alt

Για τη νουβέλα του Γιώργου Μητά, Το σπίτι (εκδ. Κίχλη).

Της Έλενας Μαρούτσου

Αν ήθελα να αποδώσω με μια μόνο λέξη την επίδραση που είχε το Σπίτι του Γιώργου Μητά πάνω μου, θα διάλεγα την «σαγήνη». Η λέξη αυτή, μέσα στο παλιομοδίτικό της ένδυμα, κρύβει κάτι παραπάνω από τη γοητεία. Σαγήνη, στα αρχαία ελληνικά, σημαίνει δίχτυ. Σαγηνευμένος είναι αυτός που έχει μπλεχτεί στο δίχτυ κάποιου, όπως εγώ στη συγκεκριμένη περίπτωση μπλέχτηκα στο δίχτυ που έπλεξε με το νήμα της αφήγησής του ο συγγραφέας. Αν κανείς θέλει να εξηγήσει, εκ των υστέρων πάντα, τι του συμβαίνει (όσο διαρκεί η σαγήνη είμαστε ανήμποροι να καταλάβουμε), θα πρέπει να ανατρέξει στην αρχή, εκεί που ξεκίνησαν όλα. Στην αρχή, λοιπόν, ο αφηγητής με πήρε απ’ την Αθήνα, με έσυρε στον Πειραιά, με έβαλε σ’ ένα καράβι, με κατέβασε στην Ύδρα, κι άρχισε να με τραβάει απ’ το χέρι σε μια δυσοίωνα κακοτράχαλη ανηφόρα για να με οδηγήσει στο Σπίτι της Γραφής. Εκεί είχε σκοπό να με τυλίξει στα δίχτυα του.

Μα τι ήταν αυτό το Σπίτι της Γραφής και, το σημαντικότερο πώς κατέληξε ο αφηγητής εκεί; Ποια ήταν η δική του αρχή; Πώς ξεκίνησαν στη δική του περίπτωση όλα; Οι παραμυθάδες κι οι ψυχαναλυτές το ξέρουν ήδη: Απ’ την παιδική ηλικία. Τον εύφορο και δαιδαλώδη κήπο, απ’ όπου ξεκινάνε όλα τα ταξίδια. Για το δικό του ταξίδι μας λέει ο αφηγητής:

Τα πρώτα παραμύθια τα άκουσα από το στόμα της γιαγιάς μου […]. Αλλά η μεγάλη αποκάλυψη ήταν τα βιβλία – όταν ο μπαμπάς, παίρνοντας στα τυφλά κάποιον δερματόδετο τόμο από την τεράστια, στα παιδικά μου μάτια, βιβλιοθήκη και ανοίγοντας τυχαία τις πυκνές σελίδες, άρχιζε να αφηγείται αυτοσχεδιάζοντας κάποια ιστορία, που αιχμαλώτιζε τ’ αυτιά μου και τάραζε την ψυχή μου.  […] Η αγάπη για τα βιβλία, η επιθυμία να γνωρίσω τις ιστορίες που κρύβονταν στις σελίδες τους, με ώθησε να μάθω να διαβάζω πριν ακόμα πάω στο σχολείο. Μια μαγική τρύπα είχε ανοίξει στον κόσμο. Κι εγώ πολύ συχνά τρύπωνα μέσα.

Όταν ο αφηγητής βγήκε απ’ την παιδική ηλικία, ήξερε ήδη πως ο μόνος τρόπος για να διατηρήσει αυτό τον κόσμο, ο μόνος τρόπος για να κυριαρχήσει πάνω του και να τον ελέγξει ήταν να γίνει κι ο ίδιος συγγραφέας.

Σαν την Αλίκη, κι ο αφηγητής, μπήκε μέσα στην τρύπα που οδηγεί στη Χώρα των Θαυμάτων, μια χώρα που τα ποτάμια της είναι από μελάνι, κι όπου αν σκύψεις, θα δεις το είδωλό σου να μπερδεύεται με αυτό του Δαβίδ Κόπερφηλντ, του τελευταίου των Μοϊκανών ή του Δον Κιχώτη. Όταν ο αφηγητής βγήκε απ’ την παιδική ηλικία, ήξερε ήδη πως ο μόνος τρόπος για να διατηρήσει αυτό τον κόσμο, ο μόνος τρόπος για να κυριαρχήσει πάνω του και να τον ελέγξει ήταν να γίνει κι ο ίδιος συγγραφέας.

Το όνειρό του αυτό θα τον οδηγήσει στο σπίτι της Γραφής, όπου ο μυστηριώδης ιδιοκτήτης του, ο κύριος Κάλφογλου, τον έχει καλέσει επειδή επιθυμεί ο ίδιος να παρακολουθήσει από κοντά τη διαδικασία γραφής ενός διηγήματος, το οποίο πρέπει να ολοκληρωθεί κατά τη διάρκεια της ολιγοήμερης φιλοξενίας του. Εκεί, ο ιδιοκτήτης του Υδραίικου αρχοντικού, θα πλέξει ένα κουκούλι γύρω απ’ τον αφηγητή, ελπίζοντας να παρακολουθήσει την συνακόλουθη μεταμόρφωσή του σε συγγραφέα. Παρότι οικειοθελής η άφιξη του αφηγητή στο Σπίτι της Γραφής, η παραμονή του αρχίζει να μοιάζει με αιχμαλωσία. Μέσα στο κουκούλι του, όπου όλα του προσφέρονται αφειδώς –ανέσεις, γεύματα, βιβλία, μουσικές– ο εκκολαπτόμενος συγγραφέας μοιάζει όχι τόσο με μεταξοσκώληκα αλλά με ανήσυχο έντομο πιασμένο στον ιστό. Η μοναδική του απόπειρα να βγει απ’ το Σπίτι για ν’ αναζητήσει έμπνευση στον Έξω Κόσμο καταλήγει σε ένα μικροατύχημα, έναν στραμπουληγμένο αστράγαλο, που θα τον καθηλώσει με ισχυρότερα καρφιά στη θέση του εντός του Σπιτιού, εντός της Γραφής.

alt
    Ο Γιώργος Μητάς
 
 

Ο Γιώργος Μητάς κρατάει από μια βελόνα σε κάθε χέρι. Με τη μια πλέκει το δίχτυ-σαγήνη που μέσα θα τυλίξει τον ήρωα, και με το άλλο ένα δίχτυ πιο λεπτό και αδιόρατο, όχι όμως και λιγότερο ανθεκτικό, που μέσα του θα τυλίξει τον αναγνώστη. Αναγνώστης, άλλωστε, και συγγραφέας, γραφή και ανάγνωση, πλέκονται μεταξύ τους διαρκώς, μια που το Σπίτι της Γραφής είναι χτισμένο, θαρρείς από σελίδες άλλων βιβλίων. Καρδιά του Σπιτιού είναι η παλλόμενη, πλούσια και σκοτεινή βιβλιοθήκη. Όμως, χώρια απ’ το κεντρικό σε θέση και σημασία αυτό δωμάτιο, μοιάζει σάμπως τα βιβλία να έχουν σφηνωθεί στους τοίχους, να κρύβονται κάτω απ’ τα χαλιά, να έχουν φυτευτεί εν είδει θυσίας στα θεμέλια και τώρα τα φαντάσματα των ηρώων τους έχουν στοιχειώσει το χώρο. Πρόκειται άραγε για φιλικά φαντάσματα που θα του ψιθυρίσουν τα μυστικά τους ή για εχθρικά που σκοπό τους έχουν να του κλέψουν τη φωνή, να τον αφήσουν μόνο και άλαλο στο σκοτάδι;

Στη διαδικασία δημιουργίας, όταν παλεύει δηλαδή, ο συγγραφέας να βρει τη φωνή του, οι άλλες φωνές που έχουν υπάρξει και δημιουργήσει πριν από αυτόν είναι εμπόδιο ή έμπνευση; Πώς, μετά από τόσα βιβλία που έχουν γραφτεί, και που αν ήταν τούβλα θα έφτιαχναν το μεγαλύτερο Σπίτι που έχει υπάρξει ποτέ, θα μπορέσει ένας νέος συγγραφέας να κάνει την τη φωνή του ν’ ακουστεί, πώς δεν τον καταπιεί η σιωπή και το σκοτάδι;

Η πάλη του σκοταδιού με το φως είναι, πιστεύω, ένα από τα κεντρικά θέματα του βιβλίου καθώς και οι κρίσεις που περνά ένας συγγραφέας στον αγώνα του να γράψει.

Η πάλη του σκοταδιού με το φως είναι, πιστεύω, ένα από τα κεντρικά θέματα του βιβλίου καθώς και οι κρίσεις που περνά ένας συγγραφέας στον αγώνα του να γράψει.

Αξίζει τον κόπο να σας μεταφέρω ένα απόσπασμα από τις Δοκιμές Β΄ του Σεφέρη, όπου μιλάει, κατά τη γνώμη μου, για κάτι σχετικό: «Κάθε ατόφιος ποιητής περνά, νομίζω, τέτοιες κρίσεις. Γι' αυτό λέμε πως κάθε ποίημα που γράφουμε είναι σα να ήταν το τελευταίο. Αφού ο ποιητής αφομοιώσει τα πράγματα που έχει μαζέψει η ιδιοσυγκρασία του από το γύρω κόσμο, φτάνει στη στιγμή που θα νιώσει το κενό μέσα του, που θα νιώσει ότι βρίσκεται στο σκοτεινό δάσος […], μόνος κι αβοήθητος – ότι πρέπει να το εμπιστευτεί αυτό το κενό, επί ποινή θανάτου. Είναι η πιο δύσκολη στιγμή του, αυτός ο αγώνας για να βρει εκείνη τη φωνή που ταυτίζεται […] με τα πράγματα που θέλει να δημιουργήσει, ή, αν θέλουμε, που δημιουργεί τα πράγματα ονομάζοντάς τα. Το ακραίο όριο όπου τείνει ο ποιητής είναι να μπορέσει να πει «γεννηθήτω φως» και να γίνει φως».

Ο ήρωάς μας, αφού έχει μαζέψει κι αυτός υλικό από τον έξω κόσμο –στη μοναδική του βόλτα στο νησί, το συναπάντημα με μια κουτσή γάτα με κολοβή ουρά θα τον εμπνεύσει για τη δημιουργία του δικού του ήρωα, του Ανθρώπου με τα Μικρά Χέρια– θα έρθει η στιγμή να αναμετρηθεί με το σκοτάδι. Μας αφηγείται ο εκκολαπτόμενος συγγραφέας για την τελευταία του νύχτα στον Οίκο της Γραφής:

Στο ταβάνι, πάνω ακριβώς από το κρεβάτι, είχε ανοίξει το πιο σκοτεινό παράθυρο. Το αβλέφαρο μάτι βρισκόταν μόλις τρία μέτρα απ’ το πρόσωπό μου∙ η φρικτή του κόρη παλλόταν ρυθμικά, στέλνοντας κύματα ρίγους στη ραχοκοκαλιά μου. Γεμάτος απόγνωση, κοίταξα κατευθείαν στη μαύρη κηλίδα που με απειλούσε.

Λίγο πριν τελειώσει την ιστορία του και την παραδώσει, ο ήρωάς μας λιποψυχεί και θέλει να αποδράσει απ’ το Σπίτι της Γραφής. Αντί να ολοκληρώσει το διήγημά του θέλει να βυθιστεί στη σιωπή.

Αδιατάρακτη σιωπή. Ακούω μόνο την καρδιά μου – και την καρδιά του Σπιτιού. Δυο βαθιοί, υπόκωφοι ήχοι που μπλέκονται, συμβαδίζουν, αποκλίνουν, συγκρούονται. Το Σπίτι έχει τη δική του ζωή∙ η σιγαλιά που με τυλίγει, με αφήνει επιτέλους να την αφουγκραστώ. Έξι μερόνυχτα βρίσκομαι μέσα του, φιλοξενούμενός του, εγκάθειρκτός του. Άραγε τι μου επιφυλάσσει για το τέλος;

Θα μπορέσει άραγε ο ήρωάς μας να πει «γεννηθήτω φως» και να γίνει φως ή θα τον καταπιεί το σκοτάδι του σπιτιού, μετατρέποντάς τον κι αυτόν σε φάντασμα ανάμεσα στα φαντάσματά του; Θα βρει το δρόμο πίσω για την πραγματικότητα, θα βγει από την τρύπα που τον κατάπιε και τον οδήγησε ανάμεσα σε αυτά τα παράξενα, σχεδόν φανταστικά πλάσματα, ξυπνώντας όπως η Αλίκη, ή γράφοντας γι αυτά όπως ο Λιούις Κάρολ; Δεν σας πω το τέλος γιατί έτσι θα ξετύλιγα μεμιάς το νήμα που με περισσή τέχνη έχει πλέξει ο Μητάς γύρω απ’ τον ήρωά του, και ποιος θέλει, αλήθεια, να απελευθερωθεί απ’ το δίχτυ της σαγήνης;

* Η ΕΛΕΝΑ ΜΑΡΟΥΤΣΟΥ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός.

altΤο σπίτι
Γιώργος Μητάς
Κίχλη 2014
Σελ. 144, τιμή €12,94

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΜΗΤΑ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Άρης», του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού (κριτική)

«Άρης», του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού (κριτική)

Για τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού «Άρης» (εκδ. Κίχλη).

Της Χρύσας Φάντη

Στην επιστολική νουβέλα του ...

«Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας», του Μάνου Κοντολέων (κριτική)

«Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας», του Μάνου Κοντολέων (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Μάνου Κοντολέων «Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας» (εκδ. Πατάκη). Φωτογραφία: Λεπτομέρεια του πίνακα του John Collier «Κλυταιμνήστρα» (1914) © Worcester City Museums.

Της Λεύκης Σαραντινού

Στο μυαλό δύο διάσημων «φ...

«Caput mortuum [1392] – Φάρσα αφανισμού», του Μισέλ Φάις: Πινγκ πονγκ στο σκοτεινό δάσος

«Caput mortuum [1392] – Φάρσα αφανισμού», του Μισέλ Φάις: Πινγκ πονγκ στο σκοτεινό δάσος

Για τη νουβέλα του Μισέλ Φάις «Caput mortuum [1392] – Φάρσα αφανισμού» (εκδ. Πατάκη). Φωτογραφία: «Βάκχες» (1986), θέατρο Άττις, σκηνοθεσία Θεόδωρου Τερζόπουλου.

Της Μαρίνας Αγαθαγγελίδου

Στο υλικό των Βακχών, του τελευταίου, οριακού και ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η Ελλάδα τιμώμενη χώρα της 53ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Καΐρου

Η Ελλάδα τιμώμενη χώρα της 53ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Καΐρου

Η Ελλάδα θα είναι η τιμώμενη χώρα της 53ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Καΐρου, που θα πραγματοποιηθεί από τις 26 Ιανουαρίου μέχρι τις 7 Φεβρουαρίου και η οποία αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα πολιτιστικά γεγονότα στον αραβικό κόσμο και σε όλη την Μέση Ανατολή. Στην φωτογραφία, ο Έλληνας πρέσβης στην Αίγυπτο, Νίκος ...

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Διαφωτισμός ΤΩΡΑ», του Στίβεν Πίνκερ – Τα ιδανικά των Φώτων με τη γλώσσα και τις αντιλήψεις του 21ου αιώνα

«Διαφωτισμός ΤΩΡΑ», του Στίβεν Πίνκερ – Τα ιδανικά των Φώτων με τη γλώσσα και τις αντιλήψεις του 21ου αιώνα

Σκέψεις με αφορμή το βιβλίο «Διαφωτισμός τώρα: Λογική, επιστήμη και ουμανισμός για μια καλύτερη ζωή» (μτφρ. Παναγιώτης Δρεπανιώτης), του Στίβεν Πίνκερ, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Το βιβλίο ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

100 βιβλία ποίησης του 2021 που αξίζει να προσέξετε

100 βιβλία ποίησης του 2021 που αξίζει να προσέξετε

Η εκδοτική κίνηση περί την ποίηση και φέτος στη χώρα μας εντονότατη, και σε ένα μεγάλο της κομμάτι πολύ ενδιαφέρουσα και ποιοτική. Οι μεταφράσεις σπουδαίων ξένων ποιητών και ποιητριών, όπως για παράδειγμα έγινε φέτος με τις νομπελίστριες Λουίζ Γκλικ και Βισουάβα Σιμπόρσκα, είναι σημαντικές εκδοτικές χειρονομίες. Πολ...

Τα καλύτερα δώρα για την Πρωτοχρονιά: 15 ξεχωριστά βιβλία

Τα καλύτερα δώρα για την Πρωτοχρονιά: 15 ξεχωριστά βιβλία

Την ώρα της αλλαγής του χρόνου, τη μαγική στιγμή που φέρει την υπόσχεση της επανεκκίνησης και την ελπίδα πως αυτή τη νέα χρονιά όλα μπορούν να γίνουν καλύτερα, το ωραιότερο δώρο που μπορούμε να κάνουμε στους αγαπημένους μας είναι ένα βιβλίο. Επιλέξαμε και προτείνουμε δεκαπέντε όμορφα, εμπνευσμένα, ξεχωριστά βιβλία, ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ