2070 f

Για τη συλλογή διηγημάτων του Παναγιώτη Κεχαγιά Τελευταία προειδοποίηση (εκδ. Αντίποδες). 

Της Έλενας Μαρούτσου

«Η ποίηση είναι μια υπόθεση τόσο ακριβής όσο η γεωμετρία», έλεγε ο Γκυστάβ Φλωμπέρ, δεινός κατασκευαστής ρεαλιστικών ψηφιδωτών της γαλλικής κοινωνίας της εποχής του, με άρτια –αν και πεζογράφος ο ίδιος– αίσθηση της ακρίβειας και της γεωμετρίας. Ο πρωτοεμφανιζόμενος Παναγιώτης Κεχαγιάς, με τη συλλογή διηγημάτων του Τελευταία Προειδοποίηση (εκδ. Αντίποδες) δείχνει να αποδίδει κι αυτός στη γεωμετρία κεντρικό ρόλο στο χτίσιμο των ιστοριών του. Η θεματολογία και το ύφος του, βέβαια, μακράν απέχουν από τη σχολή στην οποία εντάσσεται η ρεαλιστική αφήγηση του μέγα Φλωμπέρ, ενώ συνειδητά ή ασύνειδα, θα έλεγα πως αρδεύονται απ’ την πηγή του ευρωπαϊκού μοντερνισμού. 

Συγγραφείς όπως ο Ίταλο Καλβίνο και ο Φραντς Κάφκα χρησιμοποίησαν τη γεωμετρία όχι μόνο για να δομήσουν ένα περιεχόμενο που χωρίς τη συνδρομή της θα ήταν χαοτικό, αλλά ανήγαγαν την ίδια τη γεωμετρία της μορφής ως ουσία ενός ιδιότυπου και διόλου ρεαλιστικού σύμπαντος. Οι Αόρατες Πόλεις του Καλβίνο ύψωσαν τη γεωμετρία στο τετράγωνο, στήνοντας έναν χάρτη από ανύπαρκτες πόλεις η καθεμιά από τις οποίες αναπτύσσεται γύρω από μια έννοια, ιχνογραφώντας έναν τέλειο κρυσταλλοειδή σχηματισμό. Ο Κάφκα, από την άλλη πλευρά, στήνει σκοτεινούς αλληγορικούς λαβυρίνθους, βάζοντας στο κέντρο τους σύγχρονους ανθρώπους που έχουν να παλέψουν με τον Μινώταυρο της γραφειοκρατίας, της τυφλής εξουσίας και της παράλογης ενοχής.

Τα πολλαπλά κάτοπτρα της γραφής

 Ο συγγραφέας χτίζει με ζηλευτή δομή και λεκτική ακρίβεια ένα αινιγματικό και μάλλον σκοτεινό σύμπαν, έναν κόσμο που αντανακλά συνεχώς τον εαυτό του μέσα από τα πολλαπλά κάτοπτρα της γραφής.

Έναν εξίσου απειλητικό αλλά και αινιγματικό Μινώταυρο έχει εγκαταστήσει ο Κεχαγιάς στο βάθος του λαβύρινθου που ορίζει τον χώρο του πρώτου διηγήματος της συλλογής με τίτλο «Πώς να επιτύχετε στην άσκηση της ταυρομαντείας». Αφηγητής εδώ είναι ο φύλακας που προειδοποιεί και συμβουλεύει έναν επίδοξο «ταυρομάντη»: «Σε παλαιότερες εποχές, η καθιερωμένη μέθοδος ήταν ο ταυρομάντης να μπαίνει στο λαβύρινθο με πολλαπλή συνοδεία, όμως ακόμη κι έτσι δεν ήταν σίγουρο ότι θα έφτανε στο κέντρο ζωντανός. […] Οι πιο πανούργοι από τους έμπειρους ταυρομάντεις εγκαθιστούν στην είσοδο του λαβύρινθου δύο αντικριστούς καθρέφτες. Μπαίνουν περνώντας ανάμεσά τους και ο εαυτός τους πολλαπλασιάζεται άπειρες φορές μαζί με μια ατέλειωτη συνοδεία άριστων αντιγράφων».

Η ίδια η λέξη «ταυρομάντης», μια επινοημένη, αυθαίρετη σύμπτυξη δυο λέξεων που τράβηξε ο Κεχαγιάς απ’ το τσουβάλι της αρχαίας μυθολογίας με σκοπό τη δημιουργία ενός αλλόκοτου ήρωα, με το ένα πόδι στο παρελθόν και το άλλο στην φαντασία, είναι χαρακτηριστική των προθέσεών του. Μοιάζει σαν ο «Θησέας» του Κεχαγιά να μην σκοπεύει τόσο στην εξόντωση του θηρίου αλλά στην αποκωδικοποίηση ενός μηνύματος. Η επανανοηματοδότηση αρχαίων μύθων –συνήθης στη μοντερνιστική θεματολογία– χρησιμοποιείται εδώ για να τροφοδοτήσει μια σύγχρονη προσωπική μυθολογία. Ο συγγραφέας χτίζει με ζηλευτή δομή και λεκτική ακρίβεια ένα αινιγματικό και μάλλον σκοτεινό σύμπαν, έναν κόσμο που αντανακλά συνεχώς τον εαυτό του μέσα από τα πολλαπλά κάτοπτρα της γραφής.

alt
    Ο Παναγιώτης Κεχαγιάς
 

Ο χάρτης και ο σταυρός

Στο δεύτερο διήγημα της συλλογής με τίτλο «Κάτι αναλλοίωτο», τοπογράφοι από την πρωτεύουσα καταφθάνουν σε ένα ξεχασμένο χωριό για να το χαρτογραφήσουν. Ο χάρτης του χωριού αναρτάται στην Κοινότητα και γίνεται τόπος προσκυνήματος, μια που φαίνεται να αποτυπώνει το χωριό με τρόπο πρωτόφαντο για τους κατοίκους. Ο χάρτης δείχνει να αντλεί την ιερότητά του από το γεγονός και μόνο πως αποτελεί μια προβολή σε χαρτί, από την μετατροπή, δηλαδή, σε εικόνα ενός τόπου που γινόταν αντιληπτός μέχρι τότε μόνον ως βίωμα. Κι εδώ ο συγγραφέας χρησιμοποιεί τον χάρτη για να μιλήσει για τον τρόπο που η αποτύπωση της πραγματικότητας καταλήγει να προκαλεί μεγαλύτερο ενδιαφέρον από την ίδια την πραγματικότητα. Εξαιρετικό εύρημα ο σταυρός που χαράζεται σ’ ένα σημείο του χάρτη από έναν πατέρα ως σημείο πένθους για το παιδί του, μια λεπτή νύξη για το σημάδι που αφήνει η έσχατη πραγματικότητα του θανάτου σε οποιαδήποτε προσπάθεια αποτύπωσης ή αναβάθμισής της.

Το φρούριο του νοήματος

Ο συγγραφέας κεντρίζει με την γραφίδα του διάφορες προσπάθειες αποκωδικοποίησης των γραφομένων, εφόσον μια από τις απολαύσεις αυτής της συλλογής βρίσκεται σίγουρα στον τρόπο με τον οποίο το βιβλίο σε βάζει στο παιχνίδι του ξεκλειδώματός του σαν να επρόκειτο κι αυτό για φρούριο.

Για να λειτουργήσει λογοτεχνικά το αλληγορικό στοιχείο σε μια ιστορία πρέπει, κατά τη γνώμη μου, να είναι υπαινικτικό ώστε να μην κατρακυλάει στην ευκολία ή τον διδακτισμό. Ο Κεχαγιάς στις μικρές αυτές ιστορίες χειρίζεται παραδειγματικά την αλληγορία, αφήνοντας χώρο σε πολλαπλές αναγνώσεις και ερμηνείες. Στο ομώνυμο με τον τίτλο της συλλογής διήγημα η δράση μεταφέρεται σε ένα φρούριο όπου έχουν καταφύγει οι κάτοικοι μιας πόλης. «Οι ιστορικοί της πόλης είχαν από καιρό κηρύξει έναν ακαδημαϊκό εμφύλιο, εμπλέκοντας κάποια στιγμή και τους αρχιτέκτονες, για το αν ο σκοπός των άγνωστων κατασκευαστών του φρουρίου ήταν η άμυνα ή αν τελικά το κτίσμα ήταν ένα ογκώδες κωδικοποιημένο μήνυμα, του οποίου τα κλειδιά βρίσκονταν στις διαφορές της διάταξης των ανοιγμάτων». Κι εδώ ο συγγραφέας κεντρίζει με την γραφίδα του διάφορες προσπάθειες αποκωδικοποίησης των γραφομένων, εφόσον μια από τις απολαύσεις αυτής της συλλογής βρίσκεται σίγουρα στον τρόπο με τον οποίο το βιβλίο σε βάζει στο παιχνίδι του ξεκλειδώματός του σαν να επρόκειτο κι αυτό για φρούριο.

Στα διηγήματα που προανέφερα, η απόλαυση που προκύπτει από αυτό το παιχνίδι είναι κατά την άποψή μου μεγαλύτερη παρά στα δύο εκτενέστερα της συλλογής, την «Έλευση της ευτυχίας» και τον «Κύριο Γκλας». Παρότι κι εδώ η ατμόσφαιρα και η γλώσσα που την υπηρετεί είναι απόλυτα συνεπείς προς το λογοτεχνικό σύμπαν του βιβλίου, το ίδιο το μάκρος της αφήγησης καθιστά τη διαδικασία της συνεχούς αποκωδικοποίησης σε κάποιο βαθμό κουραστική και το τελικό αποτέλεσμα μάλλον αποθαρρυντικά κρυπτικό. Για να είμαι δίκαιη, αυτό αφορά περισσότερο στην «Έλευση της ευτυχίας», όπου οι δαίδαλοι της αφήγησης κινδυνεύουν να κάνουν τον αναγνώστη να χαθεί, σαν ένας υπερβολικά εχθρικός λαβύρινθος, παρά εξάπτουν την αναγνωστική περιέργεια κι ευχαρίστηση. Ο «Κύριος Γκλας», παρότι κι αυτός προς το τέλος μοιάζει να μπερδεύει σε βαθμό αποθαρρυντικό το κουβάρι των ερμηνειών, στο μεγαλύτερο μέρος του χτίζει μια αφήγηση δραματική, με συνεχή επαφή με το αίσθημα τόσο του ήρωα όσο και του αναγνώστη. Σε κάθε περίπτωση μια πολύ αξιοπρόσεκτη νέα φωνή από τις εκδόσεις Αντίποδες που δείχνουν να εκτιμούν την αξία της γλώσσας, του ύφους και της μορφής.

* Η ΕΛΕΝΑ ΜΑΡΟΥΤΣΟΥ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός.

altΤελευταία προειδοποίηση
Παναγιώτης Κεχαγιάς
Αντίποδες 2016
Σελ. 112, τιμή εκδότη €8,70

alt


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ιστορίες οικογενειακής τρέλας, της Κατερίνας Ζαρόκωστα

Ιστορίες οικογενειακής τρέλας, της Κατερίνας Ζαρόκωστα

Για το τελευταίο βιβλίο της Κατερίνας Ζαρόκωστα, η οποία έφυγε χθες από τη ζωή στα εβδομήντα της χρόνια, τη συλλογή διηγημάτων «Ιστορίες οικογενειακής τρέλας» (εκδ. Σοκόλη).

Της Έλενας Χουζούρη

Τρία χρόνια μετά το μυθιστόρημά της Οι αδελφές Ραζή ...

Θηριόμορφοι, της Έλενας Μαρούτσου – το θηρίο μέσα μας

Θηριόμορφοι, της Έλενας Μαρούτσου – το θηρίο μέσα μας

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Μαρούτσου «Θηριόμορφοι» (εκδ. Πόλις). Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία της Laura Makabresku. Η παρουσία πτηνών και ζώων στις συνθέσεις της Πολωνής φωτογράφου είναι βασική συνιστώσα του ύφους της. 

Της Διώνης Δημητριάδου

...
Ο τελευταίος φύλακας, του Δημήτρη Οικονόμου – υπέρ βωμών και εστιών

Ο τελευταίος φύλακας, του Δημήτρη Οικονόμου – υπέρ βωμών και εστιών

Για το μυθιστόρημα του Δημήτρη Οικονόμου «Ο τελευταίος φύλακας» (εκδ. Ίκαρος). Στην κεντρική εικόνα φωτογραφία της Βούλας Παπαϊωάννου με τίτλο «Η λίμνη των Ιωαννίνων» - 1960 © Συλλογή Μουσείου Μπενάκη.

Της Χριστίνας Μουκούλη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Εισαγωγή στις Ψηφιακές Σπουδές – χάρτης ενός νέου ψηφιακού χώρου

Εισαγωγή στις Ψηφιακές Σπουδές – χάρτης ενός νέου ψηφιακού χώρου

Για τον συλλογικό τόμο «Εισαγωγή στις ψηφιακές σπουδές» (εκδ. Ροπή), σε επιμέλεια του Μανώλη Πατηνιώτη. Στην κεντρική εικόνα, Digital art από τη ρωσίδα καλλιτέχνιδα Mignon Zakuga.

Του Δημήτρη Πετάκου

Ο συλλογικός τόμος Εισαγωγή στις Ψηφιακές Σ...

Ο εθελοντής, του Τζακ Φεργουέδερ

Ο εθελοντής, του Τζακ Φεργουέδερ

Για τη μυθιστορηματική βιογραφία του Jack Fairweather «Ο εθελοντής – Η αληθινή ιστορία του ήρωα της αντίστασης που διείσδυσε στο Άουσβιτς» (μτφρ. Θεοδώρα Δαρβίρη, εκδ. Gutenberg). Στην κεντρική εικόνα, ο ήρωας του βιβλίου Βιτόλντ Πιλέτσκι σε μια φωτογραφία ντοκουμέντο από το 1941, κατά την εισαγωγή του στο στρα...

Ιστορίες οικογενειακής τρέλας, της Κατερίνας Ζαρόκωστα

Ιστορίες οικογενειακής τρέλας, της Κατερίνας Ζαρόκωστα

Για το τελευταίο βιβλίο της Κατερίνας Ζαρόκωστα, η οποία έφυγε χθες από τη ζωή στα εβδομήντα της χρόνια, τη συλλογή διηγημάτων «Ιστορίες οικογενειακής τρέλας» (εκδ. Σοκόλη).

Της Έλενας Χουζούρη

Τρία χρόνια μετά το μυθιστόρημά της Οι αδελφές Ραζή ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Αλέξη Χατζηδάκη «Όψεις τουρισμού – Δεκαοχτώ δοκίμια για την τουριστική ανάπτυξη, τον σχεδιασμό του χώρου και την αρχιτεκτονική», που κυκλοφορεί από τις Cube Art Editions.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Nina George «Τα φώτα του νότου» (μτφρ. Όλγα Γκαρτζονίκα), που κυκλοφορεί στις 7 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος ενός διηγήματος, από τη συλλογή διηγημάτων του Νίκου Παναγιωτόπουλου «Ανήσυχα άκρα», που κυκλοφορεί στις 26 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΗΣΥΧΩΝ ΑΚΡΩΝ

Έν...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

Μια επιλογή δέκα χριστουγεννιάτικων βιβλίων για πολύ μικρά και λίγο μεγαλύτερα παιδιά από τη βιβλιοπαραγωγή του 2020. Πρόκειται για όμορφα βιβλία που μεταφέρουν το πνεύμα των Γιορτών στους μικρούς αναγνώστες με τρυφερές καλογραμμένες ιστορίες. Στις παρακάτω επιλογές, η εικονογράφηση παρουσιάζει ποικιλία και μεγάλο ε...

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Επιλογή 21 τίτλων από τα καλύτερα ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2020.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΕΛΛΗΝΙΚΑ

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

11 Ιανουαρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Πέθανε ο αγαπητός σε Ελλάδα και Γαλλία συγγραφέας Βασίλης Αλεξάκης

Σε ηλικία 77 ετών και έπειτα από μακροχρόνια ασθένεια, πέθανε ο συγγραφέας Βασίλης Αλεξάκης, όπως έγινε γνωστό από τον εκδοτικό του οίκο, τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ