alt

Για το μυθιστόρημα του Θωμά Συμεωνίδη Γίνε ο ήρωάς μου! (εκδ. Γαβριηλίδη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η πνευματική κύηση μοιάζει εν μέρει με την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή μέσω μιας τράπεζας σπέρματος. Εκεί οι άρρενες δότες, αφού περάσουν από εξετάσεις, δωρίζουν το γενετικό υλικό τους, χωρίς να ξέρουν πού αυτό θα καταλήξει. Κι απ’ την άλλη, η μέλλουσα μητέρα επιλέγει με βάση τα φυσικά χαρακτηριστικά του δότη, χωρίς όμως να γνωρίζει κι αυτή το όνομα του βιολογικού πατέρα του παιδιού της.

Στην καλλιτεχνική γονιμοποίηση αντίστοιχα έχουμε μια σχέση ανάγνωσης-αφομοίωσης που αναπτύσσει ο δημιουργός με τους συγγραφείς-πρότυπα, κατά την οποία δεν είναι πάντα σαφές ότι αντιλαμβάνεται τη γονιμοποίηση που δέχεται και γι’ αυτό άλλοτε αναγνωρίζει τις επιδράσεις κι άλλοτε όχι, άλλοτε τις περνά σκόπιμα στα γραπτά του κι άλλοτε αυτές μπολιάζουν εν αγνοία του τη γραφή του. Αυτή η διακειμενικότητα δεν είναι πάντα μια συνειδητή προσπάθεια δανεισμού, αλλά συχνά αποβαίνει μια απρόθετη παραπομπή όχι μόνο στον εξωτερικό κόσμο, αλλά και στο έργο άλλων συγγραφέων και επομένως μια συνομιλία μαζί τους.

Η υπόθεση του έργου, που αφορά σε έναν Οργανισμό Υγείας, όπου ο αφηγητής διορίζεται στο Δ.Σ. και μαθαίνει για το λάθος που θα στερήσει τη ζωή ενός εγχειρισμένου, αλλά και ο τρόπος γραφής είναι ένα παλίμψηστο ιδεών και τρόπων αφήγησης εν πολλοίς αναγνωρίσιμων.

Οι πατέρες λοιπόν του Γίνε ο ήρωάς μου!, γραμμένου από τον πρωτοεμφανιζόμενο Θωμά Συμεωνίδη, άφησαν μέσα στη λογοτεχνική ιστορία το γενετικό υλικό τους κι ο συγγραφέας, συνειδητά ή ασύνειδα, το αξιοποίησε. Η υπόθεση του έργου, που αφορά σε έναν Οργανισμό Υγείας, όπου ο αφηγητής διορίζεται στο Δ.Σ. και μαθαίνει για το λάθος που θα στερήσει τη ζωή ενός εγχειρισμένου, αλλά και ο τρόπος γραφής είναι ένα παλίμψηστο ιδεών και τρόπων αφήγησης εν πολλοίς αναγνωρίσιμων.

Καταρχάς, το DNA του Φραντς Κάφκα είναι το πρώτο που εντοπίζεται από τους γενετιστές μέσα στο κείμενο. Περιέχει το γνωστό ενοχικό χωρίς αιτία κλίμα, όπως το συναντήσαμε στη Δίκη, όπου ο Γιόσεφ Κ. κατηγορείται και συλλαμβάνεται με μια αόριστη μομφή. Ο πρωταγωνιστής προσπαθεί σε μια εναγώνια απόπειρα να καταλάβει γιατί κατηγορείται, ποια μορφή εξουσίας τον υποβάλλει σ’ αυτή τη διαδικασία, πόσο η λαβυρινθώδης γραφειοκρατία μπορεί να εμπλέξει το οποιοδήποτε άτομο σε μια σειρά καταπιεστικών γραναζιών. Ο Μίλαν Κούντερα προσδιορίζει το καφκικό ως εξής: η «προοδευτική συγκέντρωση της εξουσίας, που τείνει να θεοποιηθεί· η γραφειοκρατικοποίηση της κοινωνικής δραστηριότητας που μεταμορφώνει όλους τους θεσμούς σε λαβυρίνθους ως εκεί όπου δεν φτάνει το μάτι· η αποπροσωποποίηση του ατόμου που προκύπτει απ’ όλα».

Ο Θωμάς Συμεωνίδης εν προκειμένω μπαίνει ολόκορμος στο καφκικό σύμπαν, αφού ο ήρωάς του θεωρείται υπεύθυνος για τον θάνατο ενός απλού ανθρώπου σε μια εγχείριση ρουτίνας, η οποία ωστόσο αποδείχθηκε θανατηφόρα. Το καφκικό, όπως το όρισε παραπάνω ο Μίλαν Κούντερα, εφαρμόζεται στο μυθιστόρημα, με μια μεγάλη διαφορά: ο αφηγητής αμφιταλαντεύεται για το αν είναι ή όχι υπεύθυνος για τα λάθη του Οργανισμού και δεν ξέρει αν πρέπει να μιλήσει ή όχι.

Ο νεαρός πεζογράφος χρησιμοποιεί ανάλογο με τον Άρη Αλεξάνδρου τρόπο, αυτόν του απολογούμενου μπροστά στον «Ανακριτή» του, καθώς σχεδόν όλο το κείμενο παίρνει τη μορφή αναφοράς στον κο. Πρόεδρο, προς τον οποίο ο πρωτοπρόσωπος αφηγητής απολογείται.

Παράλληλα, ο νεαρός πεζογράφος χρησιμοποιεί ανάλογο με τον Άρη Αλεξάνδρου τρόπο, αυτόν του απολογούμενου μπροστά στον «Ανακριτή» του, καθώς σχεδόν όλο το κείμενο παίρνει τη μορφή αναφοράς στον κο. Πρόεδρο, προς τον οποίο ο πρωτοπρόσωπος αφηγητής απολογείται, προσπαθώντας να ξεκαθαρίσει –ίσως πρώτα στον εαυτό του– τι ακριβώς συνέβη. Η ενοχή αυθυποβάλλεται, όπως στο Κιβώτιο, όπου η απολογία προχωράει κι ενώ ο ανακριτής δεν έχει αποκαλύψει καθόλου τις σκέψεις του.

Επίσης, ο Θωμάς Συμεωνίδης πλάθει πρόσωπα που αντί για ονόματα φέρουν τίτλους, ο Ναρκωμένος, ο Συμβασιούχος κ.λπ., ακολουθώντας τον Ανδρέα Φραγκιά στον Λοιμό, για να αποκαλύψει συναιρέσει στο επίθετο τα χαρακτηριστικά που καθορίζουν τον καθένα. Κι επιπλέον αφήνει στο έργο του να ξεμυτίσει ένας αφηγητής αμετροεπής, σαν τον Στοππάκιο Π. του Νίκου Καχτίτση στον Εξώστη, λεπτολόγος, σκόπιμα σχολαστικός, που επιχειρεί μέσα στη σύγχυσή του να αποκαλύψει την αλήθεια με κάθε λεπτομέρεια που μπορεί να έχει και να μην έχει σημασία. Κι εδώ κρίνεται καθοριστική η επίδραση του Σάμουελ Μπέκετ με το ανοικτό τέλος και την αμφιβολία για το πόσο η γραφή μπορεί να αποδώσει την πραγματικότητα.

Το πολιτικό μέσα στο ηθικό

Αυτή η σκόπιμη ή μη διακειμενικότητα δεν σημαίνει τίποτα, αν δεν ανακαλύψουμε τον βαθύτερο στόχο της, τη λειτουργία δηλαδή που επιτελεί. Επισήμανα λοιπόν τις γόνιμες επιδράσεις στο μυθιστόρημα, για να τις προσπεράσω, αφού αυτό που έχει σημασία είναι το αισθητικό αποτέλεσμα που συνθέτουν.

Ο λεκτικός χείμαρρος του ψυχολογικού αυτού θρίλερ αποσκοπεί στο να αναδείξει τον κοινωνικοπολιτικό λαβύρινθο μέσα στον οποίο ο άνθρωπος πελαγοδρομεί.

Πιστεύω ότι η εντύπωση του βιβλίου στον αναγνώστη είναι ακριβώς η εμπλοκή του τελευταίου σε ένα θολό τοπίο ευθυνών, τις οποίες ίσως δεν μπορεί να σηκώσει ο καθένας. Ο λεκτικός χείμαρρος του ψυχολογικού αυτού θρίλερ αποσκοπεί στο να αναδείξει τον κοινωνικοπολιτικό λαβύρινθο μέσα στον οποίο ο άνθρωπος πελαγοδρομεί. Η εξουσία έχει φτιάξει ένα δαιδαλώδες κατασκεύασμα, σκόπιμα γραφειοκρατικό, που μεταθέτει εύκολα τις ευθύνες από τη μία αρχή στην άλλη, από τη μία Πτέρυγα του Οργανισμού στην άλλη. Κι ο πολίτης που εντάσσεται σαν γρανάζι σ’ αυτόν τον απρόσωπο μηχανισμό θεωρεί ότι έχει ευθύνες, που ίσως δεν του αναλογούν, πνίγεται μέσα στο χάος και συνειδητοποιεί ότι το να γίνει ήρωας, καταγγέλλοντας, αποκαλύπτοντας, δημοσιοποιώντας ό,τι μεμπτό έπεσε στην αντίληψή του, δεν είναι τόσο εύκολο.

Η λέξη «ήρωας» του τίτλου, απομακρυσμένη από το περιβάλλον ενός έπους, μιας πολεμικής σύρραξης ή ενός υπερήρωα των κόμικς και βαλμένη στο χαοτικό πεδίο των ρόλων και των ευθυνών, χάνει εντελώς το νόημά της. Σ’ αυτήν συγκρούονται η ανάγκη να βγεις μπροστά και ηρωικά να καταγγείλεις ό,τι ξέρεις, αναλαμβάνοντας τις άμεσες ή έμμεσες ευθύνες σου, και η επαναπαυμένη στάση ευθυνοφυγής, καθώς πλέον είσαι «θεός», όταν μπορείς να μένεις απαθής μπροστά στα προβλήματα, ένας δυνατός υπεράνθρωπος, κατά τον Νίτσε, που δεν έχει συναισθήματα, ενοχές και εσωτερικές πιέσεις. «Ήρωας» με βάση της συνείδησή σου ή «Θεός» προσπαθώντας να γίνεις αποδεκτός και να επιβιώσεις μέσα σε μια αδυσώπητη κοινωνία; Δυστυχώς, το σύστημα είναι φτιαγμένο έτσι ώστε να μην μπορεί κανείς να σηκώσει το ανάστημά του, είτε από εξάρτηση είτε από αβουλία είτε από βολεμένη συνείδηση.

Μέσα στο πολιτικό πλαίσιο, η σχέση πολίτη–κράτους, ενώ είναι θεωρητικά αμφίδρομη, πολλές φορές λειτουργεί ως βιτρίνα μια ολοκληρωτικής λογικής, η οποία αποβαίνει τελικά εις βάρος του ανθρώπου.

Κλείνω με μια από τις πιθανές ερμηνείες, η οποία μας οδηγεί ακόμα περαιτέρω από το καφκικό πλαίσιο. Αν διαβάσουμε το έργο πολιτικά, τότε στο κάδρο μπαίνουν όλα τα κομμάτια της κρατικής διαφθοράς, που έχει πάρει μορφή επαγγελματικής εξαπάτησης. Πολλοί άνθρωποι, όπως ο Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου, ο έχων επιρροή στα πράγματα, ο ρουφιάνος της εξουσίας, ο Συμβασιούχος που εκβιάζεται (και τελικά αυτοκτονεί), ο επί των δημοσίων σχέσεων που κατευνάζει τον κόσμο και άλλοι, εκπροσωπούν τις διάφορες θέσεις με τις οποίες το κράτος καπηλεύεται την εξουσία, και μάλιστα εις βάρος του πολίτη. Κι ενώ αυτό λειτουργεί με αλληλοκαρφώματα, συνωμοσίες, ανταγωνισμούς, εσωτερικές διαμάχες, προσπαθεί να καλύψει την όποια ατασθαλία είτε με επικοινωνιακό χειρισμό ή με μετριασμό των ευθυνών.

Το άτομο δεν μπορεί να βγει από την τραγική του θέση (θέση ήρωα αρχαίας τραγωδίας), από το ηθικό δηλαδή δίλημμα «έχω ή δεν έχω ευθύνη;» και «πώς μπορώ να τη σηκώσω;». Μέσα στο πολιτικό πλαίσιο, η σχέση πολίτη - κράτους, ενώ είναι θεωρητικά αμφίδρομη, πολλές φορές λειτουργεί ως βιτρίνα μια ολοκληρωτικής λογικής, η οποία αποβαίνει τελικά εις βάρος του ανθρώπου. Και το επίτευγμα του Θωμά Συμεωνίδη είναι ότι έβαλε τον αναγνώστη μέσα σ’ αυτήν την ασθματική διπλή παγίδευση.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι Διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

altΓίνε ο ήρωάς μου!
Θωμάς Συμεωνίδης
Γαβριηλίδης 2015
Σελ. 152, τιμή εκδότη €9,59

alt

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Βαθύ το σκοτάδι πριν την αυγή» της Ελένης Πριοβόλου (κριτική) – Χριστόδουλος Παμπλέκης, ένας γνήσιος εκπρόσωπος του Διαφωτισμού

«Βαθύ το σκοτάδι πριν την αυγή» της Ελένης Πριοβόλου (κριτική) – Χριστόδουλος Παμπλέκης, ένας γνήσιος εκπρόσωπος του Διαφωτισμού

Για το μυθιστόρημα της Ελένης Πριοβόλου «Βαθύ σκοτάδι πριν την αυγή» (εκδ. Καστανιώτη). Kεντρική εικόνα: Ο Γάλλος περιηγητής Σουαζέλ-Γκουφιέ συναντά στην Πάτμο ένα μοναχό που τον ρωτά αν ζουν ακόμα ο Βολταίρος και ο Ρουσσώ © Wikipedia. 

Γράφει η Διώνη Δημητ...

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Κακατσάκη «Απολαύσεις της Καπούης» (εκδ. Καλειδοσκόπιο).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Αν η πλοκή του μυθιστορήματος χαρακτηρίζεται από στιβαρότητα και λελογισμένη πολυπλοκότητα, αν η γλώσσα του ρέει ομαλά και συστήνει ...

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

Για το βιβλίο της Λίνα Βαλετοπούλου «Κλουαζονέ» (εκδ.Βακχικόν). Κεντρική εικόνα: από την ταινία του Παντελή Βούλγαρη «Το τελευταίο σημείωμα». 

Γράφει η Κατερίνα Ι. Παπαδημητρίου

Η Λίνα Βαλετοπούλου, μετά την τελευ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

Δόθηκε σήμερα (28/5) η Συνέντευξη Τύπου για το 3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων (26-30 Ιουνίου 2024). Σπουδαίοι Έλληνες και ξένοι συγγραφείς αναμένονται στην Κρήτη, ενώ το πρόγραμμα των εκδηλώσεων είναι πιο φιλόδοξο σε σχέση με τα προηγούμενα δύο χρόνια. Στην κεντρική εικόνα, εκδήλωση από το περσινό φεστιβάλ στα σκαλιά πί...

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί από τις 14 μέχρι και τις 30 Ιουνίου στο Πασαλιμάνι.

Επιμέλεια: Book Press

Ακόμη μια χρονιά η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί σε ένα αγαπημένο σημείο συνάντησης των πειραιωτών, στο Πασαλιμάν...

 «Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

«Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

Για την παράσταση «Σ' εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη που ανεβαίνει στο Αμφιθέατρο Σπύρου Ευαγγελάτου σε σκηνοθεσία Χρήστου Θεοδωρίδη. Κεντρική εικόνα: © Mike Rafail.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Πέντε ελληνικά μυθιστορήματα, πέντε εντυπωσιακές ηρωίδες

Πέντε ελληνικά μυθιστορήματα, πέντε εντυπωσιακές ηρωίδες

Γυναίκες άλλων εποχών, αλλά και σύγχρονες. Βασίλισσες, αλλά και γυναίκες της διπλανής πόρτας. Επιλέγουμε πέντε πρόσφατα βιβλία Ελλήνων συγγραφέων που μας προσφέρουν, αντίστοιχα, πέντε εντυπωτικές και καλοσχηματισμένες ηρωίδες. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος  ...

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ