alt

Για τη νουβέλα του Γιάννη Μακριδάκη Αντί στεφάνου (εκδ. Εστία).

Της Έλενας Μαρούτσου

Πριν από λίγο καιρό, ένας φίλος μου είχε εκμυστηρευτεί πως ονειρευόταν μια συλλογή διηγημάτων που θα ήταν γραμμένα το καθένα σύμφωνα με το ύφος κάποιου γνωστού συγγραφέα. Οραματιζόταν, αν κατάλαβα καλά, μια ανθολογία όπου κάποιος θα έγραφε μια ιστορία με το στυλ του Πόε, ένας άλλος με το στυλ του Κέρουακ, κάποιος τρίτος με το αυτό του Μπουκόφσκι, κοκ. Αφορμή για να θυμηθώ αυτή μας την κουβέντα στάθηκε η νουβέλα του Γιάννη Μακριδάκη, Αντί Στεφάνου (εκδ. Εστία).

Διαβάζοντάς τη, μου γεννήθηκε η πεποίθηση πως ένα τέτοιο κείμενο θα ταίριαζε απόλυτα στην δυνητική αυτή ανθολογία, αν ο συγγραφέας του είχε βάλει κατά νου να γράψει με την πένα του Ροΐδη.

«Εγώ είμαι ο Στέφανος…»

Η νουβέλα έχει ως πρωταγωνιστή τον Στέφανο, έναν εκκεντρικό κάτοικο ενός μικρού νησιού που αναλαμβάνει καθήκοντα νεκροθάφτη και το πρώτο (και τελευταίο) πρόσωπο που θάβει στη σύντομη διάρκεια της θητείας του είναι η μάνα του.

Η νουβέλα στην οποία αναφέρομαι έχει ως πρωταγωνιστή τον Στέφανο, έναν εκκεντρικό κάτοικο ενός μικρού νησιού που αναλαμβάνει καθήκοντα νεκροθάφτη και το πρώτο (και τελευταίο) πρόσωπο που θάβει στη σύντομη διάρκεια της θητείας του είναι η μάνα του. «Εγώ είμαι ο Στέφανος», δηλώνει σε κάποια του συνέντευξη ο Μακριδάκης, που εκτός από συγγραφέας τυγχάνει, όπως και ο πρωταγωνιστής της νουβέλας, φυσικός καλλιεργητής. Ο Στέφανος, λοιπόν, αφού παράτησε την Ιατρική για να ταξιδέψει στην Κίνα, τις Ινδίες και την Ιαπωνία, εισήγαγε από τις χώρες αυτές «καινά δαιμόνια» ως προς τις μεθόδους καλλιέργειας της γης, «δαιμόνια» που κατόπιν έσπειρε στον τόπο του, για να θερίσει την κοροϊδία και τη δυσπιστία των συντοπιτών του και την οργή του πλούσιου εξ Αμερικής θείου του. Ο τελευταίος, ευεργέτης και σημαίνον πρόσωπο του νησιού, καταφθάνει μόλις πληροφορείται την παράξενη δράση του Στέφανου εντός του κοιμητηρίου – μια δράση που ενώ ο ίδιος θεωρεί ως απόλυτα εναρμονισμένη με τη φύση, έναν φόρο τιμής στην αλυσίδα ζωής και στη γη που μας τρέφει, η υπόλοιπη κοινότητα τραβάει τα μαλλιά της στο θέαμα της έσχατης αυτής ιεροσυλίας: ο Στέφανος αφοδεύει τακτικά πάνω στον τάφο της μητέρας του, που αντί για μάρμαρο καλύπτεται με χώμα. Τα κόπρανά του γιου γίνονται λίπασμα για τις ξυλαγγουριές που έσπειρε για να κεράσει τους πενθούντες στο μνημόσυνο.

alt
  Ο Γιάννης Μακριδάκης
 

Καινοτόμες κενώσεις

Κόπρανα αντί στεφάνου, μοιάζει να υπονοεί ο τίτλος, όχι για να σπιλωθεί η μνήμη αλλά για να τιμηθεί. Έτσι ο πρωταγωνιστής, εκτός από το έντερό του, μοιάζει να αδειάζει τις πράξεις από το παλιό τους συμβολικό νόημα και να τις ντύνει με ένα καινούργιο, και σύμφωνα με τον ίδιο (ίσως και σύμφωνα με τον συγγραφέα, αν θεωρήσουμε πως ταυτίζεται, όπως είπε, μαζί του) πιο ουσιαστικό νόημα, ένα νόημα που συνδέει με οργανικό τρόπο ζώντες και τεθνεώτες και μπολιάζει το θάνατο με ζωή.

Η ακραία ρήξη με την παράδοση στη διαδικασία επανανοηματοδήτησης του κόσμου, θα μπορούσε να πυροδοτήσει μακρές φιλοσοφικές συζητήσεις, όμως η νουβέλα αυτή δεν βυθίζεται στα βαθιά νερά τέτοιων συλλογισμών γιατί την κρατάει στην επιφάνεια το σκωπτικό της ύφος και η γλώσσα, που όπως είπα, ξεκινώντας αυτό το κείμενο, θυμίζει εκείνη του Ροΐδη.

Ροϊδης, Παπαδιαμάντης, Κενώ

Ξεκινώντας να διαβάζω τη νουβέλα, διατηρούσα όμως τις επιφυλάξεις μου. Γιατί η τριτοπρόσωπη αυτή αφήγηση θα έπρεπε να είναι στην καθαρεύουσα; (ή, για να είμαστε ακριβείς, σε αυτό το μίγμα καθαρεύουσας με λαϊκότροπες λέξεις α λα Παπαδιαμάντη). Δημιουργεί, βέβαια, ένα σκωπτικό αποτέλεσμα αλλά πώς δικαιολογείται η ύπαρξή της αφού τα τεκταινόμενα διαδραματίζονται στην σημερινή εποχή; Στην πορεία μου ανακάλυψα το εξής: Η αφήγηση δεν είναι τριτοπρόσωπη. Στην πραγματικότητα υπάρχει αφηγητής ο οποίος αρχικά παραμένει κρυφός κι εμφανίζεται στο δεύτερο μέρος για να μας συστηθεί ως ο θεολόγος του σχολείου, ένας θεολόγος που έχει πρωτοδιοριστεί στην επαρχία κι ο οποίος συμπαθεί τον εκκεντρικό Στέφανο, οπότε στέκει κάπου ανάμεσα στο χορό και στον πρωταγωνιστή. Σε αυτόν το θεολόγο αναθέτουν οι αρχές του νησιού την προσωρινή αντικατάσταση του Στέφανου, να διοριστεί δηλαδή εκείνος στη θέση του νεκροθάφτη, εξ ου κι η διττή σημασία του τίτλου: Αντί στεφάνου αλλά και Αντί Στεφάνου.

Είναι φανερό πως ο Μακριδάκης, με αρκετά ήδη βιβλία στο ενεργητικό του, ως συγγραφέας κατέχει τα εργαλεία του. Η τεχνική της νουβέλας είναι άρτια.

Είναι φανερό πως ο Μακριδάκης, με αρκετά ήδη βιβλία στο ενεργητικό του, ως συγγραφέας κατέχει τα εργαλεία του. Η τεχνική της νουβέλας είναι άρτια. Εντούτοις, διατηρώ τις επιφυλάξεις μου για τη χρήση της επιτηδευμένης αυτής γλώσσας καθώς κάνει το αποτέλεσμα να μοιάζει με «μίμηση» κάτι άλλου. Θα μπορούσε κάλλιστα να σταθεί ως άσκηση ύφους (θυμίζοντας τις αντίστοιχες του Ρεϋμόντ Κενώ) και να διεκδικήσει μια θέση στη δυνητική ανθολογία που οραματίζεται ο φίλος μου, όμως αυτό το παιχνίδισμα μοιάζει να αποδυναμώνει την ουσία.

Επικίνδυνες αποστάσεις ασφαλείας

Σπάζοντας το κεφάλι μου να βρω γιατί ο συγγραφέας να διάλεξε μια φόρμα μιας άλλης εποχής για να τη φορέσει στη σημερινή (ακόμα κι οι θεολόγοι δεν μιλάνε πια έτσι), ανέτρεξα πάλι στα λεγόμενα του ίδιου. Σύμφωνα με αυτά, μόλις ξεκίνησε να γράφει το βιβλίο, σκάλωνε, και μόνο όταν άρχισε να χρησιμοποιεί αυτή τη γλώσσα, ξεκλείδωσε η αφήγηση κι άρχισε να κυλάει. Επιχειρώντας μια αυθαίρετη ερμηνεία αυτού του «ξεκλειδώματος» (αυθαίρετη στο μέτρο που είναι κάθε ερμηνεία) θα έλεγα πως ο Μακριδάκης, ταυτιζόμενος με τον πρωταγωνιστή με τον οποίο μοιράζεται τόσο τη φιλοσοφία και τον τρόπο ζωής, όσο και την δυσπιστία με την οποία τον έχει αντιμετωπίσει στο παρελθόν η κοινότητα του νησιού στο οποίο έχει επιλέξει να μένει, μπόρεσε με την καθαρεύουσα να αποστασιοποιηθεί από τα γραφόμενα. Το γαρ πολύ όμως της αποστασιοποίησης μπορεί να ευνοεί το χιούμορ, όμως απομακρύνει εν τέλει τον αναγνώστη ή έστω εμένα ως αναγνώστρια, που έκλεισα το βιβλίο, χωρίς οι εμφανείς αρετές του να μ’ έχουν στο βάθος αγγίξει.

* Η ΕΛΕΝΑ ΜΑΡΟΥΤΣΟΥ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός.

altΑντί στεφάνου
Γιάννης Μακριδάκης
Εστία 2015
Σελ. 144, τιμή εκδότη € 12,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΜΑΚΡΙΔΑΚΗ

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

Στο μυθιστόρημα της Λίλας Κονομάρα «Ο μπόγος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, πρωταγωνιστεί η ίδια η Ιστορία, με τα πολλαπλά της πρόσωπα και προσωπεία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Υπάρχει ένας πίνακας του Paul K...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

Για το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» (εκδ. Εστία). Φωτογραφία © Pablò / Unsplash.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Αυτό το πρώτο μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου μιλά για την Ιστορία μέσω των προσωπικών ιστ...

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

Για τη νουβέλα «Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (εκδ. Ενύπνιο), αλλά και για άλλα βιβλία με θέμα το σύνδρομο Άσπεργκερ.

Του Κώστα Προμπονά

Μια νουβέλα για ένα όχι σπάνιο σύνδρομο: Κοιτάζοντας προς το μέλλον.

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

 «Ο άνθρωπος του Νεάντερνταλ» - Το βιβλίο του Σβάντε Πάιμπο που τιμήθηκε με το Νόμπελ Ιατρικής 2022

«Ο άνθρωπος του Νεάντερνταλ» - Το βιβλίο του Σβάντε Πάιμπο που τιμήθηκε με το Νόμπελ Ιατρικής 2022

Στον Σουηδό γενετιστή Σβάντε Πάιμπο, ο οποίος κατάφερε να διαβάσει το DNA των Νεάντερταλ και άλλων εξαφανισμένων συγγενών του σύγχρονου ανθρώπου, θα απονεμηθεί το φετινό βραβείο Νόμπελ Ιατρικής-Φυσιολογίας. Στο βιβλίο του «Ο άνθρωπος του Νεάντερνταλ - Ιχνηλατώντας τα γονίδια μιας χαμένης μορφής ανθρώπου» (μτφρ. Ασπα...

Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022: Φαβορί ή έκπληξη; Ουελμπέκ, Ερνό ή Ρούσντι;

Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022: Φαβορί ή έκπληξη; Ουελμπέκ, Ερνό ή Ρούσντι;

Το Νόμπελ Λογοτεχνίας θα απονεμηθεί την Πέμπτη 6 Οκτωβρίου 2022. Όπως κάθε χρόνο, τα προγνωστικά και τα διαδικτυακά στοιχήματα δίνουν και παίρνουν. Ουελμπέκ, Ερνό και Ρούσντι είναι μεταξύ των φαβορί. Θα επιβεβαιωθούν τα γραφεία στοιχημάτων ή η σουηδική Ακαδημία θα κάνει και πάλι την έκπληξη;

Επιμέλεια: ...

«Δημιουργική Γραφή – “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου

«Δημιουργική Γραφή – “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου

Για το βιβλίο «Δημιουργική Γραφή – “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου (εκδ. Ζυγός, σελ. 668)

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Ο Ανδρέας Καρακίτσιος αποτελεί μια ξεχωριστή παρουσία στον χώρο της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ