Julio Romero de Torres Venus of Poetry

Για τη συλλογή διηγημάτων της Έλενας Μαρούτσου Οι χυδαίες ορχιδέες (εκδ. Κίχλη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Αν δει κανείς τα διηγήματα της συλλογής με τα γυαλιά της συγγραφέως, θα αναγνωρίσει σαν πραγματικούς χαρακτήρες την εγγονή της λαίδης Τσάτερλυ, τον ομοφυλόφιλο κύριο Κωνσταντίνο ή την Κορδέλια, την κόρη του βασιλιά Ληρ. Κι όντως, πολλές λογοτεχνικές μορφές ζουν ανάμεσά μας, αφού αναγνωρίζουμε λ.χ. τον Ζορμπά του Καζαντζάκη σ’ έναν μποέμ φίλο μας ή τη Λολίτα του Ναμπόκοφ σε μια μικρή τσαπερδόνα. (στην κεντρική εικόνα: Η Αφροδίτη της ποίησης του Julio Romero de Torres - 1913)

Μάλιστα, ο πρόσφατα εκλιπών Ουμπέρτο Έκο έγραφε γελώντας ότι του έστελναν γράμματα οι αναγνώστες του οι οποίοι αναφέρονταν στους ήρωές του κι έκαναν ερωτήσεις γι’ αυτούς σαν να ήταν πραγματικοί. Γι’ αυτό συμπέρανε ότι «ταυτιζόμαστε με τους μυθοπλαστικούς χαρακτήρες, επειδή […] αρχίζουμε να ζούμε στον δυνατό κόσμο της ιστορίας τους ωσάν να ήταν ο δικός μας πραγματικός κόσμος» (Εξομολογήσεις ενός συγγραφέα, εκδ. Πατάκη, σελ. 96). Έτσι, συγγραφείς, όπως η Έλενα Μαρούτσου, έχουν κάθε δικαίωμα να φαντάζονται τις ζωές των ηρώων και να τις συνεχίζουν στα δικά τους κείμενα, σε ένα είδος fan fiction, μια τάση που θέλει γνωστά βιβλία να διασκευάζονται, να συνεχίζονται με άλλο τέλος ή να αλλάζουν ριζικά από συγγραφέα σε συγγραφέα.

Πρόκειται για ένα είδος διακειμενικότητας, αφού τα διηγήματα του παρόντος τόμου σχετίζονται ρητά με γνωστά έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, κυρίως της αγγλοσαξονικής.

Πρόκειται λοιπόν για ένα είδος διακειμενικότητας, αφού τα διηγήματα του παρόντος τόμου σχετίζονται ρητά με γνωστά έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, κυρίως της αγγλοσαξονικής, έργα που αποτελούν το λογοτεχνικό υπόβαθρο των κειμένων της Έλενας Μαρούτσου και σχεδόν δεδηλωμένα την αφορμή τους: από τον Εραστή της λαίδης Τσάτερλυ του Ντ.Χ. Λόρενς μέχρι τη Μεταμόρφωση του Φραντς Κάφκα κι από τη Σαλώμη του Όσκαρ Ουάιλντ έως το Στρίψιμο της βίδας του Χένρυ Τζέιμς.

Η διακειμενικότητα είναι μια θεωρία που πιστεύει ότι κάθε έργο προκύπτει από την επίδραση άλλων συγγραφέων και έργων στον αναγνώστη-δημιουργό. Αυτό όμως δεν μας λέει τίποτα, αν δεν υπάρχει ένας άλλος στόχος, πέρα από το να συνομιλήσει ο λογοτέχνης με γνωστά κείμενα και έτσι να δώσει κύρος στα γραπτά του. Ο στόχος αυτός λοιπόν μπορεί να είναι διττός:

Αφενός να συνειδητοποιήσουμε ότι ο υπαρκτός κόσμος, που συχνά δίνει την πρώτη ύλη στους συγγραφείς, επεκτείνεται από πλαστούς, λογοτεχνικούς κόσμους, οι οποίοι δυνάμει είναι το ίδιο πραγματικοί. Επομένως, η διακειμενικότητα είναι μια διαδικασία χρήσης αυτών των άλλων μυθοπλαστικών συμπάντων ως μαγιάς, ως σημείου αναφοράς, χωρίς να διακρίνουμε –βάσει μιας αμοιβαίας μεταξύ συγγραφέα και αναγνώστη σύμβασης– αν είναι πραγματικοί ή πλαστοί. Κι η Έλενα Μαρούτσου βρίσκει σ’ αυτά τα κείμενα πάτημα, όπως άλλοι βρίσκουν στην Ιστορία, σε μορφές της επιστήμης ή σε άρθρα των εφημερίδων.

Κάθε νέα συγγραφή είναι και μια νέα τοποθέτηση στα συμφραζόμενα της εποχής, μια νέα οπτική γωνία με την οποία συλλαμβάνεται και αναλύεται κάθε ζήτημα.

Αφετέρου, η παραλλαγή ενός θέματος αποτελεί πρώτιστα μια νέα ερμηνεία. Αλλιώς πραγματεύεται το ίδιο θέμα ένας ρομαντικός ποιητής του 19ου αιώνα, αλλιώς ένας μοντερνιστής πεζογράφος των αρχών του 20ου αιώνα και διαφορετικά ένας μεταμοντέρνος συγγραφέας του 21ου αιώνα. Κάθε νέα συγγραφή είναι και μια νέα τοποθέτηση στα συμφραζόμενα της εποχής, μια νέα οπτική γωνία με την οποία συλλαμβάνεται και αναλύεται κάθε ζήτημα.

Εν προκειμένω, το βασικό θέμα των διηγημάτων είναι ο έρωτας, ένας έρωτας που πραγματώνεται σε διάφορες μορφές, από τη ρομαντική αγάπη μέχρι τη σεξουαλική προστυχιά κι από το ανέφικτο συναίσθημα ως τη γυναικεία ομοφυλοφιλία. Ο καθηγητής που ερωτεύτηκε τη μαθήτριά του αλλά δεν κάνει καμία κίνηση, η χορογραφία του έρωτα, η τυχαία φιλία μεταξύ δύο γυναικών που μετατρέπεται σε μια φευγαλέα σαπφική ερωτοτροπία κ.ά. Ο ερωτισμός υπεισέρχεται, άλλοτε λάγνος κι απαγορευμένος αλλά ποτέ πορνογραφικός, κι άλλοτε υπαινικτικός, με ένα μειδίαμα που κάνει σκέρτσια και διανοουμενίστικα νάζια. Τα κείμενα φλερτάρουν τα ίδια με συγγραφείς κλασικών ερώτων ή με φιλήδονα βιβλία που γεννούν συνειρμούς, όπως Οι πενήντα αποχρώσεις του γκρι. Ο έρωτας βιώνεται μέσα από τα βιβλία, αλλά στη μεταμοντέρνα εποχή μας αυτός είναι ένας τρόπος να πει κανείς ότι όλες οι μεγάλες αγάπες έχουν εξιστορηθεί, μα πάντα κάτι μένει να παραλλάσσεται μέσα στον νέο χωροχρόνο που ζούμε.

Ο έρωτας βιώνεται μέσα από τα βιβλία, αλλά στη μεταμοντέρνα εποχή μας αυτός είναι ένας τρόπος να πει κανείς ότι όλες οι μεγάλες αγάπες έχουν εξιστορηθεί, μα πάντα κάτι μένει να παραλλάσσεται μέσα στον νέο χωροχρόνο που ζούμε.

Ο τίτλος, που ομολογώ μου άρεσε πολύ, υπηρετεί αυτή τη στόχευση. Είναι επικοινωνιακός, εντυπωσιακός όσο και απλός, και γι’ αυτό άκρως δελεαστικός. Δεν είναι μόνο το ερωτικό υπονοούμενο που προκαλεί και παραπέμπει σε διπλούς λάγνους υπαινιγμούς μέσα σε ρομαντικά πλαίσια, αλλά και η μορφή του λεκτικού συμπλέγματος που θέλγει με το ομοιοτέλευτο, με την παρήχηση του Χι και του Δέλτα, με το αρμονικό δέσιμο επιθέτου και ουσιαστικού.

Πάνω στον έρωτα και στον ερωτισμό συμπλέκονται σαν κισσοί πολυάριθμα θέματα της σύγχρονης ζωής, άλλα μεγάλα και σοβαρά κι άλλα καθημερινά και στιγμιαία. Η γυναικεία φύση με τις παραλλαγές της και οι (διαλυμένοι) οικογενειακοί δεσμοί, η απώλεια και τα συναισθήματα που γεννά, η ψυχανάλυση και τι λύσεις μπορεί να δώσει, η ταυτότητα (από αυτή του αφηγητή μέχρι τη σεξουαλική κ.λπ.), το σώμα και η χρήση του, από τον έρωτα έως τον χορό κι από τη χάραξη πάνω του μηνυμάτων έως την πάσχουσα φύση του… Όλα αυτά δένουν μεταξύ τους και μεταπηδούν από το ένα διήγημα στο άλλο, ώστε ο αναγνώστης να μην κρατά κάθε κείμενο ξεχωριστά, αλλά να βλέπει το ένα μέσα από το πρίσμα του άλλου.

alt
    Η Έλενα Μαρούτσου
 

Το συνταρακτικότερο, για μένα, κείμενο του τόμου είναι το «Γιατί ήταν πριν γεφύρια», όπου μια γηραιά κυρία θυμάται το τραύμα το οποίο στιγμάτισε τη ζωή της. Η μικρή της τραγωδία, ένας ιερέας στην Αγγλία του μεσοπολέμου που εισχωρούσε τα δάκτυλά του στο παιδικό της αιδοίο, συνδέθηκε με τη μεγάλη τραγωδία του πολέμου, που πήρε για πάντα τον νεανικό της έρωτα. Το διήγημα δεν είναι μόνο φορτισμένο και οξύ, αλλά παράλληλα καλογραμμένο, αφηγηματικά στιβαρό και αλληγορικά πλούσιο. Σε όλη τη ζωή της η αφηγήτρια έβλεπε φαντάσματα, τα οποία, ακόμα και όταν κατάλαβε τι ήταν, δεν έχασαν το συμβολικό τους περιεχόμενο και το ψυχολογικό τους βάρος στην πορεία της ζωής της.

Η γλώσσα της Έλενας Μαρούτσου υπηρετεί ακριβώς αυτό το αποτέλεσμα, αφού είναι μεν σαφής και ευκρινής, αλλά συνάμα κρύβει νύξεις, δισημίες και σύμβολα, πλάγιες δηλώσεις και μετέωρες συνυποδηλώσεις. Αφηγηματικά κάθε διήγημα χαράζει πορείες σε άγνωστους δρόμους, σαν να μην ξέρει πού να κατευθυνθεί. Αυτοί οι δρόμοι από στροφή σε στροφή σε κάνουν να νομίζεις ότι χάθηκες σε σχέση με ένα υποτιθέμενο κέντρο, αλλά τις περισσότερες φορές ξαναγυρίζουν απρόσμενα στο γνωστό σημείο... ή συνεχίζονται σε ένα επόμενο διήγημα.

Διαβάζοντας αυτή τη συλλογή διηγημάτων νιώθω ότι πέρασα από την απλή και στρωμένη αφήγηση στην αναζήτηση αρχετυπικών συμβόλων της παγκόσμιας λογοτεχνίας, μεταφερμένα στο σήμερα, ξαναγραμμένα με την ελληνική ματιά, δουλεμένα με το ακόνι του έρωτα. Το ευχάριστο διάβασμα οδηγεί σε μια πιο βαθιά κατανόηση του ψυχολογικού και κοινωνικού υποβάθρου των ιστοριών, αλλά και όλα αυτά κάνουν το ευχάριστο διάβασμα ψυχαγωγική ενασχόληση.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι Διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

altΟι χυδαίες ορχιδέες
Έλενα Μαρούτσου
Κίχλη 2015
Σελ. 384, τιμή εκδότη €16,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΕΝΑΣ ΜΑΡΟΥΤΣΟΥ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

Για τη συλλογή διηγημάτων της Πόπης Φιρτινίδου «Τηρούμενες αναλογίες» (Εκδόσεις των Συναδέλφων). Κεντρική εικόνα: Πίνακας από τον Αργυρό Ουμβέρτο (1884 - 1963) με τίτλο «Ο παππούς» (1912) / Εθνική Πινακοθήκη.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η ψυχολογί...

«De Mysteriis» του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη (κριτική) – black metal μυστήρια στην ελληνική επαρχία

«De Mysteriis» του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη (κριτική) – black metal μυστήρια στην ελληνική επαρχία

Για τη συλλογή διηγημάτων του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη «De Mysteriis» (εκδ. Αντίποδες), εμπνευσμένη από τους στίχους της black metal μουσικής των Mayhem.

Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου

Pagan fears / The past is alive /&nbs...

«Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο» του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (κριτική) –  Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη

«Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο» του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (κριτική) – Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη

Για το βιβλίο του Βαγγέλη Ραπτόπουλου «Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο. Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη» (εκδ. Κέδρος).

Γράφει η Γεωργία Κακούρου–Χρόνη

Αναλογίζομαι πολλές φορές τον διάλογό μου με φίλο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το καλοκαίρι της Κάρμεν» σε σκηνοθεσία Ζαχαρία Μαυροειδή (κριτική) – Ένας τρυφερός ύμνος για την ανδρική γκέι φιλία

«Το καλοκαίρι της Κάρμεν» σε σκηνοθεσία Ζαχαρία Μαυροειδή (κριτική) – Ένας τρυφερός ύμνος για την ανδρική γκέι φιλία

Για την ταινία του Ζαχαρία Μαυροειδή «Το καλοκαίρι της Κάρμεν». Τολμηρό φιλμ που όμως δεν πέφτει σε κλισέ και ανούσια δράματα. 

Γράφει η Φανή Χατζή

«Το Καλοκαίρι της Κάρμεν» είναι η απόλυτα καλοκαιρινή ταινία, ιδανική για ένα χαλαρό βραδάκι σε κάπ...

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

10 βιβλία + 1 διήγημα τα οποία διερευνούν την παρουσία του κουίρ στην ελληνική πεζογραφία.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Ανεξάρτητα από το πόσο απαγορευμένο θέμα αποτελούσε, από το πόσο θα σκανδάλιζε τους αναγνώστες, από το πόσοι εκδότες θα αρνούνταν να το...

Αντρές Μοντέρο: «Είμαστε άνθρωποι, πάντα θα μας αρέσουν οι ιστορίες και τα παραμύθια»

Αντρές Μοντέρο: «Είμαστε άνθρωποι, πάντα θα μας αρέσουν οι ιστορίες και τα παραμύθια»

Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου, εκδ. Διόπτρα) συνομιλούμε με τον Χιλιανό συγγραφέα Αντρές Μοντέρο [Andres Montero] για τον μαγικό ρεαλισμό και τη σπουδαιότητα της προφορικής αφήγησης.

Συνέντευξη στον Διονύσ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...
«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ανί Ενρό [Annie Ernaux] «Η άλλη κόρη» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η σειρά των δύο αφηγήσεων, η δική μου και η δ...

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

10 βιβλία + 1 διήγημα τα οποία διερευνούν την παρουσία του κουίρ στην ελληνική πεζογραφία.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Ανεξάρτητα από το πόσο απαγορευμένο θέμα αποτελούσε, από το πόσο θα σκανδάλιζε τους αναγνώστες, από το πόσοι εκδότες θα αρνούνταν να το...

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ