alt

Για το μυθιστόρημα της Δήμητρας Κολλιάκου Ήμισυ του παντός (εκδ. Πατάκη).

Της Έλενας Μαρούτσου

Στο πέμπτο κατά σειρά μυθιστόρημά της με τίτλο Ήμισυ του παντός, η Δήμητρα Κολλιάκου πλέκει μια ιστορία που ξεκινάει ως εξής: μια εικοσιτετράχρονη κοπέλα, η Μαίρη, φοιτήτρια αγγλικής φιλολογίας, κατόπιν παράκλησης της μητέρας της που είναι παραδουλεύτρα, πάει στο σπίτι ενός ηλικιωμένου, του Λάμπρου, για να βοηθήσει εκτάκτως με το καθάρισμα. Ο Λάμπρος, παντρεμένος με την Γεωργιανή πρώην οικιακή βοηθό του, τη Νίνο, αρνείται να ανοίξει την πόρτα κι έτσι η Μαίρη προσφεύγει στο Μίλτο, τον σαραντάχρονο γιο του Λάμπρου, με τον οποίο στην πορεία της πλοκής συνάπτει ερωτική σχέση.

Σκοτεινά δωμάτια

Καθώς προχωράει η αφήγηση έρχονται στο φως τα νήματα που συνδέουν την οικογένεια της Μαίρης με αυτή του Μίλτου, νήματα που οι κόμποι τους ψηλαφούνται από την ηρωίδα σχεδόν στα τυφλά καθώς σχηματίζεται και ανασχηματίζεται διαρκώς στο νου της το σχέδιο της οικογενειακής της ιστορίας. Το σχέδιο μάλιστα αυτό μοιάζει διαρκώς να ξηλώνεται και να ξανακεντιέται, αφήνοντας μαύρες τρύπες αδιευκρίνιστες μέχρι τέλους, σαν η οικογενειακή ιστορία να μην μπορεί ποτέ να φωτιστεί ολοκληρωτικά∙ σαν οι ερμηνείες αντί να βοηθούν τελικά στην κατανόηση, να την υπονομεύουν διαρκώς.

Οι δράσεις λαμβάνουν χώρα ως επί το πλείστον σε κλειστά δωμάτια, με έντονη τη μυρωδιά των σωμάτων που μοιάζουν εγκλωβισμένα μέσα τους, και τα οποία άλλοτε ποθούν να γυρίσουν τον πόμολο, συχνότερα όμως διστάζουν να βγουν τόσο από το σπίτι όσο και από τον εαυτό τους και τις νευρώσεις τους.

Όπως και στο βραβευμένο με το Athens Prize for Literature μυθιστόρημά της, Θερμοκρασία Δωματίου, η συγγραφέας κρατάει κι εδώ τη θερμοκρασία μαγειρέματος της πλοκής χαμηλά. Οι δράσεις, υποτυπώδεις στο μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου, λαμβάνουν χώρα ως επί το πλείστον σε κλειστά δωμάτια, με έντονη τη μυρωδιά των σωμάτων που μοιάζουν εγκλωβισμένα μέσα τους, και τα οποία άλλοτε ποθούν να γυρίσουν τον πόμολο, συχνότερα όμως διστάζουν να βγουν τόσο από το σπίτι όσο και από τον εαυτό τους και τις νευρώσεις τους. Δέσμιος ο καθένας της προσωπικής του οικογενειακής ιστορίας, άλλοτε προσπαθεί να τη ξαναγράψει ως διήγημα (όπως η εγκιβωτισμένη ιστορία που έχει γράψει ο Μίλτος με αφηγήτρια την αδελφή του) άλλοτε να την ανασυνθέσει ως τραγωδία (όπως η Μαίρη που έλκεται από την ιδέα πως ευθύνεται για το θάνατο του πατέρα της ενώ ταυτόχρονα ξεψαχνίζει κάτι αμφιλεγόμενες αναμνήσεις κακοποίησής της από τον ίδιο). Σε κάθε περίπτωση, οι ήρωες διστάζουν, αργοπορούν ή αδυνατούν να πράξουν. Και αυτή η ολιγωρία φέρνει στο τέλος την πραγματική τραγωδία.

Το «τι» και το «πώς» της γραφής

Σε ετούτο το πλέον πρόσφατο βιβλίο της Κολλιάκου φαίνονται τα βήματα που έχει κάνει η συγγραφέας ως προς τον τρόπο αφήγησης. Η γλώσσα είναι καλοδουλεμένη και ακριβής, οι μεταφορές, όπου χρησιμοποιούνται, είναι αρκετά ευφάνταστες κι ευρηματικές, τα πορτρέτα των χαρακτήρων δουλεμένα με λεπτές πινελιές. Εξίσου λεπτές κι ενδιαφέρουσες είναι κι οι παρατηρήσεις που συνοδεύουν ή σχολιάζουν τη δράση. Και φτάνοντας στη δράση, ας μου επιτραπεί να επισημάνω πως εδώ βρίσκεται η αδυναμία του βιβλίου. Διαβάζοντας το μυθιστόρημα φοβάμαι πως είχα την αίσθηση ότι η ιστορία δεν προχωράει, πως βουλιάζει η πλοκή κάτω από το βάρος των προθέσεών της. Τι θέλω να πω; Προσπαθώντας να αποδώσει η συγγραφέας αυτό το κλειστοφοβικό κλίμα, την αδυναμία μετακίνησης ή λήψης αποφάσεων, τον εγκλεισμό και την αγκύλωση σε σχήματα ζωής και άλυτους κόμπους, αγκύλωσε, πιστεύω, την ίδια την ροή της αφήγησης, εγκλωβίζοντας τον αναγνώστη σε μια μακρόσυρτη πορεία που αργεί πολύ να εξελιχθεί και στην πραγματικότητα αποκτά ρυθμό κι ενδιαφέρον μόνο στις τελευταίες πενήντα σελίδες.

alt
    Η Δήμητρα Κολλιάκου
 

Εντός της λογοτεχνίας κι εκτός της πραγματικότητας

Σε αντίθεση με αυτά τα προβλήματα αφηγηματικής πυκνότητας και δραματουργικής οικονομίας, η Κολλιάκου μοιάζει πιο πολύ στο «περιβάλλον» της όταν χρησιμοποιεί τη θεωρητική της σκευή. Έχοντας η ίδια σπουδάσει κλασική φιλολογία και θεωρητική γλωσσολογία, εξετάζει εκτός των άλλων τη σχέση λογοτεχνίας και πραγματικότητας. Παραθέτω ενδεικτικά ένα απόσπασμα:

Υπήρχαν πράγματι δύο είδη ανθρώπων, αυτοί που ενσωματώνονταν από φυσικού τους στην ομάδα, κι αυτοί που ένιωθαν «εκτός». Και υπήρχαν δύο είδη «εκτός»: το «εκτός» για το οποίο άξιζε τον κόπο να διαβάσει κανείς, και το ανάξιο λόγου «εκτός». Οι «εκτός» του πρώτου είδους ήταν λογοτεχνικοί ήρωες, ενώ οι άλλοι άνθρωποι σαν την ίδια. Μόνο οι πρώτοι έβρισκαν την άκρη στο κουβάρι, συνωμοτώντας –έστω και ασυναίσθητα για να προσδώσουν στα ασύνδετα συνοχή. Οι δεύτεροι έμεναν εσαεί στην αρχή της ιστορίας, και δεν κατάφερναν ποτέ να ξεδιαλύνουν το άλλο ήμισυ του παντός.

Η γλώσσα είναι καλοδουλεμένη και ακριβής, οι μεταφορές, όπου χρησιμοποιούνται, είναι αρκετά ευφάνταστες κι ευρηματικές, τα πορτρέτα των χαρακτήρων δουλεμένα με λεπτές πινελιές.

Η έλλειψη συνοχής του «κειμένου» της πραγματικής ζωής σε αντίθεση με το πλήρες νοήματος κείμενο της λογοτεχνίας, η αδυναμία μας να εντοπίσουμε τα αίτια και τα αποτελέσματα, την αιτιακή αλυσίδα που κρύβεται πίσω απ’ την πραγματική μας ιστορία, σε αντίθεση με την αντίστοιχη διαύγεια που φωτίζει, έστω κι εκ των υστέρων, τη μυθιστορία, είναι ζητήματα που αναδύονται από τη γραφή της Κολλιάκου, η οποία έχει φροντίσει επί τούτου να σπείρει το κείμενο της με πλήθος διακειμενικών αναφορών άλλοτε λιγότερο κι άλλοτε περισσότερο χωνεμένων στην αφήγηση.

Τελευταία έξοδος: φως

Το όμορφο, πράγματι, τέλος που έχει επιλέξει η συγγραφέας σηματοδοτείται από ένα άνοιγμα στο φως, από την εισβολή του εξωτερικού κόσμου στον εσωτερικό, του παρελθόντος στο παρόν, και προοιωνίζει για την ηρωίδα ένα νέο ξεκίνημα. Η τελευταία μάλιστα παράγραφος θέτει το ερώτημα αν η λήθη είναι αναγκαία για να προχωρήσει κανείς κι αν η αλλαγή είναι εφικτή. Μπορεί άραγε το ήμισυ να απλωθεί και να γίνει ολόκληρο;

* Η ΕΛΕΝΑ ΜΑΡΟΥΤΣΟΥ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός.

altΉμισυ του παντός
Δήμητρα Κολλιάκου
Εκδ. Πατάκη 2015
Σελ. 320, τιμή εκδότη €14,30

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΑΣ ΚΟΛΛΙΑΚΟΥ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη - Το βιβλίο πίσω από την σειρά

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη - Το βιβλίο πίσω από την σειρά

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Πετρουλάκη «Σασμός», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μίνωας.

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Εξαιρετικά παραγωγικός, ο Σπύρος Πετρουλάκης είναι συγγραφέας πολλών μπεστ-σέλερ μυθιστορημάτων, αλλά ο «Σασμός» (Μίνωας 2019), χάρη πλέο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η τελευταία μονομαχία, του Ρίντλεϊ Σκοτ (κριτική)

Η τελευταία μονομαχία, του Ρίντλεϊ Σκοτ (κριτική)

Για την ταινία «Η τελευταία μονομαχία» σε σκηνοθεσία του Ridley Scott, η οποία προβάλλεται στις κινηματογραφικές αίθουσες.

Του Θόδωρου Σούμα

«Η τελευταία μονομαχία» του Ρίντλεϊ Σκοτ είναι μια θεαματική, δραματική και περιπετειώδης...

Πέθανε ο ποιητής και ζωγράφος Γιώργος Κακουλίδης

Πέθανε ο ποιητής και ζωγράφος Γιώργος Κακουλίδης

Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων για τον θάνατο του Γιώργου Κακουλίδη.

Η Εταιρεία Συγγραφέων εκφράζει τη λύπη της για τον θάνατο του καταξιωμένου ποιητή Γιώργου Κακουλίδη. Συγγραφέας αλλά και ζωγράφος, ο Γιώργος Κακουλίδης υιοθέτησε από νέος, έναν τρόπο ζωή...

Ιστορίες από τη ζωή

Ιστορίες από τη ζωή

Ιστορίες από τη ζωή των αρχαίων ημών – και όχι μόνο.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Συγγενής και σύντροφος του Αλκιβιάδη, ο Αξίοχος (γράφει ο Λυσίας) τον ακολούθησε στην Άβυδο. Εκεί και οι δυο τους νυμφεύθηκαν τη Μεδοντιάδα. Όταν από τον γάμο των τριών γεννήθηκ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Τα χρόνια» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, επίμετρο: Νίκος Μπακουνάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 14 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σε τούτη την ασπρόμαυρη φωτογραφ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ