alt

Για τη συλλογή διηγημάτων της Δέσποινας Μπάτρη Ή όλοι ή κανείς (εκδ. Μεταίχμιο).

Της Έλενας Μαρούτσου

Το βιβλίο με τίτλο Ή όλοι ή κανείς της πρωτοεμφανιζόμενης Δέσποινας Μπάτρη (εκδ. Μεταίχμιο) είναι μια συλλογή από πέντε εκτενή διηγήματα. Καθώς διάβαζα το πρώτο από αυτά, το οποίο έδωσε και τον τίτλο σε όλη τη συλλογή, μου γεννήθηκε η αυθαίρετη σκέψη πως η συγγραφέας θα επιχειρήσει κάποιο είδος λογοτεχνικής επεξεργασίας αυτοβιογραφικών επεισοδίων, κάτι που συχνά συναντάμε σε πρωτοεμφανιζόμενους συγγραφείς, μια που το σταθερό έδαφος των βιωμένων εμπειριών προσφέρει την απαραίτητη σιγουριά σε κάποιον που επιχειρεί το επικίνδυνο άλμα της μετάπλασής τους. Θυμίζει, θέλω να πω, ο πρωτοεμφανιζόμενος λογοτέχνης έναν ακροβάτη που για να επιχειρήσει να περπατήσει στο τεντωμένο σκοινί της συγγραφής, επιλέγει συχνά να κρατάει το σταθερό οριζόντιο δοκάρι της πραγματικότητάς του, για να ισορροπήσει.

Βέβαια, η σκέψη περί αυτοβιογραφικών επεισοδίων δεν ήταν ολότελα αυθαίρετη. Την πυροδότησε η αφιέρωση του βιβλίου στον πατέρα της, ο οποίος εμφανίζεται με το πραγματικό του όνομα στο πρώτο διήγημα που στο κέντρο του έχει μια γυναίκα στο μαιευτήριο καθώς περιμένει τον άντρα της να την πάρει να φύγουνε. Το συγκεκριμένο διήγημα πλέκει αρκετά αριστοτεχνικά τρία διαφορετικά επεισόδια, το ένα απ’ το παρελθόν του πατέρα, το άλλα δύο απ’ το παρόν και το παρελθόν, αντίστοιχα, της κόρης, με τη μέθοδο των συνεχών φλας μπακ. Η τελική βελονιά δένει σε ένα σύνολο τις διαφορετικές σκηνές και αποκαλύπτει το νόημα που παίρνει για την ηρωίδα η φράση που έλεγε ο πατέρας της «Ή όλοι ή κανείς».

Η συγγραφέας εδώ χτίζει το πιο στέρεο και συγκινητικό ταυτόχρονα πορτρέτο όλων των ηρωίδων και ηρώων αυτής της συλλογής.

Το δεύτερο διήγημα, «Το ρολόι», μας μεταφέρει σ’ ένα χωριό της Αλβανίας και ηρωίδα του είναι μια γυναίκα που από νωρίς αναγκάστηκε, σύμφωνα με το εθιμοτυπικό δίκαιο του τόπου της, να επωμιστεί μεταφορικά και κυριολεκτικά το ρόλο του άντρα. Η συγγραφέας εδώ χτίζει, κατά τη γνώμη μου, το πιο στέρεο και συγκινητικό ταυτόχρονα πορτρέτο όλων των ηρωίδων και ηρώων αυτής της συλλογής, βουτώντας το πινέλο της πότε στον κοινωνικό-ιστορικό περιβάλλον της κοπέλας και πότε στην ψυχοσύνθεσή της που καθώς σιγά σιγά μεταμορφώνεται ψυχή τε και σώματι σε άντρα διατηρεί τη μνήμη της γυναικείας της φύσης όπως το κεχριμπάρι διατηρεί αλώβητο κι αιχμαλωτισμένο το νεκρό πια έντομο στο βάθος του.

Στο τρίτο διήγημα το νήμα της αφήγησης πιάνουν εναλλάξ πότε ένας υποψήφιος αυτόχειρας και πότε ένας αρμένιος παγκόσμιος πρωταθλητής κολύμβησης με φόντο τη λίμνη του Ερεβάν. Όπως και στα προηγούμενα διηγήματα κεντρικό ρόλο παίζει η έννοια της ευθύνης, της θυσίας και της προσωπικής βούλησης που εδώ έρχονται να αναμετρηθούν με αυτό που ονομάζουμε «μοιραίο» ή «ατύχημα».

Από την Αρμενία μεταφερόμαστε στο τέταρτο διήγημα σ’ ένα χωριό του Πακιστάν με εναρκτήρια σκηνή το λιθοβολισμό μιας κοπέλας που παραστράτησε από τα κοινώς αποδεκτά όρια της γυναικείας ευπρέπειας. Στο λιθοβολισμό συμμετέχουν τέσσερις από τις πέντε αδελφές μιας οικογένειας που για κακή τύχη του πατέρα τους και των ιδίων δεν ευτύχησαν να είναι άντρες. Όπως και στο διήγημα με την Αλβανίδα αγρότισσα, μπαίνει κι εδώ στο επίκεντρο η κοινωνική θέση της γυναίκας, καθώς και η έννοια της θυσίας, μια που το διήγημα αρχίζει με μια θυσία και τελειώνει με μια άλλη θυσία, διαφορετική στον σκοπό αλλά πολύ κοντά στις αιτίες που προκάλεσαν την πρώτη.

alt
    Η Δέσποινα Μπάτρη
 

Στο τελευταίο διήγημα πρωταγωνιστούν ένας άντρας και μια γυναίκα. Ο άντρας είναι ο καπετάνιος ενός γερμανικού πλοίου και η γυναίκα είναι η μάνα ενός νεκρού ναύτη που στα όρια της τρέλας συνεχίζει να γράφει επιστολές στο γιο της ακόμα και μετά το θάνατό του. Τις επιστολές αυτές διαβάζει ο καπετάνιος –και ο αναγνώστης– σε ενοχικά διαλείμματα από την υπηρεσία του και καθοδηγούν την τελική πράξη αυτοθυσίας από μέρους του για τη σωτηρία του πληρώματός του.

Οι αναδρομές στο χρόνο και η συνύφανση διαφορετικών επεισοδίων αλλά οπτικών γωνιών μέσα στο ίδιο διήγημα, φανερώνουν ωριμότητα, ενώ ο κοινωνικός προβληματισμός συμβαδίζει αρκετά αρμονικά με τη ψυχογραφία των προσώπων.

Η Δέσποινα Μπάτρη, αν και πρωτοεμφανιζόμενη, δείχνει να χειρίζεται με αρκετή επιδεξιότητα ζητήματα δομής και πλοκής. Οι αναδρομές στο χρόνο και η συνύφανση διαφορετικών επεισοδίων αλλά και οπτικών γωνιών μέσα στο ίδιο διήγημα, φανερώνουν ωριμότητα, ενώ ο κοινωνικός προβληματισμός συμβαδίζει αρκετά αρμονικά με τη ψυχογραφία των προσώπων χωρίς να υποτάσσεται το ένα στο άλλο. Συχνά μάλιστα χρησιμοποιεί το στοιχείο της έκπληξης, σαν ένα μυστικό στη φούχτα που την κραδαίνει μέχρι τελευταία στιγμή μπροστά στον αναγνώστη καθώς αυτός αδημονεί σαν παιδί να δει τι κρύβει. Σαν μόνο κίνδυνο θα έβλεπα να γέρνει κάποιες στιγμές η αφήγηση προς το μελό –ειδικά στο τελευταίο διήγημα– όμως τελικά η νεοαφιγχθείσα συγγραφέας πιστεύω πως κρατάει καλά το δοκάρι της στο τεντωμένο νήμα πάνω στο οποίο βαδίζει.

Ολοκληρώνοντας μάλιστα την ανάγνωση του βιβλίου κατάλαβα πως το δοκάρι αυτό που βοηθά στην ισορροπία της συγκεκριμένης συγγραφέως δεν είναι, όπως είχα άστοχα υποθέσει στην αρχή, η βιωμένη εμπειρία, αλλά η ικανότητά της να επινοεί πειστικά ανθρώπινους χαρακτήρες και να τους δίνει σάρκα και οστά πατώντας εναλλάξ το ένα πόδι στην ιστορία –στο οπισθόφυλλο πληροφορούμαστε πως ένας τουλάχιστον ήρωας σε κάθε διήγημα είναι πραγματικός, υπαρκτός– και με το άλλο πόδι στην φαντασία. Το λίκνισμα της ακροβάτισσας καθώς προχωράει, βάζοντας μια το ένα, μια το άλλο πόδι μπροστά, κρατάει το κοινό σε εγρήγορση καθώς παρακολουθεί κρατώντας την ανάσα του. 

* Η ΕΛΕΝΑ ΜΑΡΟΥΤΣΟΥ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός.

altΉ όλοι ή κανείς
Δέσποινα Μπάτρη
Μεταίχμιο 2015
Σελ. 232, τιμή εκδότη € 12,20

alt

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο» του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (κριτική) –  Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη

«Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο» του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (κριτική) – Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη

Για το βιβλίο του Βαγγέλη Ραπτόπουλου «Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο. Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη» (εκδ. Κέδρος).

Γράφει η Γεωργία Κακούρου–Χρόνη

Αναλογίζομαι πολλές φορές τον διάλογό μου με φίλο...

«Ένα για το δρόμο» του Θεοδόση Μίχου (κριτική) – Τα μπαρ, τα ναυάγια της νύχτας και το ξόρκι του ποτού

«Ένα για το δρόμο» του Θεοδόση Μίχου (κριτική) – Τα μπαρ, τα ναυάγια της νύχτας και το ξόρκι του ποτού

Για τη συλλογή διηγημάτων του Θεοδόση Μίχου «Ένα για το δρόμο» (εκδ. Μεταίχμιο). 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«βλέπω όνειρα φριχτά / στον Πόρο /&n...

«Ελσίνκι» του Θεόδωρου Γρηγοριάδη (κριτική) – Μια αγάπη κόντρα σε όλους και σε όλα

«Ελσίνκι» του Θεόδωρου Γρηγοριάδη (κριτική) – Μια αγάπη κόντρα σε όλους και σε όλα

Για το μυθιστόρημα του Θεόδωρου Γρηγοριάδη «Ελσίνκι» (εκδ. Πατάκη), ιστορία έρωτα και αγάπης ανάμεσα σε έναν Έλληνα συγγραφέα και έναν Κούρδο μετανάστη.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Πώς να είναι, άραγε, η αληθινή αγάπη; Να εξα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γυναικεία Βραβεία Μυθοπλασίας και non fiction - Women's prize 2024: Νικήτριες οι Γκανεσανάνθαν και Ναόμι Κλάιν

Γυναικεία Βραβεία Μυθοπλασίας και non fiction - Women's prize 2024: Νικήτριες οι Γκανεσανάνθαν και Ναόμι Κλάιν

Και τα δύο βιβλία που βραβεύτηκαν με το Women's prize 2024 εξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι παρασύρονται από τον εξτρεμισμό. Κεντρική εικόνα: αριστερά η Naomi Klein και δεξιά η V.V. Ganeshananthan.

Επιμέλεια: Book Press

...
Βραβεία Αναγνώστη 2024: Στη Λίζυ Τσιριμώκου το Μεγάλο βραβείο –  Όλοι οι βραβευθέντες και τα βιβλία τους

Βραβεία Αναγνώστη 2024: Στη Λίζυ Τσιριμώκου το Μεγάλο βραβείο – Όλοι οι βραβευθέντες και τα βιβλία τους

Απονεμήθηκαν τα Βραβεία του Αναγνώστη 2024 για βιβλία που εκδόθηκαν το 2023. Η τελετή απονομής, διοργανώθηκε, όπως κάθε χρόνο, στο Μουσείο Μπενάκη. 

Επιμέλεια: Book Press

Το μεγάλο τιμητικό βραβείο για το σύνολο του έργου της απονεμήθηκε στη ...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

«Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» της Ναταλί Ρονβό (προδημοσίευση)

«Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» της Ναταλί Ρονβό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Λουξεμβουργιανής συγγραφέως Ναταλί Ρονβό [Nathalie Ronvaux] «Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» (μτφρ. Χάρης Παπαϊωάννου), η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

Έρχονται ημέρες Euro 2024: Τρία πρόσφατα βιβλία που μας θυμίζουν πως το ποδόσφαιρο είναι μαγεία, συγκινήσεις και σπουδαία κατορθώματα

Έρχονται ημέρες Euro 2024: Τρία πρόσφατα βιβλία που μας θυμίζουν πως το ποδόσφαιρο είναι μαγεία, συγκινήσεις και σπουδαία κατορθώματα

Σε λίγες ημέρες ξεκινάει το Euro 2024 στη Γερμανία κι όλη η ποδοσφαιρική Ευρώπη ετοιμάζεται να ζήσει τη γιορτή. Σας προτείνουμε τρία πρόσφατα βιβλία, αμιγώς ποδοσφαιρικά, που θα σας βάλουν στο κλίμα της διοργάνωσης. Κεντρική εικόνα: Ο Θοδωρής Ζαγοράκης σηκώνει την βαρύτιμη κούπα του Euro μέσα στο Στάδιο Ντα Λουζ της...

Τζον Γκρίσαμ: Ο μετρ του δικαστικού θρίλερ επιστρέφει

Τζον Γκρίσαμ: Ο μετρ του δικαστικού θρίλερ επιστρέφει

Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του «Η λίστα του δικαστή» (μτφρ. Γιώργος Μπαρουξής, εκδ. Ελληνικά Γράμματα) εξετάζουμε την ξεχωριστή περίπτωση του Αμερικανού συγγραφέα που είναι μετρ των δικαστικών θρίλερ (και όχι μόνο), με πωλήσεις που ξεπερνούν τα 300 εκατ. αντίτυπα παγκοσμίως. Κεντρική εικόνα: © achiev...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ