alt

Για τη συλλογή διηγημάτων της Δέσποινας Μπάτρη Ή όλοι ή κανείς (εκδ. Μεταίχμιο).

Της Έλενας Μαρούτσου

Το βιβλίο με τίτλο Ή όλοι ή κανείς της πρωτοεμφανιζόμενης Δέσποινας Μπάτρη (εκδ. Μεταίχμιο) είναι μια συλλογή από πέντε εκτενή διηγήματα. Καθώς διάβαζα το πρώτο από αυτά, το οποίο έδωσε και τον τίτλο σε όλη τη συλλογή, μου γεννήθηκε η αυθαίρετη σκέψη πως η συγγραφέας θα επιχειρήσει κάποιο είδος λογοτεχνικής επεξεργασίας αυτοβιογραφικών επεισοδίων, κάτι που συχνά συναντάμε σε πρωτοεμφανιζόμενους συγγραφείς, μια που το σταθερό έδαφος των βιωμένων εμπειριών προσφέρει την απαραίτητη σιγουριά σε κάποιον που επιχειρεί το επικίνδυνο άλμα της μετάπλασής τους. Θυμίζει, θέλω να πω, ο πρωτοεμφανιζόμενος λογοτέχνης έναν ακροβάτη που για να επιχειρήσει να περπατήσει στο τεντωμένο σκοινί της συγγραφής, επιλέγει συχνά να κρατάει το σταθερό οριζόντιο δοκάρι της πραγματικότητάς του, για να ισορροπήσει.

Βέβαια, η σκέψη περί αυτοβιογραφικών επεισοδίων δεν ήταν ολότελα αυθαίρετη. Την πυροδότησε η αφιέρωση του βιβλίου στον πατέρα της, ο οποίος εμφανίζεται με το πραγματικό του όνομα στο πρώτο διήγημα που στο κέντρο του έχει μια γυναίκα στο μαιευτήριο καθώς περιμένει τον άντρα της να την πάρει να φύγουνε. Το συγκεκριμένο διήγημα πλέκει αρκετά αριστοτεχνικά τρία διαφορετικά επεισόδια, το ένα απ’ το παρελθόν του πατέρα, το άλλα δύο απ’ το παρόν και το παρελθόν, αντίστοιχα, της κόρης, με τη μέθοδο των συνεχών φλας μπακ. Η τελική βελονιά δένει σε ένα σύνολο τις διαφορετικές σκηνές και αποκαλύπτει το νόημα που παίρνει για την ηρωίδα η φράση που έλεγε ο πατέρας της «Ή όλοι ή κανείς».

Η συγγραφέας εδώ χτίζει το πιο στέρεο και συγκινητικό ταυτόχρονα πορτρέτο όλων των ηρωίδων και ηρώων αυτής της συλλογής.

Το δεύτερο διήγημα, «Το ρολόι», μας μεταφέρει σ’ ένα χωριό της Αλβανίας και ηρωίδα του είναι μια γυναίκα που από νωρίς αναγκάστηκε, σύμφωνα με το εθιμοτυπικό δίκαιο του τόπου της, να επωμιστεί μεταφορικά και κυριολεκτικά το ρόλο του άντρα. Η συγγραφέας εδώ χτίζει, κατά τη γνώμη μου, το πιο στέρεο και συγκινητικό ταυτόχρονα πορτρέτο όλων των ηρωίδων και ηρώων αυτής της συλλογής, βουτώντας το πινέλο της πότε στον κοινωνικό-ιστορικό περιβάλλον της κοπέλας και πότε στην ψυχοσύνθεσή της που καθώς σιγά σιγά μεταμορφώνεται ψυχή τε και σώματι σε άντρα διατηρεί τη μνήμη της γυναικείας της φύσης όπως το κεχριμπάρι διατηρεί αλώβητο κι αιχμαλωτισμένο το νεκρό πια έντομο στο βάθος του.

Στο τρίτο διήγημα το νήμα της αφήγησης πιάνουν εναλλάξ πότε ένας υποψήφιος αυτόχειρας και πότε ένας αρμένιος παγκόσμιος πρωταθλητής κολύμβησης με φόντο τη λίμνη του Ερεβάν. Όπως και στα προηγούμενα διηγήματα κεντρικό ρόλο παίζει η έννοια της ευθύνης, της θυσίας και της προσωπικής βούλησης που εδώ έρχονται να αναμετρηθούν με αυτό που ονομάζουμε «μοιραίο» ή «ατύχημα».

Από την Αρμενία μεταφερόμαστε στο τέταρτο διήγημα σ’ ένα χωριό του Πακιστάν με εναρκτήρια σκηνή το λιθοβολισμό μιας κοπέλας που παραστράτησε από τα κοινώς αποδεκτά όρια της γυναικείας ευπρέπειας. Στο λιθοβολισμό συμμετέχουν τέσσερις από τις πέντε αδελφές μιας οικογένειας που για κακή τύχη του πατέρα τους και των ιδίων δεν ευτύχησαν να είναι άντρες. Όπως και στο διήγημα με την Αλβανίδα αγρότισσα, μπαίνει κι εδώ στο επίκεντρο η κοινωνική θέση της γυναίκας, καθώς και η έννοια της θυσίας, μια που το διήγημα αρχίζει με μια θυσία και τελειώνει με μια άλλη θυσία, διαφορετική στον σκοπό αλλά πολύ κοντά στις αιτίες που προκάλεσαν την πρώτη.

alt
    Η Δέσποινα Μπάτρη
 

Στο τελευταίο διήγημα πρωταγωνιστούν ένας άντρας και μια γυναίκα. Ο άντρας είναι ο καπετάνιος ενός γερμανικού πλοίου και η γυναίκα είναι η μάνα ενός νεκρού ναύτη που στα όρια της τρέλας συνεχίζει να γράφει επιστολές στο γιο της ακόμα και μετά το θάνατό του. Τις επιστολές αυτές διαβάζει ο καπετάνιος –και ο αναγνώστης– σε ενοχικά διαλείμματα από την υπηρεσία του και καθοδηγούν την τελική πράξη αυτοθυσίας από μέρους του για τη σωτηρία του πληρώματός του.

Οι αναδρομές στο χρόνο και η συνύφανση διαφορετικών επεισοδίων αλλά οπτικών γωνιών μέσα στο ίδιο διήγημα, φανερώνουν ωριμότητα, ενώ ο κοινωνικός προβληματισμός συμβαδίζει αρκετά αρμονικά με τη ψυχογραφία των προσώπων.

Η Δέσποινα Μπάτρη, αν και πρωτοεμφανιζόμενη, δείχνει να χειρίζεται με αρκετή επιδεξιότητα ζητήματα δομής και πλοκής. Οι αναδρομές στο χρόνο και η συνύφανση διαφορετικών επεισοδίων αλλά και οπτικών γωνιών μέσα στο ίδιο διήγημα, φανερώνουν ωριμότητα, ενώ ο κοινωνικός προβληματισμός συμβαδίζει αρκετά αρμονικά με τη ψυχογραφία των προσώπων χωρίς να υποτάσσεται το ένα στο άλλο. Συχνά μάλιστα χρησιμοποιεί το στοιχείο της έκπληξης, σαν ένα μυστικό στη φούχτα που την κραδαίνει μέχρι τελευταία στιγμή μπροστά στον αναγνώστη καθώς αυτός αδημονεί σαν παιδί να δει τι κρύβει. Σαν μόνο κίνδυνο θα έβλεπα να γέρνει κάποιες στιγμές η αφήγηση προς το μελό –ειδικά στο τελευταίο διήγημα– όμως τελικά η νεοαφιγχθείσα συγγραφέας πιστεύω πως κρατάει καλά το δοκάρι της στο τεντωμένο νήμα πάνω στο οποίο βαδίζει.

Ολοκληρώνοντας μάλιστα την ανάγνωση του βιβλίου κατάλαβα πως το δοκάρι αυτό που βοηθά στην ισορροπία της συγκεκριμένης συγγραφέως δεν είναι, όπως είχα άστοχα υποθέσει στην αρχή, η βιωμένη εμπειρία, αλλά η ικανότητά της να επινοεί πειστικά ανθρώπινους χαρακτήρες και να τους δίνει σάρκα και οστά πατώντας εναλλάξ το ένα πόδι στην ιστορία –στο οπισθόφυλλο πληροφορούμαστε πως ένας τουλάχιστον ήρωας σε κάθε διήγημα είναι πραγματικός, υπαρκτός– και με το άλλο πόδι στην φαντασία. Το λίκνισμα της ακροβάτισσας καθώς προχωράει, βάζοντας μια το ένα, μια το άλλο πόδι μπροστά, κρατάει το κοινό σε εγρήγορση καθώς παρακολουθεί κρατώντας την ανάσα του. 

* Η ΕΛΕΝΑ ΜΑΡΟΥΤΣΟΥ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός.

altΉ όλοι ή κανείς
Δέσποινα Μπάτρη
Μεταίχμιο 2015
Σελ. 232, τιμή εκδότη € 12,20

alt

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Στέλιου Μάινα «Να θυμηθώ να παραγγείλω» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μάνου Κοντολέων

Γνωστός ηθοποιός ο Στέλιος Μάινας, πριν από δώδεκα χρόνια είχε κάνει μια πρώτη εμφάνιση και στο χώρο της πεζογραφίας με μια συλλογή διηγημάτων – ...

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

Για τη νουβέλα του Βασίλη Τσιαμπούση «Ο κήπος των ψυχών» (εκδ. Εστία).

Του Ευάγγελου Αυδίκου

Υπάρχουν πολλές επιστημονικές μελέτες για τον εμφύλιο πόλεμο Σ’ αυτή την κατεύθυνση είναι καθοριστική η συνδρομή της Προφορικής Ιστορίας, που γιγαντώθηκε ως πεδίο έρευνας, κινούμενη στη ορ...

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

Για τη νουβέλα του Σπύρου Κιοσσέ «Τα πρωτοβρόχια – Μικρή ιστορία ενηλικίωσης» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη

Ποια στιγμή σηματοδοτεί την πορεία προς την ενηλικίωση; Μέσα από ποιες διαδικασίες δρομολογείται; Ποιες ενδότερες δυνάμεις ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Για να τον ξεχάσω (διήγημα)

Για να τον ξεχάσω (διήγημα)

Η αλήθεια είναι πως στην αρχή σε σιχαινόμουν. Απ’ την πρώτη στιγμή που σ’ έφερε στο σπίτι και σε είδα να κολυμπάς μέσα σ’ εκείνο το διάφανο σακούλι που το ‘σφιγγε σαν πουγκί στο χέρι του, σαν μπελά σ’ έβλεπα περισσότερο παρά σαν παρέα, ένα μπελά με τον οποίο δεν ήθελα επ’ ουδενί να συμβιώσω.

Της Χρυσ...

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Τρια μυθιστορήματα του επιτυχημένου Ισπανού συγγραφέα Χαβιέρ Θέρκας (Javier Cercas) και ο τρόπος με τον οποίο ο Ισπανικός Εμφύλιος εντάσσεται στις τρεις ιστορίες. Οι διαθλάσεις της Ιστορίας στον καθρέφτη της μνήμης και της λογοτεχνικής αφήγησης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

02 Μαΐου 2022 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Οι δώδεκα συμβουλές του Ρομπέρτο Μπολάνιο για τη συγγραφή διηγημάτων

Ο Χιλιανός πεζογράφος και ποιητής Roberto Bolaño ήταν ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους ισπανόφωνους λογοτέχνες. Μετανάστευσε σε μικρή ηλικία στο Μεξικό και αργό

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ