dentro iouda-680

Για τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου Το δέντρο του Ιούδα (εκδ. Κίχλη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

O τίτλος μού αρέσει πολύ· παραπέμπει σε βιβλικά πρότυπα και υπαγορεύει προδοσία, ενώ ταυτόχρονα αναφέρεται στην κουτσουπιά, ένα φυτό με φούξια άνθη, καλλωπιστικό, ωραίο στο μάτι, που στα αγγλικά ονομάζεται «Δέντρο του Ιούδα» από παράφραση του arbre de Judée (δέντρο της Ιουδαίας). Έχουμε λοιπόν μια νουβέλα που κινείται μεταξύ κάλλους και προδοσίας, μεταξύ ιουδαϊκής και ελληνικής γης, μεταξύ αλληγορίας και πραγματικότητας;

Η ιστορία δεν συντονίζεται εξ αρχής με τον τίτλο: εκτυλίσσεται στην Ήπειρο, όπου καταφεύγει ο αποτυχημένος Ηλίας Κούρος. Γυρίζει στη μάνα του, αφού έμεινε άνεργος και χώρισε από τη γυναίκα του, που τον απάτησε, και τις δυο του κόρες. Η προσωπική του αίσθηση κενότητας αλλά και η ανέχεια τον κάνει να ζει εσωστρεφώς, να τριγυρνά στη φύση και να ψάχνει να βρει αφενός δουλειά και αφετέρου τον εαυτό του. Βρίσκει από τη μια συμμάχους, που λειτουργούν ανιδιοτελώς, αλλά και ανθρώπους με κηλιδωμένο όνομα, που θα ζητήσουν τις υπηρεσίες του.

Το βασικό είναι ότι κουβαλά βάρη και αυτά φαίνονται σε κάθε του κίνηση. Ο Μιχάλης Μακρόπουλος καταφέρνει να δείξει το φορτίο που ο Λιακοκούρος (Ηλίας Κούρος) φέρει στην ψυχή του, την απώλεια των κοριτσιών του, τα οποία δεν μπορεί να δει, τη δική του ανασφάλεια· κι όλα αυτά δένουν αγαστά με το ηπειρώτικο τοπίο, το βουνό και τα αειθαλή δέντρα του, τον χειμώνα και τους αέρηδες, τη χιονισμένη Μουργκάνα και τα κοφτά λόγια των βαρύχνοτων ντόπιων. Χωρίς η νουβέλα να γίνει ηθογραφική και βουκολική, ο συγγραφέας κατορθώνει να αποδώσει την εξωτερική και την εσωτερική ατμόσφαιρα  με καθαρές γραμμές –συχνά με εμφανείς αντιστοιχίες.

Δεν είναι μόνο η φυσιογνωμία του τόπου που μεταφέρεται στους χαρακτήρες, στην όψη και στη συμπεριφορά τους. Είναι και η ίδια η υποβολή ενός ευρύτερου ήθους που εξάγεται από τις περιγραφες, απλώνεται στην αφήγηση, διαπερνά τα πρόσωπα, νοτίζει τη δράση και φτάνει ώς τους αναγνώστες, που συλλαμβάνουν διαισθητικά τη λογική της Πίνδου και την αξιοπρέπεια των κατοίκων της αλλά και το σκληρό πρόσωπό τους.

Το τοπίο, ξαναείπα, είναι βασικός άξονας της αισθητικής του κειμένου. Δεν είναι μόνο οι περιηγήσεις του Λιάκου που γεμίζουν το μάτι σου με χρώματα και εικόνες της Ηπείρου. Δεν είναι μόνο η φυσιογνωμία του τόπου που μεταφέρεται στους χαρακτήρες, στην όψη και στη συμπεριφορά τους. Είναι και η ίδια η υποβολή ενός ευρύτερου ήθους που εξάγεται από τις περιγραφες, απλώνεται στην αφήγηση, διαπερνά τα πρόσωπα, νοτίζει τη δράση και φτάνει ώς τους αναγνώστες, που συλλαμβάνουν διαισθητικά τη λογική της Πίνδου και την αξιοπρέπεια των κατοίκων της αλλά και το σκληρό πρόσωπό τους.

Ο θάνατος της αλβανής πόρνης Αντέλα θα περνούσε απαρατήρητος, αν ο Λιάκος δεν ψυχανεμιζόταν, με μια εσωτερική φωνή να τον κεντρίζει, τον περιβόητο Γιαννογκάση και τον φοβισμένο Νασιομέτσιο. Ο φονιάς, ένας Αλβανός, γρήγορα ανακαλύπτεται και συλλαμβάνεται, αλλά παραδόξως αυτοκτονεί μέσα στο κελί. Ο Νασιομέτσιος φοβάται να μιλήσει και εν τέλει βρίσκεται κρεμασμένος σε μια κουτσουπιά (το δέντρο του Ιούδα), σπρωγμένος από το δικό του χέρι ή από κάποιον που ήθελε με κάθε τρόπο τη σιωπή του. Ο Λιάκος συνεχίζει να ψάχνει και δεν αφήνει ήσυχο τον φίλο του αστυνόμο Κωτσομεντή…

Ωστόσο, νιώθεις σαν το κείμενο να κόβεται στα δύο. Το πρώτο μισό με τη μετοίκηση του Ηλία στο Δελβινάκι και το δεύτερο με την εξιχνίαση του φόνου φαίνονται ασύνδετα, σαν να άλλαξε μεσοπέλαγα η ρότα του συγγραφέα. Αν έλειπε αυτή η αβαρία, θα μπορούσες να θεωρήσεις τη νουβέλα ένα μικρό καλλιτεχνικό αριστούργημα. Έστω και έτσι, όμως, το ύφος και ο ρυθμός της αφήγησης θέλγει τον αναγνώστη και καλύπτει τις ατέλειες στη δομή. Η αφήγηση οδηγεί με μια φυσική πορεία στο τέλος, το οποίο, μολονότι στην αρχή δεν φαινόταν να έχει τόση σημασία μπροστά στο ηπειρωτικό κλίμα, στον χειμώνα, στο τσίπουρο και στην μπέσα, που δεν αφήνει τις συνειδήσεις ήσυχες, εκρήγνυται σε μια συνταρακτική κορύφωση. Το έργο, αν και δεν είναι κλασικό αστυνομικό αφήγημα, καθώς η πορεία προς την εξιχνίαση του φονιά περιγράφεται με αδρές γραμμές και με πλάγιο τρόπο, τελικά φτάνει στο ύστατο σημείο με την αποκάλυψη μιας προδοσίας· εξ ου και ο Ιούδας που προδίδει αλλά και ο Ιησούς που δέχεται να θυσιαστεί.  

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι Διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

 

altΤο δέντρο του Ιούδα
Μιχάλης Μακρόπουλος
Κίχλη 2014
Σελ. 120, τιμή εκδότη € 12,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΜΙΧΑΛΗ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΥ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Οδός Μακεδονομάχων» της Αντωνίας Γουναροπούλου (κριτική)

«Οδός Μακεδονομάχων» της Αντωνίας Γουναροπούλου (κριτική)

Για τη συλλογή διηγημάτων της Αντωνίας Γουναροπούλου «Οδός Μακεδονομάχων» (εκδ. Petites Maisons). Κεντρική εικόνα: Πίνακας της © Christine Cousineau.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Η παιδική ηλικία είναι κατά τον Piaget η περίοδος κατά την οποία...

«Μικρή εγκυκλοπαίδεια του θανάτου» του Κυριάκου Χαρίτου (κριτική)

«Μικρή εγκυκλοπαίδεια του θανάτου» του Κυριάκου Χαρίτου (κριτική)

Για το βιβλίο του Κυριάκου Χαρίτου «Μικρή εγκυκλοπαίδεια του θανάτου» (εκδ. Στερέωμα). Κεντρική εικόνα: Ο Woody Allen από την ταινία του «Love and death» / «Ο ειρηνοποιός» (1975).

Του Διονύση Μαρίνου

Ο μέγας διαιρέτης. Ο ατελεύτητος του τέλους. Το...

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Στέλιου Μάινα «Να θυμηθώ να παραγγείλω» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μάνου Κοντολέων

Γνωστός ηθοποιός ο Στέλιος Μάινας, πριν από δώδεκα χρόνια είχε κάνει μια πρώτη εμφάνιση και στο χώρο της πεζογραφίας με μια συλλογή διηγημάτων – ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Στην Αλίς Ζενιτέρ και την «Τέχνη της απώλειας» το Διεθνές Βραβείο Λογοτεχνίας του Δουβλίνου

Στην Αλίς Ζενιτέρ και την «Τέχνη της απώλειας» το Διεθνές Βραβείο Λογοτεχνίας του Δουβλίνου

Η Γαλλίδα Αλίς Ζενιτέρ (Alice Zeniter) και ο μεταφραστής της στα αγγλικά Φρανκ Γουίν (Frank Wynne) τιμήθηκαν με το Διεθνές Βραβείο Λογοτεχνίας του Δουβλίνου, για το μυθιστόρημα «Η τέχνη της απώλειας». Το βιβλίο κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πόλις, σε μετάφραση Έφης Κορομηλά. Σημειωτέον, το συγκεκριμένο βρ...

«Οδός Μακεδονομάχων» της Αντωνίας Γουναροπούλου (κριτική)

«Οδός Μακεδονομάχων» της Αντωνίας Γουναροπούλου (κριτική)

Για τη συλλογή διηγημάτων της Αντωνίας Γουναροπούλου «Οδός Μακεδονομάχων» (εκδ. Petites Maisons). Κεντρική εικόνα: Πίνακας της © Christine Cousineau.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Η παιδική ηλικία είναι κατά τον Piaget η περίοδος κατά την οποία...

Ντέιβιντ Μίτσελ: «Οι περισσότεροι συγγραφείς φθονούμε τους μουσικούς»

Ντέιβιντ Μίτσελ: «Οι περισσότεροι συγγραφείς φθονούμε τους μουσικούς»

Σε συνέντευξή του, ο Βρετανός συγγραφέας David Mitchell, δύο φορές υποψήφιος για το Βραβείο Μπούκερ, μίλησε για το πρόσφατο μυθιστόρημά του «Utopia Avenue».

Επιμέλεια: Book Press

Το ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ