kryfi porta art

Για το μυθιστόρημα του Αλέξη Πανσέληνου Η κρυφή πόρτα (εκδ. Μεταίχμιο).

Της Έλενας Μαρούτσου

Με τον τίτλο Η Κρυφή πόρτα εμφανίστηκε πρόσφατα στις προθήκες των βιβλιοπωλείων το τελευταίο βιβλίο του Αλέξη Πανσέληνου. Κεντρικός ήρωας και αφηγητής είναι ο Ευγένιος. Πρόκειται για έναν εξηντάρη μεταφραστή, διαζευγμένο που ζει μια ήσυχη και μοναχική ζωή στο διαμέρισμά του στη Νεάπολη Εξαρχείων. Τον παρακολουθούμε να περνά τις μέρες του αφιερωμένος στη γραφή (εκτός από τη μετάφραση με την οποία ασχολείται για βιοποριστικούς λόγους έχει στο ενεργητικό του και δύο δικά του βιβλία που δεν έλαχαν όμως της κριτικής ή γενικότερης ανταπόκρισης που θα ευχόταν) ενώ τις λίγες ελεύθερες ώρες του αναζητά τη συντροφιά δυο τριών φίλων που του δίνουν την αφορμή να παίρνει μια ανάσα από την έγκλειστη ζωή του. Ακόμα κι αυτή όμως η ανάσα μοιάζει κοφτή, οριοθετημένη από τη ρουτίνα, την κούραση αλλά και τη στενότητα μια που στο φόντο της ιστορίας του Ευγένιου βρίσκεται η οικονομική κρίση.

Σαν υπάλληλος πριν το σχόλασμα

Η κρίση βρίσκεται ποικιλοτρόπως εγκατεστημένη στη ζωή του ήρωα. Εκτός από τις οικονομικές δυσκολίες, μοιάζει να δυσκολεύεται να ανοιχτεί σε καινούργιες γνωριμίες, αμφιβάλλει αν θα μπορέσει να ξαναγράψει, να ξαναδημιουργήσει.

Για την ακρίβεια η κρίση βρίσκεται ποικιλοτρόπως εγκατεστημένη στη ζωή του ήρωα. Εκτός από τις οικονομικές δυσκολίες, μοιάζει να δυσκολεύεται να ανοιχτεί σε καινούργιες γνωριμίες, αμφιβάλλει αν θα μπορέσει να ξαναγράψει, να ξαναδημιουργήσει κι εν ολίγοις αρκείται στο να διεκπεραιώνει τη ζωή του υπεύθυνα, τακτικά, προδιαγεγραμμένα, πληκτικά, σαν κουρασμένος υπάλληλος που δεν περιμένει παρά το σχόλασμα. Επειδή όμως το σχόλασμα, με υπαρξιακούς όρους, είναι ο θάνατος, ο Ευγένιος λίγο πριν τη δύση της ζωής του, εκεί στο κατώφλι της τρίτης ηλικίας βιώνει ένα είδος ζωντανού θανάτου, έναν λήθαργο των αισθήσεων, ένα αποκοίμισμα της ύπαρξης που μπορεί μεν να μην του προσφέρει κάποια εκρηκτική χαρά όμως τον νανουρίζει με ασφάλεια, προστατεύοντάς τον από οτιδήποτε θα μπορούσε να κλυδωνίσει την ήρεμη ζωή του, να επιφέρει κάποια ρωγμή στο ελαφρώς αποπνικτικό αλλά σίγουρα στέρεο σύμπαν του.

Πλημμελή οχυρωματικά έργα

Μπορεί όμως το σύμπαν μας να είναι ποτέ 100% στέρεο, πλήρως προφυλαγμένο και αδιάτρητο; Αυτό το ερώτημα μοιάζει να ελλοχεύει πίσω από την εξέλιξη της πλοκής σε αυτό το μυθιστόρημα και πολύ σύντομα ο συγγραφέας θα δημιουργήσει, με ένα ευφυές δραματουργικά εύρημα, τις προϋποθέσεις για να απαντηθεί. Το εύρημα αυτό είναι η «κρυφή πόρτα»: Το διαμέρισμα όπου ζει ο Ευγένιος χωρίζεται στα δύο από «μια πόρτα από διπλό κόντρα πλακέ, χωρίς κούφωμα». Στην πραγματικότητα επρόκειτο για δύο διαμερίσματα ξεχωριστά, που κάποτε στο ένα έμενε η μητέρα του. Όταν ο Ευγένιος χώρισε από τη γυναίκα του και πήγε να μείνει ξανά με τη μαμά του, η τελευταία αγόρασε και το διπλανό διαμέρισμα ώστε να μένει εκεί ο γιος της∙ άνοιξε όμως στον ενδιάμεσο τοίχο μια πόρτα ώστε τα διαμερίσματα να επικοινωνούν σε ένα καθεστώς ημιανεξαρτησίας. Με την έναρξη όμως της πλοκής, βρίσκουμε τον Ευγένιο μόνο του να έχει απλωθεί πια στο μεγάλο διαμέρισμα, καθώς η μητέρα του έχει πεθάνει. Και δεν περνούν πολλές σελίδες μέχρι ο ήρωας να πάρει την εξής απόφαση: το μισό διαμέρισμα, αυτό που κάποτε ανήκε στη μητέρα του θα το νοίκιαζε. Με βαριά καρδιά, καθώς και μόνον η ιδέα της αλλαγής και της εισβολής ενός ξένου πρόσωπου στον χώρο του τον ταράζει, κολλάει στην είσοδο ένα ενοικιαστήριο και αρχίζουν οι υποψήφιοι να του χτυπούν το κουδούνι.

alt
   Ο Αλέξης Πανσέληνος
 

Η ποθητή ρήξη της μακάριας ηρεμίας

Ο Ρολάν Μπαρτ στα Αποσπάσματα του ερωτικού λόγου λέει πως «ο Βέρθερος μας περιγράφει μάλλον δια μακρών την ανούσια ζωή που περνά στο Βαλχάιμ προτού συναντήσει την Καρλότα: διόλου κοσμικότητα ή διασκέδαση, μόνο η ανάγνωση του Ομήρου, ένα είδος καθημερινού λικνίσματος, κάπως κενό, πεζό […] Αυτή η "εξαίσια γαλήνη" δεν είναι παρά μια αναμονή – ένας πόθος: ποτέ δεν πέφτω στα δίχτυα του έρωτα εφόσον προηγουμένως δεν το έχω ποθήσει». Το κενό μέσα στο οποίο κυλά η ζωή του Ευγένιου, μπορούμε να πούμε, πως εγκυμονεί συνειδητά ή ασυνείδητα την εμφάνιση «από το πουθενά» της ύπαρξης εκείνης η οποία θα το γεμίσει. Ο Ευγένιος θα ερωτευθεί λοιπόν κεραυνοβόλα κι η πόρτα που όλο λέει να ασφαλίσει με κάποιο έπιπλο ώστε να έχουν τόσο η νοικάρισσα όσο και αυτός την απαιτούμενη ιδιωτικότητα και ασφάλεια, όχι μόνο παραμένει ξεκλείδωτη αλλά ανοίγει όλο και πιο συχνά, όλο και πιο διάπλατα, διαρρηγνύοντας ανεπιστρεπτί το κουκούλι μέσα στο οποίο ζούσε τόσο καιρό ο ήρωας.

Τις συνέπειες αυτής της «εισβολής του Άλλου» δεν θα σας τις αποκαλύψω. Σίγουρα μεγάλο μέρος του ενδιαφέροντος του βιβλίου βρίσκεται στη σφιχτοδεμένη πλοκή, το γοργό ρυθμό με τις συνεχείς ανατροπές και είναι κρίμα να σας αφαιρέσω την απόλαυση που προορίζει για τον αναγνώστη ο συγγραφέας. Ένα ακόμα πλεονέκτημα βρίσκεται πιστεύω στο πλάσιμο του χαρακτήρα του Ευγένιου, τον οποίο ο τριτοπρόσωπος αφηγητής παρακολουθεί από κοντά, κοιτάζει μέσα από τα μάτια του, συμπάσχει, κρατά όμως και την απόσταση που χρειάζεται για να προσθέσει όπου χρειάζεται και μικρές αλλά ευδιάκριτες πινελιές ειρωνείας.

Κρυφή πόρτα σε καλοχτισμένο ρεαλιστικό τοίχο

Παρόλο που το θέμα της «κρυφής πόρτας» διαθέτει από μόνο του αρκετά επίπεδα ανάγνωσης ο συγγραφέας κρατά την αφήγηση αρκετά προσγειωμένη, οδηγώντας τον αναγνώστη σε βατά κι αναγνωρίσιμα μονοπάτια.

Σε αυτό το σημείο θα ήθελα να επισημάνω πως παρόλο που το θέμα της «κρυφής πόρτας» διαθέτει από μόνο του αρκετά επίπεδα ανάγνωσης (αν το σπίτι συμβολίζει επί παραδείγματι τον εαυτό, όπως στα όνειρα, η πόρτα θα μπορούσε να έχει ευκρινείς γενετήσιες αναφορές) ο συγγραφέας κρατά την αφήγηση αρκετά προσγειωμένη, οδηγώντας τον αναγνώστη σε βατά κι αναγνωρίσιμα μονοπάτια. Σε αυτό βοηθάει το σκηνικό που είναι εξαιρετικά ρεαλιστικό. Δίνονται ονόματα οδών, ονόματα καφενείων, φούρνων, εστιατορίων, όλων αναγνωρίσιμων, δημιουργώντας στον αναγνώστη την αίσθηση του οικείου, αίσθηση που επιτείνεται με την αναφορά σε συγκεκριμένα γεγονότα, συρράξεις, ειδήσεις που σκοπό κι αυτές έχουν να τοποθετήσουν με ασφάλεια τα τεκταινόμενα όχι μόνο στον χώρο αλλά και στο χρόνο.

Πρόκειται αναμφισβήτητα για ένα μυθιστόρημα καλογραμμένο (θα το κατέτασσα μάλλον στην κατηγορία της νουβέλας, όχι μόνο λόγω μεγέθους αλλά και περιεχομένου) που κρατάει αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη μέχρι τέλους. Παρόλο που θα με είλκυε ίσως μια πιο «καφκική», αλληγορική ή ψυχαναλυτική προσέγγιση αυτού του πολύ ενδιαφέροντος υλικού, σίγουρα καθένας μπορεί να προβεί στην δική του ανάγνωση, εστιάζοντας στο επίπεδο που ταιριάζει στις δικές του προτιμήσεις και αναφορές.

* Η ΕΛΕΝΑ ΜΑΡΟΥΤΣΟΥ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός.

altΗ κρυφή πόρτα
Αλέξης Πανσέληνος
Μεταίχμιο 2016
Σελ. 184, τιμή εκδότη €11,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΑΛΕΞΗ ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΥ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Αυτός που έτρωγε όλο το γλυκό του» του Τηλέμαχου Τσαρδάκα (κριτική) – ανατρέχοντας σε κοινές παραστάσεις του ελληνικού συλλογικού ασυνείδητου

«Αυτός που έτρωγε όλο το γλυκό του» του Τηλέμαχου Τσαρδάκα (κριτική) – ανατρέχοντας σε κοινές παραστάσεις του ελληνικού συλλογικού ασυνείδητου

Για τη συλλλογή διηγημάτων του Τηλέμαχου Τσαρδάκα «Αυτός που έτρωγε όλο το γλυκό του» (εκδ. Σοκόλη).

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

H συλλογή διηγημάτων του Τηλέμαχου Τσαρδάκα ...

«Η μνήμη του πάγου» της Ιωάννας Μπουραζοπούλου – Η βαλκανική ιστορία και γεωγραφία με νέο βλέμμα

«Η μνήμη του πάγου» της Ιωάννας Μπουραζοπούλου – Η βαλκανική ιστορία και γεωγραφία με νέο βλέμμα

Για το μυθιστόρημα της Ιωάννας Μπουραζοπούλου «Η μνήμη του πάγου» (εκδ. Καστανιώτη).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Τώρα που ολοκληρώθηκε ευδοκίμως η τριλογία «Ο Δράκος της Πρέσπας» της Ιωάννας Μπουραζοπούλου, μπορούμε να θέσουμε γενικότερα...

«Τέλεση» του Φώτη Δούσου (κριτική) – Μεταξύ προσώπου και προσωπείου

«Τέλεση» του Φώτη Δούσου (κριτική) – Μεταξύ προσώπου και προσωπείου

Για το μυθιστόρημα του Φώτη Δούσου «Τέλεση» (εκδ. Νήσος).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Το πρώτο βιβλίο του Φώτη Δούσου ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η Τσεχία στην πρωτοπορία της Ευρώπης: Καθιερώνει μηδενικό ΦΠΑ στα βιβλία

Η Τσεχία στην πρωτοπορία της Ευρώπης: Καθιερώνει μηδενικό ΦΠΑ στα βιβλία

Μετά το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Νορβηγία, την Ιρλανδία, την Ουκρανία και τη Γεωργία, η Τσεχία είναι η επόμενη χώρα της Ευρώπης που θεσπίζει μηδενικό ΦΠΑ στα βιβλία. Όλο και περισσότερες χώρες αντιλαμβάνονται τη σημασία που έχει ο κλάδος του βιβλίου στην ανάπτυξη και στην πολιτισμική πολυμορφία. «Είμαστε επιτέλους στην ...

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

Τα βραβεία του «Χάρτη» 2023 - Ο μακρύς κατάλογος

Τα βραβεία του «Χάρτη» 2023 - Ο μακρύς κατάλογος

Το διαδικτυακό περιοδικό Λόγου και Τέχνης Χάρτης (www.hartismag.gr) συνεχίζει για τρίτη χρονιά την απονομή ετήσιων βραβείων, με σκοπό την ανάδειξη των σημαντικότερων βιβλίων που κυκλοφόρησαν το περασμένο έτος. Η διάκριση αυτή προέρχεται από μια ευρεία ομάδα τακτικών συνεργατών του περιοδικού που, χωρίς δεσμεύσεις ή ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο του βραβευμένου Βέλγου δοκιμιογράφου και καθηγητή Νομικής Λοράν ντε Σουτέρ [Laurent de Sutter] «Η τέχνη της μέθης» (μτφρ. Ζωή Καραμπέκιου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Το Μέλλον.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Τρέλα», «Αντίληψη», «Αισθητική», «Πληροφορία», «Χιούμορ»: Πέντε βιβλία της άκρως επιτυχημένης σειράς του Oxford University Press κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ και μας βοηθούν να κατανοήσουμε βασικές πτυχές της ανθρώπινης νόησης και συμπεριφοράς. Η επιμέλεια της σειράς είναι του Θάνου Καραγιαννό...

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Με αφορμή το γεγονός ότι ο Φεβρουάριος έχει ανακυρηχθεί «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» [Black History Month] γεγονός που έχει τις ρίζες του πίσω στο 1915, επιλέγουμε 15 καλά μυθιστορήματα που μιλούν ανοιχτά για τον ρατσισμό, τις φυλετικές διακρίσεις, τις αγωνίες και τα όνειρα των μαύρων.

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ