kryfi porta art

Για το μυθιστόρημα του Αλέξη Πανσέληνου Η κρυφή πόρτα (εκδ. Μεταίχμιο).

Της Έλενας Μαρούτσου

Με τον τίτλο Η Κρυφή πόρτα εμφανίστηκε πρόσφατα στις προθήκες των βιβλιοπωλείων το τελευταίο βιβλίο του Αλέξη Πανσέληνου. Κεντρικός ήρωας και αφηγητής είναι ο Ευγένιος. Πρόκειται για έναν εξηντάρη μεταφραστή, διαζευγμένο που ζει μια ήσυχη και μοναχική ζωή στο διαμέρισμά του στη Νεάπολη Εξαρχείων. Τον παρακολουθούμε να περνά τις μέρες του αφιερωμένος στη γραφή (εκτός από τη μετάφραση με την οποία ασχολείται για βιοποριστικούς λόγους έχει στο ενεργητικό του και δύο δικά του βιβλία που δεν έλαχαν όμως της κριτικής ή γενικότερης ανταπόκρισης που θα ευχόταν) ενώ τις λίγες ελεύθερες ώρες του αναζητά τη συντροφιά δυο τριών φίλων που του δίνουν την αφορμή να παίρνει μια ανάσα από την έγκλειστη ζωή του. Ακόμα κι αυτή όμως η ανάσα μοιάζει κοφτή, οριοθετημένη από τη ρουτίνα, την κούραση αλλά και τη στενότητα μια που στο φόντο της ιστορίας του Ευγένιου βρίσκεται η οικονομική κρίση.

Σαν υπάλληλος πριν το σχόλασμα

Η κρίση βρίσκεται ποικιλοτρόπως εγκατεστημένη στη ζωή του ήρωα. Εκτός από τις οικονομικές δυσκολίες, μοιάζει να δυσκολεύεται να ανοιχτεί σε καινούργιες γνωριμίες, αμφιβάλλει αν θα μπορέσει να ξαναγράψει, να ξαναδημιουργήσει.

Για την ακρίβεια η κρίση βρίσκεται ποικιλοτρόπως εγκατεστημένη στη ζωή του ήρωα. Εκτός από τις οικονομικές δυσκολίες, μοιάζει να δυσκολεύεται να ανοιχτεί σε καινούργιες γνωριμίες, αμφιβάλλει αν θα μπορέσει να ξαναγράψει, να ξαναδημιουργήσει κι εν ολίγοις αρκείται στο να διεκπεραιώνει τη ζωή του υπεύθυνα, τακτικά, προδιαγεγραμμένα, πληκτικά, σαν κουρασμένος υπάλληλος που δεν περιμένει παρά το σχόλασμα. Επειδή όμως το σχόλασμα, με υπαρξιακούς όρους, είναι ο θάνατος, ο Ευγένιος λίγο πριν τη δύση της ζωής του, εκεί στο κατώφλι της τρίτης ηλικίας βιώνει ένα είδος ζωντανού θανάτου, έναν λήθαργο των αισθήσεων, ένα αποκοίμισμα της ύπαρξης που μπορεί μεν να μην του προσφέρει κάποια εκρηκτική χαρά όμως τον νανουρίζει με ασφάλεια, προστατεύοντάς τον από οτιδήποτε θα μπορούσε να κλυδωνίσει την ήρεμη ζωή του, να επιφέρει κάποια ρωγμή στο ελαφρώς αποπνικτικό αλλά σίγουρα στέρεο σύμπαν του.

Πλημμελή οχυρωματικά έργα

Μπορεί όμως το σύμπαν μας να είναι ποτέ 100% στέρεο, πλήρως προφυλαγμένο και αδιάτρητο; Αυτό το ερώτημα μοιάζει να ελλοχεύει πίσω από την εξέλιξη της πλοκής σε αυτό το μυθιστόρημα και πολύ σύντομα ο συγγραφέας θα δημιουργήσει, με ένα ευφυές δραματουργικά εύρημα, τις προϋποθέσεις για να απαντηθεί. Το εύρημα αυτό είναι η «κρυφή πόρτα»: Το διαμέρισμα όπου ζει ο Ευγένιος χωρίζεται στα δύο από «μια πόρτα από διπλό κόντρα πλακέ, χωρίς κούφωμα». Στην πραγματικότητα επρόκειτο για δύο διαμερίσματα ξεχωριστά, που κάποτε στο ένα έμενε η μητέρα του. Όταν ο Ευγένιος χώρισε από τη γυναίκα του και πήγε να μείνει ξανά με τη μαμά του, η τελευταία αγόρασε και το διπλανό διαμέρισμα ώστε να μένει εκεί ο γιος της∙ άνοιξε όμως στον ενδιάμεσο τοίχο μια πόρτα ώστε τα διαμερίσματα να επικοινωνούν σε ένα καθεστώς ημιανεξαρτησίας. Με την έναρξη όμως της πλοκής, βρίσκουμε τον Ευγένιο μόνο του να έχει απλωθεί πια στο μεγάλο διαμέρισμα, καθώς η μητέρα του έχει πεθάνει. Και δεν περνούν πολλές σελίδες μέχρι ο ήρωας να πάρει την εξής απόφαση: το μισό διαμέρισμα, αυτό που κάποτε ανήκε στη μητέρα του θα το νοίκιαζε. Με βαριά καρδιά, καθώς και μόνον η ιδέα της αλλαγής και της εισβολής ενός ξένου πρόσωπου στον χώρο του τον ταράζει, κολλάει στην είσοδο ένα ενοικιαστήριο και αρχίζουν οι υποψήφιοι να του χτυπούν το κουδούνι.

alt
   Ο Αλέξης Πανσέληνος
 

Η ποθητή ρήξη της μακάριας ηρεμίας

Ο Ρολάν Μπαρτ στα Αποσπάσματα του ερωτικού λόγου λέει πως «ο Βέρθερος μας περιγράφει μάλλον δια μακρών την ανούσια ζωή που περνά στο Βαλχάιμ προτού συναντήσει την Καρλότα: διόλου κοσμικότητα ή διασκέδαση, μόνο η ανάγνωση του Ομήρου, ένα είδος καθημερινού λικνίσματος, κάπως κενό, πεζό […] Αυτή η "εξαίσια γαλήνη" δεν είναι παρά μια αναμονή – ένας πόθος: ποτέ δεν πέφτω στα δίχτυα του έρωτα εφόσον προηγουμένως δεν το έχω ποθήσει». Το κενό μέσα στο οποίο κυλά η ζωή του Ευγένιου, μπορούμε να πούμε, πως εγκυμονεί συνειδητά ή ασυνείδητα την εμφάνιση «από το πουθενά» της ύπαρξης εκείνης η οποία θα το γεμίσει. Ο Ευγένιος θα ερωτευθεί λοιπόν κεραυνοβόλα κι η πόρτα που όλο λέει να ασφαλίσει με κάποιο έπιπλο ώστε να έχουν τόσο η νοικάρισσα όσο και αυτός την απαιτούμενη ιδιωτικότητα και ασφάλεια, όχι μόνο παραμένει ξεκλείδωτη αλλά ανοίγει όλο και πιο συχνά, όλο και πιο διάπλατα, διαρρηγνύοντας ανεπιστρεπτί το κουκούλι μέσα στο οποίο ζούσε τόσο καιρό ο ήρωας.

Τις συνέπειες αυτής της «εισβολής του Άλλου» δεν θα σας τις αποκαλύψω. Σίγουρα μεγάλο μέρος του ενδιαφέροντος του βιβλίου βρίσκεται στη σφιχτοδεμένη πλοκή, το γοργό ρυθμό με τις συνεχείς ανατροπές και είναι κρίμα να σας αφαιρέσω την απόλαυση που προορίζει για τον αναγνώστη ο συγγραφέας. Ένα ακόμα πλεονέκτημα βρίσκεται πιστεύω στο πλάσιμο του χαρακτήρα του Ευγένιου, τον οποίο ο τριτοπρόσωπος αφηγητής παρακολουθεί από κοντά, κοιτάζει μέσα από τα μάτια του, συμπάσχει, κρατά όμως και την απόσταση που χρειάζεται για να προσθέσει όπου χρειάζεται και μικρές αλλά ευδιάκριτες πινελιές ειρωνείας.

Κρυφή πόρτα σε καλοχτισμένο ρεαλιστικό τοίχο

Παρόλο που το θέμα της «κρυφής πόρτας» διαθέτει από μόνο του αρκετά επίπεδα ανάγνωσης ο συγγραφέας κρατά την αφήγηση αρκετά προσγειωμένη, οδηγώντας τον αναγνώστη σε βατά κι αναγνωρίσιμα μονοπάτια.

Σε αυτό το σημείο θα ήθελα να επισημάνω πως παρόλο που το θέμα της «κρυφής πόρτας» διαθέτει από μόνο του αρκετά επίπεδα ανάγνωσης (αν το σπίτι συμβολίζει επί παραδείγματι τον εαυτό, όπως στα όνειρα, η πόρτα θα μπορούσε να έχει ευκρινείς γενετήσιες αναφορές) ο συγγραφέας κρατά την αφήγηση αρκετά προσγειωμένη, οδηγώντας τον αναγνώστη σε βατά κι αναγνωρίσιμα μονοπάτια. Σε αυτό βοηθάει το σκηνικό που είναι εξαιρετικά ρεαλιστικό. Δίνονται ονόματα οδών, ονόματα καφενείων, φούρνων, εστιατορίων, όλων αναγνωρίσιμων, δημιουργώντας στον αναγνώστη την αίσθηση του οικείου, αίσθηση που επιτείνεται με την αναφορά σε συγκεκριμένα γεγονότα, συρράξεις, ειδήσεις που σκοπό κι αυτές έχουν να τοποθετήσουν με ασφάλεια τα τεκταινόμενα όχι μόνο στον χώρο αλλά και στο χρόνο.

Πρόκειται αναμφισβήτητα για ένα μυθιστόρημα καλογραμμένο (θα το κατέτασσα μάλλον στην κατηγορία της νουβέλας, όχι μόνο λόγω μεγέθους αλλά και περιεχομένου) που κρατάει αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη μέχρι τέλους. Παρόλο που θα με είλκυε ίσως μια πιο «καφκική», αλληγορική ή ψυχαναλυτική προσέγγιση αυτού του πολύ ενδιαφέροντος υλικού, σίγουρα καθένας μπορεί να προβεί στην δική του ανάγνωση, εστιάζοντας στο επίπεδο που ταιριάζει στις δικές του προτιμήσεις και αναφορές.

* Η ΕΛΕΝΑ ΜΑΡΟΥΤΣΟΥ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός.

altΗ κρυφή πόρτα
Αλέξης Πανσέληνος
Μεταίχμιο 2016
Σελ. 184, τιμή εκδότη €11,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΑΛΕΞΗ ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΥ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Θηριόμορφοι, της Έλενας Μαρούτσου

Θηριόμορφοι, της Έλενας Μαρούτσου

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Μαρούτσου «Θηριόμορφοι» (εκδ. Πόλις).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Όταν πρωτογνώρισα την Έλενα Μαρούτσου, το 2008, είχε δύο βιβλία στο ενεργητικό της, που είχαν περάσει μάλλον απαρατήρητα, κι είχε μόλις εκδώσει το Μεταξύ...

Διηγήματα, της Ρέας Γαλανάκη – μύθοι και πραγματικότητα

Διηγήματα, της Ρέας Γαλανάκη – μύθοι και πραγματικότητα

Για τη συλλογή «Διηγήματα» της Ρέας Γαλανάκη (εκδ. Καστανιώτη).

Της Διώνης Δημητριάδου

«Κάθε μυθοπλασία μπορεί και να μην είναι παρά η αγωνιώδης αναζήτηση μιας άλλης εκδοχής της –ιστορικής ή μη– “πραγματικότητας”, μια απάντηση...

Κλέφτες και αστυνόμοι, της Ευσταθίας Δήμου

Κλέφτες και αστυνόμοι, της Ευσταθίας Δήμου

Για τη συλλογή διηγημάτων της Ευσταθίας Δήμου «Κλέφτες και αστυνόμοι» (εκδ. Γκοβόστη).

Του Μάριου Μιχαηλίδη

Η παρουσία της φιλολόγου και συγγραφέα Έφης Δήμου στα λογοτεχνικά πράγματα του τόπου αριθμεί μέχρι σήμερα τρεις ποι...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μαρία Γιαγιάννου: «Το μέλος φάντασμα»

Μαρία Γιαγιάννου: «Το μέλος φάντασμα»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Μαρία Γιαγιάννου «Το μέλος φάντασμα», που κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μελάνι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Περπατούσε προς το οίκημα με βήμα χαλαρό αλλά, όταν διαπίστωσε ότι δεν πλησία...

Σωστό αίμα, της Φραντσέσκα Μελάντρι – τοιχογραφία μιας αμαρτωλής Ιταλίας

Σωστό αίμα, της Φραντσέσκα Μελάντρι – τοιχογραφία μιας αμαρτωλής Ιταλίας

Για το μυθιστόρημα της Φραντσέσκα Μελάντρι «Σωστό αίμα» (μτφρ. Άμπυ Ραΐκου, εκδ. Καστανιώτη).

Του Γιώργου Σιακαντάρη

Η σύγχρονη ιταλική λογοτεχνία δεν σταματά να μας εκπλήσσει θετικά. Οι Ιταλοί και κυρίως οι Ιταλίδες μυθι...

Βιβλία του φθινοπώρου ή τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Βιβλία του φθινοπώρου ή τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Επιλογή από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, δοκιμίων και βιογραφιών.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Με σκεπτικισμό αλλα και συγκρατημένη αισιοδοξία κινούνται οι περισσότεροι από τους εκδοτικούς οίκους ενόψει ενός χ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Μαρία Γιαγιάννου: «Το μέλος φάντασμα»

Μαρία Γιαγιάννου: «Το μέλος φάντασμα»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Μαρία Γιαγιάννου «Το μέλος φάντασμα», που κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μελάνι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Περπατούσε προς το οίκημα με βήμα χαλαρό αλλά, όταν διαπίστωσε ότι δεν πλησία...

Marilynne Robinson: «Στο σπίτι»

Marilynne Robinson: «Στο σπίτι»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Marilynne Robinson «Στο σπίτι» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), που κυκλοφορεί στις 24 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Γκλόρι πήρε τον Τζακ επάνω στο δωμάτιο που είχε ετοιμά...

Βάσια Τζανακάρη: «Αδελφικό»

Βάσια Τζανακάρη: «Αδελφικό»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Βάσιας Τζανακάρη «Αδελφικό», που κυκλοφορεί στις 24 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΜΑΡΩ

Το μωρό γκρίνιαζε σε όλη τη διαδρομή. Τόσο που το μι...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Βιβλία του φθινοπώρου ή τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Βιβλία του φθινοπώρου ή τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Επιλογή από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, δοκιμίων και βιογραφιών.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Με σκεπτικισμό αλλα και συγκρατημένη αισιοδοξία κινούνται οι περισσότεροι από τους εκδοτικούς οίκους ενόψει ενός χ...

Εννέα συγγραφείς, εννέα αγαπημένα βιβλία

Εννέα συγγραφείς, εννέα αγαπημένα βιβλία

Ιάκωβος Ανυφαντάκης, Δήμητρα Λουκά, Μάκης Μαλαφέκας, Βαγγέλης Μπέκας, Ιωάννα Ντούμπρου, Κατερίνα Παπαντωνίου, Γιώργος Παυλόπουλος, Γιώργος Πετράκης, Βάσια Τζανακάρη. Εννέα νέοι συγγραφείς μοιράζονται μαζί μας σκέψεις τους για ένα βιβλίο που διάβασαν τον Αύγουστο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

Τα καλύτερα μυθιστορήματα της δεκαετίας στην αγγλόφωνη πεζογραφία

Τα καλύτερα μυθιστορήματα της δεκαετίας στην αγγλόφωνη πεζογραφία

Αυτά είναι τα είκοσι (20) καλύτερα μυθιστορήματα που γράφτηκαν και εκδόθηκαν στα αγγλικά την τελευταία δεκαετία (2010-2019), σύμφωνα με τη συντακτική ομάδα του έγκριτου αμερικανικού ιστότοπου για τα βιβλία και τον πολιτισμό Literary Hub. 

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

27 Σεπτεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Βιβλία του φθινοπώρου ή τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Επιλογή από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, δοκιμίων και βιογραφιών. Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ