grafiti

Για το αφήγημα του Δημήτρη Ελευθεράκη Η δύσκολη τέχνη (εκδ. Αντίποδες).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Είναι τέχνη μια μουντζούρα-μονοκονδυλιά; Ένας νιπτήρας αναποδογυρισμένος; Ένα τατουάζ πάνω στο μπράτσο; Είναι τέχνη μια Αφροδίτη της Μήλου με συρτάρια; Ή ένας σωρός από ρούχα; Είναι τέχνη ένα γκράφιτι; Κι αν αυτό είναι ζωγραφισμένο πάνω σε ένα νεοκλασικό κτήριο της Αθήνας; Ή πάνω στην Τζοκόντα του Λεονάρντο Ντα Βίτσι;

Αυτά είναι τα ερωτήματα που θέτει το μικρό αφήγημα του κατά βάση ποιητή Δημήτρη Ελευθεράκη. Πρόκειται για ένα είδος μονολόγου, σαν αυτούς στο θέατρο, που ενθρονίζει έναν αφηγητή, εδώ έναν δάσκαλο, ο οποίος μιλάει στους νεοεισελθόντες αλλοδαπούς μαθητές του «Τοβίας, Τόμας, Τόνι και όπως αλλιώς τους λένε», στημένος στον πεζόδρομο μεταξύ Πολυτεχνείου και Αρχαιολογικού Μουσείου. Κι έπειτα ακολουθεί ένας άλλος μονόλογος, σαν σχόλιο ενός τρίτου που προσπαθεί να αξιολογήσει τον ρόλο του δασκάλου και τη σκοπιμότητα της πράξης του.

«Το γκράφιτι είναι μια δύσκολη τέχνη, είπε ο δάσκαλος. Η Ελλάδα είναι μια δύσκολη τέχνη, είπε ο δάσκαλος». Με αυτή τη φράση, ο αναγνώστης μπορεί να περάσει συνεκδοχικά από το γκράφιτι στην ελληνική νοοτροπία.

Η θέση του δασκάλου έχει σημασία γιατί τα ερωτήματά του αφορμώνται από το γκράφιτι που έκαναν άγνωστοι, πριν από λίγο καιρό, πάνω στους τοίχους του Μετσόβιου, αποσπώντας τόσο θετικά όσο και αρνητικά σχόλια. Άραγε, είναι είδος τέχνης που νομιμοποιείται να γίνεται στον δρόμο ή πρόκειται για βανδαλισμό ενός άλλους είδους τέχνης, αρχιτεκτονικής φύσης και ιστορικής αξίας;

«Το γκράφιτι είναι μια δύσκολη τέχνη, είπε ο δάσκαλος. Η Ελλάδα είναι μια δύσκολη τέχνη, είπε ο δάσκαλος». Με αυτή τη φράση, ο αναγνώστης μπορεί να περάσει συνεκδοχικά από το γκράφιτι στην ελληνική νοοτροπία, η οποία σκιαγραφείται μέσα από τη στάση του Νεοέλληνα απέναντι στον πολιτισμό, την Ιστορία και την τέχνη. Η Ελλάδα είναι μια δύσκολη τέχνη, γιατί επιστεγάζει μια δύσκολη ζωή, αλλά και μια παράξενη αίσθηση του ζην ή του φιλοτεχνείν.

Έτσι, ο Δημήτρης Ελευθεράκης σταθμίζει τη θέση της τέχνης μέσα στον ελληνικό βίο, πώς εκλαμβάνεται και πώς εκτιμάται, ποιο ρόλο διαδραματίζει και πώς ιεραρχείται στους υπόλοιπους θεσμούς της κοινωνίας μας. Τα συμπεράσματά του είναι δυσοίωνα, παρόλο που θέλουμε να θεωρούμε τον πολιτισμό τη βαριά βιομηχανία μας. Η τέχνη όμως μισείται αντί να αγαπιέται ουσιαστικά, ειδικά στις νέες μορφές της, καθώς κάθε καινοτομία φαντάζει απειλή για τον πολιτισμό όπως έχει ήδη διαμορφωθεί. Κι αυτό γιατί η αίσθηση που έχει ο Νεοέλληνας για τον πολιτισμό είναι μουσειακή, αφού εκθειάζει το παγιωμένο, το καθιερωμένο, το διαχρονικό, αλλά απαξιώνει το καινούργιο και το ρηξικέλευθο. Αξιόλογη τέχνη είναι η αναλλοίωτη, η νεοκλασική, η νεορομαντική, η νεοαρχαία, αυτή που αναπαράγει ένα αδιάλλακτο παρελθόν. Κι αυτή η προγονοπληξία δεν μας αφήνει να δούμε το καινούργιο ως δημιουργική ανανέωση, αφού το κατατάσσουμε αυτόματα στους απειλητικούς νεωτερισμούς.

Η Ελλάδα δεν θαυμάζει την τέχνη, αλλά την καπηλεύεται. Αν ο Έλληνας την αγαπούσε, δεν θα έβαζε στο ίδιο κάδρο τον Παρθενώνα και τα σκουπίδια στους δρόμους· αυτό από μόνο του θα ήταν ιεροσυλία. Αν την αγαπούσε, δίπλα στο κλασικό μεγαλείο θα τοποθετούσε και τις νεοελληνικές αισθητικές αξίες, είτε μιλάμε για την ποίηση είτε για το γκράφιτι. Αν την αγαπούσε, δεν θα χρησιμοποιούσε την αρχαιότητα για να κερδίσει προσωπικές δάφνες από αγώνες στους οποίους δεν συμμετείχε. Αν την αγαπούσε, δεν θα τη θεωρούσε απλό διακοσμητικό στοιχείο αλλά πεδίο προβληματισμού και πάλης των ιδεών.

Η αίσθηση που έχει ο Νεοέλληνας για τον πολιτισμό είναι μουσειακή, αφού εκθειάζει το παγιωμένο, το καθιερωμένο, το διαχρονικό, αλλά απαξιώνει το καινούργιο και το ρηξικέλευθο.

Και μαζί με την τέχνη ο Έλληνας θεωρεί την πατρίδα ένα ακόμα τεράστιο μουσείο κατεψυγμένου πολιτισμού. Την έχει μετατρέψει σε εκθετήριο αγαλμάτων και εξευγενισμένων προσόψεων, ενώ σε τίποτα από αυτά δεν πιστεύει πραγματικά. Βλέπει την Ελλάδα και την ιστορία της ως αντικείμενο εκμετάλλευσης, ως αφορμή «ναρκισσισμού, μνησικακίας και κοινοτοπίας», ως καθρέφτη που θέλει να δει το αγλαό πρόσωπό του, ενώ κανονικά έπρεπε να βλέπει τον φρικτό εαυτό του.

Κι αυτό εξηγείται, κατά τον συγγραφέα, επειδή στην Ελλάδα κυριαρχούν οι μέτριοι, η μετριότητα των οποίων τους κάνει να μην επιδοκιμάζουν το πρωτότυπο, το εμπροσθοβαρές, το δημιουργικό, αλλά το καλουπωμένο και το παρωχημένο. Κι αυτή η αρχαιολατρία σε συνδυασμό με την αυταρέσκια γεννά νεοναζιστικά μορφώματα, που καταδικάζουν ό,τι καινοφανές, ό,τι δηλαδή ξεφεύγει από τους αναλλοίωτους κανόνες περί αισθητικής και περί ζωής.

Το κείμενο του Δημήτρη Ελευθεράκη είναι γραμμένο με ορμή και με βία, με δοκιμιακό τσαγανό και με καταγγελτική εικονοπλασία. Είναι ζυμωμένο με αγανάκτηση και ποτισμένο με την αποστροφή κατά των τικούκειτων, των δήθεν καθωσπρέπει και των σκληροπυρηνικών της αισθητικής καθαρότητας. Κι η ίδια η γραφή του είναι μια αναζωογονητική δύναμη που έρχεται να βγάλει την τέχνη από τη φορμόλη και να δείξει πως ό,τι απολιθώνεται πεθαίνει. 

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι Διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

altΗ δύσκολη τέχνη
Δημήτρης Ελευθεράκης
Αντίποδες 2015
Σελ. 54, τιμή εκδότη €8,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΕΛΕΥΘΕΡΑΚΗ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

Στο μυθιστόρημα της Λίλας Κονομάρα «Ο μπόγος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, πρωταγωνιστεί η ίδια η Ιστορία, με τα πολλαπλά της πρόσωπα και προσωπεία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Υπάρχει ένας πίνακας του Paul K...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

Για το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» (εκδ. Εστία). Φωτογραφία © Pablò / Unsplash.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Αυτό το πρώτο μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου μιλά για την Ιστορία μέσω των προσωπικών ιστ...

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

Για τη νουβέλα «Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (εκδ. Ενύπνιο), αλλά και για άλλα βιβλία με θέμα το σύνδρομο Άσπεργκερ.

Του Κώστα Προμπονά

Μια νουβέλα για ένα όχι σπάνιο σύνδρομο: Κοιτάζοντας προς το μέλλον.

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Εσπερίδα για τον ποιητή και φιλόλογο Δημήτρη Δασκαλόπουλο στο Σπίτι της Κύπρου

Εσπερίδα για τον ποιητή και φιλόλογο Δημήτρη Δασκαλόπουλο στο Σπίτι της Κύπρου

Το Σπίτι της Κύπρου με τη στήριξη του Υφυπουργείου Πολιτισμού της Κυπριακής Δημοκρατίας, τιμά τον ποιητή, βιβλιογράφο, μελετητή της λογοτεχνίας, Δημήτρη Δασκαλόπουλο σε εσπερίδα που θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη 4 Οκτωβρίου 2022, ώρα 17:00, στο Σπίτι της Κύπρου (Ξενοφώντος 2Α, Σύνταγμα). Φωτογραφία © Ειρήνη Σαββ...

Γιον Φόσε: «Θαυμάζω τον Ίψεν γιατί ήξερε να μισεί»

Γιον Φόσε: «Θαυμάζω τον Ίψεν γιατί ήξερε να μισεί»

Σε συνέντευξή του στο Revistascena, ο Νορβηγός δραματουργός Jon Fosse μίλησε για την πολυετή πορεία του στον χώρο του θεάτρου. Τα πρώτα δύο μέρη της γνωστής επταλογίας του «Το άλλο όνομα» κυκλοφόρησαν πρόσφατα από τις εκδόσεις Gutenberg, σε μετάφραση Σωτήρη Σουλιώτη.

Επιμέλεια: ...

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Σκέψεις του γνωστού συγγραφέα σχετικά με την ανυποληψία της νεοελληνικής πεζογραφίας στο ελληνικό κοινό. Στην κεντρική εικόνα, τμήμα από το έργο «Portrait of George Dyer in a Mirror» (1968), του Φράνσις Μπέικον.

Του Αλέξη Πανσέληνου

Έγινε πρόσφατα μεγά...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ