alt

Για τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου Το δέντρο του Ιούδα (εκδ. Κίχλη).

Της Έλενας Μαρούτσου

Στη λογοτεχνία υπάρχουν φορές που ο τόπος είναι ένας από τους πρωταγωνιστές της πλοκής. Υπάρχουν και κάποιες πιο σπάνιες φορές που ο τόπος είναι ο υποβολέας. Και ως υποβολέας υπαγορεύει σε κάθε πρόσωπο τα λόγια και τις πράξεις του. Το δέντρο του Ιούδα του Μιχάλη Μακρόπουλου (εκδ. Κίχλη), έχει φυτρώσει σ’ έναν τέτοιο τόπο. Τις ρίζες του τρέφουν τα αφράτα χώματα της παιδικής ηλικίας, ενώ στα κλαδιά του αιωρούνται πλαστικές σακούλες και κρεμασμένοι. Το έχουν άλλωστε αυτό οι γενέθλιοι τόποι.

Υποβλητικοί τόποι

Ο συγγραφέας εξαρχής δηλώνει εμπράκτως την προτίμησή του στην υπαινικτικότητα.

Ο γενέθλιος τόπος του Ηλία, του κεντρικού ήρωα της νουβέλας, είναι το Δελβινάκι, στο Πωγώνι της Ηπείρου, κοντά στα ελλονοαλβανικά σύνορα. Ο ήρωας είναι ένας μεσήλικας που επιστρέφει στο χωριό του μετά τη διάλυση της ζωής του, όπως την ήξερε, στην Αθήνα. Δεν μαθαίνουμε πολλά για το χωρισμό του, ούτε για την απόλυσή του απ’ τη δουλειά. Ο συγγραφέας εξαρχής δηλώνει εμπράκτως την προτίμησή του στην υπαινικτικότητα. Για το παρελθόν του ήρωα λέγονται τα απολύτως απαραίτητα. Εξίσου λιτά είναι και τα εκφραστικά μέσα του συγγραφέα, οι μεταφορές χρησιμοποιούνται με φειδώ. Γι' αυτό και η μετρημένη τους παρουσία λάμπει μέσα στον κείμενο –όπως λάμπουν κάτι φωτάκια σε σκοτεινούς διαδρόμους– φωτίζοντας περιοχές του ψυχισμού των ηρώων σ’ ένα ψυχολογικό τοπίο σκόπιμα υποφωτισμένο. Λέει για παράδειγμα ο αφηγητής για τον Ηλία και τις κόρες του:

Ήδη μακριά του, αυτές σε μια ζωή όπου ο Ηλίας δεν υπήρχε πλέον, αυτός σε μια ζωή όπου εκείνες δεν υπήρξαν ποτέ, και συναντιόνταν σ’ ένα σύνορο, έναν άλλο Συνοριακό Σταθμό, στο τελωνείο της μνήμης. Εκδρομές, γιορτές, φωνές γέμιζαν τις σελίδες του διαβατηρίου που ’χε λήξει και δεν ανανεώθηκε.

 alt
    Ο Μιχάλης Μακρόπουλος
 

Ο χορός των χωριανών κι ένα φάντασμα

Με ληγμένο «διαβατήριο» λοιπόν, ληγμένη οικογενειακή κι επαγγελματική ζωή, ο Ηλίας επιστρέφει στο πατρικό του, όπου η μάνα του ζει μόνη μετά το θάνατο του άντρα της, και τώρα φροντίζει με αμίλητη και λίγο φοβισμένη στοργή τον γιο της. Δίπλα στον Ηλία βρίσκεται ένας αδελφικός φίλος, αστυνόμος, η γυναίκα του, εξίσου τρυφερή, λιγομίλητη και βασανισμένη φιγούρα με τη μητέρα, ένας κυνηγός με ύποπτες συναλλαγές, ένας νεαρός, υποχείριό του, ο αλκοολικός πατέρας του νεαρού, ενώ στο χορό των χωριανών μπαίνει στην πορεία κι ένας αλβανός εγκληματίας καθώς και το φάντασμα μιας σκοτωμένης.

Παρότι το έγκλημα που λαμβάνει χώρα στο χωριό παίζει καίριο ρόλο στην πλοκή κι η λύση του φέρνει τον αναγνώστη μπροστά σε μια σειρά από ανατροπές, δεν μπορούμε να μιλήσουμε για αστυνομική νουβέλα.

Με αυτό το φάντασμα έρχεται αντιμέτωπος ο Ηλίας, ένα φάντασμα που τον καλεί να φέρει στο φως τους ενόχους και ν’ αποδώσει δικαιοσύνη. Παρότι το έγκλημα που λαμβάνει χώρα στο χωριό παίζει καίριο ρόλο στην πλοκή κι η λύση του φέρνει τον αναγνώστη μπροστά σε μια σειρά από ανατροπές, δεν μπορούμε να μιλήσουμε για αστυνομική νουβέλα. Το κέντρο βάρους δεν εντοπίζεται στη σταδιακή λύση του γρίφου αλλά στη λύση που δίνει ο ήρωας σε μια πράξη απόδοσης εσωτερικής δικαιοσύνης που τον καθιστά τραγικό ήρωα. Η τραγική θέση του Ηλία βρίσκεται στο σταυροδρόμι εκείνο που η ελεύθερη βούληση συναντάται με τη σχεδόν ολοκληρωτική υποταγή στη μοίρα. Στη συγκεκριμένη περίπτωση «μοίρα» του Ηλία είναι ο τόπος που του έλαχε με τους άρρηκτους και άρρητους δεσμούς που συνεπάγεται.

Πλοκή και πλέγματα

Η ερημιά του Πωγωνίου είχε προφτάσει να εισδύσει μέσα του, να τον διαποτίσει ως τα κατάβαθά του. Είχε βρει τον εαυτό του στον τόπο του, άνθρωπος και τοπίο είχαν γίνει ένα, οι δρύες και οι πλάτανοι, όπως έπλεκαν τα γυμνά κλαριά τους, ήταν για τον Ηλία οι φλέβες του πλεγμένες μπρος στον ουρανό της ψυχής του.

Καλογραμμένη νουβέλα, δείγμα μιας γραφής που συνδυάζει τη λιτότητα με την ακρίβεια και τη βαθύτητα.

Θα έλεγα πως ολόκληρη η νουβέλα, τηρώντας αποστάσεις ασφαλείας τόσο από το αστυνομικό όσο κι απ’ το ψυχολογικό δράμα αλλά κι απ’ την ηθογραφία (όπως τουλάχιστον την ξέρουμε), καταπιάνεται με την αποτύπωση αυτών των πλεγμένων γυμνών κλαριών. Ο συγγραφέας δείχνει να γνωρίζει καλά τη δισυπόστατη φύση κάθε πλέγματος –προστασία και παγίδα, δεσμός αλλά και δεσμά– και μέσα σε ένα τέτοιο πλέγμα τοποθετεί την τελευταία πράξη του ήρωα, μια πράξη ηθικής φύσης που κυμαίνεται ανάμεσα στην πίστη και στην προδοσία, μια που η μια προϋποθέτει εδώ ολοφάνερα την άλλη.

Πολύ καλογραμμένη νουβέλα, δείγμα μιας γραφής που συνδυάζει τη λιτότητα με την ακρίβεια και τη βαθύτητα. Αν υπάρχει αυτό που ονομάζουμε γυναικεία γραφή (για τη φύση και τα χαρακτηριστικά της οποίας τόσο μελάνι έχει χυθεί) τότε στον αντίποδά της θα υπάρχει, φαντάζομαι, κι η αντρική. Κι αυτό θα μπορούσε να είναι ένα εξαίρετο δείγμα της.

 * Η ΕΛΕΝΑ ΜΑΡΟΥΤΣΟΥ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός.

altΤο δέντρο του Ιούδα
Μιχάλης Μακρόπουλος
Κίχλη 2014
Σελ. 120, τιμή € 12,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΜΙΧΑΛΗ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΥ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη - Το βιβλίο πίσω από την σειρά

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη - Το βιβλίο πίσω από την σειρά

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Πετρουλάκη «Σασμός», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μίνωας.

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Εξαιρετικά παραγωγικός, ο Σπύρος Πετρουλάκης είναι συγγραφέας πολλών μπεστ-σέλερ μυθιστορημάτων, αλλά ο «Σασμός» (Μίνωας 2019), χάρη πλέο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή που συνέγραψε ο Γιάννης Στίγκας με τον Νικόλα Ευαντινό, «Κωμωδία» (εκδ. Άγρα).

Της Τιτίκας Δημητρούλια

Ο Γιάννης Στίγκας και ο Νικόλας Ευαντινός μας παραδίδουν σήμερα μια νέα ποιητική Κωμωδία ...

Τι θα διαβάσουμε προσεχώς από τις εκδόσεις Καστανιώτη

Τι θα διαβάσουμε προσεχώς από τις εκδόσεις Καστανιώτη

Το νέο εκδοτικό πρόγραμμα των εκδόσεων Καστανιώτη για την περίοδο Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου ανακοινώθηκε πρόσφατα. Με σημαντικά έργα Ελλήνων και ξένων συγγραφέων, νέες αναγνωστικές προτάσεις που συνδυάζουν την πολυφωνία με την ποιοτική γραφή, δοκίμια και μελέτες που αναδεικνύουν τους προβληματισμούς της εποχής, βιβλία γι...

Διαβάζοντας με τον Στέλιο Τυριακίδη

Διαβάζοντας με τον Στέλιο Τυριακίδη

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Ο ηθοποιός Στέλιος Τυριακίδης απαντά σε 18 κλασικές ή αναπάντεχες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Τα χρόνια» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, επίμετρο: Νίκος Μπακουνάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 14 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σε τούτη την ασπρόμαυρη φωτογραφ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ