alt

Για το μυθιστόρημα της Άντζελας Δημητρακάκη Αεροπλάστ (εκδ. Εστία).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Διαβάζοντας το νέο μυθιστόρημα της Άντζελας Δημητρακάκη, μετά από τα προηγούμενα έργα της, νομίζω ότι διαβάζω το ίδιο και το ίδιο κείμενο, σαν να επιβεβαιώνει η συγγραφέας το κοινότοπο ρηθέν ότι ο λογοτέχνης γράφει συνέχεια το ίδιο βιβλίο. Και δεν είναι μόνο το ύφος που επαναλαμβάνεται παρόμοιο από πρόσωπο σε πρόσωπο, ούτε οι ίδιοι οι χαρακτήρες που εντάσσονται στη γενικότερη κατηγορία «ανέστιοι διανοούμενοι με αντισυμβατικό προφίλ», αλλά κυρίως η ιδεολογία που μένει αναλλοίωτη και πεισματικά μεταμοντέρνα, καθώς από την Ανταρκτική (1997) έως το Αεροπλάστ (2015) οι ήρωες της πεζογράφου απλώς μεγαλώνουν μαζί μ’ αυτήν.

Σε πολλά από τα έργα της, όπως και στο τελευταίο, μια πολυεθνική παρέα αλληλεπιδρά σε διαρκή αναζήτηση ταυτότητας μέσα στο παγκοσμιοποιημένο σκηνικό, που είναι ρευστό και αν-ιδεολογικό. Χαρακτηριστικά αυτών των προσώπων είναι –αλλού λιγότερο κι αλλού περισσότερο– ο αριστερός διεθνισμός τους, ο αποπροσανατολιστικός ιδεαλισμός, ο μποέμ περιηγητισμός, η αίσθηση ενός φιλελεύθερου κοινοτισμού κ.λπ.

Το έργο κάνει έναν αναμενόμενο κύκλο, αφού ξεκινά με το ταξίδι με τρένο προς τον Πορ’ Μπόου, όπου αυτοκτόνησε κατά μία εκδοχή ο Βάλτερ Μπένγιαμιν, και ολοκληρώνεται με το προσκύνημα που κάνει ο καθένας από τους χαρακτήρες, πραγματικό ή περισσότερο συμβολικό, στον γερμανό φιλόσοφο.

Το ανά χείρας μυθιστόρημα είναι γραμμένο με πολυεστιακό τρόπο, καθώς συμπαρατίθενται διαδοχικά οι πρωτοπρόσωπες αφηγήσεις των πέντε κεντρικών χαρακτήρων. Κάθε αφήγηση δίνει τη σκυτάλη στην επόμενη, ενώ περιλαμβάνει άμεσα ή έμμεσα και τα άλλα πρόσωπα, που πλέον γίνονται δευτεραγωνιστές ή κομπάρσοι δίπλα στον αφηγητή-πρωταγωνιστή. Το έργο κάνει έναν αναμενόμενο κύκλο, αφού ξεκινά με το ταξίδι με τρένο προς τον Πορ’ Μπόου, όπου αυτοκτόνησε κατά μία εκδοχή ο Βάλτερ Μπένγιαμιν, και ολοκληρώνεται με το προσκύνημα που κάνει ο καθένας από τους χαρακτήρες, πραγματικό ή περισσότερο συμβολικό, στον γερμανό φιλόσοφο.

Από την ελληνίδα Αντιγόνη που εγκαταλείπει τον άνδρα της Έλιας και τον γιο της Στέφαν στο Ελσίνκι, όπου ζούσαν, και αναζητεί καταφύγιο στην Αθήνα μέχρι τον αμφιφυλόφιλο καταλανό Ικέρ, που γράφει το διδακτορικό του με βάση τον Μπένγιαμιν και προσπαθεί να ισορροπήσει μεταξύ της ανεργίας και των οικογενειακών διασταυρώσεων. Δίνει μάλιστα στέγη στην Αντιγόνη, με την οποία συνάπτει δεσμό. Κι από τον επίσης καταλανό Μαρτί, που έχει κάνει σπουδές ψυχολογίας, καθοδηγείται από έναν σαμάνο και τελικά ιδρύει ένα εναλλακτικό κοινόβιο στο Μονσερράτ, ώς τη Μέλανι, την πιο ευάλωτη ίσως της παρέας, η οποία αγαπά τον Μαρτί και του γράφει συναισθηματικά γράμματα, και τον Κάι, γερμανό καπετάνιο που έμεινε κι αυτός ένα διάστημα στον κύκλο του Μονσερράτ.

alt
    Η Άντζελα Δημητρακάκη
 

Η Άντζελα Δημητρακάκη επιχειρεί, όπως και πολλοί σύγχρονοι πεζογράφοι, μια σύνδεση των ετερόκλητων στοιχείων με νεωτερικότερο τρόπο απ’ ό,τι οι ομότεχνοί τους στο παλιό ρεαλιστικό μυθιστόρημα. Εκεί, η σύνδεση γινόταν με τη συναρμογή γεγονότων, όπου πολλές λεπτομέρειες στις περιγραφές ή στην αφήγηση της καθημερινότητας σκιαγραφούσαν τον χώρο, την ατμόσφαιρα και τα πρόσωπα. Εδώ, το όλο γεμίζει με υπόγειες διασυνδέσεις, με σκέψεις, αισθήματα, υπαινιγμούς, ιδέες και άλλες ιδέες, κείμενα και λόγους, που γίνονται τα σωματίδια του Χιγκς της λογοτεχνίας, συνέχουν το κείμενο, πιάνουν και αφήνουν νήματα, σχεδιάζουν την πραγματικότητα με λεκτικές, νοητικές και συναισθηματικές πράξεις. Ο κειμενικός κόσμος τη μεταμοντέρνα εποχή συντίθεται από ιδεολογικά μποζόνια, μικροσωματίδια που αιωρούνται ανάμεσα στα γεγονότα και σχηματίζουν την άυλη μάζα της λογοτεχνικής εξέλιξης.

Ο κειμενικός κόσμος τη μεταμοντέρνα εποχή συντίθεται από ιδεολογικά μποζόνια, μικροσωματίδια που αιωρούνται ανάμεσα στα γεγονότα και σχηματίζουν την άυλη μάζα της λογοτεχνικής εξέλιξης.

Το έργο της Άντζελας Δημητρακάκη, το συνολικό ίσως έργο, εκφράζει απόλυτα τη διεθνιστική εποχή μας, που μέσα στην αεικίνητη φύση της ρίχνει στο χωνευτήρι της απροσδιοριστίας όλα τα μέλη της. Φυσικά, τα δημητρακακικά σκηνικά –αντιπροσωπευτικά αυτής της παγκοσμιοποίησης–, που περιέχουν πανσπερμία αλλοεθνών ανθρώπων, συνεχείς μετακινήσεις σε χώρο και χρόνο, αταυτοτικές προσωπικότητες που διαρκώς ψάχνονται κ.λπ., ορίζουν τα πράγματα από την πλευρά και μόνο των διανοούμενων ανά την ήπειρο, οι οποίοι μπορούν να δουν πέρα από τον εαυτό τους και το ιστορικό γίγνεσθαι. Κι ενώ οι ίδιοι έχουν πλείστα ψυχολογικά προβλήματα, είναι τουλάχιστον σε θέση να αντιληφθούν τόσο τη δική τους κατακερματισμένη θέση όσο και την παθογένεια της ανθρωπότητας. Δυστυχώς όμως είναι άνθρωποι της θεωρίας, εκτός ίσως από τον Μαρτί και τον Κάι, καθώς όλες οι ιδεολογίες και πρακτικές έχουν αποτύχει σε μια κλονιζόμενη περίοδο, η οποία, όπως η ελληνιστική, βρίσκεται σε αναζήτηση μιας νέας σταθερότητας.

Τελικά, μπορεί κανείς να θεωρήσει ότι αυτή η μεταμοντέρνα ρευστότητα που διαλύει την κλασική ενότητα αντικατοπτρίζει τον κατακερματισμένο κόσμο μας. Το ζήτημα είναι αν αυτές οι λογοτεχνικές σύλληψεις είναι απλώς ενταγμένες στο πνεύμα της εποχής ή, περαιτέρω, βγαίνουν έξω από αυτήν και την αποδίδουν με διαχρονικότερο βλέμμα. 

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι Διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

altΑεροπλάστ
Άντζελα Δημητρακάκη
Εστία 2015
Σελ. 392, τιμή εκδότη €21,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΑΝΤΖΕΛΑΣ ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη - Το βιβλίο πίσω από την σειρά

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη - Το βιβλίο πίσω από την σειρά

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Πετρουλάκη «Σασμός», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μίνωας.

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Εξαιρετικά παραγωγικός, ο Σπύρος Πετρουλάκης είναι συγγραφέας πολλών μπεστ-σέλερ μυθιστορημάτων, αλλά ο «Σασμός» (Μίνωας 2019), χάρη πλέο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η τελευταία μονομαχία, του Ρίντλεϊ Σκοτ (κριτική)

Η τελευταία μονομαχία, του Ρίντλεϊ Σκοτ (κριτική)

Για την ταινία «Η τελευταία μονομαχία» σε σκηνοθεσία του Ridley Scott, η οποία προβάλλεται στις κινηματογραφικές αίθουσες.

Του Θόδωρου Σούμα

«Η τελευταία μονομαχία» του Ρίντλεϊ Σκοτ είναι μια θεαματική, δραματική και περιπετειώδης...

Πέθανε ο ποιητής και ζωγράφος Γιώργος Κακουλίδης

Πέθανε ο ποιητής και ζωγράφος Γιώργος Κακουλίδης

Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων για τον θάνατο του Γιώργου Κακουλίδη.

Η Εταιρεία Συγγραφέων εκφράζει τη λύπη της για τον θάνατο του καταξιωμένου ποιητή Γιώργου Κακουλίδη. Συγγραφέας αλλά και ζωγράφος, ο Γιώργος Κακουλίδης υιοθέτησε από νέος, έναν τρόπο ζωή...

Ιστορίες από τη ζωή

Ιστορίες από τη ζωή

Ιστορίες από τη ζωή των αρχαίων ημών – και όχι μόνο.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Συγγενής και σύντροφος του Αλκιβιάδη, ο Αξίοχος (γράφει ο Λυσίας) τον ακολούθησε στην Άβυδο. Εκεί και οι δυο τους νυμφεύθηκαν τη Μεδοντιάδα. Όταν από τον γάμο των τριών γεννήθηκ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Τα χρόνια» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, επίμετρο: Νίκος Μπακουνάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 14 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σε τούτη την ασπρόμαυρη φωτογραφ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ