά, το ψευδοδοκίμιο, το παραμύθι, την παρωδία ετυμολογικών σχολίων κι εγκυκλοπαιδικών λημμάτων, την απόδοση ανθρώπινων χαρακτηριστικών σε ζώα και πράγματα. Ο Χιόνης, ως ποιητής, γνωρίζει την μαγική κυριαρχία της γλώσσας πάνω στο νόημα. Ο ποιητής και το παιδί κρατούν ένα βότσαλο και το βαφτίζουν κήπο. Επινοούν για μια πριγκίπισσα ένα ανήκουστο γενεαλογικό δέντρο, που απ’ τα κλαδιά του κρέμεται η στοιχειωμένη κούνια της δικής τους παιδικής ηλικίας. Η παιδική ηλικία του Αργύρη Χιόνη αλλά και άλλες περίοδοι της ζωής του είναι σπαρμένες στο χαλί της αφήγησης, μια που η αλληγορία είναι ο καλύτερος τρόπος να μιλάς για τα οικεία και η μεταφορά δεν μας μεταφέρει τελικά παρά εκεί απ’ όπου ξεκινήσαμε: τον εαυτό μας. Τη δική του ιστορία αφηγείται ξανά και ξανά ο παραμυθάς ποιητής, κι αν τη λέει καλά, καταλήγει να μιλά εκ μέρους όλων.

Η παιδική ηλικία του Αργύρη Χιόνη αλλά και άλλες περίοδοι της ζωής του είναι σπαρμένες στο χαλί της αφήγησης, μια που η αλληγορία είναι ο καλύτερος τρόπος να μιλάς για τα οικεία και η μεταφορά δεν μας μεταφέρει τελικά παρά εκεί απ’ όπου ξεκινήσαμε: τον εαυτό μας.

Φευγαλέα και παντοτινά

Η ειρωνεία, το σκώμμα, η σάτιρα, η παρωδία, είναι όλα τους παιδιά χαμογελαστά μα και στοχαστικά. Η ελαφρότητά τους είναι συχνά επιφανειακή. Στην πραγματικότητα έχουν ρίζες βαθιά κρυμμένες στο συναίσθημα, όπως φαίνεται από το πλεόν σπαρακτικό, κατά τη γνώμη μου, διήγημα της συλλογής, με τον τίτλο «Τότε που η Χίμαιρα». Μια μέρα ο αφηγητής βρίσκει στον κήπο του ένα μικρό παράξενο πληγωμένο ζώο. Το παίρνει σπίτι και το φροντίζει και όσο ζει μαζί του γράφει τα καλύτερα, τα πιο βαθιά και δυνατά του ποιήματα. Όταν το ζώο κάποια στιγμή εξαφανίζεται, εξαφανίζεται μαζί του κι η έμπνευση του ποιητή. «Μη φεύγεις θηρίο / θηρίο με τα σιδερένια δόντια», παρακαλούσε κάποτε ο Σαχτούρης την αρρώστια του μια που, όπως όλοι η δημιουργοί γνωρίζουν, η πληγή είναι η πηγή της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Κι αν αυτή την πληγωμένη Μούσα την ονομάζει εδώ ο Χιόνης «Χίμαιρα», ίσως είναι γιατί γνωρίζει πόσο δύσκολο είναι κανείς να την αιχμαλωτίσει∙ είναι φτιαγμένη για να φεύγει, η ουσία της είναι η Απώλεια. Η Απώλεια άλλωστε σφραγίζει κάθε σελίδα του τελευταίου αυτού βιβλίου του εκλιπόντος ποιητή, που βρήκε όμως τον τρόπο να σμιλέψει για πάντα στο πρόσωπο της ποίησής του την φευγαλέα και πολύτιμη στιγμή ανάμεσα στο δάκρυ και το χαμόγελο.

* Η ΕΛΕΝΑ ΜΑΡΟΥΤΣΟΥ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός.

** Στην κεντρική εικόνα, ο πίνακας Meditation του Ρενέ Μαγκρίτ. 

altΈχων σώας τας φρένας και άλλες τρελές ιστορίες
Αργύρης Χιόνης
Κίχλη 2016
Σελ. 208, τιμή εκδότη €13,80

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΑΡΓΥΡΗ ΧΙΟΝΗ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Δημητρίου «Ουρανός απ’ άλλους τόπους» (εκδ. Πατάκη). Οικογενειακή φωτογραφία: Άγνωστος δημιουργός  © Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Έχετε δει χειροποίητους σεμέδες...

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ο νομπελίστας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα στις εκδόσεις Ψυχογιός

Ο νομπελίστας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα στις εκδόσεις Ψυχογιός

Τον φετινό νομπελίστα λογοτεχνίας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα θα συστήσουν στους Έλληνες αναγνώστες οι εκδόσεις Ψυχογιός, ξεκινώντας με το τελευταίο του μυθιστόρημα, Afterlives.

Επιμέλεια: ...

5 λεπτά με τον Γρηγόρη Καλαϊτζή

5 λεπτά με τον Γρηγόρη Καλαϊτζή

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Γρηγόρης Καλαϊτζής με αφορμή το δίτομο βιβλίο του «fiction black - 3 Iστορίες».

Επιμέλεια: Book Press

Πώς ξεκινήσατε να γράφετε το βιβλίο σας; Θυμάστε το αρχικό ερέθισμα; ...

Θέατρο στη Στέγη: Ο ελληνικός «Παράδεισος» της Κατερίνας Γιαννοπούλου

Θέατρο στη Στέγη: Ο ελληνικός «Παράδεισος» της Κατερίνας Γιαννοπούλου

Η παράσταση «Παράδεισος» του Αυστριακού συγγραφέα Thomas Köck, σε σκηνοθεσία Κατερίνας Γιαννοπούλου, θα παρουσιαστεί στη Μικρή Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση από 29 Οκτωβρίου μέχρι και 7 Νοεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Κατ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ