alt

Για τη συλλογή διηγημάτων της Βίκυς Κλεφτογιάννη 14 ζωές στη Σαλονίκη (εκδ. Κέδρος).

Του Παναγιώτη Γούτα
Φωτογραφία: Κ. Α.

Πολύς λόγος έγινε και εξακολουθεί να γίνεται για την ανάδειξη των διάφορων πόλεων στη λογοτεχνία. Επώνυμος εκδοτικός οίκος της χώρας αφιέρωσε ολόκληρη εκδοτική θεματική με επιλογές κειμένων διαφόρων λογοτεχνών, που αναφέρονται σε πόλεις της Ελλάδος. Πώς όμως μια πόλη εκφράζεται και αναδεικνύεται στο έργο των δημιουργών; Και ποιες προϋποθέσεις υπάρχουν για να συμβεί κάτι τέτοιο;

Η πόλη θα αποτυπώνεται καθημερινά στις κουβέντες τους, στις εκφράσεις τους, στις συνήθειές τους, στον τρόπο που μιλάνε ή που σιωπούν, στη μοναξιά που κουβαλούν, στον τρόπο που ερωτεύονται, στην όλη τους στάση απέναντι στη ζωή.

Η πόλη στη λογοτεχνία

Οι άνθρωποι, γενικά, χωρίζονται στις εξής κατηγορίες, αναφορικά με την πόλη τους. Σε εκείνους που γνωρίζουν την πόλη σαν την τσέπη τους, γεννήθηκαν, μεγάλωσαν, αλήτεψαν, περιπλανήθηκαν στους δρόμους και στα σοκάκια της, γνώρισαν τα ερωτικά της σημεία, την αγάπησαν και συνεχίζουν να την αγαπούν, μιλούν με το χαρακτηριστικό ιδίωμά της, συχνάζουν στα στέκια της, με λίγα λόγια κουβαλούν την πόλη τους στο πετσί τους. Όμως τυχαίνει να μην είναι λογοτέχνες. Αυτοί, μοιραία, ποτέ τους δεν θα αποτυπώσουν την αγαπημένη τους πόλη σε κάποιο αφήγημα, διήγημα, ποίημα ή μυθιστόρημα, ακόμα κι αν οι ίδιοι πολύ θα το ήθελαν. Η πόλη θα αποτυπώνεται καθημερινά στις κουβέντες τους, στις εκφράσεις τους, στις συνήθειές τους, στον τρόπο που μιλάνε ή που σιωπούν, στη μοναξιά που κουβαλούν, στον τρόπο που ερωτεύονται, στην όλη τους στάση απέναντι στη ζωή.

Μια άλλη κατηγορία ανθρώπων αφορά λογοτέχνες, δηλαδή ανθρώπους με αναγνωρισμένο και επικυρωμένο από την κριτική και τους ομοτέχνους τους το τάλαντό τους και την ικανότητα του γράφειν, που τυχαίνει όμως να μην γνωρίζουν (σχεδόν καθόλου ή και καθόλου) την ιστορία της πόλης όπου συγκυριακά ζούνε. Κι αυτοί, όσο κι αν προσπαθήσουν, είναι αδύνατον να την εκφράσουν στα γραπτά τους.

Μια τρίτη κατηγορία, πάλι, αφορά λογοτέχνες που ζουν και γνωρίζουν καλά την πόλη και την ιστορία τους, αλλά γράφουν σαν πολίτες του κόσμου, δηλαδή απαξιώνουν (δικαίωμά τους άλλωστε) να καταγράψουν την πόλη τους στα κείμενά τους είτε γιατί την απεχθάνονται (το λιγότερο είναι αμφίθυμοι απέναντί της) είτε γιατί δεν τους ενδιαφέρει κάτι τέτοιο. Κι αυτοί δεν θα εκφράσουν ποτέ μία πόλη, αφού τα κείμενά τους (στα οποία συχνά δεν προσδιορίζεται ο τόπος ή ακόμα και ο χρόνος) θα μπορούσαν κάλλιστα να γραφτούν στην Αθήνα, στο Βερολίνο, στη Νέα Υόρκη ή στα Νησιά Φίτζι.

Υπάρχουν οι λογοτέχνες, όπου ο εαυτός τους, το έργο τους και η πόλη βρίσκονται σε κοινό άξονα, σε τέλεια συμμετρία και ζηλευτή αρμονία.

Μια τέταρτη κατηγορία αφορά ανθρώπους (λογοτέχνες εν προκειμένω) που ενώ δεν το έχουν, δεν τους φτουράει το όλο θέμα, προσπαθούν απεγνωσμένα και απελπισμένα να εκφράσουν μία πόλη, που δεν την πολυπερπάτησαν και δεν την πολυγνώρισαν, χρησιμοποιώντας δεκάδες ονομασίες τόπων, διαδρομών, ονόματα πλατειών, τοπωνυμίων, κεντρικών δρόμων, χαρακτηριστικών κτηρίων κτλ., δίχως, φυσικά, επιτυχία. Η πόλη δεν αναδεικνύεται με τέτοιους τρόπους. Συνήθως αυτό συμβαίνει σε νέους δημιουργούς, πεζογράφους ή ποιητές, που, μπουκώνοντας ένα ποίημα ή ένα κείμενο με τοπωνύμια, ή χρησιμοποιώντας αφόρητα κλισέ του τύπου «ερωτική πόλη», «ομιχλώδες τοπίο», «υγρασία της παραλίας», «διαυγής αττικός ουρανός» κτλ., πιστεύουν ότι εκφράζουν και αναδεικνύουν την πόλη τους. Δυστυχώς η πόλη είναι, συχνά, απούσα στα γραπτά τους, ενίοτε με εκκωφαντικό τρόπο, και οι ίδιοι δε θα γίνουν ποτέ Ιωάννου, Χριστιανόπουλοι, Καζαντζήδες ή Βαφόπουλοι, όπως ήλπιζαν, για να περιοριστούμε στην περίπτωση της Θεσσαλονίκης. Σ' αυτούς, που συχνά μου στέλνουν τα βιβλία τους για να τους πω μια γνώμη, τους συστήνω φανερά να μην γράφουν καθόλου για την πόλη, να γράφουν οτιδήποτε άλλο παρά γι' αυτό που πολύ θα ήθελαν, γιατί είναι πιο υγιές να αποστασιοποιούνται από τη γενέτειρά τους, παρά να την στραγγαλίζουν με αφόρητες κοινοτοπίες.

alt
    Η Βίκυ Κλεφτογιάννη
 

Τέλος υπάρχουν και οι λογοτέχνες, οι λίγοι φυσικά, όπου ο εαυτός τους, το έργο τους και η πόλη βρίσκονται σε κοινό άξονα, σε τέλεια συμμετρία και ζηλευτή αρμονία. Υπάρχει δηλαδή ένα αδιάρρηκτο οργανικό δέσιμο ανάμεσα σε αυτούς, στο έργο τους και στην πόλη που ζουν και που αγάπησαν ή που έζησαν και αγάπησαν στο παρελθόν. Αυτοί, οι λίγοι, είναι οι μόνοι γνήσιοι εκφραστές της πόλης τους, και συχνά στα έργα τους λείπει παντελώς η πάσης φύσης υπέρμετρη αναφορά σε τοπωνύμια ή σημεία της πόλης (εκτός από τα πολύ αναγκαία). Στα κείμενά τους, στα ποιήματά τους, στα βιβλία τους, η πόλη αναβλύζει με πηγαίο τρόπο κυρίως μέσα από τη γραφή τους και τα βιώματά τους. Αυτοί είναι οι γνήσιοι εκφραστές μιας πόλης, μόνο που ολοένα και λιγοστεύουν στις μέρες μας, αφού η μεγάλη πλειονότητά τους, πέρασε, εδώ και καιρό, στην απέναντι όχθη. Όσο για κείνους που θα επιχειρήσουν να γράψουν για την πόλη τους ζώντας μακριά της, η ματιά τους θα είναι πιο αποστασιοποιημένη και αντικειμενική. Η νοσταλγία ή ο θυμός τους, όμως, δεν θα είναι απόλυτα εναρμονισμένος με το σήμερα της πόλης τους, που, λόγω απόστασης, αγνοούν, και θα είναι προσκολλημένοι σε παλιές εικόνες, εμπειρίες και βιώματα.

Δεκατέσσερα ενσταντανέ της Θεσσαλονίκης

Η Βίκυ Κλεφτογιάννη γεννημένη και μεγαλωμένη στην Άσκρη Βοιωτίας, στην πρώτη συλλογή διηγημάτων της που τύπωσε από τις εκδόσεις Κέδρος και τιτλοφορείται 14 ζωές στη Σαλονίκη φαίνεται πως επιβεβαιώνει τη διαπίστωση του αείμνηστου καθηγητή της Νεοελληνικής λογοτεχνίας Ξενοφώντα Κοκκόλη, που σε αφιέρωμα του «Παρατηρητή» με θέμα «Η Θεσσαλονίκη στην πεζογραφία» (χειμώνας 1992, εικοστό τεύχος), σχολίασε: «Καμιά φορά η ματιά ενός μη Σαλονικιού είναι πιο ενδιαφέρουσα από τη ματιά του ντόπιου. Έχουν πιο παρθένο μάτι...».

Τα δεκατέσσερα διηγήματα της Κλεφτογιάννη είναι σύντομα ενσταντανέ που ξετυλίγονται στην πόλη, άλλα τρυφερά και νοσταλγικά κι άλλα κάπως πιο σκληρά, γειωμένα σε καταστάσεις που πονούν και ματώνουν. Στο οπισθόφυλλο του βιβλίου διαβάζουμε ένα πολύ πετυχημένο και εύστοχο ρεζουμέ της συλλογής: «Δεκατέσσερις ζωές, όσα και τα χρόνια που έζησε στη Θεσσαλονίκη η συγγραφέας, η οποία συμπυκνώνει, εδώ, την αγάπη της για την πόλη, ψυχογραφώντας μερικά από τα διαφορετικά της πρόσωπα».

Η Θεσσαλονίκη είναι παρούσα σε όλα τα διηγήματα όχι μόνο ως φόντο, αλλά καταλυτικά στην πλοκή, αφού πρόσωπα και καταστάσεις μόνο στις συγκεκριμένες σταμπαρισμένες γωνίες της πόλης θα μπορούσαν να λειτουργήσουν με τον τρόπο που λειτουργούν, και να λάβουν σώμα και υπόσταση.

Η Θεσσαλονίκη είναι παρούσα σε όλα τα διηγήματα όχι μόνο ως φόντο, αλλά καταλυτικά στην πλοκή, αφού πρόσωπα και καταστάσεις μόνο στις συγκεκριμένες σταμπαρισμένες γωνίες της πόλης θα μπορούσαν να λειτουργήσουν με τον τρόπο που λειτουργούν, και να λάβουν σώμα και υπόσταση. Ένα χαμένο εισιτήριο μιας κοπέλας που πήγε να παρακολουθήσει μια συναυλία στο Θέατρο Δάσους και μπλέχτηκε αναπάντεχα με μια οικογένεια τσιγγάνων, πέριξ του χώρου του θεάτρου. Η ιστορία μιας παλιάς ρεμπέτισσας και τα γιασεμιά της φωνής της, μια γάτα που κλέβει ένα κομμάτι παστουρμά από την πολύβουη αγορά στο Καπάνι, ένα χαμένο κόκκινο γυναικείο πορτοφόλι που το βρίσκει κάποιος στη Λεωφόρο Νίκης, και με μια, μόλις, ενέργειά του αλλάζει τη μοίρα και τη χαλασμένη διάθεση της γυναίκας που το έχασε, ένας άστεγος που δειπνεί στον Λευκό Πύργο, η μοίρα ενός φυτεμένου δένδρου στο Σέιχ Σου, που μόλις φτάνει στο κατάλληλο ύψος ώστε να βλέπει τη θάλασσα, το αφανίζει η φωτιά, μερικά μόνο από τα θέματα των διηγημάτων της συλλογής.

Όλες οι ιστορίες της Κλεφτογιάννη είναι καλογραμμένες, η αφήγηση ρέει αβίαστα, η γλώσσα είναι κατανοητή και γοητεύει τον αναγνώστη με τις λεπτεπίλεπτες και ευαίσθητες περιγραφές τοπίων, διαδρομών, περιοχών, ανθρώπων, ενώ στο τέλος κάθε ιστορίας, συχνά, μας περιμένει μια μικρή έκπληξη ή μια μικρή, αλλά λειτουργική, ανατροπή. Σαν ταινίες μικρού μήκους, με επίκεντρο την πόλη και τους ανθρώπους της, συνθέτουν όλες μαζί ένα ενιαίο σύνολο, ένα ψηφιδωτό της σύγχρονης Θεσσαλονίκης, της πόλης όπου η συγγραφέας σπούδασε, έζησε και την αγάπησε για το διαφορετικό, το ποιητικό και το φευγαλέα παράξενο που έφτασε στα μάτια της ως αντανάκλασή της.

Όλες οι ιστορίες είναι καλογραμμένες, η αφήγηση ρέει αβίαστα, η γλώσσα είναι κατανοητή και γοητεύει τον αναγνώστη με τις λεπτεπίλεπτες και ευαίσθητες περιγραφές τοπίων, διαδρομών, περιοχών, ανθρώπων.

Αντιγράφω τον επίλογο του κορυφαίου, κατά τη γνώμη μου, διηγήματος της συλλογής «Για καφέ», όπου ο μικροπερίοδος λόγος, η στρωτή αφήγηση και η ανατροπή στην τελευταία ενότητα, συμπυκνώνουν τις αφηγηματικές αρετές της Κλεφτογιάννη:

Ο σκύλος επέστρεψε και ξάπλωσε κάτω από την καρέκλα του. Μάλλον αυτή ήταν η θέση του. Η σερβιτόρα ζήτησε ευγενικά να πληρωθεί, γιατί άλλαζε βάρδια. Της έδωσε το χαρτονόμισμα, εκείνη πελάγωσε βλέποντάς το, τον παρακάλεσε για ψιλά και γύρισε να πληρωθεί από το διπλανό τραπέζι. Κοίταξε τριγύρω. Άνοιξε το κόκκινο πορτοφόλι και τη θήκη για τα ψιλά και διάλεξε ανάμεσα στα κέρματα που μπερδεύονταν με την ασημένια αλυσίδα. Πλήρωσε και ζήτησε από τη σερβιτόρα χαρτί και στυλό. Του έφερε ένα μολύβι και ένα κίτρινο τετράγωνο χαρτί. Άνοιξε το εσωτερικό φερμουάρ του πορτοφολιού κι έβγαλε το χιλιοδιαβασμένο σημείωμα. Στη θέση του έβαλε το κίτρινο χαρτί, με έναν αριθμό τηλεφώνου και « Σ' ευχαριστώ για τον καφέ».
Σηκώθηκε. Πέταξε το γράμμα και περπάτησε προς την Άνω Πόλη. Στο αστυνομικό τμήμα της Σοφοκλέους παρέδωσε το πορτοφόλι.

Μπορεί από τα διηγήματα της Κλεφτογιάννη να απουσιάζουν οι έντονες κορυφώσεις και οι μεγάλες συγκινήσεις, μπορεί η σκληρή και συντηρητική Θεσσαλονίκη να παρουσιάζεται στις ιστορίες της αρκετά εξωραϊσμένη, η λεπτεπίλεπτη όμως αφήγησή της, η στρωτή γραφή και η ευαίσθητη ματιά της μάς προδιαθέτουν για μια ωριμότερη συνέχειά της στη λογοτεχνία.

*Ο ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΓΟΥΤΑΣ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση. 

alt14 ζωές στη Σαλονίκη
Βίκυ Κλεφτογιάννη
Κέδρος 2015
Σελ. 104, τιμή εκδότη € 9,50

alt


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ιστορίες οικογενειακής τρέλας, της Κατερίνας Ζαρόκωστα

Ιστορίες οικογενειακής τρέλας, της Κατερίνας Ζαρόκωστα

Για το τελευταίο βιβλίο της Κατερίνας Ζαρόκωστα, η οποία έφυγε χθες από τη ζωή στα εβδομήντα της χρόνια, τη συλλογή διηγημάτων «Ιστορίες οικογενειακής τρέλας» (εκδ. Σοκόλη).

Της Έλενας Χουζούρη

Τρία χρόνια μετά το μυθιστόρημά της Οι αδελφές Ραζή ...

Θηριόμορφοι, της Έλενας Μαρούτσου – το θηρίο μέσα μας

Θηριόμορφοι, της Έλενας Μαρούτσου – το θηρίο μέσα μας

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Μαρούτσου «Θηριόμορφοι» (εκδ. Πόλις). Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία της Laura Makabresku. Η παρουσία πτηνών και ζώων στις συνθέσεις της Πολωνής φωτογράφου είναι βασική συνιστώσα του ύφους της. 

Της Διώνης Δημητριάδου

...
Ο τελευταίος φύλακας, του Δημήτρη Οικονόμου – υπέρ βωμών και εστιών

Ο τελευταίος φύλακας, του Δημήτρη Οικονόμου – υπέρ βωμών και εστιών

Για το μυθιστόρημα του Δημήτρη Οικονόμου «Ο τελευταίος φύλακας» (εκδ. Ίκαρος). Στην κεντρική εικόνα φωτογραφία της Βούλας Παπαϊωάννου με τίτλο «Η λίμνη των Ιωαννίνων» - 1960 © Συλλογή Μουσείου Μπενάκη.

Της Χριστίνας Μουκούλη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μεταφράζοντας Όργουελ: Κατερίνα Σχινά, Αύγουστος Κορτώ, Αλέξης Καλοφωλιάς

Μεταφράζοντας Όργουελ: Κατερίνα Σχινά, Αύγουστος Κορτώ, Αλέξης Καλοφωλιάς

Με αφορμή τη –σχεδόν ταυτόχρονη– κυκλοφορία τριών νέων μεταφράσεων της «Φάρμας των ζώων» και του «1984» του George Orwell, θέσαμε τρεις ερωτήσεις στους μεταφραστές των βιβλίων – Κατερίνα Σχινά, Αύγουστο Κορτώ και Αλέξη Καλοφωλιά.

Του Κώστα Αγοραστού

Το...

Η χρονιά θανάτου του Ρικάρντο Ρέις, του Ζοζέ Σαραμάγκου – Στη Λισαβόνα των ονείρων και των ποιητών

Η χρονιά θανάτου του Ρικάρντο Ρέις, του Ζοζέ Σαραμάγκου – Στη Λισαβόνα των ονείρων και των ποιητών

Για το μυθιστόρημα του José Saramago «Η χρονιά θανάτου του Ρικάρντο Ρέις» (μτφρ. Αθηνά Ψυλλιά, εκδ. Καστανιώτη). Στην κεντρική εικόνα, ο Chico Díaz από την κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου, σε σκηνοθεσία του João Botelho, η οποία παρουσιάστηκε στο 43ο φεστιβάλ ταινιών του Σαν Πάολο, τον Οκτώβριο του 2020.

...
Τζορτζ Όργουελ: επτά δεκαετίες από τον θάνατό του – πιο επίκαιρος από ποτέ

Τζορτζ Όργουελ: επτά δεκαετίες από τον θάνατό του – πιο επίκαιρος από ποτέ

Πέθανε, σαν σήμερα, στις 21 Ιανουαρίου 1950 ο Τζορτζ Όργουελ. Ο Βρετανός συγγραφέας, κριτικός και δημοσιογράφος Έρικ Άρθουρ Μπλερ γεννήθηκε το 1903. Έμεινε στην ιστορία για την αιχμηρή κριτική που άσκησε σε κάθε είδους ολοκληρωτισμό με τα έργα του «Η φάρμα των ζώων» και «1984».

Επιμέλεια: Book P...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Αλέξη Χατζηδάκη «Όψεις τουρισμού – Δεκαοχτώ δοκίμια για την τουριστική ανάπτυξη, τον σχεδιασμό του χώρου και την αρχιτεκτονική», που κυκλοφορεί από τις Cube Art Editions.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Nina George «Τα φώτα του νότου» (μτφρ. Όλγα Γκαρτζονίκα), που κυκλοφορεί στις 7 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος ενός διηγήματος, από τη συλλογή διηγημάτων του Νίκου Παναγιωτόπουλου «Ανήσυχα άκρα», που κυκλοφορεί στις 26 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΗΣΥΧΩΝ ΑΚΡΩΝ

Έν...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

Μια επιλογή δέκα χριστουγεννιάτικων βιβλίων για πολύ μικρά και λίγο μεγαλύτερα παιδιά από τη βιβλιοπαραγωγή του 2020. Πρόκειται για όμορφα βιβλία που μεταφέρουν το πνεύμα των Γιορτών στους μικρούς αναγνώστες με τρυφερές καλογραμμένες ιστορίες. Στις παρακάτω επιλογές, η εικονογράφηση παρουσιάζει ποικιλία και μεγάλο ε...

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Επιλογή 21 τίτλων από τα καλύτερα ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2020.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΕΛΛΗΝΙΚΑ

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

11 Ιανουαρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Πέθανε ο αγαπητός σε Ελλάδα και Γαλλία συγγραφέας Βασίλης Αλεξάκης

Σε ηλικία 77 ετών και έπειτα από μακροχρόνια ασθένεια, πέθανε ο συγγραφέας Βασίλης Αλεξάκης, όπως έγινε γνωστό από τον εκδοτικό του οίκο, τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ