alt

Για το βιβλίο του Θανάση Χατζόπουλου Οι λησμονημένοι (εκδ. Γαβριηλίδη).

Του Γιώργου Βέη

Ο Μώρυ ή Μπέντζυ ή Μπέντζαμιν, ένας εκ γενετής προβληματικός «άνους», δεν μπορεί να μιλήσει, δεν θυμάται ότι η φλόγα του κεριού μπορεί να του προκαλέσει οδυνηρότατο έγκαυμα, δεν έχει μάθει να μετράει το χρόνο. Όμως δεν παραιτείται: ποθεί ανελλιπώς σώμα. Θα ευνουχιστεί το 1913, για να κλειστεί στο κρατικό άσυλο του Τζάκσον μερικά χρόνια μετά. Ήταν επόμενο να ταρακουνήσει για τα καλά την αμερικανική αναγνωστική κοινωνία μια δεκαετία πριν από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Αναφέρομαι σ΄ έναν από τους πρωταγωνιστές της Βουής και της Μανίας, του εμβληματικού και διασημότερου ίσως μυθιστορήματος του νομπελίστα Γουίλιαμ Φώκνερ. (Βλ. εκδόσεις Καστανιώτη, 2002). Είναι, ως γνωστόν, η πρώτη φορά που εισάγεται στη λογοτεχνία της χώρας του ο «ηλίθιος» της οικογένειας, το μαύρο δηλαδή πρόβατο της κοινωνίας εκείνης, η οποία ξέρει κάλλιστα να εθελοτυφλεί ενώπιον της χαοτικής εγγύτητας, ήτοι της μαύρης τρύπας του Άλλου. Ο Μπέντζαμιν είναι το σημαινόμενο στη θέση του τραγικού. Ένας από τους εξ αίματος συγγενείς του είναι ασφαλώς και ο εμφανώς μειωμένης αντίληψης Λούσιας (εκδόσεις Νεφέλη, 1987) του Νίκου Χουλιαρά. Στην ομάδα αυτή σπεύδουν να ενταχθούν τώρα δύο κάτοικοι μιας κωμόπολης μας, που ανθεί στα μέσα της δεκαετίας του ΄60. Πρόκειται για την/το Αννιώ, με το ιδιότυπο, σαφώς ελλειμματικό μυαλό και τον αρχετυπικά επιληπτικό Αργύρη. Εννοώ τους καθόλα πειστικούς χαρακτήρες των Λησμονημένων του δόκιμου, πολυβραβευμένου ποιητή και ψυχαναλυτή Θανάση Χατζόπουλου (1961, Αλιβέρι Ευβοίας). 

Η/το Αννιώ περιποιείται επί δεκαετίες το περιβολάκι της. Είναι άγαρμπη, αλλά πεισματικά αυτάρκης.

Η /το Αννιώ, κάτι μεταξύ σεισμικής ανθρώπινης μονάδας και αντικαρτεσιανού προπλάσματος του εγώ παράγει κυρίως Θόρυβο. Ό,τι αφήνει δηλαδή πίσω της μια απρόσωπη, πολυσχιδής, δυσερμήνευτη, άλογη ή κατά περιστάσεις πάνσοφη Φύση. Αυτό το οποίο θέλει να φαίνεται δεν αντιστοιχεί σ΄αυτό που κατά βάθος όντως υπάρχει. Το ουδέτερο άρθρο «το» μας προϊδεάζει πάντα, οίκοθεν νοείται, για τη συνάντησή μας μ' ένα έμψυχο Πράγμα. Συνιστά το έμβλημα της αρχέγονης στέρησης. Η αλήθεια της/του είναι κατά τα φαινόμενα ένα επτασφράγιστο μυστικό: η τελική αλαλία της/του αποτελεί το έσχατο οχυρό συνειδητής αντίστασης προς τον Άλλο. Φτάνοντας μάλιστα προς το τέλος της πρώτης νουβέλας, η οποία φέρει το όνομά της, αυτόν ακριβώς τον Άλλον τον έχει διαγράψει εντός της ανεκκλήτως, ως να είναι ένα παντελώς άχρηστο, επικίνδυνο κι ακατανόητο βάρος. Η/το Αννιώ βαδίζει σαν άλογο, μιλάει αλληγορικά, μιμούμενη σκοτεινά είδωλα του διαρκώς ταραγμένου της είναι, γελάει ανατρεπτικά, επιθετικά, γελάει ασυνάρτητα ίσως, αλλά με μια αλησμόνητη ένταση. Είναι το απόλυτο επικοινωνιακό της μέσον. Κι ενώ βασανίζεται από μιαν παρατεταμένη έλλειψη αγάπης, δεν παύει συχνά πυκνά να «ταξιδεύει [...] εκεί όπου κανείς δεν μπορεί να διανοηθεί, ούτε καν να υποψιαστεί. Γιατί ταξιδεύει εκεί, επιτόπου, σ΄ έναν τόπο που για κανέναν από εκείνους που τον ζουν γύρω τους δεν είναι πραγματικά άξιος για ταξίδια. Και μόνον εκείνη μπορεί να εκμεταλλευτεί τις όψεις και τις στιγμές ενός ταξιδιού που της έχει δοθεί υπακούοντας στη χάρη με την οποία δίνουν τις ευχές όσες μανάδες νιώθουν και εννοούν πραγματικά αυτό που λένε όταν εύχονται στα παιδιά τους».(Βλ. σελ. 27).

alt
 Ο Θανάσης Χατζόπουλος
 

Η/το Αννιώ περιποιείται επί δεκαετίες το περιβολάκι της. Είναι άγαρμπη, αλλά πεισματικά αυτάρκης. Της αρκούν κατά συνέπεια τα σκουπίδια, τα οποία επιλεκτικά μαζεύει για να περάσει στην ενδοχώρα του πλέον παρήγορου, ιαματικού ονείρου. Εκείνου που της υπόσχεται κάτι που δεν θα μάθουμε ποτέ. Όχι γιατί δεν μας το επιτρέπει η πρόνοια του μάστορα συγγραφέα, αλλά επειδή ανήκει στη σφαίρα του ανέκφραστου, εν ολίγοις του μυστικού. Ας θυμηθούμε εδώ την οριακή αυτή αντιστοιχία: «Το ανέκφραστο υπάρχει: it is the mystical», όπως ακριβώς προσδιορίζεται στο κεφάλαιο 6 του Tractatus Logico - philosophicus του Λούντβιχ Βιτγκενστάιν. (Βλ. τη μετάφρασή του Θανάση Κιτσόπουλου, με επιμέλεια του Ζήσιμου Λορεντζάτου, από τις εκδόσεις Παπαζήση, 1978). Όπως στο προαναφερόμενο έργο του Γουίλιαμ Φώκνερ, το οποίο κατά τον Σαρτρ είναι ένα μεταφυσικό μυθιστόρημα με θέμα το Χρόνο, όπως τονίζει στην εισαγωγή του ο μεταφραστής του στη γλώσσα μας Παύλος Μάτεσις, έτσι και στους άρτια συγκερασμένους Λησμονημένους το ζήτημα του χρόνου συνιστά μόνιμη εστία αναφορών. Πότε αμέσων, πότε εμμέσων πλην σαφών. Άλλωστε πιστοποιείται ευκρινέστατα στην κρίσιμη σελίδα 128 ότι «...όσα είχαν συντελεστεί ερήμην της [Αννιώς] κι άλλα τόσα δεν θα γινόταν να συντελεστούν, τώρα δηλαδή που αντιλαμβανόταν τον χρόνο σαν αυτό από το οποίο είχε ζήσει χώρια ή από το οποίο ήταν ως τώρα αποκλεισμένη, ένα αγαθό που της έλειπε, αγαθό που όσοι το βιώνουν συχνά σαν μέγιστη κατάρα από την οποία ζητούν ν΄ απαλλαγούν, τώρα που όσοι την προσδιόριζαν ήταν συγχρόνως μίλια μακριά αλλά και τόσο βαθιά μέσα της, ο χρόνος άρχιζε να αποκτά την αληθινή του διάσταση. Ένα παρόν που ενώ αναδύεται, συγχρόνως καταδύεται σε μια κίνηση ισορροπίας την οποία ο ανθρώπινος νους δεν μπορεί να συλλάβει». 

Θα ανακαλύψει τις ηδονές και τα συμφραζόμενα του πορνικού έρωτα μόλις στα εξήντα του χρόνια. Μένοντας πιστός δια βίου στη μια και μόνη πόρνη, την άκρως ευάγωγη Λουκία, αποδεικνύεται πρότυπο συζύγου.

Τον Αργύρη, τον επονομαζόμενο «ρεμπέτη», που μπορεί να εξυπηρετεί χωρίς να παρουσιάζει προβλήματα συμπεριφοράς το τοπικό φαρμακείο, διεκπεραιώνοντας αγογγύστως παραγγελίες και άλλα μικροθελήματα, τον διακρίνει μια «φαινομενικά κηρώδη ακαμψία, που όμως δεν είναι μια νηφάλια αντίδραση στα ερεθίσματα. Είναι ένα είδος αργής κίνησης που του κληροδότησε η αρρώστια του, όταν πια τα φάρμακα έφεραν αποτέλεσμα και τον γιάτρεψαν από τους πονοκεφάλους και τις μυοκλονίες που κάποτε τον έκαναν να σπαράζει». Θα ανακαλύψει τις ηδονές και τα συμφραζόμενα του πορνικού έρωτα μόλις στα εξήντα του χρόνια. Απελεύθερος, ορφανός και ημι-φασματικός. Περνάει μέσα από γνωστούς και γείτονες σαν αεράκι σκιάς. Σχεδόν το μη ον υλοποιημένο. Η γοητεία της ζωής γεννιέται τη στιγμή που περνάει με ορμή στο σώμα της Άλλης. Μένοντας πιστός δια βίου στη μια και μόνη πόρνη, την άκρως ευάγωγη Λουκία, αποδεικνύεται πρότυπο συζύγου. Δεν πρόκειται για αντίφαση, αλλά για εμπέδωση απεριόριστου σεβασμού της ετερότητας. Από την άποψη αυτή, ο Αργύρης διορθώνει εκών άκων μια κοινωνία, η οποία τον εξόρισε πεισματικά κι ανέκκλητα στα απορρίμματά της. Η/το Αννιώ και ο Αργύρης είναι οι θεματοφύλακες των υπολειμμάτων του εαυτού. Η περιουσία τους είναι ο σκληρός πυρήνας της ύπαρξης. Η εξαιρετικά καλλιεργημένη γλώσσα του διακριτικού αφηγητή υποστηρίζει αποτελεσματικά, το τονίζω αυτό, όλες τις αποχρώσεις του διπλού πολυετούς δράματος. Η ποητική αγωγή των εκφάνσεων αναβαθμίζει εμφανώς την κειμενική τάξη: ο λόγος καθίσταται Λειτουργία.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι ποιητής. 

altΟι λησμονημένοι
Θανάσης Χατζόπουλος
Εκδ. Γαβριηλίδη 2014
Σελ. 312, τιμή εκδότη € 15,98

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΘΑΝΑΣΗ ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΥ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ίνκουμπους» του Βαγγέλη Γιαννίση – Θρίλερ για γερά στομάχια

«Ίνκουμπους» του Βαγγέλη Γιαννίση – Θρίλερ για γερά στομάχια

Για το αστυνομικό μυθιστόρημα «Ίνκουμπους», του Βαγγέλη Γιαννίση (εκδ. Διόπτρα).

Της Κατερίνα Σιδέρη

Το Ίνκουμπους του Βαγγέλη Γιαννίση αποτελεί τη συνέχεια μιας σειράς βιβλίων μυστηρίου και θρίλερ του συγγραφέα, με κεντρικό ήρωά τους τον επιθεωρητή Άντερς. Τούτη τη φορά ...

«Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» του Θανάση Βαλτινού (κριτική)

«Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» του Θανάση Βαλτινού (κριτική)

Παράλληλη ανάγνωση της νέας νουβέλας του Θανάση Βαλτινού «Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» (εκδ. Εστία), με τον τόμο που συγκεντρώνει συνεντεύξεις του των τελευταίων πενήντα χρόνων «Όπως ο έρωτας – Επιλογή συνεντεύξεων 1972-2018» (εκδ. Εστία) σε επιμέλεια του Κωστή Δανόπουλου.

Του Ηλία Κ...

«Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» του Απόστολου Δοξιάδη (κριτική)

«Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» του Απόστολου Δοξιάδη (κριτική)

Για το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Απόστολου Δοξιάδη «Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» (εκδ. Ίκαρος). 

Του Θόδωρου Σούμα

Tο τηλεφώνημα που δεν έγινε του Απόστολου Δοξιάδη είναι ένα σύνθετο, περίπλοκο λογοτεχνικό αφήγημα. Μια αυτοαναλυτική...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ...

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ...

Η τρίτη μέρα του Φεστιβάλ Βιβλίου εδώ στα Χανιά, η χθεσινή βραδιά δηλαδή, αποτέλεσε από μια άποψη και την κορύφωσή του, με τον Σταύρο Ζουμπουλάκη να συζητάει σε βάθος με τον Ουκρανό συγγραφέα Αντρέι Κούρκοφ (βλ. κεντρική φωτογραφία).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
Δύο ποιήματα του Γεράσιμου Βουτσινά

Δύο ποιήματα του Γεράσιμου Βουτσινά

Σε αυτή τη στήλη αναρτώνται αδημοσίευτα ποιήματα σύγχρονων Ελλήνων ποιητών. Σήμερα, ο Γεράσιμος Βουτσινάς.

Επιμέλεια στήλης: Γιώργος Αλισάνογλου

Κενό μνήμης
            &n...

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – μια πρώτη γεύση

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – μια πρώτη γεύση

Εντυπώσεις από την πρώτη μας μέρα στα Χανιά, τη δεύτερη του Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων με κεντρικό θέμα: «Στις γραμμές των συνόρων». 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ