alt

Για το μυθιστόρημα του Κώστα Καβανόζη Το χαρτόκουτο (εκδ. Πατάκη).

Του Γιώργου Βέη

Το παιδικό βίωμα, αυτή η κατ΄ αρχήν διηγητική αφετηρία ή, κατ΄ άλλους, απόκρυφη πατρίδα, αναπαράγεται ποικιλοτρόπως σ΄ αυτό το σπονδυλωτό μυθιστόρημα. Ενσωματώνοντας ακόμη και ορισμένες ενδελεχείς ερμηνείες του, το βίωμα αναβαθμίζεται κειμενικά σε μέγα θέμα. Καθίσταται, συν τοις άλλοις, ο κατ΄ εξοχήν πόλος του εγώ, το οποίο, παρά τους κλυδωνισμούς, τους οποίους σχεδόν καθημερινά υφίσταται, παραμένει αρραγές, έτοιμο να υπομνηματίσει την περιρρέουσα ατμόσφαιρα.

Από το πρίσμα αυτό, θα μπορούσα να ισχυριστώ ότι το πρόσωπο, το οποίο εγγράφεται μέσα στο έργο, σχηματίζει προοδευτικά ένα από τα πλέον υγιή μυθιστορηματικά υποκείμενα που έχω συναντήσει τελευταία στο χώρο της δημιουργικής πεζογραφίας μας. Η ζωτική του ορμή δεν γνωρίζει υφέσεις ή διαπραγματεύσεις ελέγχου της από την υπερδομή. Το ζήτημα της απαραίτητης ενηλικίωσης διερευνάται, το τονίζω, με οίστρο έκδηλης απομυθοποίησης. Η μετάβαση από την επαρχία στο άστυ αναβαθμίζεται σε επίπεδο μύησης στο Καλό και στο Κακό. Οι δε έρωτες, επιδερμικοί ή καταστατικοί, ανατροφοδοτούν διαρκώς την εξιστόρηση, χωρίς να πλατειάζουν ή να διαφθείρουν την όλη λεκτική σκηνή. 

Ο κόσμος του Κώστα Καβανόζη διευρύνεται κατά πολύ, αυτοαναλύεται, δείχνει τις καταβολές του με υποδειγματική παρρησία. Οδηγείται μαθηματικά στις πηγές των ψυχικών του αιτίων και αιτιατών.

Οικονομία εκφραστικών μέσων

Ο κόσμος του Κώστα Καβανόζη διευρύνεται κατά πολύ, αυτοαναλύεται, δείχνει τις καταβολές του με υποδειγματική παρρησία. Οδηγείται μαθηματικά στις πηγές των ψυχικών του αιτίων και αιτιατών. Αποδελτιώνει το πολύτιμο μνημονικό του υλικό, διευρύνοντας αντιστοίχως τις σχέσεις: εγώ-άλλοι-αυτό. Ενοποιεί κατά το δοκούν παρελθόν και παρόν, ενώ δεν διανοείται να αποκρύψει το έντονο ονειρικό του στοιχείο. Συγκρατώ ότι οι πλέον κρίσιμες από τις αναμενόμενες επινοήσεις εκτίθενται με υποδειγματική οικονομία των εκφραστικών μέσων. Η γραφή, δόκιμη ήδη από καιρό, ανάγεται συχνά πυκνά και στο πεδίο των παλαιότερων ευρηματικών κατακτήσεών της. Όπως δηλαδή τις γνωρίσαμε στα αμέσως προηγούμενα βιβλία του. Εννοώ τόσο το ιδιαζόντως ρέον μυθιστόρημα Του κόσμου τούτου (εκδόσεις Κέδρος, 2009), όσο και την υφολογικά προωθημένη συλλογή διηγημάτων του Όλο το φως απ΄ τα φεγγάρια (εκδόσεις Πατάκη, 2011). Από το δεύτερο μάλιστα επανέρχονται ορισμένες ενδεικτικές τεχνικές ωσμώσεων των στοιχείων της λεγομένης εξ αντικειμένου πραγματικότητας με τα συστατικά ή τα παραρτήματα της φαντασιακής της προέκτασης. Ή ακόμη και της πανηγυρικής, σχεδόν ολικής ανατροπής της. 

alt
    Ο Κώστας Καβανόζης
 

Ο αυτοερωτισμός, στην εισαγωγή του έργου, δείχνει να είναι εξαντλητικός. Οι οριακές στιγμές του καταγράφονται με τυπική πληρότητα. Το σπέρμα όμως που χύνεται έξω δεν πάει χαμένο: γονιμοποιεί εκ του ασφαλούς το χώμα της γραφής. Δεν εμφιλοχωρούν στο μεταξύ, όπως θα περίμενε κανείς, οι οποιεσδήποτε ασύνειδες οιδιπόδειες αιμομεικτικές φαντασιώσεις της εποπτικής, καθόλα ενήμερης, άγρυπνης Μητέρας. Η παρουσία της δεν αποπροσανατολίζει τον Υιό. Ο ένδον δαίμων του φαίνεται ότι προτείνει άλλα σχέδια δράσης. Παρατηρείται όμως κι εδώ, όπως ακριβώς και στο προαναφερόμενο έργο του Όλο το φως απ΄ τα φεγγάρια, μια επαρκής ροπή του ορμεμφύτου προς θάνατον. (Βλ. ιδίως το δεύτερο κατά σειρά διήγημα, με τίτλο "Άρωμα λεμόνι", σελ. 17 επ., αλλά και το τέταρτο, με τίτλο "Ένας!", σελ. 33 επ.). Από την άποψη αυτή, τόσο το πέμπτο κεφάλαιο του Χαρτόκουτου, με τίτλο "Αφαλός", (βλ. σελ. 35 επ.), όσο και στο δέκατο ένατο, αντιστοίχως, με τίτλο "Παλαμάκια" (βλ. σελ. 103), παραπέμπουν στο βασίλειο των τελεσίδικων σκιών. Επιχειρώντας μάλιστα να τον χαρτογραφήσουν, οι σκιές καθίστανται ημιδιαφανή ύλη. Οι άνθρωποι δηλαδή είναι στην προκειμένη περίπτωση οι συγκεχυμένες τους αναμνήσεις. Όμως, η ταύτισή τους με το κενό επ' ουδενί τους αποστερεί τον Λόγο. Γι΄ αυτό κι επικοινωνούν νοερά μεταξύ τους. Τους αρκεί. Κατά τα άλλα, ανεβαίνουν στα σύννεφα, κατεβαίνουν μετά στη γη των πόθων, για να επιστρέψουν μετά στον ουρανό, από όπου θα επιστρέψουν για λίγο σε μας κ.ο.κ. Τρέφονται δε από το αίμα και τα κόκαλα των άδικα θυσιασμένων σκυλιών, όπως μαρτυρείται εμμέσως πλην σαφώς στο κρίσιμο δέκατο τρίτο κεφάλαιο, με τίτλο "Η τελευταία φορά", (βλ. σελ. 81 επ.). Ο συγγραφέας, περιττό να το υπογραμμίσω, ξέρει πώς να διερμηνεύει τα κατά καιρούς μηνύματά τους. Μετέχοντας ενσυνειδήτως στο μεταφυσικό τους πρόταγμα, αποδίδει εν συνεχεία στη γραφή την εμφανή υπερλογική της απόκλιση.

Κοντολογίς, φρονώ ότι η ανάγνωση του μυθιστορήματος αυτού προσφέρει μόνον ηδονές. Από την αποξηραμένη πατρώα - μητρώα λίμνη, όπου οι χαρακτήρες γνωρίζουν εξ απαλών ονύχων τι πάει να πει καταλυτική συγκίνηση, έως τα ομολογούμενα ή ανομολόγητα πάθη της συζυγικής κλίνης, όπου προς στιγμή απειλείται ακόμη κι αυτή η ψυχοσωματική ισορροπία του υποκειμένου, οι περιγραφές αποδίδουν καλώς συγκερασμένο δράμα.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι ποιητής. 

altΤο χαρτόκουτο
Κώστας Καβανόζης
Εκδ. Πατάκη 2015
Σελ. 136, τιμή εκδότη € 7,90

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΚΑΒΑΝΟΖΗ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Κακατσάκη «Απολαύσεις της Καπούης» (εκδ. Καλειδοσκόπιο).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Αν η πλοκή του μυθιστορήματος χαρακτηρίζεται από στιβαρότητα και λελογισμένη πολυπλοκότητα, αν η γλώσσα του ρέει ομαλά και συστήνει ...

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

Για το βιβλίο της Λίνα Βαλετοπούλου «Κλουαζονέ» (εκδ.Βακχικόν). Κεντρική εικόνα: από την ταινία του Παντελή Βούλγαρη «Το τελευταίο σημείωμα». 

Γράφει η Κατερίνα Ι. Παπαδημητρίου

Η Λίνα Βαλετοπούλου, μετά την τελευ...

«Κακό ανήλιο», του Κωνσταντίνου Δομηνίκ (κριτική) – Δώδεκα ιστορίες υπερφυσικού και λαογραφικού τρόμου

«Κακό ανήλιο», του Κωνσταντίνου Δομηνίκ (κριτική) – Δώδεκα ιστορίες υπερφυσικού και λαογραφικού τρόμου

Για τη συλλογή διηγημάτων του Κωνσταντίνου Δομηνίκ «Κακό ανήλιο» (εκδ. Ίκαρος). Κεντρική εικόνα από τη Μόρνα, το εγκαταλελειμμένο από το 1967 χωριό στους πρόποδες του Ολύμπου.

Γράφει ο Κώστας Δρουγαλάς

Το ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

Όταν ο Στέφαν Τσβάιχ αποστρεφόταν τον χορό, το ραδιόφωνο, τον κινηματογράφο

Όταν ο Στέφαν Τσβάιχ αποστρεφόταν τον χορό, το ραδιόφωνο, τον κινηματογράφο

Σκέψεις με αφορμή το κείμενο του Στέφαν Τσβάιχ [Stefan Zweig] «Η ομογενοποίηση του κόσμου» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης), το οποίο κυκλοφορεί στη σειρά «Βιβλίδια» των εκδόσεων Άγρα.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Θα σου μιλήσω για ένα...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ