alt

Για τη συλλογή διηγημάτων της Ιωάννας Κρητικού Ο μπαμπάς φάλαινα (εκδ. Κοροντζή).

Του Παναγιώτη Γούτα

Η Ιωάννα Κρητικού γεννήθηκε στην Αθήνα, όπου και ζει, είναι παιδαγωγός και έχει εργαστεί σε δημόσια και ιδιωτικά νηπιαγωγεία, καθώς και στον χώρο της ψυχικής υγείας. Το βιβλίο διηγημάτων της Ο μπαμπάς φάλαινα είναι η πρώτη συγγραφική της απόπειρα, τυπωμένη τον Απρίλιο του 2014 από τις εκδόσεις Κοροντζή.

Η έκδοση είναι εξαιρετικά καλαίσθητη, τα κείμενα και το εξώφυλλο είναι διακοσμημένα από ζωγραφιές του Τζουζέπ Αντόνι Τάσιες Πενέλια (συγγραφέας, δημοσιογράφος και εικονογράφος βιβλίων) που δένουν αρμονικά με το περιεχόμενο των κειμένων. Προς τιμή του εκδοτικού οίκου, η αναφορά «Διηγήματα» στο εξώφυλλο, κάτι που, τα τελευταία χρόνια, αποφεύγεται συστηματικά ακόμα κι από μεγάλους εκδοτικούς οίκους, καθότι αυτή η μορφή λόγου (που είναι εξαιρετικά δύσκολη και απαιτητική) θεωρείται αντιεμπορική, οπότε αποσιωπάται εντελώς ή εμφανίζεται απλώς στη μέσα σελίδα, παραπλανητικά φυσικά και ως απόπειρα ξεγελάσματος του αναγνώστη για το τι είδους λογοτεχνία επέλεξε για να διαβάσει.

Η Κρητικού δείχνει πως διαθέτει σωστή αίσθηση οικονομίας του λόγου, συγγραφικό μέτρο, πυκνότητα γραφής, στρωτό γράψιμο, αφηγηματικό νεύρο και μια ώριμη αίσθηση στην επιλογή των θεμάτων της.

Η Κρητικού, παρότι νέα ηλικιακά και πρωτοεμφανιζόμενη στα γράμματα, έχει σημαντικές αρετές στη γραφή της. Σε όλα της τα διηγήματα, εννέα τον αριθμό, δείχνει πως διαθέτει σωστή αίσθηση οικονομίας του λόγου, συγγραφικό μέτρο, πυκνότητα γραφής, στρωτό γράψιμο, αφηγηματικό νεύρο και μια ώριμη αίσθηση στην επιλογή των θεμάτων της – σχεδόν όλα αναφέρονται σε ανθρώπινες σχέσεις, βαθύτερα συναισθήματα που παλεύουν να βγουν στην επιφάνεια, ο έρωτας, η μοναξιά, ο αποχωρισμός, η απώλεια. Η ιδέα, η έννοια, η αίσθηση της απώλειας, πιστεύω πως υπερισχύει και υπερκαλύπτει αρκετές από τις ιστορίες της, και σε συνδυασμό με τον τρόπο γραφής της, την κάνουν να ξεχωρίζει –ή τουλάχιστον να κρατά αρκετές αποστάσεις– από το γλυκερό, το ανέξοδο, το εύπεπτο, το γλυκανάλατο της λεγόμενης «γυναικείας γραφής», ένα συγγραφικό μικρόβιο των καιρών μας που κολλάει πολλές πρωτοεμφανιζόμενες, και όχι μόνο, γυναίκες δημιουργούς, κάνοντας ένα μεγάλο μέρος της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας να νοσεί.

Στο «Ημερολόγιο του τέλους» ο αναγνώστης διακρίνει τον σπαραγμό της κόρης που χάνει την όμορφη, αριστοκράτισσα, κοκέτα 45χρονη μητέρα της, από καρκίνο στο στομάχι, στο πνιγηρό δωμάτιο μιας κλινικής. Η κόρη, στο τέλος, παρά τον πόνο της θα ορθοποδήσει, συνεχίζοντας τη δική της ζωή, όπως φυσικά θα το ήθελε να το κάνει και η μητέρα της, όταν βρισκόταν εν ζωή. Το αδιευκρίνιστο της αιτίας ενός προσκυνήματος στην Παναγία της Τήνου ενός άντρα, αποτελεί τη γενεσιουργό αιτία του διηγήματος «Το τελευταίο προσκύνημα». Στο «Ανώνυμο», διπλοπροσωπία ή ταυτοπροσωπία στον ηθικό αυτουργό αλλά και στον θύτη ενός εγκλήματος. Ο Εκείνος και ο Αυτός. Ο συγγραφέας και ένας άλλος. Μια αγαστή συνεργασία για να επιτευχθεί ένα τέλειο έγκλημα. Όμως, (σελ. 31): «Ο συγγραφέας τον παρατηρούσε. Ήξερε καλά ότι Εκείνος και Αυτός ήταν το ίδιο πρόσωπο. Όσο και να τον ξόρκιζε από επάνω του ήταν εκεί. Τον στοίχειωνε, τον τριγυρνούσε».

Στο «Ο μπαμπάς φάλαινα» σκιαγραφείται με νεύρο, τέχνη και μεταφορική, σχεδόν ποιητική διάθεση, το πορτρέτο ενός άντρα που μετά το διαζύγιό του έπεσε σε κατάθλιψη, καταβροχθίζοντας, όπως μια φάλαινα, μνήμες, συναισθήματα, παρελθόν.

Στο «Ο μπαμπάς φάλαινα», ίσως το πιο ενδιαφέρον διήγημα του βιβλίου που έδωσε τον τίτλο και στη συλλογή, σκιαγραφείται με νεύρο, τέχνη και μεταφορική, σχεδόν ποιητική διάθεση, το πορτρέτο ενός νεκρού πλέον πατέρα, ενός άντρα που μετά το διαζύγιό του έπεσε σε κατάθλιψη, καταβροχθίζοντας, όπως μια φάλαινα, μνήμες, συναισθήματα, παρελθόν. Πάλι σπαραγμός στη σελ. 40, με τις φράσεις: «Οι φάλαινες ζούνε περισσότερο από 100 χρόνια. Δεν μπορεί να φύγει ακόμα… είναι μόνο 61 χρονών». Σκληρό, πυκνό κι αληθινό το «Μ’ αγαπάς;», ενώ στο «Ανδρέας Γκ.», έχουμε με αδρή γραφή, σκηνοθετική υποβλητικότητα και λεπτεπίλεπτες περιγραφές μια ψυχοθεραπευτική σαρανταπεντάλεπτη συνάντηση, μια συνεδρία δηλαδή, μιας ευάλωτης γυναίκας με τον ψυχαναλυτή της. Στο τέλος, η γυναίκα, μη συγκρατώντας τον θυμό της, εκρήγνυται εναντίον του γιατρού της, κάτι που ο τελευταίος το βρίσκει απολύτως φυσιολογικό. Η αβάσταχτη, η αφόρητη μοναξιά κάνει μια γυναίκα (διήγημα «Μαρία») να κάνει παράλογες σκέψεις, φανταζόμενη ότι η ύλη που εισέρχεται στο σώμα της δια της τροφής, γίνεται λίπος που την κατακλύζει ολόκληρη. «Η μοναξιά με ξεσκίζει. Δεν ξέρω τι μορφή έχει η πουτάνα, ξέρω όμως ότι πάει με πολλούς» (σελ. 54). Απώλεια, μοναξιά, παραλογισμός, στιγμές που διαθλώνται στον χρόνο, στιγμές δυνατότερες από τους ανθρώπους που τους συνθλίβουν στο διήγημα «Στιγμή vs Στιγμή». Αντιγράφω δυο αράδες από το τέλος (σκέψεις της ηρωίδας, σελ. 62): «Τον πόνο τον αντέχω, μου είναι οικείος. Στιγμές ευτυχίας όμως δεν τις αντέχω. Είναι ένεση μορφίνης σε ετοιμοθάνατο». Το βιβλίο κλείνει με το διήγημα «Απο(χωρισμός)». Το κουβάλημα ενός πτώματος και το θάψιμό του από τον ήρωα της ιστορίας, σφραγίζοντας τον τάφο του, όχι με χώμα, αλλά με την πιο μεγάλη πέτρα που βρίσκει. Άχρηστος νεκρός, πτώμα, σαπίλα, θάνατος. Άραγε ο νοσηρός μας κόσμος, η ζωή μας, οι ανασφάλειές μας, οι παθογένειες της κοινωνίας μας που ανακυκλώνονται;

Μου άρεσε σε γενικές γραμμές η πρώτη συγγραφική προσπάθεια της Ιωάννας Κρητικού και ρούφηξα με ενδιαφέρον τις σύντομες ιστορίες της. Βρήκα σ’ αυτές αλήθεια και έξυπνη, δουλεμένη γραφή. Το εισαγωγικό σημείωμα της Άλκης Ζέης κολακευτικό, τιμητικό και εύστοχο για τη νέα πεζογράφο μας. Βρίσκω ιδιαίτερα θετικό και το ότι ξεκινά την περιπέτεια της γραφής με σύντομες ιστορίες και όχι με ογκώδες μυθιστόρημα. Ο Φερνάντο Πεσσόα είπε κάποτε πως τα κείμενα που θα μείνουν στο μέλλον και θα αντέξουν στον χρόνο, θα είναι τα μικρής έκτασης κείμενα, οι μικρές ιστορίες. Δεν μπορώ να γνωρίζω τη διάρκεια των διηγημάτων της Ιωάννας Κρητικού στον χρόνο, νομίζω όμως πως, με αυτό της το βιβλίο, έβαλε ένα στέρεο λιθαράκι για μια ενδιαφέρουσα, εκ μέρους της, συγγραφική συνέχεια, για ωριμότερα, ουσιαστικότερα και πιο δουλεμένα, μελλοντικά, βιβλία της.

*Ο ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΓΟΥΤΑΣ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση. 

altΟ μπαμπάς φάλαινα
Ιωάννα Κρητικού
Εκδ. Κοροτζή 2014
Σελ. 72, τιμή εκδότη € 9,59

alt


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Δημητρίου «Ουρανός απ’ άλλους τόπους» (εκδ. Πατάκη). Οικογενειακή φωτογραφία: Άγνωστος δημιουργός  © Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Έχετε δει χειροποίητους σεμέδες...

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ