francis-bacon-study-for-a-portrait-1952-390-2

Για τη συλλογή διηγημάτων του Δημοσθένη Παπαμάρκου, Γκιακ (εκδ. Αντίποδες).

Του Κώστα Αγοραστού

Εννέα διηγήματα-σπουδές για την εκδίκηση, την τιμή, την ανδρική φιλία, τον πόλεμο, τα εγκλήματα και το βάρος της εξομολόγησης αυτών. Γκιακ, στην αρβανίτικη διάλεκτο, είναι το αίμα και κατ’ επέκτασιν ο δεσμός συγγένειας που προκύπτει από κοινή καταγωγή. Γκιακ, επίσης, είναι ο φόνος που γίνεται για λόγους εκδίκησης του αίματος (βεντέτα) ή αντεκδίκησης.

Οι ήρωες των διηγημάτων του Δημοσθένη Παπαμάρκου είναι στρατιώτες που πολέμησαν στη μικρασιατική εκστρατεία και ήρθαν αντιμέτωποι με τα πιο βίαια ένστικτά τους. Άνθρωποι της δουλειάς, του μόχθου, νιόπαντροι ή ακόμη και αμούστακοι, επιστρατεύθηκαν και ήρθαν σε επαφή με τον ελληνισμό της Μικράς Ασίας σε μια περίοδο που τα πάντα κατέρρεαν. Τα ελληνικά τάγματα υπερασπίζονταν τους Έλληνες της Σμύρνης και της γύρω περιοχής και προέβαιναν σε θηριωδίες. Αυτές και τα τραύματα που τους προκάλεσαν, εξιστορούν οι ήρωες των διηγημάτων αυτών.

Σε τόνο εξομολογητικό, χαμηλόφωνο ξεκινώντας σχεδόν πάντα με μια ερώτηση (Ποια; Αυτή που ‘βαλε τα τσιγάρα στην τσέπη του μακαρίτη;) όλοι οι ήρωες επιθυμούν να βγάλουν από επάνω τους το βάρος του αίματος.

Σε τόνο εξομολογητικό, χαμηλόφωνο ξεκινώντας σχεδόν πάντα με μια ερώτηση (Ποιο; Τούτο δω στο χέρι; Όχι, δεν είναι μαρτάκι. ή Ποια; Αυτή που ‘βαλε τα τσιγάρα στην τσέπη του μακαρίτη; ή Αφού σ’ τα ‘χω ματαειπεί, τι θες και με ντραλάς πάλι τώρα; ή τέλος Εγώ; Το πενηνταένα. Με το που τέλειωσα δηλαδή από φαντάρος αμέσως έφκα.) όλοι οι ήρωες επιθυμούν να βγάλουν από επάνω τους το βάρος του αίματος, της εκδίκησης. Μυστικά που έχουν ξεχαστεί, ιστορίες θαμμένες στην μνήμη και στα αυλακωμένα χέρια αντρών που τους βασανίζουν μνήμες και τύψεις.

Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση που συναντούμε σε όλα τα διηγήματα εντείνει τη συγκινησιακή φόρτιση. Συγκίνηση όμως δοσμένη με τραχιές, αυστηρές, λιτές, αντρικές φράσεις. Ο κόσμος των ιστοριών του Παπαμάρκου αποτελείται αποκλειστικά από άντρες. Το μοτίβο που ακολουθείται είναι η μεταστροφή τους από αθώους χωρικούς σε βάρβαρους πολεμιστές, από αθώα πρόβατα σε ασυγκράτητους λύκους, σε ανθρώπους που πλέον δεν χωρούν σε καμιά κοινωνία αν δεν κάνουν συμβιβασμούς, αν δεν κρύψουν πράγματα, αν δεν αποσιωπήσουν τα εγκλήματα που διέπραξαν στον πόλεμο.

Με την επιστροφή τους κάποιοι μένουν στο χωριό, κάποιοι αποφασίζουν να ξενιτευτούν, να κάνουν μια νέα αρχή. Σε ένα από τα ωραιότερα διηγήματα της συλλογής, το Νόκερ, ο πρωταγωνιστής πηγαίνει στο Σικάγο να συναντήσει έναν συγχωριανό του που βρίσκεται εκεί από χρόνια, ελπίζοντας ότι θα τον βοηθήσει να βρει δουλειά και να εγκατασταθεί στην Αμερική. Αυτό που συναντά τελικά είναι έναν “σπασμένο” άνθρωπο, κυνικό και ολιγομίλητο, ο οποίος έζησε όλα αυτά τα χρόνια βγάζονταν τα προς το ζην, δουλεύοντας σε μια βιομηχανία κρέατος, ακινητοποιώντας τα προς σφαγή μοσχάρια, χτυπώντας τα με μια βαρειά. Ό,τι ακριβώς έκανε και στον πόλεμο, εκτελώντας εν ψυχρώ ό,τι έβρισκε εμπρός του (και για το οποίο τον κατέκριναν στο χωριό του, όταν αφελώς το ομολόγησε), στην Αμερική το έκανε επάγγελμα. Η μυρωδιά του αίματος δεν τον εγκατέλειψε ποτέ.

Η δυναμική των ιστοριών του Παπαμάρκου αντλείται σε μεγάλο βαθμό από την θαυμάσια γλώσσα με την οποία έχει προικίσει τα διηγήματά του.

Η δυναμική των ιστοριών του Παπαμάρκου αντλείται σε μεγάλο βαθμό από τη θαυμάσια γλώσσα με την οποία έχει προικίσει τα διηγήματά του. Στιβαρή και τραχιά, με ιδιοτυπία στον ρυθμό και εντυπωσιακό πλούτο, τον οποίο αρδεύει από την αρβανίτικη προφορική παράδοση. Άμεση και συνεπής γειώνει τους ήρωες των ιστοριών του και τους δίνει υπόσταση και βάθος.

Η συλλογή του Παπαμάρκου χαρακτηρίζεται από αξιοζήλευτη ομοιογένεια υλικού και εις βάθος ιστορική μελέτη της περιόδου. Αυτό όμως που την καθιστά ένα σπουδαίο βιβλίο είναι οι τυπολογίες των χαρακτήρων που προκύπτουν μέσα από την προσεκτική δουλειά στη γλώσσα και την αποτύπωση της διακύμανσης των αισθημάτων των ηρώων.

Να σημειώσουμε ότι αυτό είναι το πρώτο βιβλίο ελληνικής πεζογραφίας με το οποίο συστήνονται οι νεότευκτες εκδόσεις Αντίποδες. Μια επιλογή που θέτει ψηλά τον πήχη για τη συνέχεια. 

* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΑΓΟΡΑΣΤΟΣ είναι δημοσιογράφος.

altΓκιακ
Δημοσθένης Παπαμάρκος
Αντίποδες 2014
Σελ. 128, τιμή € 9,20

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΘΕΝΗ ΠΑΠΑΜΑΡΚΟΥ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Όσο περιμένεις να συμβεί», του Γιάννη Τσίρμπα (κριτική)

«Όσο περιμένεις να συμβεί», του Γιάννη Τσίρμπα (κριτική)

Για το βιβλίο του Γιάννη Τσίρμπα με τίτλο «Όσο περιμένεις να συμβεί» (εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου

Ο Γιάννης Τσίρμπας πρωτοε...

«Ας φύγουμε λοιπόν» του Αλέξανδρου Διαμαντή (κριτική)

«Ας φύγουμε λοιπόν» του Αλέξανδρου Διαμαντή (κριτική)

Για τη νουβέλα του Αλέξανδρου Διαμαντή «Ας φύγουμε λοιπόν», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, και «καταλήγει να εκφράζει τον θρήνο μιας γενιάς, η οποία ενηλικιώθηκε απότομα και εξίσου απότομα προσγειώθηκε». Κεντρική εικόνα: Οι Jeanne Moreau, Oskar Werner, Henri Serre στην ταινία του François Truf...

«Πλατωνικοί διάλογοι, ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι» του Χάρη Βλαβιανού (κριτική)

«Πλατωνικοί διάλογοι, ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι» του Χάρη Βλαβιανού (κριτική)

Για το βιβλίο του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι, Ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα: Men with Boxes on Head, Brunswick, GA, 2001 © Rodney Smith (1947- 2016)

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Άντρες και γυ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση που δέχθηκε ενώ ετοιμαζόταν να δώσει μια διάλεξη στη Νέα Υόρκη, ο συγγραφέας των «Σατανικών Στίχων» βγάζει νέο βιβλίο. Το μυθιστόρημα «Victory City» του Σαλμάν Ρούσντι έχει ηρωίδα μια νεαρή ποιήτρια που ζει τον 14ο αιώνα στη νότια Ινδία. Τα βιβλία του Ρούσντι κυκλοφορούν σ...

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Τη φετινή χρονιά, ανάμεσα στους υποψηφίους για το Όσκαρ Καλύτερου Διασκευασμένου Σεναρίου βρίσκεται και ο νομπελίστας Kazuo Ishiguro, για το σενάριο της ταινίας «Αισθάνομαι ζωντανός», μια διασκευή του «Ikiru» του Akira Kurosawa. Ο συγγραφέας μίλησε για την υποψηφιότητά του σε πρόσφατη συνέντευξή του στο The Wrap. Τα...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ