alt

Για τη νουβέλα του Γιάννη Μακριδάκη Αντί στεφάνου (εκδ. Εστία).

Της Έλενας Μαρούτσου

Πριν από λίγο καιρό, ένας φίλος μου είχε εκμυστηρευτεί πως ονειρευόταν μια συλλογή διηγημάτων που θα ήταν γραμμένα το καθένα σύμφωνα με το ύφος κάποιου γνωστού συγγραφέα. Οραματιζόταν, αν κατάλαβα καλά, μια ανθολογία όπου κάποιος θα έγραφε μια ιστορία με το στυλ του Πόε, ένας άλλος με το στυλ του Κέρουακ, κάποιος τρίτος με το αυτό του Μπουκόφσκι, κοκ. Αφορμή για να θυμηθώ αυτή μας την κουβέντα στάθηκε η νουβέλα του Γιάννη Μακριδάκη, Αντί Στεφάνου (εκδ. Εστία).

Διαβάζοντάς τη, μου γεννήθηκε η πεποίθηση πως ένα τέτοιο κείμενο θα ταίριαζε απόλυτα στην δυνητική αυτή ανθολογία, αν ο συγγραφέας του είχε βάλει κατά νου να γράψει με την πένα του Ροΐδη.

«Εγώ είμαι ο Στέφανος…»

Η νουβέλα έχει ως πρωταγωνιστή τον Στέφανο, έναν εκκεντρικό κάτοικο ενός μικρού νησιού που αναλαμβάνει καθήκοντα νεκροθάφτη και το πρώτο (και τελευταίο) πρόσωπο που θάβει στη σύντομη διάρκεια της θητείας του είναι η μάνα του.

Η νουβέλα στην οποία αναφέρομαι έχει ως πρωταγωνιστή τον Στέφανο, έναν εκκεντρικό κάτοικο ενός μικρού νησιού που αναλαμβάνει καθήκοντα νεκροθάφτη και το πρώτο (και τελευταίο) πρόσωπο που θάβει στη σύντομη διάρκεια της θητείας του είναι η μάνα του. «Εγώ είμαι ο Στέφανος», δηλώνει σε κάποια του συνέντευξη ο Μακριδάκης, που εκτός από συγγραφέας τυγχάνει, όπως και ο πρωταγωνιστής της νουβέλας, φυσικός καλλιεργητής. Ο Στέφανος, λοιπόν, αφού παράτησε την Ιατρική για να ταξιδέψει στην Κίνα, τις Ινδίες και την Ιαπωνία, εισήγαγε από τις χώρες αυτές «καινά δαιμόνια» ως προς τις μεθόδους καλλιέργειας της γης, «δαιμόνια» που κατόπιν έσπειρε στον τόπο του, για να θερίσει την κοροϊδία και τη δυσπιστία των συντοπιτών του και την οργή του πλούσιου εξ Αμερικής θείου του. Ο τελευταίος, ευεργέτης και σημαίνον πρόσωπο του νησιού, καταφθάνει μόλις πληροφορείται την παράξενη δράση του Στέφανου εντός του κοιμητηρίου – μια δράση που ενώ ο ίδιος θεωρεί ως απόλυτα εναρμονισμένη με τη φύση, έναν φόρο τιμής στην αλυσίδα ζωής και στη γη που μας τρέφει, η υπόλοιπη κοινότητα τραβάει τα μαλλιά της στο θέαμα της έσχατης αυτής ιεροσυλίας: ο Στέφανος αφοδεύει τακτικά πάνω στον τάφο της μητέρας του, που αντί για μάρμαρο καλύπτεται με χώμα. Τα κόπρανά του γιου γίνονται λίπασμα για τις ξυλαγγουριές που έσπειρε για να κεράσει τους πενθούντες στο μνημόσυνο.

alt
  Ο Γιάννης Μακριδάκης
 

Καινοτόμες κενώσεις

Κόπρανα αντί στεφάνου, μοιάζει να υπονοεί ο τίτλος, όχι για να σπιλωθεί η μνήμη αλλά για να τιμηθεί. Έτσι ο πρωταγωνιστής, εκτός από το έντερό του, μοιάζει να αδειάζει τις πράξεις από το παλιό τους συμβολικό νόημα και να τις ντύνει με ένα καινούργιο, και σύμφωνα με τον ίδιο (ίσως και σύμφωνα με τον συγγραφέα, αν θεωρήσουμε πως ταυτίζεται, όπως είπε, μαζί του) πιο ουσιαστικό νόημα, ένα νόημα που συνδέει με οργανικό τρόπο ζώντες και τεθνεώτες και μπολιάζει το θάνατο με ζωή.

Η ακραία ρήξη με την παράδοση στη διαδικασία επανανοηματοδήτησης του κόσμου, θα μπορούσε να πυροδοτήσει μακρές φιλοσοφικές συζητήσεις, όμως η νουβέλα αυτή δεν βυθίζεται στα βαθιά νερά τέτοιων συλλογισμών γιατί την κρατάει στην επιφάνεια το σκωπτικό της ύφος και η γλώσσα, που όπως είπα, ξεκινώντας αυτό το κείμενο, θυμίζει εκείνη του Ροΐδη.

Ροϊδης, Παπαδιαμάντης, Κενώ

Ξεκινώντας να διαβάζω τη νουβέλα, διατηρούσα όμως τις επιφυλάξεις μου. Γιατί η τριτοπρόσωπη αυτή αφήγηση θα έπρεπε να είναι στην καθαρεύουσα; (ή, για να είμαστε ακριβείς, σε αυτό το μίγμα καθαρεύουσας με λαϊκότροπες λέξεις α λα Παπαδιαμάντη). Δημιουργεί, βέβαια, ένα σκωπτικό αποτέλεσμα αλλά πώς δικαιολογείται η ύπαρξή της αφού τα τεκταινόμενα διαδραματίζονται στην σημερινή εποχή; Στην πορεία μου ανακάλυψα το εξής: Η αφήγηση δεν είναι τριτοπρόσωπη. Στην πραγματικότητα υπάρχει αφηγητής ο οποίος αρχικά παραμένει κρυφός κι εμφανίζεται στο δεύτερο μέρος για να μας συστηθεί ως ο θεολόγος του σχολείου, ένας θεολόγος που έχει πρωτοδιοριστεί στην επαρχία κι ο οποίος συμπαθεί τον εκκεντρικό Στέφανο, οπότε στέκει κάπου ανάμεσα στο χορό και στον πρωταγωνιστή. Σε αυτόν το θεολόγο αναθέτουν οι αρχές του νησιού την προσωρινή αντικατάσταση του Στέφανου, να διοριστεί δηλαδή εκείνος στη θέση του νεκροθάφτη, εξ ου κι η διττή σημασία του τίτλου: Αντί στεφάνου αλλά και Αντί Στεφάνου.

Είναι φανερό πως ο Μακριδάκης, με αρκετά ήδη βιβλία στο ενεργητικό του, ως συγγραφέας κατέχει τα εργαλεία του. Η τεχνική της νουβέλας είναι άρτια.

Είναι φανερό πως ο Μακριδάκης, με αρκετά ήδη βιβλία στο ενεργητικό του, ως συγγραφέας κατέχει τα εργαλεία του. Η τεχνική της νουβέλας είναι άρτια. Εντούτοις, διατηρώ τις επιφυλάξεις μου για τη χρήση της επιτηδευμένης αυτής γλώσσας καθώς κάνει το αποτέλεσμα να μοιάζει με «μίμηση» κάτι άλλου. Θα μπορούσε κάλλιστα να σταθεί ως άσκηση ύφους (θυμίζοντας τις αντίστοιχες του Ρεϋμόντ Κενώ) και να διεκδικήσει μια θέση στη δυνητική ανθολογία που οραματίζεται ο φίλος μου, όμως αυτό το παιχνίδισμα μοιάζει να αποδυναμώνει την ουσία.

Επικίνδυνες αποστάσεις ασφαλείας

Σπάζοντας το κεφάλι μου να βρω γιατί ο συγγραφέας να διάλεξε μια φόρμα μιας άλλης εποχής για να τη φορέσει στη σημερινή (ακόμα κι οι θεολόγοι δεν μιλάνε πια έτσι), ανέτρεξα πάλι στα λεγόμενα του ίδιου. Σύμφωνα με αυτά, μόλις ξεκίνησε να γράφει το βιβλίο, σκάλωνε, και μόνο όταν άρχισε να χρησιμοποιεί αυτή τη γλώσσα, ξεκλείδωσε η αφήγηση κι άρχισε να κυλάει. Επιχειρώντας μια αυθαίρετη ερμηνεία αυτού του «ξεκλειδώματος» (αυθαίρετη στο μέτρο που είναι κάθε ερμηνεία) θα έλεγα πως ο Μακριδάκης, ταυτιζόμενος με τον πρωταγωνιστή με τον οποίο μοιράζεται τόσο τη φιλοσοφία και τον τρόπο ζωής, όσο και την δυσπιστία με την οποία τον έχει αντιμετωπίσει στο παρελθόν η κοινότητα του νησιού στο οποίο έχει επιλέξει να μένει, μπόρεσε με την καθαρεύουσα να αποστασιοποιηθεί από τα γραφόμενα. Το γαρ πολύ όμως της αποστασιοποίησης μπορεί να ευνοεί το χιούμορ, όμως απομακρύνει εν τέλει τον αναγνώστη ή έστω εμένα ως αναγνώστρια, που έκλεισα το βιβλίο, χωρίς οι εμφανείς αρετές του να μ’ έχουν στο βάθος αγγίξει.

* Η ΕΛΕΝΑ ΜΑΡΟΥΤΣΟΥ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός.

altΑντί στεφάνου
Γιάννης Μακριδάκης
Εστία 2015
Σελ. 144, τιμή εκδότη € 12,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΜΑΚΡΙΔΑΚΗ

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Οδός Μακεδονομάχων» της Αντωνίας Γουναροπούλου (κριτική)

«Οδός Μακεδονομάχων» της Αντωνίας Γουναροπούλου (κριτική)

Για τη συλλογή διηγημάτων της Αντωνίας Γουναροπούλου «Οδός Μακεδονομάχων» (εκδ. Petites Maisons). Κεντρική εικόνα: Πίνακας της © Christine Cousineau.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Η παιδική ηλικία είναι κατά τον Piaget η περίοδος κατά την οποία...

«Μικρή εγκυκλοπαίδεια του θανάτου» του Κυριάκου Χαρίτου (κριτική)

«Μικρή εγκυκλοπαίδεια του θανάτου» του Κυριάκου Χαρίτου (κριτική)

Για το βιβλίο του Κυριάκου Χαρίτου «Μικρή εγκυκλοπαίδεια του θανάτου» (εκδ. Στερέωμα). Κεντρική εικόνα: Ο Woody Allen από την ταινία του «Love and death» / «Ο ειρηνοποιός» (1975).

Του Διονύση Μαρίνου

Ο μέγας διαιρέτης. Ο ατελεύτητος του τέλους. Το...

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Στέλιου Μάινα «Να θυμηθώ να παραγγείλω» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μάνου Κοντολέων

Γνωστός ηθοποιός ο Στέλιος Μάινας, πριν από δώδεκα χρόνια είχε κάνει μια πρώτη εμφάνιση και στο χώρο της πεζογραφίας με μια συλλογή διηγημάτων – ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Στην Αλίς Ζενιτέρ και την «Τέχνη της απώλειας» το Διεθνές Βραβείο Λογοτεχνίας του Δουβλίνου

Στην Αλίς Ζενιτέρ και την «Τέχνη της απώλειας» το Διεθνές Βραβείο Λογοτεχνίας του Δουβλίνου

Η Γαλλίδα Αλίς Ζενιτέρ (Alice Zeniter) και ο μεταφραστής της στα αγγλικά Φρανκ Γουίν (Frank Wynne) τιμήθηκαν με το Διεθνές Βραβείο Λογοτεχνίας του Δουβλίνου, για το μυθιστόρημα «Η τέχνη της απώλειας». Το βιβλίο κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πόλις, σε μετάφραση Έφης Κορομηλά. Σημειωτέον, το συγκεκριμένο βρ...

«Οδός Μακεδονομάχων» της Αντωνίας Γουναροπούλου (κριτική)

«Οδός Μακεδονομάχων» της Αντωνίας Γουναροπούλου (κριτική)

Για τη συλλογή διηγημάτων της Αντωνίας Γουναροπούλου «Οδός Μακεδονομάχων» (εκδ. Petites Maisons). Κεντρική εικόνα: Πίνακας της © Christine Cousineau.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Η παιδική ηλικία είναι κατά τον Piaget η περίοδος κατά την οποία...

Ντέιβιντ Μίτσελ: «Οι περισσότεροι συγγραφείς φθονούμε τους μουσικούς»

Ντέιβιντ Μίτσελ: «Οι περισσότεροι συγγραφείς φθονούμε τους μουσικούς»

Σε συνέντευξή του, ο Βρετανός συγγραφέας David Mitchell, δύο φορές υποψήφιος για το Βραβείο Μπούκερ, μίλησε για το πρόσφατο μυθιστόρημά του «Utopia Avenue».

Επιμέλεια: Book Press

Το ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ