alt

Για το βιβλίο του Φώτη Θαλασσινού Τα ημερολόγιά μου (εκδ. Οδός Πανός).

Του Παναγιώτη Γούτα

Έρχεται, συχνά, στη λογοτεχνική πορεία τού κάθε συγγραφέα η στιγμή, που θα γράψει κι ένα βιβλίο διαφορετικό από αυτά που είχε ως τώρα γράψει, εξαιτίας κάποιου απροσδόκητου συμβάντος που του έχει συμβεί, κάποιου σοβαρού προβλήματος υγείας που πέρασε ή εξακολουθεί να περνά ή από κάποια υπαρξιακή ή συγγραφική κρίση που τον δοκιμάζει, εμβαθύνοντας στον εαυτό του και πειραματιζόμενος με νέες εκφραστικές μορφές και ύφη. Στην τρίτη περίπτωση επισημαίνω την περίπτωση του Χατζημωυσιάδη (Ζώνη πυρός) – έγινε αναλυτική αναφορά στον εν λόγω βιβλίο, σε προηγούμενη κριτική δημοσίευση στο bookpress.gr. Ο Φώτης Θαλασσινός, τύπωσε τον Αύγουστο του 2015 ένα βιβλίο με σύντομα προσωπικά ημερολόγια, χρονικής διάρκειας σχεδόν ενός οχταμήνου, από τις 6 Νοεμβρίου 2014 μέχρι τις 26 Ιουνίου του 2015, κυρίως θέλοντας να αναμετρηθεί με την κατάθλιψή του, κοιτώντας το τέρας κατάματα.

Το κάπως περίεργο με αυτούς τους παραπάνω συγγραφείς, που προανέφερα ενδεικτικά μόνο ως παραδείγματα στην τελευταία λογοτεχνική σοδειά τους, είναι η (συνειδητή ή ασυνείδητη) στροφή τους σε αυτό που θα λέγαμε βιωματική λογοτεχνία (ή ακόμη και αυτοβιογραφία), όσο κι αν στο παρελθόν, έγραφαν εντελώς άλλου τύπου βιβλία, απαξιώνοντας ή ευρισκόμενοι στην αντίθετη όχθη από αυτό που λέμε προσωπικό βίωμα, αυτοαναφορικότητα, εξομολόγηση ή αυτοβιογραφικού τύπου λογοτεχνία.

Μεταξύ πραγματικότητας, ονείρου και φαντασίας

Στα έξι προηγούμενα βιβλία του Φώτη Θαλασσινού (όλα τους τυπώθηκαν ή ανατυπώθηκαν, αρχής γενομένης το 2012, από τις εκδόσεις Οδός Πανός) η γραφή του και ο λογοτεχνικός του κόσμος βρίσκονταν σε μία ενδιάμεση κατάσταση ανάμεσα στην πραγματικότητα, το όνειρο, τη φαντασία, τη φύση και τη μεταφυσική. Ποικίλες αναφορές στον θάνατο (ένα είδος ασκητικής του θανάτου, με τις λέξεις), σε υπερβατικές της ψυχής και του μυαλού καταστάσεις, ακραίες φαντασιώσεις σεξουαλικού περιεχομένου, δεισιδαιμονίες, παθήσεις, φουτουριστικά σκηνικά, ένα σύμπαν που γειτνίαζε (σε σμίκρυνση πάντα, με τη μεταφορική και την κυριολεκτική σημασία της λέξης, και λόγω αριθμών σελίδων) σε αρκετά σημεία με κείνο της Ζυράννας Ζατέλη ή των πινάκων του Ιερώνυμου Μπος. Ο Θαλασσινός στο έβδομο κατά σειρά βιβλίο του, που τιτλοφορείται Τα ημερολόγιά μου, αποφασίζει να γράψει ένα ενιαίο αφήγημα, με τη μορφή σχετικά σύντομων σε έκταση ημερολογιακών σημειώσεων. Ενδεικτικό και χαρακτηριστικό το ξεκίνημα του βιβλίου του: «6/11/2014. ΚΩΣ… Ξύπνησα με κατάθλιψη…».

Ο Θαλασσινός με τα καλογραμμένα ημερολόγιά του ψηλαφεί τον πυρήνα της κατάθλιψής του, ερμηνεύοντας και αναλύοντάς την, και ξορκίζει το φάντασμα τής, σχεδόν καθημερινής του, μελαγχολίας.

Η γραφή του Θαλασσινού είναι αρκετά πυκνή, βαθιά και στοχαστική. Κάποιες φορές, βέβαια, νομίζω πως παρασύρεται σε μια ναρκισσευόμενη και αυτάρεσκη εκφραστική πολυπλοκότητα, που θα μπορούσε να την αποφύγει. Μέχρι τη σελ. 67 του βιβλίου ο τόπος είναι το νησί του, η Κως. Ακολουθούν για 6 μόλις σελίδες η Αθήνα (όπου ο συγγραφέας νιώθει πιο χαλαρός και άνετος), ενώ στο τελευταίο ημερολογιακό σημείωμα ο ήρωάς μας βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη, που από τα γραφόμενά του φαίνεται να τη θεωρεί ως τη δεύτερη σημαντικότερη, λογοτεχνικά, πόλη της χώρας, μετά την Αθήνα.  Ο Θαλασσινός με τα καλογραμμένα ημερολόγιά του ψηλαφεί τον πυρήνα της κατάθλιψής του, ερμηνεύοντας και αναλύοντάς την, και ξορκίζει το φάντασμα τής, σχεδόν καθημερινής του, μελαγχολίας. Παράλληλα κάνει νύξεις για αγαπημένα πρόσωπα της ζωής του, τους ελάχιστους φίλους του στο νησί, την αγαπημένη μορφή του πατέρα του, από τον οποίον, όπως μας λέει, κληρονόμησε την ταπεινοφροσύνη του, καταδεικνύει τον επαρχιωτισμό και τον συντηρητισμό των ανθρώπων του νησιού του, ενώ, παράλληλα, κάνει σκέψεις (στοχάζεται καλύτερα) για τη λογοτεχνία, την πολιτική, τους ανθρώπους, την ομοφυλοφιλία, τον θάνατο, τη νοσοφοβία του, τις νευρώσεις και τις ψυχώσεις του. Οι σκέψεις του συγγραφέα συχνά πηγάζουν από ειδήσεις ή συμβάντα της καθημερινότητας, όπως το μεταναστευτικό ρεύμα στο νησί του, τις πρόσφατες εθνικές εκλογές, τη βαρβαρότητα των τζιχαντιστών, την τραγική ιστορία με τον Βαγγέλη Γιακουμάκη, και άλλα συμβάντα. Επίσης, στις σελίδες του, γίνεται συχνά αναφορά σε λογοτεχνικά πρόσωπα, ψυχαναλυτές, καλλιτέχνες, φιλοσόφους κ.ά. (Ρεμπώ, Λακάν, Κλωντ Λέβι Στρως, Θόδωρος Αγγελόπουλος, Μπαχτίν, Φρόυντ, Κωστής Παπαγιώργης, Γιώργος Χρονάς, Άρης Δαβαράκης κ.ά.). Όλο αυτό τελικά λειτουργεί ως μια δεύτερη ψυχανάλυση, εκτός απ’ αυτήν που κάνει με τον γιατρό του, για τον οποίον έχει, συχνά, θετικές αναφορές, και λειτουργεί, τρόπον τινά, ως συμπληρωματική διαδικασία ψυχοθεραπείας.

alt
    Ο Φώτης Θαλασσινός
 

Το κείμενο, παρά τη ζοφερή και εν γένει καταθλιπτική ατμόσφαιρα που δημιουργεί στις 75 σελίδες του, κλείνει αισιόδοξα. Ο Θαλασσινός ταυτίζεται με στοχασμούς του ψυχολόγου Νικήτα Καυκιού για την αγάπη. Αντιγράφω κάποιες μεμονωμένες προτάσεις: «Η αγάπη είναι το θεραπευτικό πλαίσιο… Η αγάπη είναι δύναμη. Η αγάπη που πυροδοτεί τα εσωτερικά αποθέματα θεραπευτικής ενέργειας. Η αγάπη καταλαβαίνει, η αγάπη γνωρίζει, η αγάπη αποκαλύπτει, η αγάπη θεραπεύει». Ωστόσο ο υποψιασμένος αναγνώστης αναρωτιέται εύλογα πώς, από μια καταβύθιση του συγγραφέα στον εσώτερο εαυτό του και αντικρίζοντας τις εμμονές και τις φοβίες του, καταλήγει σε αυτό το συμπέρασμα; Προφανώς γίνονται μέσα του και κάποιες επιπλέον ιδιαίτερες διεργασίες, που κατά τη γνώμη μου σχετίζονται και με τη θρησκευτική πίστη ή με άλλου τύπου ψυχικές «αναταράξεις», που όμως δεν αναφέρονται και δεν αναλύονται επαρκώς, ώστε η απoδοχή της έννοιας της αγάπης να έρχεται ως φυσιολογικό επακόλουθο της θεραπείας (ή της απάλυνσης, καλύτερα) της κατάθλιψής του. Στο υστερόγραφο του βιβλίου, ο συγγραφέας ξαναδιαβάζοντας το βιβλίο, νιώθει λουσμένος στο φως. Και αισθάνεται ευγνωμοσύνη για τους στενούς του συγγενείς, που εξακολουθούν να τον νιώθουν ως ξεχωριστό άνθρωπο και να τον στηρίζουν.

Με το βιβλίο του αυτό καταβυθίζεται στην ύπαρξή του, συμφιλιώνεται με πάθη και εμμονές, και συνεχίζει απτόητος την περιπέτεια της γραφής.

Ο Θαλασσινός, ξεπερνώντας επιτυχώς κάποιους σκοπέλους τού ημερολογιακού τρόπου γραφής ενός βιβλίου (το να περιπέσεις σε ανούσιες καταγραφές καθημερινών συμβάντων, το να μένεις στην επιφάνεια γεγονότων και καταστάσεων ή στη απλή παρατήρηση, ή το να μην έχει συνοχή ή εσωτερική δράση το κείμενό σου), δείχνει πως με αυτό του το κείμενο κάνει μια στάση στο συγγραφικό του έργο για έναν απολογισμό ζωής και πεπραγμένων, τσεκάρει δια της γραφής το ποιος έγινε, πόσο άλλαξε και πού βαδίζει ως άνθρωπος αλλά και ως συγγραφέας. Περνάει γόνιμη συγγραφική φάση. Με το βιβλίο του αυτό καταβυθίζεται στην ύπαρξή του, συμφιλιώνεται με πάθη και εμμονές, και συνεχίζει απτόητος την περιπέτεια της γραφής.

Μια τελική επισήμανση-παρατήρηση. Ο συγγραφέας, σε δικό του ενημερωτικό-εισαγωγικό σχόλιο στο αυτί του βιβλίου, προσπαθεί να απεκδυθεί του μανδύα της βιωματικότητας των κειμένων του, του λογοτεχνικού όρου της αυτοβιογραφίας και της καταγραφής της ατομικής του περίπτωσης, ως σκοπού και πρόθεσης γραφής αυτού του κειμένου, τονίζοντας πως, ό,τι έγραψε, αφορά εξ αρχής πολλούς ανθρώπους. «Αυτό το ημερολόγιο είναι το ημερολόγιο της σχέσης του ανθρώπου με τους συνανθρώπους του. Δεν είναι το ημερολόγιό μου», τονίζει χαρακτηριστικά. Εδώ, νομίζω πως προτρέχει. Αρχικά, το αν το βιβλίο του αφορά και άλλους ανθρώπους, είναι κάτι που θα το κρίνουν και θα το επιβεβαιώσουν οι ίδιοι οι αναγνώστες του, και όχι ο ίδιος. Παράλληλα, όμως, θα πρέπει να γνωρίζει (κι εδώ ας μου συγχωρεθεί ο κάπως δασκαλίστικος τόνος μου) πως απαραίτητη προϋπόθεση, αφετηρία και εκκίνηση κάθε συλλογικής έκφρασης (ή κάθε συλλογικότητας, για τους πιο προχωρημένος) ή αντιπροσώπευσης ενός σημαντικού αριθμού ανθρώπων δια της γραφής, είτε μας αρέσει είτε όχι (κι αυτό δεν είναι καθόλου κακό ούτε κατακριτέο, απεναντίας μάλιστα), αποτελεί πάντα το δικό μας προσωπικό βίωμα, η δική μας ατομική περίπτωση, εν κατακλείδι η καταβύθιση στα άδυτα της δικής μας ψυχής και της δικής μας συνείδησης – το δικό μας ημερολόγιο ζωής.

* Ο ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΓΟΥΤΑΣ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση.

altΤα ημερολόγιά μου
Φώτης Θαλασσινός
Οδός Πανός 2015
Σελ. 80, τιμή εκδότη €10,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΦΩΤΗ ΘΑΛΑΣΣΙΝΟΥ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ίνκουμπους» του Βαγγέλη Γιαννίση – Θρίλερ για γερά στομάχια

«Ίνκουμπους» του Βαγγέλη Γιαννίση – Θρίλερ για γερά στομάχια

Για το αστυνομικό μυθιστόρημα «Ίνκουμπους», του Βαγγέλη Γιαννίση (εκδ. Διόπτρα).

Της Κατερίνα Σιδέρη

Το Ίνκουμπους του Βαγγέλη Γιαννίση αποτελεί τη συνέχεια μιας σειράς βιβλίων μυστηρίου και θρίλερ του συγγραφέα, με κεντρικό ήρωά τους τον επιθεωρητή Άντερς. Τούτη τη φορά ...

«Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» του Θανάση Βαλτινού (κριτική)

«Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» του Θανάση Βαλτινού (κριτική)

Παράλληλη ανάγνωση της νέας νουβέλας του Θανάση Βαλτινού «Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» (εκδ. Εστία), με τον τόμο που συγκεντρώνει συνεντεύξεις του των τελευταίων πενήντα χρόνων «Όπως ο έρωτας – Επιλογή συνεντεύξεων 1972-2018» (εκδ. Εστία) σε επιμέλεια του Κωστή Δανόπουλου.

Του Ηλία Κ...

«Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» του Απόστολου Δοξιάδη (κριτική)

«Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» του Απόστολου Δοξιάδη (κριτική)

Για το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Απόστολου Δοξιάδη «Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» (εκδ. Ίκαρος). 

Του Θόδωρου Σούμα

Tο τηλεφώνημα που δεν έγινε του Απόστολου Δοξιάδη είναι ένα σύνθετο, περίπλοκο λογοτεχνικό αφήγημα. Μια αυτοαναλυτική...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ο Αντρέι Κούρκοφ στο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: «Χάρη στη δημοκρατία στην Ουκρανία μπορώ να γράφω τα βιβλία μου στα ρωσικά»

Ο Αντρέι Κούρκοφ στο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: «Χάρη στη δημοκρατία στην Ουκρανία μπορώ να γράφω τα βιβλία μου στα ρωσικά»

Μια σπάνια ευκαιρία δόθηκε στο πλαίσιο του 1ου Φεστιβάλ Βιβλίου που διεξάγεται στα Χανιά. Ο Ουκρανός συγγραφέας Αντρέι Κούρκoφ, συνομίλησε με τον συγγραφέα Σταύρο Ζουμπουλάκη. Ο διάλογος που ανέπτυξαν ήταν ουσιαστικός κι αποκαλυπτικός για το τι σημαίνει εθνική ταυτότητα για έναν ρωσόφωνο Ουκρανό και πώς εξηγεί τον δ...

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ...

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ...

Η τρίτη μέρα του Φεστιβάλ Βιβλίου εδώ στα Χανιά, η χθεσινή βραδιά δηλαδή, αποτέλεσε από μια άποψη και την κορύφωσή του, με τον Σταύρο Ζουμπουλάκη να συζητάει σε βάθος με τον Ουκρανό συγγραφέα Αντρέι Κούρκοφ (βλ. κεντρική φωτογραφία).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
Δύο ποιήματα του Γεράσιμου Βουτσινά

Δύο ποιήματα του Γεράσιμου Βουτσινά

Σε αυτή τη στήλη αναρτώνται αδημοσίευτα ποιήματα σύγχρονων Ελλήνων ποιητών. Σήμερα, ο Γεράσιμος Βουτσινάς.

Επιμέλεια στήλης: Γιώργος Αλισάνογλου

Κενό μνήμης
            &n...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ