alt

Για το μυθιστόρημα του Κώστα Καβανόζη Το χαρτόκουτο (εκδ. Πατάκη).

Του Γιώργου Βέη

Το παιδικό βίωμα, αυτή η κατ΄ αρχήν διηγητική αφετηρία ή, κατ΄ άλλους, απόκρυφη πατρίδα, αναπαράγεται ποικιλοτρόπως σ΄ αυτό το σπονδυλωτό μυθιστόρημα. Ενσωματώνοντας ακόμη και ορισμένες ενδελεχείς ερμηνείες του, το βίωμα αναβαθμίζεται κειμενικά σε μέγα θέμα. Καθίσταται, συν τοις άλλοις, ο κατ΄ εξοχήν πόλος του εγώ, το οποίο, παρά τους κλυδωνισμούς, τους οποίους σχεδόν καθημερινά υφίσταται, παραμένει αρραγές, έτοιμο να υπομνηματίσει την περιρρέουσα ατμόσφαιρα.

Από το πρίσμα αυτό, θα μπορούσα να ισχυριστώ ότι το πρόσωπο, το οποίο εγγράφεται μέσα στο έργο, σχηματίζει προοδευτικά ένα από τα πλέον υγιή μυθιστορηματικά υποκείμενα που έχω συναντήσει τελευταία στο χώρο της δημιουργικής πεζογραφίας μας. Η ζωτική του ορμή δεν γνωρίζει υφέσεις ή διαπραγματεύσεις ελέγχου της από την υπερδομή. Το ζήτημα της απαραίτητης ενηλικίωσης διερευνάται, το τονίζω, με οίστρο έκδηλης απομυθοποίησης. Η μετάβαση από την επαρχία στο άστυ αναβαθμίζεται σε επίπεδο μύησης στο Καλό και στο Κακό. Οι δε έρωτες, επιδερμικοί ή καταστατικοί, ανατροφοδοτούν διαρκώς την εξιστόρηση, χωρίς να πλατειάζουν ή να διαφθείρουν την όλη λεκτική σκηνή. 

Ο κόσμος του Κώστα Καβανόζη διευρύνεται κατά πολύ, αυτοαναλύεται, δείχνει τις καταβολές του με υποδειγματική παρρησία. Οδηγείται μαθηματικά στις πηγές των ψυχικών του αιτίων και αιτιατών.

Οικονομία εκφραστικών μέσων

Ο κόσμος του Κώστα Καβανόζη διευρύνεται κατά πολύ, αυτοαναλύεται, δείχνει τις καταβολές του με υποδειγματική παρρησία. Οδηγείται μαθηματικά στις πηγές των ψυχικών του αιτίων και αιτιατών. Αποδελτιώνει το πολύτιμο μνημονικό του υλικό, διευρύνοντας αντιστοίχως τις σχέσεις: εγώ-άλλοι-αυτό. Ενοποιεί κατά το δοκούν παρελθόν και παρόν, ενώ δεν διανοείται να αποκρύψει το έντονο ονειρικό του στοιχείο. Συγκρατώ ότι οι πλέον κρίσιμες από τις αναμενόμενες επινοήσεις εκτίθενται με υποδειγματική οικονομία των εκφραστικών μέσων. Η γραφή, δόκιμη ήδη από καιρό, ανάγεται συχνά πυκνά και στο πεδίο των παλαιότερων ευρηματικών κατακτήσεών της. Όπως δηλαδή τις γνωρίσαμε στα αμέσως προηγούμενα βιβλία του. Εννοώ τόσο το ιδιαζόντως ρέον μυθιστόρημα Του κόσμου τούτου (εκδόσεις Κέδρος, 2009), όσο και την υφολογικά προωθημένη συλλογή διηγημάτων του Όλο το φως απ΄ τα φεγγάρια (εκδόσεις Πατάκη, 2011). Από το δεύτερο μάλιστα επανέρχονται ορισμένες ενδεικτικές τεχνικές ωσμώσεων των στοιχείων της λεγομένης εξ αντικειμένου πραγματικότητας με τα συστατικά ή τα παραρτήματα της φαντασιακής της προέκτασης. Ή ακόμη και της πανηγυρικής, σχεδόν ολικής ανατροπής της. 

alt
    Ο Κώστας Καβανόζης
 

Ο αυτοερωτισμός, στην εισαγωγή του έργου, δείχνει να είναι εξαντλητικός. Οι οριακές στιγμές του καταγράφονται με τυπική πληρότητα. Το σπέρμα όμως που χύνεται έξω δεν πάει χαμένο: γονιμοποιεί εκ του ασφαλούς το χώμα της γραφής. Δεν εμφιλοχωρούν στο μεταξύ, όπως θα περίμενε κανείς, οι οποιεσδήποτε ασύνειδες οιδιπόδειες αιμομεικτικές φαντασιώσεις της εποπτικής, καθόλα ενήμερης, άγρυπνης Μητέρας. Η παρουσία της δεν αποπροσανατολίζει τον Υιό. Ο ένδον δαίμων του φαίνεται ότι προτείνει άλλα σχέδια δράσης. Παρατηρείται όμως κι εδώ, όπως ακριβώς και στο προαναφερόμενο έργο του Όλο το φως απ΄ τα φεγγάρια, μια επαρκής ροπή του ορμεμφύτου προς θάνατον. (Βλ. ιδίως το δεύτερο κατά σειρά διήγημα, με τίτλο "Άρωμα λεμόνι", σελ. 17 επ., αλλά και το τέταρτο, με τίτλο "Ένας!", σελ. 33 επ.). Από την άποψη αυτή, τόσο το πέμπτο κεφάλαιο του Χαρτόκουτου, με τίτλο "Αφαλός", (βλ. σελ. 35 επ.), όσο και στο δέκατο ένατο, αντιστοίχως, με τίτλο "Παλαμάκια" (βλ. σελ. 103), παραπέμπουν στο βασίλειο των τελεσίδικων σκιών. Επιχειρώντας μάλιστα να τον χαρτογραφήσουν, οι σκιές καθίστανται ημιδιαφανή ύλη. Οι άνθρωποι δηλαδή είναι στην προκειμένη περίπτωση οι συγκεχυμένες τους αναμνήσεις. Όμως, η ταύτισή τους με το κενό επ' ουδενί τους αποστερεί τον Λόγο. Γι΄ αυτό κι επικοινωνούν νοερά μεταξύ τους. Τους αρκεί. Κατά τα άλλα, ανεβαίνουν στα σύννεφα, κατεβαίνουν μετά στη γη των πόθων, για να επιστρέψουν μετά στον ουρανό, από όπου θα επιστρέψουν για λίγο σε μας κ.ο.κ. Τρέφονται δε από το αίμα και τα κόκαλα των άδικα θυσιασμένων σκυλιών, όπως μαρτυρείται εμμέσως πλην σαφώς στο κρίσιμο δέκατο τρίτο κεφάλαιο, με τίτλο "Η τελευταία φορά", (βλ. σελ. 81 επ.). Ο συγγραφέας, περιττό να το υπογραμμίσω, ξέρει πώς να διερμηνεύει τα κατά καιρούς μηνύματά τους. Μετέχοντας ενσυνειδήτως στο μεταφυσικό τους πρόταγμα, αποδίδει εν συνεχεία στη γραφή την εμφανή υπερλογική της απόκλιση.

Κοντολογίς, φρονώ ότι η ανάγνωση του μυθιστορήματος αυτού προσφέρει μόνον ηδονές. Από την αποξηραμένη πατρώα - μητρώα λίμνη, όπου οι χαρακτήρες γνωρίζουν εξ απαλών ονύχων τι πάει να πει καταλυτική συγκίνηση, έως τα ομολογούμενα ή ανομολόγητα πάθη της συζυγικής κλίνης, όπου προς στιγμή απειλείται ακόμη κι αυτή η ψυχοσωματική ισορροπία του υποκειμένου, οι περιγραφές αποδίδουν καλώς συγκερασμένο δράμα.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι ποιητής. 

altΤο χαρτόκουτο
Κώστας Καβανόζης
Εκδ. Πατάκη 2015
Σελ. 136, τιμή εκδότη € 7,90

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΚΑΒΑΝΟΖΗ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Α. Μάντη «Κιθαιρώνας» (εκδ. Καστανιώτη). Στην κεντρική εικόνα, ένας άντρας και μια γυναίκα κοιτάζουν τον διάσημο πίνακα του William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Youth of Bacchus. Νέο βλέμμα, σε ένα αρχέγονο θέμα. 

Γράφει ο Διονύση...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

Για τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» (εκδ. Κίχλη). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Στάλκερ» του Αντρέι Ταρκόφσκι. 

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Μπορεί τα διηγήματα του Μιχάλη Μα...

«Μπέμπης» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική)

«Μπέμπης» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Θωμά Κοροβίνη «Μπέμπης» (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: Ο Δημήτρης Στεργίου ή «Μπέμπης».

Γράφει ο Νίκος Χρυσός

«Κάθε κομμάτι που παίζουμε αφηγείται κι από μια ιστορία, ένα περιστατικό, μια χαρά, ένα ντέρτι, μια πεθυμιά, ένα όν...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

Ένας χρόνος χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή + ένα σπάνιο διήγημά της

Ένας χρόνος χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή + ένα σπάνιο διήγημά της

Με αφορμή τη συμπλήρωση σήμερα, 6 Φεβρουαρίου, ενός χρόνου χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή κοντά μας, αναδημοσιεύουμε ένα σπάνιο διήγημά της του 1971 – ίσως το μοναδικό που έχει γράψει.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Η ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ