alt

Για τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου Το δέντρο του Ιούδα (εκδ. Κίχλη).

Της Έλενας Μαρούτσου

Στη λογοτεχνία υπάρχουν φορές που ο τόπος είναι ένας από τους πρωταγωνιστές της πλοκής. Υπάρχουν και κάποιες πιο σπάνιες φορές που ο τόπος είναι ο υποβολέας. Και ως υποβολέας υπαγορεύει σε κάθε πρόσωπο τα λόγια και τις πράξεις του. Το δέντρο του Ιούδα του Μιχάλη Μακρόπουλου (εκδ. Κίχλη), έχει φυτρώσει σ’ έναν τέτοιο τόπο. Τις ρίζες του τρέφουν τα αφράτα χώματα της παιδικής ηλικίας, ενώ στα κλαδιά του αιωρούνται πλαστικές σακούλες και κρεμασμένοι. Το έχουν άλλωστε αυτό οι γενέθλιοι τόποι.

Υποβλητικοί τόποι

Ο συγγραφέας εξαρχής δηλώνει εμπράκτως την προτίμησή του στην υπαινικτικότητα.

Ο γενέθλιος τόπος του Ηλία, του κεντρικού ήρωα της νουβέλας, είναι το Δελβινάκι, στο Πωγώνι της Ηπείρου, κοντά στα ελλονοαλβανικά σύνορα. Ο ήρωας είναι ένας μεσήλικας που επιστρέφει στο χωριό του μετά τη διάλυση της ζωής του, όπως την ήξερε, στην Αθήνα. Δεν μαθαίνουμε πολλά για το χωρισμό του, ούτε για την απόλυσή του απ’ τη δουλειά. Ο συγγραφέας εξαρχής δηλώνει εμπράκτως την προτίμησή του στην υπαινικτικότητα. Για το παρελθόν του ήρωα λέγονται τα απολύτως απαραίτητα. Εξίσου λιτά είναι και τα εκφραστικά μέσα του συγγραφέα, οι μεταφορές χρησιμοποιούνται με φειδώ. Γι' αυτό και η μετρημένη τους παρουσία λάμπει μέσα στον κείμενο –όπως λάμπουν κάτι φωτάκια σε σκοτεινούς διαδρόμους– φωτίζοντας περιοχές του ψυχισμού των ηρώων σ’ ένα ψυχολογικό τοπίο σκόπιμα υποφωτισμένο. Λέει για παράδειγμα ο αφηγητής για τον Ηλία και τις κόρες του:

Ήδη μακριά του, αυτές σε μια ζωή όπου ο Ηλίας δεν υπήρχε πλέον, αυτός σε μια ζωή όπου εκείνες δεν υπήρξαν ποτέ, και συναντιόνταν σ’ ένα σύνορο, έναν άλλο Συνοριακό Σταθμό, στο τελωνείο της μνήμης. Εκδρομές, γιορτές, φωνές γέμιζαν τις σελίδες του διαβατηρίου που ’χε λήξει και δεν ανανεώθηκε.

 alt
    Ο Μιχάλης Μακρόπουλος
 

Ο χορός των χωριανών κι ένα φάντασμα

Με ληγμένο «διαβατήριο» λοιπόν, ληγμένη οικογενειακή κι επαγγελματική ζωή, ο Ηλίας επιστρέφει στο πατρικό του, όπου η μάνα του ζει μόνη μετά το θάνατο του άντρα της, και τώρα φροντίζει με αμίλητη και λίγο φοβισμένη στοργή τον γιο της. Δίπλα στον Ηλία βρίσκεται ένας αδελφικός φίλος, αστυνόμος, η γυναίκα του, εξίσου τρυφερή, λιγομίλητη και βασανισμένη φιγούρα με τη μητέρα, ένας κυνηγός με ύποπτες συναλλαγές, ένας νεαρός, υποχείριό του, ο αλκοολικός πατέρας του νεαρού, ενώ στο χορό των χωριανών μπαίνει στην πορεία κι ένας αλβανός εγκληματίας καθώς και το φάντασμα μιας σκοτωμένης.

Παρότι το έγκλημα που λαμβάνει χώρα στο χωριό παίζει καίριο ρόλο στην πλοκή κι η λύση του φέρνει τον αναγνώστη μπροστά σε μια σειρά από ανατροπές, δεν μπορούμε να μιλήσουμε για αστυνομική νουβέλα.

Με αυτό το φάντασμα έρχεται αντιμέτωπος ο Ηλίας, ένα φάντασμα που τον καλεί να φέρει στο φως τους ενόχους και ν’ αποδώσει δικαιοσύνη. Παρότι το έγκλημα που λαμβάνει χώρα στο χωριό παίζει καίριο ρόλο στην πλοκή κι η λύση του φέρνει τον αναγνώστη μπροστά σε μια σειρά από ανατροπές, δεν μπορούμε να μιλήσουμε για αστυνομική νουβέλα. Το κέντρο βάρους δεν εντοπίζεται στη σταδιακή λύση του γρίφου αλλά στη λύση που δίνει ο ήρωας σε μια πράξη απόδοσης εσωτερικής δικαιοσύνης που τον καθιστά τραγικό ήρωα. Η τραγική θέση του Ηλία βρίσκεται στο σταυροδρόμι εκείνο που η ελεύθερη βούληση συναντάται με τη σχεδόν ολοκληρωτική υποταγή στη μοίρα. Στη συγκεκριμένη περίπτωση «μοίρα» του Ηλία είναι ο τόπος που του έλαχε με τους άρρηκτους και άρρητους δεσμούς που συνεπάγεται.

Πλοκή και πλέγματα

Η ερημιά του Πωγωνίου είχε προφτάσει να εισδύσει μέσα του, να τον διαποτίσει ως τα κατάβαθά του. Είχε βρει τον εαυτό του στον τόπο του, άνθρωπος και τοπίο είχαν γίνει ένα, οι δρύες και οι πλάτανοι, όπως έπλεκαν τα γυμνά κλαριά τους, ήταν για τον Ηλία οι φλέβες του πλεγμένες μπρος στον ουρανό της ψυχής του.

Καλογραμμένη νουβέλα, δείγμα μιας γραφής που συνδυάζει τη λιτότητα με την ακρίβεια και τη βαθύτητα.

Θα έλεγα πως ολόκληρη η νουβέλα, τηρώντας αποστάσεις ασφαλείας τόσο από το αστυνομικό όσο κι απ’ το ψυχολογικό δράμα αλλά κι απ’ την ηθογραφία (όπως τουλάχιστον την ξέρουμε), καταπιάνεται με την αποτύπωση αυτών των πλεγμένων γυμνών κλαριών. Ο συγγραφέας δείχνει να γνωρίζει καλά τη δισυπόστατη φύση κάθε πλέγματος –προστασία και παγίδα, δεσμός αλλά και δεσμά– και μέσα σε ένα τέτοιο πλέγμα τοποθετεί την τελευταία πράξη του ήρωα, μια πράξη ηθικής φύσης που κυμαίνεται ανάμεσα στην πίστη και στην προδοσία, μια που η μια προϋποθέτει εδώ ολοφάνερα την άλλη.

Πολύ καλογραμμένη νουβέλα, δείγμα μιας γραφής που συνδυάζει τη λιτότητα με την ακρίβεια και τη βαθύτητα. Αν υπάρχει αυτό που ονομάζουμε γυναικεία γραφή (για τη φύση και τα χαρακτηριστικά της οποίας τόσο μελάνι έχει χυθεί) τότε στον αντίποδά της θα υπάρχει, φαντάζομαι, κι η αντρική. Κι αυτό θα μπορούσε να είναι ένα εξαίρετο δείγμα της.

 * Η ΕΛΕΝΑ ΜΑΡΟΥΤΣΟΥ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός.

altΤο δέντρο του Ιούδα
Μιχάλης Μακρόπουλος
Κίχλη 2014
Σελ. 120, τιμή € 12,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΜΙΧΑΛΗ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΥ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το κόμμα του καλού θεού» του Τάκη Καμπύλη (κριτική) – Όταν στο παιχνίδι μπαίνουν οι μεγάλες δυνάμεις

«Το κόμμα του καλού θεού» του Τάκη Καμπύλη (κριτική) – Όταν στο παιχνίδι μπαίνουν οι μεγάλες δυνάμεις

Για το μυθιστόρημα του Τάκη Καμπύλη «Το κόμμα του καλού θεού» (εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: Φωτογραφία © Λουκάς Βασιλικός

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Τον Απρίλιο του 2023 ο Τάκης Καμπύλης τελειώνει το τρίτο του μυθιστόρημα, πο...

«Μερκάντο» της Μαρίας Μαμαλίγκα (κριτική) – Mια ζωή εξαγορασμένη από τον θάνατο

«Μερκάντο» της Μαρίας Μαμαλίγκα (κριτική) – Mια ζωή εξαγορασμένη από τον θάνατο

Για το βιβλίο της Μαρίας Μαμαλίγκας «Μερκάντο» (εκδ. Εστία). Kεντρική εικόνα: λεπτομέρεια από το εξώφυλλο του βιβλίου.

Γράφει ο Μάνος Κοντολέων

Τη δική της πορεία έχει διανύσει η Μαρία Μαμαλίγκα στο χώρο της λογοτεχνία...

«Η πέτρα και το αυγό» του Κώστα Χατζηεμμανουήλ (κριτική) – Μια πινακοθήκη του ελληνισμού

«Η πέτρα και το αυγό» του Κώστα Χατζηεμμανουήλ (κριτική) – Μια πινακοθήκη του ελληνισμού

Για το βιβλίο του Κώστα Χατζηεμμανουήλ «Η πέτρα και το αυγό» (εκδ. Αρμός). Kεντρική εικόνα: Τσέτες του Τάγματος της Κυανής Σημαίας. 

Γράφει η Τασούλα Τσιλιμένη

Η πίστη μου στη δύναμη της φαντασίας είναι σε υπερθετικό β...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«TELOS» της Ερμίρα Γκόρο στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική) – Μια άμεση και πολυσήμαντη παράσταση

«TELOS» της Ερμίρα Γκόρο στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική) – Μια άμεση και πολυσήμαντη παράσταση

Για την χορευτική παράσταση «TELOS» της Ερμίνα Γκόρο που παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου. Κεντρική εικόνα: © Karol-Jarek.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Τρεις χορογράφοι, η Maria Hassabi, ο Hannes Langolf κ...

«Ας πούμε πως είμαι εγώ» της Βερόνικα Ράιμο (κριτική) – Mια χιουμοριστική αποδόμηση της αυτομυθοπλασίας

«Ας πούμε πως είμαι εγώ» της Βερόνικα Ράιμο (κριτική) – Mια χιουμοριστική αποδόμηση της αυτομυθοπλασίας

Για το βιβλίο της Βερόνικα Ράιμο [Veronica Raimo] «Ας πούμε πως είμαι εγώ» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Δώμα). Kεντρική εικόνα: Unsplash.

Γράφει η Φανή Χατζή

Το Ας πούμε πως είμαι εγώ (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδόσεις Δ...

«Μήδεια» σε σκηνοθεσία του Σάιμον Στόουν στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική) – Ένα άρτιο και κομψό καλλιτεχνικό δημιούργημα

«Μήδεια» σε σκηνοθεσία του Σάιμον Στόουν στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική) – Ένα άρτιο και κομψό καλλιτεχνικό δημιούργημα

Για τη «Μήδεια» του Σάιμον Στόουν που παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου. Κεντρική εικόνα: @ Dim Balsem.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ο Σάιμον Στόουν, ορμώμενος από τη «Μήδεια» του Ευριπίδη (η παράστασή του ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα από την ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2024: καλά βιβλία λογοτεχνίας που μας ανοίγουν ορίζοντες και μας κρατούν συντροφιά στις ημέρες των διακοπών του καλοκαιριού, αλλά και πριν και μετά από αυτές.

Επιλογή–κείμενα...

Αρχιτεκτονική της νέας και της παλιάς Ελλάδας – Πέντε νέες εκδόσεις, πέντε εξαιρετικές προτάσεις

Αρχιτεκτονική της νέας και της παλιάς Ελλάδας – Πέντε νέες εκδόσεις, πέντε εξαιρετικές προτάσεις

Πέντε νέα βιβλία αρχιτεκτονικής για την Αθήνα, για τις εθνικές υποδομές αλλά και για τη συμβολή των Ελλήνων στην αρχιτεκτονική της Σμύρνης. Επίσης, δυο ιδιαίτερα βιβλία, ένα κείμενο του Le Corbusier απευθυνόμενο σε φοιτητές του, και μια μελέτη για το πώς είναι να ζεις σε έναν χώρο έκτακτης ανάγκης.

Γράφει η ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ