alt

Για το μυθιστόρημα της Άντζελας Δημητρακάκη Αεροπλάστ (εκδ. Εστία).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Διαβάζοντας το νέο μυθιστόρημα της Άντζελας Δημητρακάκη, μετά από τα προηγούμενα έργα της, νομίζω ότι διαβάζω το ίδιο και το ίδιο κείμενο, σαν να επιβεβαιώνει η συγγραφέας το κοινότοπο ρηθέν ότι ο λογοτέχνης γράφει συνέχεια το ίδιο βιβλίο. Και δεν είναι μόνο το ύφος που επαναλαμβάνεται παρόμοιο από πρόσωπο σε πρόσωπο, ούτε οι ίδιοι οι χαρακτήρες που εντάσσονται στη γενικότερη κατηγορία «ανέστιοι διανοούμενοι με αντισυμβατικό προφίλ», αλλά κυρίως η ιδεολογία που μένει αναλλοίωτη και πεισματικά μεταμοντέρνα, καθώς από την Ανταρκτική (1997) έως το Αεροπλάστ (2015) οι ήρωες της πεζογράφου απλώς μεγαλώνουν μαζί μ’ αυτήν.

Σε πολλά από τα έργα της, όπως και στο τελευταίο, μια πολυεθνική παρέα αλληλεπιδρά σε διαρκή αναζήτηση ταυτότητας μέσα στο παγκοσμιοποιημένο σκηνικό, που είναι ρευστό και αν-ιδεολογικό. Χαρακτηριστικά αυτών των προσώπων είναι –αλλού λιγότερο κι αλλού περισσότερο– ο αριστερός διεθνισμός τους, ο αποπροσανατολιστικός ιδεαλισμός, ο μποέμ περιηγητισμός, η αίσθηση ενός φιλελεύθερου κοινοτισμού κ.λπ.

Το έργο κάνει έναν αναμενόμενο κύκλο, αφού ξεκινά με το ταξίδι με τρένο προς τον Πορ’ Μπόου, όπου αυτοκτόνησε κατά μία εκδοχή ο Βάλτερ Μπένγιαμιν, και ολοκληρώνεται με το προσκύνημα που κάνει ο καθένας από τους χαρακτήρες, πραγματικό ή περισσότερο συμβολικό, στον γερμανό φιλόσοφο.

Το ανά χείρας μυθιστόρημα είναι γραμμένο με πολυεστιακό τρόπο, καθώς συμπαρατίθενται διαδοχικά οι πρωτοπρόσωπες αφηγήσεις των πέντε κεντρικών χαρακτήρων. Κάθε αφήγηση δίνει τη σκυτάλη στην επόμενη, ενώ περιλαμβάνει άμεσα ή έμμεσα και τα άλλα πρόσωπα, που πλέον γίνονται δευτεραγωνιστές ή κομπάρσοι δίπλα στον αφηγητή-πρωταγωνιστή. Το έργο κάνει έναν αναμενόμενο κύκλο, αφού ξεκινά με το ταξίδι με τρένο προς τον Πορ’ Μπόου, όπου αυτοκτόνησε κατά μία εκδοχή ο Βάλτερ Μπένγιαμιν, και ολοκληρώνεται με το προσκύνημα που κάνει ο καθένας από τους χαρακτήρες, πραγματικό ή περισσότερο συμβολικό, στον γερμανό φιλόσοφο.

Από την ελληνίδα Αντιγόνη που εγκαταλείπει τον άνδρα της Έλιας και τον γιο της Στέφαν στο Ελσίνκι, όπου ζούσαν, και αναζητεί καταφύγιο στην Αθήνα μέχρι τον αμφιφυλόφιλο καταλανό Ικέρ, που γράφει το διδακτορικό του με βάση τον Μπένγιαμιν και προσπαθεί να ισορροπήσει μεταξύ της ανεργίας και των οικογενειακών διασταυρώσεων. Δίνει μάλιστα στέγη στην Αντιγόνη, με την οποία συνάπτει δεσμό. Κι από τον επίσης καταλανό Μαρτί, που έχει κάνει σπουδές ψυχολογίας, καθοδηγείται από έναν σαμάνο και τελικά ιδρύει ένα εναλλακτικό κοινόβιο στο Μονσερράτ, ώς τη Μέλανι, την πιο ευάλωτη ίσως της παρέας, η οποία αγαπά τον Μαρτί και του γράφει συναισθηματικά γράμματα, και τον Κάι, γερμανό καπετάνιο που έμεινε κι αυτός ένα διάστημα στον κύκλο του Μονσερράτ.

alt
    Η Άντζελα Δημητρακάκη
 

Η Άντζελα Δημητρακάκη επιχειρεί, όπως και πολλοί σύγχρονοι πεζογράφοι, μια σύνδεση των ετερόκλητων στοιχείων με νεωτερικότερο τρόπο απ’ ό,τι οι ομότεχνοί τους στο παλιό ρεαλιστικό μυθιστόρημα. Εκεί, η σύνδεση γινόταν με τη συναρμογή γεγονότων, όπου πολλές λεπτομέρειες στις περιγραφές ή στην αφήγηση της καθημερινότητας σκιαγραφούσαν τον χώρο, την ατμόσφαιρα και τα πρόσωπα. Εδώ, το όλο γεμίζει με υπόγειες διασυνδέσεις, με σκέψεις, αισθήματα, υπαινιγμούς, ιδέες και άλλες ιδέες, κείμενα και λόγους, που γίνονται τα σωματίδια του Χιγκς της λογοτεχνίας, συνέχουν το κείμενο, πιάνουν και αφήνουν νήματα, σχεδιάζουν την πραγματικότητα με λεκτικές, νοητικές και συναισθηματικές πράξεις. Ο κειμενικός κόσμος τη μεταμοντέρνα εποχή συντίθεται από ιδεολογικά μποζόνια, μικροσωματίδια που αιωρούνται ανάμεσα στα γεγονότα και σχηματίζουν την άυλη μάζα της λογοτεχνικής εξέλιξης.

Ο κειμενικός κόσμος τη μεταμοντέρνα εποχή συντίθεται από ιδεολογικά μποζόνια, μικροσωματίδια που αιωρούνται ανάμεσα στα γεγονότα και σχηματίζουν την άυλη μάζα της λογοτεχνικής εξέλιξης.

Το έργο της Άντζελας Δημητρακάκη, το συνολικό ίσως έργο, εκφράζει απόλυτα τη διεθνιστική εποχή μας, που μέσα στην αεικίνητη φύση της ρίχνει στο χωνευτήρι της απροσδιοριστίας όλα τα μέλη της. Φυσικά, τα δημητρακακικά σκηνικά –αντιπροσωπευτικά αυτής της παγκοσμιοποίησης–, που περιέχουν πανσπερμία αλλοεθνών ανθρώπων, συνεχείς μετακινήσεις σε χώρο και χρόνο, αταυτοτικές προσωπικότητες που διαρκώς ψάχνονται κ.λπ., ορίζουν τα πράγματα από την πλευρά και μόνο των διανοούμενων ανά την ήπειρο, οι οποίοι μπορούν να δουν πέρα από τον εαυτό τους και το ιστορικό γίγνεσθαι. Κι ενώ οι ίδιοι έχουν πλείστα ψυχολογικά προβλήματα, είναι τουλάχιστον σε θέση να αντιληφθούν τόσο τη δική τους κατακερματισμένη θέση όσο και την παθογένεια της ανθρωπότητας. Δυστυχώς όμως είναι άνθρωποι της θεωρίας, εκτός ίσως από τον Μαρτί και τον Κάι, καθώς όλες οι ιδεολογίες και πρακτικές έχουν αποτύχει σε μια κλονιζόμενη περίοδο, η οποία, όπως η ελληνιστική, βρίσκεται σε αναζήτηση μιας νέας σταθερότητας.

Τελικά, μπορεί κανείς να θεωρήσει ότι αυτή η μεταμοντέρνα ρευστότητα που διαλύει την κλασική ενότητα αντικατοπτρίζει τον κατακερματισμένο κόσμο μας. Το ζήτημα είναι αν αυτές οι λογοτεχνικές σύλληψεις είναι απλώς ενταγμένες στο πνεύμα της εποχής ή, περαιτέρω, βγαίνουν έξω από αυτήν και την αποδίδουν με διαχρονικότερο βλέμμα. 

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι Διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

altΑεροπλάστ
Άντζελα Δημητρακάκη
Εστία 2015
Σελ. 392, τιμή εκδότη €21,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΑΝΤΖΕΛΑΣ ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Στέλιου Μάινα «Να θυμηθώ να παραγγείλω» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μάνου Κοντολέων

Γνωστός ηθοποιός ο Στέλιος Μάινας, πριν από δώδεκα χρόνια είχε κάνει μια πρώτη εμφάνιση και στο χώρο της πεζογραφίας με μια συλλογή διηγημάτων – ...

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

Για τη νουβέλα του Βασίλη Τσιαμπούση «Ο κήπος των ψυχών» (εκδ. Εστία).

Του Ευάγγελου Αυδίκου

Υπάρχουν πολλές επιστημονικές μελέτες για τον εμφύλιο πόλεμο Σ’ αυτή την κατεύθυνση είναι καθοριστική η συνδρομή της Προφορικής Ιστορίας, που γιγαντώθηκε ως πεδίο έρευνας, κινούμενη στη ορ...

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

Για τη νουβέλα του Σπύρου Κιοσσέ «Τα πρωτοβρόχια – Μικρή ιστορία ενηλικίωσης» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη

Ποια στιγμή σηματοδοτεί την πορεία προς την ενηλικίωση; Μέσα από ποιες διαδικασίες δρομολογείται; Ποιες ενδότερες δυνάμεις ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη: «Την τύχη των βιβλίων σήμερα την επικαθορίζει η δύναμη των εκδοτών»

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη: «Την τύχη των βιβλίων σήμερα την επικαθορίζει η δύναμη των εκδοτών»

Μια συζήτηση με την Αλεξάνδρα Δεληγιώργη με αφορμή την επανακυκλοφορία του βιβλίου της «Το κόκκινο της φωτιάς – Μικρό εγχειρίδιο λογοτεχνίας» (εκδ. Αρμός).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Μικρό εγχειρίδιο λογοτεχνίας», είναι ο υπότιτλος του βιβλ...

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Για να τον ξεχάσω (διήγημα)

Για να τον ξεχάσω (διήγημα)

Η αλήθεια είναι πως στην αρχή σε σιχαινόμουν. Απ’ την πρώτη στιγμή που σ’ έφερε στο σπίτι και σε είδα να κολυμπάς μέσα σ’ εκείνο το διάφανο σακούλι που το ‘σφιγγε σαν πουγκί στο χέρι του, σαν μπελά σ’ έβλεπα περισσότερο παρά σαν παρέα, ένα μπελά με τον οποίο δεν ήθελα επ’ ουδενί να συμβιώσω.

Της Χρυσ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ