kryfi porta art

Για το μυθιστόρημα του Αλέξη Πανσέληνου Η κρυφή πόρτα (εκδ. Μεταίχμιο).

Της Έλενας Μαρούτσου

Με τον τίτλο Η Κρυφή πόρτα εμφανίστηκε πρόσφατα στις προθήκες των βιβλιοπωλείων το τελευταίο βιβλίο του Αλέξη Πανσέληνου. Κεντρικός ήρωας και αφηγητής είναι ο Ευγένιος. Πρόκειται για έναν εξηντάρη μεταφραστή, διαζευγμένο που ζει μια ήσυχη και μοναχική ζωή στο διαμέρισμά του στη Νεάπολη Εξαρχείων. Τον παρακολουθούμε να περνά τις μέρες του αφιερωμένος στη γραφή (εκτός από τη μετάφραση με την οποία ασχολείται για βιοποριστικούς λόγους έχει στο ενεργητικό του και δύο δικά του βιβλία που δεν έλαχαν όμως της κριτικής ή γενικότερης ανταπόκρισης που θα ευχόταν) ενώ τις λίγες ελεύθερες ώρες του αναζητά τη συντροφιά δυο τριών φίλων που του δίνουν την αφορμή να παίρνει μια ανάσα από την έγκλειστη ζωή του. Ακόμα κι αυτή όμως η ανάσα μοιάζει κοφτή, οριοθετημένη από τη ρουτίνα, την κούραση αλλά και τη στενότητα μια που στο φόντο της ιστορίας του Ευγένιου βρίσκεται η οικονομική κρίση.

Σαν υπάλληλος πριν το σχόλασμα

Η κρίση βρίσκεται ποικιλοτρόπως εγκατεστημένη στη ζωή του ήρωα. Εκτός από τις οικονομικές δυσκολίες, μοιάζει να δυσκολεύεται να ανοιχτεί σε καινούργιες γνωριμίες, αμφιβάλλει αν θα μπορέσει να ξαναγράψει, να ξαναδημιουργήσει.

Για την ακρίβεια η κρίση βρίσκεται ποικιλοτρόπως εγκατεστημένη στη ζωή του ήρωα. Εκτός από τις οικονομικές δυσκολίες, μοιάζει να δυσκολεύεται να ανοιχτεί σε καινούργιες γνωριμίες, αμφιβάλλει αν θα μπορέσει να ξαναγράψει, να ξαναδημιουργήσει κι εν ολίγοις αρκείται στο να διεκπεραιώνει τη ζωή του υπεύθυνα, τακτικά, προδιαγεγραμμένα, πληκτικά, σαν κουρασμένος υπάλληλος που δεν περιμένει παρά το σχόλασμα. Επειδή όμως το σχόλασμα, με υπαρξιακούς όρους, είναι ο θάνατος, ο Ευγένιος λίγο πριν τη δύση της ζωής του, εκεί στο κατώφλι της τρίτης ηλικίας βιώνει ένα είδος ζωντανού θανάτου, έναν λήθαργο των αισθήσεων, ένα αποκοίμισμα της ύπαρξης που μπορεί μεν να μην του προσφέρει κάποια εκρηκτική χαρά όμως τον νανουρίζει με ασφάλεια, προστατεύοντάς τον από οτιδήποτε θα μπορούσε να κλυδωνίσει την ήρεμη ζωή του, να επιφέρει κάποια ρωγμή στο ελαφρώς αποπνικτικό αλλά σίγουρα στέρεο σύμπαν του.

Πλημμελή οχυρωματικά έργα

Μπορεί όμως το σύμπαν μας να είναι ποτέ 100% στέρεο, πλήρως προφυλαγμένο και αδιάτρητο; Αυτό το ερώτημα μοιάζει να ελλοχεύει πίσω από την εξέλιξη της πλοκής σε αυτό το μυθιστόρημα και πολύ σύντομα ο συγγραφέας θα δημιουργήσει, με ένα ευφυές δραματουργικά εύρημα, τις προϋποθέσεις για να απαντηθεί. Το εύρημα αυτό είναι η «κρυφή πόρτα»: Το διαμέρισμα όπου ζει ο Ευγένιος χωρίζεται στα δύο από «μια πόρτα από διπλό κόντρα πλακέ, χωρίς κούφωμα». Στην πραγματικότητα επρόκειτο για δύο διαμερίσματα ξεχωριστά, που κάποτε στο ένα έμενε η μητέρα του. Όταν ο Ευγένιος χώρισε από τη γυναίκα του και πήγε να μείνει ξανά με τη μαμά του, η τελευταία αγόρασε και το διπλανό διαμέρισμα ώστε να μένει εκεί ο γιος της∙ άνοιξε όμως στον ενδιάμεσο τοίχο μια πόρτα ώστε τα διαμερίσματα να επικοινωνούν σε ένα καθεστώς ημιανεξαρτησίας. Με την έναρξη όμως της πλοκής, βρίσκουμε τον Ευγένιο μόνο του να έχει απλωθεί πια στο μεγάλο διαμέρισμα, καθώς η μητέρα του έχει πεθάνει. Και δεν περνούν πολλές σελίδες μέχρι ο ήρωας να πάρει την εξής απόφαση: το μισό διαμέρισμα, αυτό που κάποτε ανήκε στη μητέρα του θα το νοίκιαζε. Με βαριά καρδιά, καθώς και μόνον η ιδέα της αλλαγής και της εισβολής ενός ξένου πρόσωπου στον χώρο του τον ταράζει, κολλάει στην είσοδο ένα ενοικιαστήριο και αρχίζουν οι υποψήφιοι να του χτυπούν το κουδούνι.

alt
   Ο Αλέξης Πανσέληνος
 

Η ποθητή ρήξη της μακάριας ηρεμίας

Ο Ρολάν Μπαρτ στα Αποσπάσματα του ερωτικού λόγου λέει πως «ο Βέρθερος μας περιγράφει μάλλον δια μακρών την ανούσια ζωή που περνά στο Βαλχάιμ προτού συναντήσει την Καρλότα: διόλου κοσμικότητα ή διασκέδαση, μόνο η ανάγνωση του Ομήρου, ένα είδος καθημερινού λικνίσματος, κάπως κενό, πεζό […] Αυτή η "εξαίσια γαλήνη" δεν είναι παρά μια αναμονή – ένας πόθος: ποτέ δεν πέφτω στα δίχτυα του έρωτα εφόσον προηγουμένως δεν το έχω ποθήσει». Το κενό μέσα στο οποίο κυλά η ζωή του Ευγένιου, μπορούμε να πούμε, πως εγκυμονεί συνειδητά ή ασυνείδητα την εμφάνιση «από το πουθενά» της ύπαρξης εκείνης η οποία θα το γεμίσει. Ο Ευγένιος θα ερωτευθεί λοιπόν κεραυνοβόλα κι η πόρτα που όλο λέει να ασφαλίσει με κάποιο έπιπλο ώστε να έχουν τόσο η νοικάρισσα όσο και αυτός την απαιτούμενη ιδιωτικότητα και ασφάλεια, όχι μόνο παραμένει ξεκλείδωτη αλλά ανοίγει όλο και πιο συχνά, όλο και πιο διάπλατα, διαρρηγνύοντας ανεπιστρεπτί το κουκούλι μέσα στο οποίο ζούσε τόσο καιρό ο ήρωας.

Τις συνέπειες αυτής της «εισβολής του Άλλου» δεν θα σας τις αποκαλύψω. Σίγουρα μεγάλο μέρος του ενδιαφέροντος του βιβλίου βρίσκεται στη σφιχτοδεμένη πλοκή, το γοργό ρυθμό με τις συνεχείς ανατροπές και είναι κρίμα να σας αφαιρέσω την απόλαυση που προορίζει για τον αναγνώστη ο συγγραφέας. Ένα ακόμα πλεονέκτημα βρίσκεται πιστεύω στο πλάσιμο του χαρακτήρα του Ευγένιου, τον οποίο ο τριτοπρόσωπος αφηγητής παρακολουθεί από κοντά, κοιτάζει μέσα από τα μάτια του, συμπάσχει, κρατά όμως και την απόσταση που χρειάζεται για να προσθέσει όπου χρειάζεται και μικρές αλλά ευδιάκριτες πινελιές ειρωνείας.

Κρυφή πόρτα σε καλοχτισμένο ρεαλιστικό τοίχο

Παρόλο που το θέμα της «κρυφής πόρτας» διαθέτει από μόνο του αρκετά επίπεδα ανάγνωσης ο συγγραφέας κρατά την αφήγηση αρκετά προσγειωμένη, οδηγώντας τον αναγνώστη σε βατά κι αναγνωρίσιμα μονοπάτια.

Σε αυτό το σημείο θα ήθελα να επισημάνω πως παρόλο που το θέμα της «κρυφής πόρτας» διαθέτει από μόνο του αρκετά επίπεδα ανάγνωσης (αν το σπίτι συμβολίζει επί παραδείγματι τον εαυτό, όπως στα όνειρα, η πόρτα θα μπορούσε να έχει ευκρινείς γενετήσιες αναφορές) ο συγγραφέας κρατά την αφήγηση αρκετά προσγειωμένη, οδηγώντας τον αναγνώστη σε βατά κι αναγνωρίσιμα μονοπάτια. Σε αυτό βοηθάει το σκηνικό που είναι εξαιρετικά ρεαλιστικό. Δίνονται ονόματα οδών, ονόματα καφενείων, φούρνων, εστιατορίων, όλων αναγνωρίσιμων, δημιουργώντας στον αναγνώστη την αίσθηση του οικείου, αίσθηση που επιτείνεται με την αναφορά σε συγκεκριμένα γεγονότα, συρράξεις, ειδήσεις που σκοπό κι αυτές έχουν να τοποθετήσουν με ασφάλεια τα τεκταινόμενα όχι μόνο στον χώρο αλλά και στο χρόνο.

Πρόκειται αναμφισβήτητα για ένα μυθιστόρημα καλογραμμένο (θα το κατέτασσα μάλλον στην κατηγορία της νουβέλας, όχι μόνο λόγω μεγέθους αλλά και περιεχομένου) που κρατάει αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη μέχρι τέλους. Παρόλο που θα με είλκυε ίσως μια πιο «καφκική», αλληγορική ή ψυχαναλυτική προσέγγιση αυτού του πολύ ενδιαφέροντος υλικού, σίγουρα καθένας μπορεί να προβεί στην δική του ανάγνωση, εστιάζοντας στο επίπεδο που ταιριάζει στις δικές του προτιμήσεις και αναφορές.

* Η ΕΛΕΝΑ ΜΑΡΟΥΤΣΟΥ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός.

altΗ κρυφή πόρτα
Αλέξης Πανσέληνος
Μεταίχμιο 2016
Σελ. 184, τιμή εκδότη €11,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΑΛΕΞΗ ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΥ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Δημητρίου «Ουρανός απ’ άλλους τόπους» (εκδ. Πατάκη). Οικογενειακή φωτογραφία: Άγνωστος δημιουργός  © Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Έχετε δει χειροποίητους σεμέδες...

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

5 λεπτά με τον Γρηγόρη Καλαϊτζή

5 λεπτά με τον Γρηγόρη Καλαϊτζή

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Γρηγόρης Καλαϊτζής με αφορμή το δίτομο βιβλίο του «fiction black - 3 Iστορίες».

Επιμέλεια: Book Press

Πώς ξεκινήσατε να γράφετε το βιβλίο σας; Θυμάστε το αρχικό ερέθισμα; ...

Θέατρο στη Στέγη: Ο ελληνικός «Παράδεισος» της Κατερίνας Γιαννοπούλου

Θέατρο στη Στέγη: Ο ελληνικός «Παράδεισος» της Κατερίνας Γιαννοπούλου

Η παράσταση «Παράδεισος» του Αυστριακού συγγραφέα Thomas Köck, σε σκηνοθεσία Κατερίνας Γιαννοπούλου, θα παρουσιαστεί στη Μικρή Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση από 29 Οκτωβρίου μέχρι και 7 Νοεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Κατ...

Ο Φραντς Κάφκα στο εργαστήρι του Αλέξανδρου Κυπριώτη

Ο Φραντς Κάφκα στο εργαστήρι του Αλέξανδρου Κυπριώτη

Μεταφραστές και επιμελητές αποκαλύπτουν τις διαδρομές μέσα από τις οποίες προσέγγισαν τη γλώσσα, το ύφος ή και την οικονομία ενός βιβλίου και μοιράζονται μαζί μας τα μυστικά του εργαστηρίου τους. Φιλοξενούμενος, ο μεταφραστής Αλέξανδρος Κυπριώτης, με αφορμή τη δίγλωσση έκδοση του αφηγήματος του Franz Kafka «Ο Μπλούμ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ