fais apo to pouthena

Για το βιβλίο του Μισέλ Φάις Από το πουθενά (εκδ. Πατάκη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η αλήθεια είναι πως η γραφή του Μισέλ Φάις ξενίζει και εν μέρει απωθεί. Είναι επειδή δεν ακολουθεί τους κλασικούς αφηγηματικούς δρόμους, είναι επειδή η αποσπασματικότητά της κατακερματίζει την αναγνωστική προσοχή, είναι επειδή η μεταμοντέρνα της επιφάνεια αποδεικνύει την αδυναμία της εποχής μας να ξεφύγει από ομφαλοσκοπικές αναλύσεις, είναι που κάθε ψηφίδα μπορεί να λείπει αλλά θα μπορούσε κιόλας να συνοδεύεται από ακόμα μία… Είναι που πολλά ξεφεύγουν από την κλασική εικόνα του μυθιστορήματος. Κι όλα αυτά αναγνωστικά δημιουργούν ενστάσεις, ιστορικά όμως μπορεί να δικαιωθούν αν κανείς θεωρήσει ότι εκφράζουν έναν ψυχαναλυτικά προβληματικό κόσμο, τον δικό μας.

Το τελευταίο βιβλίο, λοιπόν, του Μισέλ Φάις προκαλεί ανάλογες επιφυλάξεις, αν ο αναγνώστης δεν συλλάβει το σχέδιο πάνω στο οποίο οι ετερόκλητες σκηνές συναρμόζονται σαν ψηφίδες σε ένα θεατρικό μοντάζ και εξηγούνται αν εκληφθούν ως οι ανθρώπινες πλευρές της παγκοσμιοποίησης.

Η πλοκή του μυθιστορήματος διαρθρώνεται πάνω σε επαναλαμβανόμενες συνεδρίες ενός άνδρα με μια γυναίκα ψυχολόγο, στις οποίες οι διάλογοι κινούνται μεταξύ σιωπής και διαλογικών νύξεων.

Η πλοκή του μυθιστορήματος διαρθρώνεται πάνω σε επαναλαμβανόμενες συνεδρίες ενός άνδρα με μια γυναίκα ψυχολόγο, στις οποίες οι διάλογοι κινούνται μεταξύ σιωπής και διαλογικών νύξεων. Και ενδιάμεσα συμπαρατάσσονται δεκάδες σκηνές, σαν θεατρικά σκετσάκια, που απλώνονται σε όλη την υφήλιο και καταγράφουν δρώμενα ανθρώπων με μικρά ή μεγάλα τραύματα. Οι άνθρωποι αυτοί είναι ανώνυμοι και σε γενικές γραμμές δεν χαρακτηρίζονται από εθνικά ή θρησκευτικά γνωρίσματα.

Βασικά μοτίβα τα οποία επαναλαμβάνονται σε ζώνες, σε ομάδες δηλαδή διαδοχικών σκηνών, είναι η μετανάστευση, η χαλαρή κατανάλωση οινοπνεύματος, η παιδική ηλικία αλλά και τα γηρατειά κ.λπ. Κι αυτές οι ζώνες διαπερνιούνται από άξονες που περιλαμβάνουν τη βία, το σεξ, τις διαφορές τρίτου και πρώτου κόσμου, τη μοναξιά και άλλα. Νιώθει κανείς ότι παρά τους πολλούς διαλόγους οι οποίοι διεξάγονται σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης, οι άνθρωποι είναι στην ουσία κλεισμένοι στον εαυτό τους, χωρίς να κατανοούν τους άλλους και χωρίς να κατανοούνται από αυτούς. Κάθε διάλογος αναλώνεται σε φράσεις της φατικής λειτουργίας που δεν μπορούν να προχωρήσουν σε ουσιαστική αλληλοκατανόηση μεταξύ των συνδιαλεγομένων. Οι λέξεις δεν ξεφεύγουν από διευκρινίσεις, εξηγήσεις, συμπληρώσεις, προσπάθειες δηλαδή να καλυφθεί το κενό, το οποίο χάσκει αβυσσαλέο και ό,τι και να ειπωθεί είναι σαν το νερό στον πίθο των Δαναΐδων.

alt
    Ο Μισέλ Φάις
 

Ναι, ο ψυχαναλυόμενος, ο οποίος ενίοτε γίνεται και αναλυτής της ψυχαναλύτριας, μπορεί να είναι άλλο ένα προσωπείο του Μισέλ Φάις, όπως συμβαίνει και σε πολλά άλλα βιβλία του. Αλλά, από εκεί και πέρα, οι πολυάριθμοι χαρακτήρες, που παρελαύνουν στα διάφορα σκηνικά, που μιλάνε και ανταλλάσσουν τις μοναξιές τους, που ξεκινάνε από το πουθενά και καταλήγουν στο ίδιο σημείο, είναι τα ποικίλα πρόσωπα της παγκοσμιοποίησης. Όχι της παγκοσμιοποίησης των μεγάλων κεφαλαίων, της πολιτικής και του διεθνούς jet set, αλλά των απλών ανθρώπων που είναι στην ουσία Ένας. Όπου κι αν βρίσκεται η κινηματογραφική κάμερα, από το Τόκιο ώς τη Γουατεμάλα κι από το Όσλο μέχρι το Λος Άντζελες, τα φοβισμένα, άτολμα, εσωστρεφή άτομα είναι ο ίδιος Άνθρωπος, ο άνθρωπος ως έννοια που πονά, αναζητά τον άλλο αλλά συχνά βρίσκει μόνο τον εαυτό του, μιλά αλλά δεν καταλαβαίνεται, έρχεται για να φύγει, συζητά για να ακουστεί και ακούει για να μιλήσει, που είναι ο οποιοσδήποτε, οπουδήποτε, οποτεδήποτε.

Αυτό που πετυχαίνει εδώ ο Μισέλ Φάις είναι να προσδώσει ουσία στο χαοτικό μοντάζ της ετερόκλητης αποσπασματικότητας.

Αυτό που πετυχαίνει εδώ ο Μισέλ Φάις είναι να προσδώσει ουσία στο χαοτικό μοντάζ της ετερόκλητης αποσπασματικότητας. Κι αυτό το πετυχαίνει συνδυάζοντας το μερικό με το γενικό, όπου το μεν επιμέρους αποκτά νόημα όταν συνάπτεται με τα άλλα μερικά, το σύνολο δε συναρμολογείται σαν ένα τεράστιο φωτομοντάζ, στο οποίο χιλιάδες φωτογραφίες σμικρύνονται για να αποτελέσουν τις μικρές χρωματικές ποικιλίες ενός παγκομιοποιημένου σκηνικού. Το πρόσωπο της παγκοσμιοποίησης συσπάται στο ντιβάνι του ψυχαναλυτή κι αποτελείται από τις τραγικές στιγμές καθενός από μας.

Ένα τέτοιο αιρετικό κείμενο διαβάζεται με δύο τρόπους: αφενός, οι αναγνώστες στέκονται σε κάθε αφηγηματικό κομμάτι σαν μικρό διήγημα-μπονζάι, ελλειπτικό όσο και ακριβές στη λεπτομέρεια που διάλεξε ο συγγραφέας, αφετέρου βλέπουν το όλον σαν ένα τεράστιο φωτομοντάζ, όπου το μικρό χάνεται μέσα στις εντυπώσεις τις οποίες αφήνει η συνολική ματιά και η κάμερα που απομακρύνεται και χάνει μεν τις λεπτομέρειες αλλά συλλαμβάνει πανοραμικά την ανθρωπότητα. Κι αυτή είναι η σημερινή εικόνα του κόσμου… Γι’ αυτό η ποιότητα τέτοιων κειμένων εξάγεται από το έντεχνα δομημένο χάος που αποδίδει το σήμερα.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι Διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

altΑπό το πουθενά
Μισέλ Φάις
Εκδ. Πατάκη 2015
Σελ. 216, τιμή εκδότη €11,50

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΜΙΣΕΛ ΦΑΙΣ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Όσο περιμένεις να συμβεί», του Γιάννη Τσίρμπα (κριτική)

«Όσο περιμένεις να συμβεί», του Γιάννη Τσίρμπα (κριτική)

Για το βιβλίο του Γιάννη Τσίρμπα με τίτλο «Όσο περιμένεις να συμβεί» (εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου

Ο Γιάννης Τσίρμπας πρωτοε...

«Ας φύγουμε λοιπόν» του Αλέξανδρου Διαμαντή (κριτική)

«Ας φύγουμε λοιπόν» του Αλέξανδρου Διαμαντή (κριτική)

Για τη νουβέλα του Αλέξανδρου Διαμαντή «Ας φύγουμε λοιπόν», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, και «καταλήγει να εκφράζει τον θρήνο μιας γενιάς, η οποία ενηλικιώθηκε απότομα και εξίσου απότομα προσγειώθηκε». Κεντρική εικόνα: Οι Jeanne Moreau, Oskar Werner, Henri Serre στην ταινία του François Truf...

«Πλατωνικοί διάλογοι, ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι» του Χάρη Βλαβιανού (κριτική)

«Πλατωνικοί διάλογοι, ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι» του Χάρη Βλαβιανού (κριτική)

Για το βιβλίο του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι, Ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα: Men with Boxes on Head, Brunswick, GA, 2001 © Rodney Smith (1947- 2016)

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Άντρες και γυ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Τη φετινή χρονιά, ανάμεσα στους υποψηφίους για το Όσκαρ Καλύτερου Διασκευασμένου Σεναρίου βρίσκεται και ο νομπελίστας Kazuo Ishiguro, για το σενάριο της ταινίας «Αισθάνομαι ζωντανός», μια διασκευή του «Ikiru» του Akira Kurosawa. Ο συγγραφέας μίλησε για την υποψηφιότητά του σε πρόσφατη συνέντευξή του στο The Wrap. Τα...

Τιμητική διάκριση για την Άννα Πατάκη από το γαλλικό κράτος

Τιμητική διάκριση για την Άννα Πατάκη από το γαλλικό κράτος

Η εκδότρια Άννα Πατάκη τιμήθηκε από το γαλλικό κράτος με το παράσημο του Ιππότη των Γραμμάτων και των Τεχνών, για τη δράση της υπέρ της προώθησης των σύγχρονων Γάλλων συγγραφέων.

Επιμέλεια: Book Press

Τη Δευτέρα 23 Ιανουαρί...

Τρεις γάτες (διήγημα)

Τρεις γάτες (διήγημα)

Στα δύο της άρχισε να παχαίνει απότομα, έπαιρνε σχεδόν ένα κιλό τον μήνα· σαν αρνάκι που το τάιζαν για το Πάσχα. Δεν θυσιάστηκε βέβαια, αρρώστησε όμως. Τότε εκδηλώθηκε το αυτοάνοσο που την ταλαιπωρεί. Κεντρική εικόνα: Charles van den Eycken, The Jewel Box.

Της Αθηνάς Βογιατζόγλου ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ