alt

Για τη συλλογή διηγημάτων της Δέσποινας Μπάτρη Ή όλοι ή κανείς (εκδ. Μεταίχμιο).

Της Έλενας Μαρούτσου

Το βιβλίο με τίτλο Ή όλοι ή κανείς της πρωτοεμφανιζόμενης Δέσποινας Μπάτρη (εκδ. Μεταίχμιο) είναι μια συλλογή από πέντε εκτενή διηγήματα. Καθώς διάβαζα το πρώτο από αυτά, το οποίο έδωσε και τον τίτλο σε όλη τη συλλογή, μου γεννήθηκε η αυθαίρετη σκέψη πως η συγγραφέας θα επιχειρήσει κάποιο είδος λογοτεχνικής επεξεργασίας αυτοβιογραφικών επεισοδίων, κάτι που συχνά συναντάμε σε πρωτοεμφανιζόμενους συγγραφείς, μια που το σταθερό έδαφος των βιωμένων εμπειριών προσφέρει την απαραίτητη σιγουριά σε κάποιον που επιχειρεί το επικίνδυνο άλμα της μετάπλασής τους. Θυμίζει, θέλω να πω, ο πρωτοεμφανιζόμενος λογοτέχνης έναν ακροβάτη που για να επιχειρήσει να περπατήσει στο τεντωμένο σκοινί της συγγραφής, επιλέγει συχνά να κρατάει το σταθερό οριζόντιο δοκάρι της πραγματικότητάς του, για να ισορροπήσει.

Βέβαια, η σκέψη περί αυτοβιογραφικών επεισοδίων δεν ήταν ολότελα αυθαίρετη. Την πυροδότησε η αφιέρωση του βιβλίου στον πατέρα της, ο οποίος εμφανίζεται με το πραγματικό του όνομα στο πρώτο διήγημα που στο κέντρο του έχει μια γυναίκα στο μαιευτήριο καθώς περιμένει τον άντρα της να την πάρει να φύγουνε. Το συγκεκριμένο διήγημα πλέκει αρκετά αριστοτεχνικά τρία διαφορετικά επεισόδια, το ένα απ’ το παρελθόν του πατέρα, το άλλα δύο απ’ το παρόν και το παρελθόν, αντίστοιχα, της κόρης, με τη μέθοδο των συνεχών φλας μπακ. Η τελική βελονιά δένει σε ένα σύνολο τις διαφορετικές σκηνές και αποκαλύπτει το νόημα που παίρνει για την ηρωίδα η φράση που έλεγε ο πατέρας της «Ή όλοι ή κανείς».

Η συγγραφέας εδώ χτίζει το πιο στέρεο και συγκινητικό ταυτόχρονα πορτρέτο όλων των ηρωίδων και ηρώων αυτής της συλλογής.

Το δεύτερο διήγημα, «Το ρολόι», μας μεταφέρει σ’ ένα χωριό της Αλβανίας και ηρωίδα του είναι μια γυναίκα που από νωρίς αναγκάστηκε, σύμφωνα με το εθιμοτυπικό δίκαιο του τόπου της, να επωμιστεί μεταφορικά και κυριολεκτικά το ρόλο του άντρα. Η συγγραφέας εδώ χτίζει, κατά τη γνώμη μου, το πιο στέρεο και συγκινητικό ταυτόχρονα πορτρέτο όλων των ηρωίδων και ηρώων αυτής της συλλογής, βουτώντας το πινέλο της πότε στον κοινωνικό-ιστορικό περιβάλλον της κοπέλας και πότε στην ψυχοσύνθεσή της που καθώς σιγά σιγά μεταμορφώνεται ψυχή τε και σώματι σε άντρα διατηρεί τη μνήμη της γυναικείας της φύσης όπως το κεχριμπάρι διατηρεί αλώβητο κι αιχμαλωτισμένο το νεκρό πια έντομο στο βάθος του.

Στο τρίτο διήγημα το νήμα της αφήγησης πιάνουν εναλλάξ πότε ένας υποψήφιος αυτόχειρας και πότε ένας αρμένιος παγκόσμιος πρωταθλητής κολύμβησης με φόντο τη λίμνη του Ερεβάν. Όπως και στα προηγούμενα διηγήματα κεντρικό ρόλο παίζει η έννοια της ευθύνης, της θυσίας και της προσωπικής βούλησης που εδώ έρχονται να αναμετρηθούν με αυτό που ονομάζουμε «μοιραίο» ή «ατύχημα».

Από την Αρμενία μεταφερόμαστε στο τέταρτο διήγημα σ’ ένα χωριό του Πακιστάν με εναρκτήρια σκηνή το λιθοβολισμό μιας κοπέλας που παραστράτησε από τα κοινώς αποδεκτά όρια της γυναικείας ευπρέπειας. Στο λιθοβολισμό συμμετέχουν τέσσερις από τις πέντε αδελφές μιας οικογένειας που για κακή τύχη του πατέρα τους και των ιδίων δεν ευτύχησαν να είναι άντρες. Όπως και στο διήγημα με την Αλβανίδα αγρότισσα, μπαίνει κι εδώ στο επίκεντρο η κοινωνική θέση της γυναίκας, καθώς και η έννοια της θυσίας, μια που το διήγημα αρχίζει με μια θυσία και τελειώνει με μια άλλη θυσία, διαφορετική στον σκοπό αλλά πολύ κοντά στις αιτίες που προκάλεσαν την πρώτη.

alt
    Η Δέσποινα Μπάτρη
 

Στο τελευταίο διήγημα πρωταγωνιστούν ένας άντρας και μια γυναίκα. Ο άντρας είναι ο καπετάνιος ενός γερμανικού πλοίου και η γυναίκα είναι η μάνα ενός νεκρού ναύτη που στα όρια της τρέλας συνεχίζει να γράφει επιστολές στο γιο της ακόμα και μετά το θάνατό του. Τις επιστολές αυτές διαβάζει ο καπετάνιος –και ο αναγνώστης– σε ενοχικά διαλείμματα από την υπηρεσία του και καθοδηγούν την τελική πράξη αυτοθυσίας από μέρους του για τη σωτηρία του πληρώματός του.

Οι αναδρομές στο χρόνο και η συνύφανση διαφορετικών επεισοδίων αλλά οπτικών γωνιών μέσα στο ίδιο διήγημα, φανερώνουν ωριμότητα, ενώ ο κοινωνικός προβληματισμός συμβαδίζει αρκετά αρμονικά με τη ψυχογραφία των προσώπων.

Η Δέσποινα Μπάτρη, αν και πρωτοεμφανιζόμενη, δείχνει να χειρίζεται με αρκετή επιδεξιότητα ζητήματα δομής και πλοκής. Οι αναδρομές στο χρόνο και η συνύφανση διαφορετικών επεισοδίων αλλά και οπτικών γωνιών μέσα στο ίδιο διήγημα, φανερώνουν ωριμότητα, ενώ ο κοινωνικός προβληματισμός συμβαδίζει αρκετά αρμονικά με τη ψυχογραφία των προσώπων χωρίς να υποτάσσεται το ένα στο άλλο. Συχνά μάλιστα χρησιμοποιεί το στοιχείο της έκπληξης, σαν ένα μυστικό στη φούχτα που την κραδαίνει μέχρι τελευταία στιγμή μπροστά στον αναγνώστη καθώς αυτός αδημονεί σαν παιδί να δει τι κρύβει. Σαν μόνο κίνδυνο θα έβλεπα να γέρνει κάποιες στιγμές η αφήγηση προς το μελό –ειδικά στο τελευταίο διήγημα– όμως τελικά η νεοαφιγχθείσα συγγραφέας πιστεύω πως κρατάει καλά το δοκάρι της στο τεντωμένο νήμα πάνω στο οποίο βαδίζει.

Ολοκληρώνοντας μάλιστα την ανάγνωση του βιβλίου κατάλαβα πως το δοκάρι αυτό που βοηθά στην ισορροπία της συγκεκριμένης συγγραφέως δεν είναι, όπως είχα άστοχα υποθέσει στην αρχή, η βιωμένη εμπειρία, αλλά η ικανότητά της να επινοεί πειστικά ανθρώπινους χαρακτήρες και να τους δίνει σάρκα και οστά πατώντας εναλλάξ το ένα πόδι στην ιστορία –στο οπισθόφυλλο πληροφορούμαστε πως ένας τουλάχιστον ήρωας σε κάθε διήγημα είναι πραγματικός, υπαρκτός– και με το άλλο πόδι στην φαντασία. Το λίκνισμα της ακροβάτισσας καθώς προχωράει, βάζοντας μια το ένα, μια το άλλο πόδι μπροστά, κρατάει το κοινό σε εγρήγορση καθώς παρακολουθεί κρατώντας την ανάσα του. 

* Η ΕΛΕΝΑ ΜΑΡΟΥΤΣΟΥ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός.

altΉ όλοι ή κανείς
Δέσποινα Μπάτρη
Μεταίχμιο 2015
Σελ. 232, τιμή εκδότη € 12,20

alt


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Δημητρίου «Ουρανός απ’ άλλους τόπους» (εκδ. Πατάκη). Οικογενειακή φωτογραφία: Άγνωστος δημιουργός  © Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Έχετε δει χειροποίητους σεμέδες...

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Λάσα Μπουγάτζε: «Σου συγχωρούν το ψέμα, αλλά ποτέ την αλήθεια»

Λάσα Μπουγάτζε: «Σου συγχωρούν το ψέμα, αλλά ποτέ την αλήθεια»

Επιβιβαζόμαστε με τον Lasha Bugadze στο «Λογοτεχνία Εξπρές». Μια συζήτηση με τον γεωργιανό συγγραφέα με αφορμή την πρώτη έκδοση βιβλίου του στα ελληνικά.

Της Αγγελικής Δημοπούλου

Τι νομίζετε ότι μπορεί να συμβεί όταν Γερμανοί συγκεντρώνουν 100 αλλόγλωσ...

Ο νομπελίστας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα στις εκδόσεις Ψυχογιός

Ο νομπελίστας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα στις εκδόσεις Ψυχογιός

Τον φετινό νομπελίστα λογοτεχνίας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα θα συστήσουν στους Έλληνες αναγνώστες οι εκδόσεις Ψυχογιός, ξεκινώντας με το τελευταίο του μυθιστόρημα, Afterlives.

Επιμέλεια: ...

5 λεπτά με τον Γρηγόρη Καλαϊτζή

5 λεπτά με τον Γρηγόρη Καλαϊτζή

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Γρηγόρης Καλαϊτζής με αφορμή το δίτομο βιβλίο του «fiction black - 3 Iστορίες».

Επιμέλεια: Book Press

Πώς ξεκινήσατε να γράφετε το βιβλίο σας; Θυμάστε το αρχικό ερέθισμα; ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ